קאפיטל ק"ז אין תהלים איז א מזמור פון יום טוב פסח. דער רד"ק שרייבט אז דער מזמור איז געזאגט געווארן אויף פיר וואס זענען ארויסגעגאנגען פון צרה צו הרווחה, און אלע פיר זענען מחויב צו געבן א שבח און הודאה צום אויבערשטן. דער אויבערשטער האט זיי געראטעוועט, און זיי דארפן דאנקען. די דאזיגע הודאה איז דער יסוד און דער באזיס פאר די ווערטער פון חז"ל אז די פיר דארפן בענטשן ברכת הגומל - דאס איז די הודאה וואס זיי דאנקען דעם אויבערשטן פאר'ן זיי ארויסנעמען פון צרה צו הרווחה.
דער רד"ק לייגט צו: עס איז נישט קיין מקרה, אזוי ווי עס מיינען די פארבלאנדזשעטע חכמי המחקר וואס זאגן אז דער מענטש איז אונטער'ן מזל און זיי גלייבן נישט אינעם אויבערשטן. די חכמי המחקר טענה'ן כביכול: וואס פעלט דא אויס צו דאנקען? די זאך איז געשען פון זיך אליין, ער האט געהאט מזל. דערויף קומט דער מזמור און זאגט: ניין. זיי דארפן דאנקען דעם אויבערשטן, ווייל צוליב דער שטראף פון זייערע עבירות זענען זיי געווען אין א צרה, און בחסד השם זענען זיי געראטעוועט געווארן פון דער צרה ווען זיי האבן געשריגן צו אים. און טאקע ווייטער אינעם מזמור שטייט קלאר אז די צרה איז געקומען וועגן דער עבירה, און די ישועה איז געקומען ווייל זיי האבן געשריגן צום אויבערשטן - זעט מען דאך אז זאכן געשעען נישט סתם אזוי פון זיך אליין, נאר אלעס איז מיט א השגחה און א כוונה פון אים יתברך. די דאזיגע פיר זענען: הולכי מדברות (די וואס גייען אין מדבר), א חבוש אין בית האסורים (א געפאנגענער אין תפיסה), א חולה וואס איז אויסגעהיילט געווארן, און יורדי הים (די וואס פארן אויפ'ן ים).
דער רד"ק לייגט נאך צו, אז ווייטער אינעם מזמור וועלן מיר זען אז אויך ווער עס איז נישט געווען אין איינעם פון די דאזיגע מצבים - נישט אין מדבר און נישט אין תפיסה - איז אויך אריינגערעכנט אינעם מוסר השכל: א מענטש וואס זיצט רואיג און גוט ביי זיך אינדערהיים זאל נישט זיין פארזיכערט אין זיין מצב, ווייל דער קדוש ברוך הוא קען דאס איבערקערן אין איין רגע צו שלעכטס און צו א חסרון. און אזוי אויך פארקערט: ווער עס געפינט זיך אין א שווערן און שלעכטן מצב זאל זיך נישט מייאש זיין, ווייל דער קדוש ברוך הוא קען אים אויפהייבן פון זיין ארימקייט, אים ראטעווען פון זיין צרה און אים שענקען גרויס גוטס. דאס אלעס קומט אונז לערנען אז אלעס איז פון אים יתברך, סיי דאס שלעכטס און סיי דאס גוטס.
הֹדוּ לַיהֹוָה כִּי־טוֹב כִּי לְעוֹלָם חַסְדּוֹ׃ - דאנקט דעם אויבערשטן ווייל ער איז גוט, ווייל אויף אייביג איז זיין חסד.
דער מלבי"ם ערקלערט אז נאכדעם וואס מען האט דערמאנט קיבוץ גלויות, וועלן די וואס קערן זיך צוריק פון גלות מקריב זיין זבחי תודה אויף אלע זאכן וואס מען דארף דאנקען דעם אויבערשטן דערויף - און ווי מיר וועלן זען שפעטער, זענען די אלע זאכן אויך געווען ביי יציאת מצרים. און וואס איז די בחינה פון חסד? דעפינירט דער מלבי"ם: חסד איז דאס וואס מען טוט אן קיין שום פליכט און אן א פריערדיגע הבטחה, און אפילו דער מקבל איז דאס נישט ראוי לויט זיינע מעשים. אויב איך בין שולדיג דיר צו געבן - איז דאס נישט קיין חסד נאר שכירות אדער באצאלן א חוב. אויב איך האב דיר צוגעזאגט - איז דאס אויך נישט קיין חסד, ווייל איך גיב עס צוליב דער הבטחה. און אויב האסטו באקומען לויט דיינע זכותים - האסטו עס באקומען בדין און נישט בחסד. חסד מיינט: אפילו דו האסט נישט קיין זכותים, גיב איך דיר פונדעסטוועגן. און אזוי אויך ביים קדוש ברוך הוא, זאגט דער מלבי"ם, קומט חסד אויף א נס וואס איז העכער פון דרך הטבע: א זאך וואס דו ביסט נישט ראוי דערצו און עס קומט זיך דיר נישט, און עס איז נישטא קיין פריערדיגע הבטחה דערויף, און דער קדוש ברוך הוא איז עס נישט שולדיג, און פונדעסטוועגן טוט ער מיט אונז גוטס מיט א השפעה וואס איז העכער פון דער נאטור.
אינעם ספר תהילות מהרי"ץ ערקלערט ער אויף א וואונדערליכן אופן וואס עס מיינט "הודו לה' כי טוב". ווען א מענטש טוט דיר א טובה, ווארט מען ביז עס קומט צו אן ענדע כדי אים צו דאנקען און אנפילן מיט ווארעמע ווערטער. מען דאנקט דאך נישט אינמיטן דער נסיעה; מען ווארט ביז צום סוף, און דאן זאגט מען: א גרויסן דאנק, דאס האט מיר זייער געהאלפן, יישר כח. שטענדיג ווארט מען ביז די טובה ענדיגט זיך כדי דעמאלט צו זאגן די פולע הודאה. אבער דאס אלעס איז ריכטיג ביי א בשר ודם. ביים קדוש ברוך הוא ענדיגט זיך די טובה קיינמאל נישט, עס איז נישטא קיין סוף-שטאפל; ער טוט שטענדיג גוטס און גייט אן ווייטער מיט זיינע טובות. אויב אזוי, ביז ווען וועסטו ווארטן? ביז'ן לעצטן מאמענט? ס'איז דאך "בשאול מי יודה לך", און ווען א מענטש ליגט שוין למטה מעשרה טפחים איז מער נישטא קיין מעגלעכקייט צו דאנקען. "אודה ה' בחיי, אזמרה לאלוקיי בעודי" - מען דארף דאנקען ווען מען לעבט נאך. דעריבער זאגט דער פסוק "הודו לה' כי טוב": זיין גוטס איז תמידי, יעדע רגע איז גוט, און דערפאר ווארט נישט ביז די טובה וועט זיך ענדיגן, נאר דאנק דעם אויבערשטן אין יעדע איינציגע רגע.
יֹאמְרוּ גְּאוּלֵי יְהֹוָה אֲשֶׁר גְּאָלָם מִיַּד־צָר׃ וּמֵאֲרָצוֹת קִבְּצָם מִמִּזְרָח וּמִמַּעֲרָב מִצָּפוֹן וּמִיָּם׃ - זאלן זאגן די געלייזטע פונעם אויבערשטן, וואס ער האט זיי אויסגעלייזט פון דער האנט פון דער צרה. און פון לענדער האט ער זיי צונויפגעזאמלט, פון מזרח און פון מערב, פון צפון און פון ים.
"יאמרו גאולי ה'" - זאגט דער רד"ק: זיי זאלן זאגן תהילה און הודאה צום אייבערשטן וואס האט זיי אויסגעלייזט פון דעם מיצר. זיי וועלן קומען צו דער הכרה אז דער וואס האט זיי אויסגעלייזט איז בלויז דער קדוש ברוך הוא; עס איז נישטא קיין אנדערער גואל, נאר בלויז דער אויבערשטער אליין האט זיי אויסגעלייזט. און דערפאר ווערן זיי אנגערופן "גאולי ה'" - עס איז קענטיג און קלאר אן קיין שום ספק אז דער אויבערשטער האט אונז אויסגעלייזט, און קיינעם וועט נישט איינפאלן צו מיינען אז עפעס איז דא געשען פון זיך אליין.
אויף די ווערטער "מיד צר" שרייבט דער רד"ק: "צר - שם". זיין כוונה איז אויסצושליסן א פועל. "מיצר" איז א פועל: ער טוט מיר מיצר זיין, ער פירט אויס א פעולה. "צרה" איז א שם עצם. פונקט ווי "כעס" וואס איז א שם עצם און "כועס" וואס איז א פועל. דערפאר מיינט נישט "אשר גאלם מיד צר" פון דער האנט פונעם מענטש וואס דרוקט און טוט א פעולה, נאר כאילו עס שטייט: וואס ער האט זיי אויסגעלייזט פון דער האנט פון דער צרה. עס רעדט זיך דא פון א שם און נישט פון א פועל.
דער מלבי"ם ערקלערט אז דער אויבערשטער האט באוויזן זיין וואונדערליכן חסד מיט די געלייזטע אויף צוויי אופנים. דאס ערשטע - "גאלם מיד צר", די עצם גאולה. אבער אפילו נאך דער גאולה קען דער מענטש בלייבן אן א היים און פארבלאנדזשעט; מיר געדענקען אלע אז נאך דער מלחמה, נאכ'ן חורבן, זענען נאך אלץ געווען טויזנטער און מיליאנען פליטים אין לאגערן, מענטשן וואס זענען שוין נישט געווען אין אושוויץ אבער האבן נישט געוואוסט וואוהין צו גיין. דערפאר קומט די צווייטע בחינה: "ומארצות קיבצם" - ער האט צוריקגעברענגט זייערע פארשטויסענע פון מזרח און פון מערב, פון צפון און פון ים, און זיי צוריקגעקערט קיין ארץ ישראל.
און עס פעלט דא איין זייט: מזרח, מערב, צפון און ים - און וואו איז דרום? זאגט דער מלבי"ם אז דרום ווערט נישט דערמאנט ווייל עס איז נישטא קיין יישוב אין דרום. עס מיינט נישט אז עס זענען נישטא קיין שטעט אינעם דרום פונעם לאנד, נאר דער דרומ'דיגער טייל פון כדור הארץ איז כמעט נישט באזעצט. און דער רד"ק טייטשט: ווייל דאס איז דער ווייניגסט-באזעצטער ווינקל פון אלע זייטן צוליב דער היץ פון דער זון, און מען פארט כמעט נישט אהין פאר מסחר. דרום איז ביי זיי באטראכט געווארן אלס מדבריות און א פארטריקנטער ארט, דערפאר האט מען עס נישט דערמאנט. למעשה ווענדט זיך דאס נישט דווקא אין דער היץ, ווייל אפילו היינט איז דער צפונ'דיגער פאלוס נאך עפעס באוואוינט, בשעת דער דרומ'דיגער פאלוס איז כמעט אינגאנצן וויסט - און דאס טאקע הגם דער דרום פאלוס איז נאך פיל קעלטער. מען זעט דאך אז דרום איז אלץ ווייניגער באזעצט ווי די צפונ'דיגע געגנטן.
און דאך איז שווער: דו האסט געזאגט "ממזרח וממערב", און נאכאמאל "מים", און ים איז דאך מערב - האט מען דאך איבערגעזאגט מערב צוויי מאל? זאגט דער רד"ק, אז "מים" מיינט די וואס פארן אריבער דורכ'ן ים פון איין לאנד צום צווייטן, אז דער אויבערשטער זאל זיי צוריקברענגען בשלום צו זייער לאנד. און נאך מער: ער דערמאנט יורדי הים, ווייל א חלק פונעם ענין אינעם קאפיטל איז אז דער אויבערשטער ראטעוועט אויך די וואס פארן אויפ'ן ים. עס איז נישט בלויז א חשבון פון די פיר זייטן, נאר אויך אז דער אויבערשטער ראטעוועט פונעם ים, ווייל דער ים אליין איז א מצב וואס דארף א ישועה, און דער אויבערשטער ברענגט זיי צוריק צו זייער ארט.
אינעם ספר "אז ידבר יהושע" ווערט געברענגט א מעשה וואס איז געווען מיטן הייליגן גאון רבי יחזקאל מקאזמיר זצ"ל. זיין הייליגע הנהגה איז געווען, אז יעדע נאכט אין די ווינטער נעכט, ווען ער פלעגט ארויסגיין פון בית מדרש אהיים, פלעגט ער זאגן: "רבונו של עולם, זאלסט האבן א גוטע נאכט", און אזוי איז ער אהיימגעגאנגען. היינט, אפשר בהשפעת ברסלב, הערט זיך עס אונז נישט פרעמד, אבער אין יענע צייטן האט עס אויסגעזען מאדנע: ווי קען מען אזוי רעדן צום רבונו של עולם ווי איינער רעדט צו זיין חבר? האט ער זיי געזאגט: איך מיין דערמיט מליץ יושר צו זיין אויף כלל ישראל, מתפלל צו זיין אויף אידישע קינדער אז עס זאל זיי גארנישט פעלן.
און דאס איז געווען זיין כוונה: די משנה אין מסכת סנהדרין זאגט אז ווען א מענטש האט צער, וואס זאגט די שכינה - "קלני מראשי, קלני מזרועי", דאס הייסט עס טוט מיר וויי מיין קאפ, עס טוט מיר וויי מיין ארעם; כביכול די שכינה שפירט מיט דעם צער פונעם איד. און אט אין די לאנגע טבת נעכט, ווען די קעלט איז גרויס, און מענטשן האבן נישט שטענדיג געהאט גענוג האלץ אונטערצוצינדן די אויווענס. א מענטש קומט אהיים, ער ציטערט פאר קעלט, אפשר איז ער אויך הונגעריג, ער האט נישט קיין געלט פאר עסן און האלץ - און ער האט צער. און אז ער האט צער, האט די שכינה אויך צער, ווייל דער אויבערשטער טוט זיך כביכול מיטמוטשען מיט דעם איד. דערפאר בין איך מתפלל און איך זאג: רבונו של עולם, זאלסט האבן א גוטע נאכט! און וויאזוי וועסטו האבן א גוטע נאכט? אויב דו וועסט באגליקן דיינע קינדער, דו וועסט זעהן אז יעדער זאל האבן גענוג האלץ און גענוג ברויט און אלעס זאל זיין ביי זיי צום גוטן - ממילא וועט דער רבונו של עולם אויך האבן א גוטע נאכט. אבער אויב א איד מוטשעט זיך, האט דער אויבערשטער כביכול נישט קיין מנוחה, קלני מראשי קלני מזרועי.
לויט דעם פארשטייט מען דעם פסוק: "הודו לה' כי טוב" - מען דארף דאנקען דעם אויבערשטן אז מיר האבן אזא באשעפער וואס עס איז אים גוט, און ווען? "כי לעולם חסדו", ווען ער שפענדעט חסדים. דאנק דעם אויבערשטן אז דו האסט אזא גאט וואס ווען עס איז גוט פאר א איד איז כביכול גוט אויך פאר אים, און ווען א איד פייניגט זיך טוט עס אים כביכול אויך וויי. און לויט דעם ווערט אויך "יאמרו גאולי ה'" אויסגעטייטשט אויפ'ן חסידישן שטייגער: נישט נאר וואס דער אויבערשטער לייזט אונז אויס, נאר כביכול דער אויבערשטער אליין ווערט אויסגעלייזט פון דער צרה. ווען? "אשר גאלם מיד צר" - ווען איך ראטעווע אייך פון דער האנט פונעם שונא, ווער איך כביכול אליין אויסגעלייזט. און דאס איז ענליך צו דעם וואס חז"ל זאגן אז דער הקדוש ברוך הוא האט געזאגט: איך וועל נישט אריינגיין אין ירושלים של מעלה ביז כלל ישראל וועט אריינגיין אין ירושלים של מטה, און "שכינה עמהם בגלותם". כל זמן מיר זענען אין גלות, איז כביכול אויך די שכינה אין גלות; און ווען מיר וועלן אויסגעלייזט ווערן און אריינגיין אינעם בית המקדש של מטה, וועט אויך די שכינה צוריקקערן צו איר היים אינעם בית המקדש של מעלה, און עס קומט אויס אז מיר געבן כביכול א גאולה אויך פאר'ן רבונו של עולם.
תָּעוּ בַמִּדְבָּר בִּישִׁימוֹן דָּרֶךְ עִיר מוֹשָׁב לֹא מָצָאוּ׃ רְעֵבִים גַּם־צְמֵאִים נַפְשָׁם בָּהֶם תִּתְעַטָּף׃ - זיי האבן געבלאנדזשעט אינעם מדבר, אין דער וויסטעניש פונעם וועג, א באזעצטע שטאט האבן זיי נישט געפונען; הונגעריג און אויך דארשטיג, זייער נשמה האט זיך אין זיי פארחלש'ט.
רש"י ערקלערט: די וואס גייען אין מדבר דארפן אויך אפגעבן א שבח און הודאה, ווייל אפטמאל בלאנדזשען זיי אינעם מדבר, הונגעריג און דארשטיג. און דאס איז נישט ענליך צו איינעם וואס בלאנדזשעט אין א באוואוינטער שטאט, וואס אפילו אויב ער האט נישט געטראפן די ריכטיגע גאס - איז דא דא א קיוסק, א מכולת, א געשעפט. אבער ווער עס בלאנדזשעט אינעם מדבר, "רעבים גם צמאים, נפשם בהם תתעטף", ער האט נישט וואו צו קויפן און ווי זיך אן עצה צו געבן.
דער רד"ק ערקלערט פארוואס ער דערמאנט דאס בלאנדזשען דווקא ביים מדבר: ווייל דער גרויסער זאמד וואס געפינט זיך דארט פארדעקט די וועגן ווען דער ווינט בלאזט. מען זאגט: דא איז אמאל געווען א שאסיי - און נאך א קליינעם ווינט גיי דערקען וואו עס איז געווען. דערפאר בלאנדזשעט מען אין מדבר גאר גרינג, און דעמאלט טרעפט מען נישט קיין וועג צו גיין צו דער באוואוינטער שטאט וואוהין מען דארף אנקומען.
דער מלבי"ם שילדערט אז כלל ישראל אין גלות גייען און וואנדערן דורכ'ן מדבר און פון דארט קומען זיי אן צום ישימון, און עס איז דא א חילוק צווישן א מדבר און א ישימון: ישימון באדייט א פיל שווערערע וויסטעניש, א שטארקער פארלאזטער ארט. זיי פארבלאנדזשען פונעם וועג, זיי טרעפן נישט קיין באוואוינטע שטאט, זיי ווערן הונגעריג, און דערנאך אויך דארשטיג - ווייל דאס וואסער איז אויסגעגאנגען פון זייערע כלים - ביז "נפשם בהם תתעטף", אז זיי זענען שוין ממש נאנט צום טויט.
וואס מיינט "נפשם בהם תתעטף"? דער מצודת דוד ערקלערט: ווען א מענטש געפינט זיך אין א צרה איז ער דערשלאגן און איינגעבויגן, כאילו ער איז איינגעוויקלט איין חלק אינעם צווייטן. א מענטש וואס בייגט זיך איין און קארטשעט זיך צוזאם, ווי איין טייל פון זיין גוף וויקלט איין דעם צווייטן טייל - און דאס איז אן אויסדרוק פון דיכאון און יאוש; א מענטש וואס געפינט זיך אין א צרה שרומפט איין און עס איז אים שלעכט.
און דער רד"ק לייגט צו א וואונדערליכן ביאור: זיי האבן דאך מיטגענומען צידה לדרך, אבער אין מדבר איז נישטא קיין פלאץ צו קויפן עפעס, און די צידה וואלט געדארפט קלעקן פאר זיי. נאר וואס דען? היות זיי האבן געבלאנדזשעט "במדבר בישימון דרך", האט דאס גורם געווען אז זיי זאלן זיין הונגעריק און דארשטיק. ווען מען גייט לויטן פלאן, גייט מען ארויס פונעם מדבר אין צוויי וואכן; מען האט עסן און טרינקען אויף צוויי וואכן און מען דארף דורכקומען. אבער וויבאלד זיי האבן געבלאנדזשעט, זענען די צוויי וואכן געווארן דריי וואכן און א חודש, און דאס עסן האט זיך אויסגעלאזט - און פון דעם קומט "רעבים גם צמאים, נפשם בהם תתעטף".
אינעם ספר תהילות שמואל ברענגט ער בשם דעם בעל שם טוב: לכאורה דארף מען פארשטיין, פארוואס האט הקדוש ברוך הוא באשאפן א מציאות אז דער מענטש זאל זיין הונגעריק און דארשטיק, אז ער זאל גלוסטן און גארן נאך מאכלים? אויב וואלט די מציאות נישט געווען - נישט די תאווה און נישט דער עצם הכרח צום קיום הגוף - וואלט דער מענטש בערך אכציג פראצענט פון זיין צייט נישט געדארפט ארבעטן און זיך פלאגן. מען קויפט א דירה, און פאַרטיק. אויף וואס ארבעט א מענטש? צו ברענגען עסן אהיים, אויף פרנסה. מאכט א חשבון: ווען ס'איז ווען נישטא קיין עסן אויף דער וועלט, וואלטן מיר געווען ווי ראבאטן, און רוב צייט וואלט מען גארנישט געדארפט טון.
איין טעם איז, כדי מיר זאלן האבן מיט וואס זיך צו באשעפטיקן. וואס אויב נישט, וואס וועט דער מענטש טון א גאנצן טאג? ווען ער וואלט געקומען אין בית המדרש - ניחא, אבער די מציאות איז אז עס זענען דא וואס ליידן פון ארומוואנדערן, און גיי זוך אים נאכדעם. און מיר ווייסן דאך אז עס איז נישטא קיין ערגערס פון דעם: ווען א מענטש האט פרייע צייט - בטלה ברענגט צו לאנגווייליגקייט, און לאנגווייליגקייט ברענגט צו א חטא. דערפאר האט הקדוש ברוך הוא געזארגט אז מיר זאלן דארפן זיין פארנומען די גאנצע צייט, אז מיר זאלן הארעווען אויף פרנסה און מען זאל נישט האבן קיין צייט פאר עבירות.
אבער דער בעל שם טוב מגלה אן אינערלעכן טעם: אין יעדער זאך אין דער בריאה, ווען אדם הראשון האט געזינדיקט, זענען דארט אריינגעפאלן ניצוצי קדושה, און דער תפקיד פונעם מענטש איז צונויפצוזאמלען די דאזיגע ניצוצות און זיי צוריקקערן צו זייער מקור. זיי זענען צעשפרייט אין אלע לענדער, און דאס איז דער טעם פארוואס כלל ישראל איז פארטריבן געווארן אין גלות צווישן די פעלקער. און ווי דער אור החיים הקדוש שרייבט, ווען א מענטש א בעל מעלה, א צדיק און א ירא שמים, געפינט זיך אין אן ארט וואו עס זענען פאראן ניצוצי קדושה, איז ער ווי אן אבן שואבת, ווי א מאגנעט: דאס גוטע קלעבט זיך צום גוטן, און די ניצוצי קדושה קלעבן זיך צו אים און קומען צו זייער תיקון. און אזוי אויך אין מאכלים, אין צומח און חי - אויך אין זיי געפינען זיך יענע ניצוצי קדושה וואס זענען אראפגעפאלן פון אדם הראשון און דארפן א תיקון, און דער מענטש האט הנאה פון זיי ביי זיין עסן און טרינקען, און דורך דעם קומען זיי צו זייער תיקון. דאס איז א חלק פון דעם מענטשנ'ס עבודה ביים עסן און טרינקען.
און די זאך איז מרומז דא אינעם פסוק: "רעבים גם צמאים" - פארוואס האט דער אויבערשטער באשאפן הונגער און דארשט? ווייל די ניצוצות וואס געהערן צו זייער נפש, "נפשם בהם תתעטף". מען קען דאס ערקלערן אויף צוויי אופנים: אז די ניצוצות זענען איינגעוויקלט אין יענע מאכלים, און אויך אז דיין נפש וועט זיך איינוויקלען און באקרוינען מיט יענע ניצוצות ווען דו וועסט עסן פון יענע מאכלים.
חז"ל זאגן: ארבעה צריכים להודות - יורדי הים אין שיפן ווען זיי קומען ארויף צו א יישוב, הולכי מדברות ווען זיי קומען אן צו זייער באשטימטן ציל, א חולה וואס איז געהיילט געווארן, און א געפאנגענער אין בית האסורים וואס איז באפרייט געווארן. און באקאנט איז דער סימן וואס דער בעל הטורים גיט: "וכל החיים יודוך סלה" - ח' חבוש, י' ייסורים (דאס הייסט א חולה), י' ים, מ' מדבר.
און אלע פיר לערנט מען ארויס פון אונזער קאפיטל: הולכי מדברות - "תָּעוּ בַמִּדְבָּר בִּישִׁימוֹן דָּרֶךְ"; אן אסיר אין בית האסורים - "יֹשְׁבֵי חֹשֶׁךְ וְצַלְמָוֶת אֲסִירֵי עֳנִי וּבַרְזֶל"; א חולה וואס איז נתרפא געווארן - "יִשְׁלַח דְּבָרוֹ וְיִרְפָּאֵם"; יורדי הים - "יוֹרְדֵי הַיָּם בָּאֳנִיּוֹת". און אויף יעדן איינעם פון זיי קערט זיך איבער דער פסוק "יוֹדוּ לַיהֹוָה חַסְדּוֹ וְנִפְלְאוֹתָיו לִבְנֵי אָדָם" - אז אלע דארפן דאנקען און לויבן דעם אויבערשטן.
עס שטייט אין די ספרים אז מיר טרינקען ארבע כוסות פסח ביינאכט כנגד פיר מאורעות וואס זענען אריבער אויף כלל ישראל. אין מצרים זענען זיי געווען חבושים און געפאנגען - קיין שום עבד האט נישט געקענט אנטלויפן פון מצרים, און זיי זענען דארט געווען פארשפארט; און מצרים איז לשון מיצר, וואס מיר זענען געווען אין אן ענגשאפט. זיי האבן געליטן ייסורים און חלאים אלס תוצאה פון די עבודת פרך וואס זיי האבן געארבעט מיט יעדער שווערער הארעוואניע. דערנאך, ווען זיי זענען ארויסגעגאנגען, זענען זיי אריבער דעם ים - הרי יורדי הים. און נאכדעם זענען זיי געגאנגען אין מדבר - הרי הולכי מדברות. קומט אויס אז די ארבע כוסות זענען פארבונדן מיט די פיר הצלות וואס מיר זענען אריבער ביים יציאת מצרים, און דאס איז דער טעם פארוואס מיר זאגן דעם מזמור פסח, ווייל די גאולת מצרים נעמט דאך ארום אן הצלה פון אלע פיר ענינים.
און אויפן וויין לייגט צו דער גאון הרב ניסים דיין א וואונדערבארן געדאנק: ווען א מענטש הייבט אויף א כוס וויין, וואס זאגט מען אים? "לחיים". און וואס באדייט דאס "לחיים"? לויט ווי מיר האבן מסביר געווען - די ארבע כוסות וואס מיר טרינקען בליל הסדר זענען כנגד די פיר הצלות וואס זייער סימן איז חיים: חבוש, ייסורים, ים, מדבר. דאס איז די כוונה פון "לחיים": מיר טרינקען פיר כוסות אויף דעם וואס מיר זענען געראטעוועט געווארן פון די פיר ענינים מיט וועלכע מיר זענען געפלאגט געווארן ביי יציאת מצרים, און מיט דעם באדאנקען מיר זיך פארן אויבערשטן אויף די פיר מיני הצלה וואס מיר האבן געהאט.
אינעם ספר יוסף תהלות פונעם הייליגן חיד"א ווערט געברענגט בשם דעם כנסת הגדולה א ביאור אויפן פסוק "תעו במדבר בישימון דרך עיר מושב לא מצאו", על פי די ווערטער פון חז"ל אז ווען כלל ישראל איז ארויסגעגאנגען פון מצרים האבן די אמוריים אלעס חרוב געמאכט. זיי האבן כביכול באקומען א טעלעגראם פון מצרים - ווייל מצרים איז דאך געווען א ברודער מיט כנען - אין וועלכן מ'האט זיי מודיע געווען: גרייט זיך אן, איר האט געסט, עם ישראל גייט אנקומען. א שרעקליכער פחד איז געפאלן אויף זיי יענעם טאג, ווי רחב האט עס באשריבן: "נמס כל לב והיה למים". וואס האבן זיי געטאן? זיי זענען געגאנגען און האבן חרוב געמאכט דאס גאנצע לאנד, אויסגעריסן די כרמים און אומגעווארפן די הייזער, זאגנדיג: עם ישראל וועט דא אנקומען און טרעפן פארברענטע ערד, גארנישט וועט פאר זיי נישט איבערבלייבן.
האט דער קדוש ברוך הוא געזאגט: צי וועל איך זיי לאזן אריינגיין אין א לאנד וואס עס איז גארנישט פאראן דערין? פערציג יאר אינעם מדבר! די כנענים האבן געווארט א יאר, צוויי יאר, דריי יאר - מ'האט צוגעזאגט אז זיי קומען און קיינער קומט נישט. מיר האבן געווארט אויף געסט און קיינער איז נישט געקומען. האבן זיי אנגעהויבן פארשטיין אז מ'קען נישט וואוינען אין געצעלטן פאר א לאנגער צייט, האבן זיי זיך געזעצט און פון דאס ניי אויפגעבויט די פאלאצן, געזייט און געפלאנצט. און אנשטאט אלטע פעלדער, אלטע כרמים און אלטע פאלאצן, האבן די כנענים אלעס פונסניי אויפגעבויט.
און דאס איז די כוונה פונעם פסוק: פארוואס "תעו במדבר" אזא לאנגע צייט, פערציג יאר? ווייל "עיר מושב לא מצאו" - ווייל ווען זיי וואלטן תיכף אריינגעגאנגען, וואלטן זיי נישט געפונען קיין באזעצטע שטאט. דער אויבערשטער האט צוגעזען אז זיי זאלן זיך פארהאלטן אין מדבר, און אזוי ארום, נאך פערציג יאר, גייען זיי אריין און אלעס איז אויפגעבויט לתפארת.