קאפיטל ק"ו איז א קאפיטל פון א כלליות'דיגן וידוי: דער משורר רעכנט אויס איינס נאכ'ן צווייטן די חטאים פון כלל ישראל אין מדבר, און קעגן דעם די חסדי ה' וואס האבן קיינמאל נישט אויפגעהערט. אינעם יעצטיגן אפשניט שטעלן מיר זיך אפ אויף דער מחלוקת פון קרח, אויפ'ן חטא העגל, און אויף דער תפילה פון משה רבינו וואס איז געשטאנען אין שפאלט. מיר וועלן גיין אין די דרכים פון רש"י, דעם אבן עזרא, דעם רד"ק, און בעיקר אין די טריט פונעם מלבי"ם, וועלכער ווי זיין שטייגער נעמט נישט אן אז עס איז פאראן א "כפל עניין במילים שונות", נאר געפינט אין יעדן האלבן פסוק א באזונדערן ענין פאר זיך.
תִּפְתַּח־אֶרֶץ וַתִּבְלַע דָּתָן וַתְּכַס עַל־עֲדַת אֲבִירָם׃ - די ערד האט זיך געעפנט און איינגעשלונגען דתן, און צוגעדעקט די עדה פון אבירם.
יעדער וואס ליינט דעם פסוק שטייט און וואונדערט זיך: וואו איז דער עיקר מחותן? וואו איז קרח? עס ווערן דא אויסגערעכנט דתן און אבירם, און קרח - דער ראש המחלוקת - ווערט גארנישט דערמאנט.
איז רש"י מסביר: עס זעט אויס אז ער האט אפגעגעבן כבוד פאר בני קרח, נישט צו דערמאנען זייער פאטער, און דעריבער האט ער אנגעהאנגען די קלקלה אין דתן און אבירם. בני קרח זענען דאך נישט געשטארבן, און בסוף זענען זיי געווען פון די משוררים אין בית המקדש, און פון זיי איז ארויסגעקומען שמואל הנביא - דעריבער האט ער זיי מכבד געווען און נישט דערמאנט זייער פאטער, נאר בלויז די בעלי צרות, דתן און אבירם.
דער רד"ק שלאגט פאר אן אנדערן ביאור: "לא זכר קורח כי ידוע כי הוא ראש המחלוקת" - ער האט נישט דערמאנט קרח ווייל עס איז באוואוסט אז ער איז געווען דער ראש המחלוקת. אויף א זאך וואס איז באקאנט און מפורסם פעלט נישט אויס אויסצושרייען. קרח איז מפורסם אלס דער ראש המחלוקת, און דערפאר האט ער נישט געזען קיין נויט אים צו דערמאנען.
נאך אן אינטערעסאנטן ביאור זאגט דער רד"ק: "או זכר העוזרים, כי עוזרי הרשע הם רשעים ממנו, כי אם לא ימצא עוזרים לא יעשה רשעו" - אדער האט ער דערמאנט די געהילפן, ווייל די העלפערס פונעם רשע זענען נאך ערגער פון אים, ווייל אויב ער וואלט נישט געפונען קיין געהילפן וואלט ער זיין רשעות נישט געקענט טון. דאס איז דער ענין פון "לאו עכברא גנב אלא חורא גנב" - נישט די מויז איז דער גנב נאר דער לאך איז דער גנב; די געהילפן זענען די וואס שטיצן אונטער, וואס אן זיי וואלט דער רשע נישט געקענט אויספירן זיין פלאן מכח אל הפועל. ווען נישט מענטשן ווי דיר, וואלט דער רשע נישט דורכגעפירט זיינע מעשים. קומט אויס אז די מעשים פון די געהילפן זענען די וואס ברענגען דאס רשעות לידי מעשה, און דעריבער האט דער כתוב דערמאנט די העלפערס מער פונעם אנפירער אליין.
פון דא שטאמט דאס באקאנטע ווערטל: וואו געפינען זיך דער גר"א און דער בעל שם טוב? אין גן עדן. און וואו זענען די תלמידים? אין גיהנום. וואו געפינען זיך דער יעב"ץ און רבי יהונתן אייבשיץ? אין גן עדן. און וואו זענען זייערע תלמידים? אין גיהנום. נאר דא, ביי דער מחלוקת פון קרח, איז אויך דער רבי אליין אין גיהנום. פון וואו ווייסט מען דאס? פון מפורש'ע פסוקים אין דער תורה - מיר זענען דאך נישט געבוירן געווארן אין תהילים, מיר האבן אנגעהויבן פון דער תורה: "ותבלע אותם ואת קורח" - קרח איז איינגעשלונגען געווארן אין דער ערד און שרייט פון דער ערד ארויס "משה אמת ותורתו אמת". קרח איז זיכער געשטראפט געווארן. ווען ער וואלט געווען א צדיק, וואלט ער געראטעוועט געווארן, און בלויז די תלמידים מיט די שלעכטע כוונות וואלטן געשעדיגט געווארן.
און חז"ל זאגן דאך קלאר וואס עס איז געווען די פראבלעם פון קרח: אויף וואס האט ער מקנא געווען? אויף דער נשיאות פון אליצפן בן עוזיאל. "אמר: אני מבטל את דבריו של משה" - זיי זענען צוגעקומען צו כפירה, גאר הארבע זאכן מצד קרח. מיר האבן נישט קיין לימודי זכות אויף קרח אליין.
נאך מער ערקלערט דער רד"ק: קורח איז געווען סיי צווישן די פארברענטע און סיי צווישן די איינגעשלונגענע. און דא האט דער כתוב צעטיילט די עונשים - "תפתח ארץ ותבלע דתן ותכס על עדת אבירם" פון איין זייט, און "ותבער אש בעדתם" פון דער צווייטער זייט, וואס גייט ארויף אויף די צוויי הונדערט און פופציג מענטשן וואס האבן מקריב געווען די מחתות און די פייער האט געברענט אין זיי. אויב אזוי קען מען דאך נישט דערמאנען קורח בלויז ביים איינשלינגען, און מען קען אים נישט דערמאנען בלויז ביים פארברענען - דערפאר האט מען אים בכלל נישט דערמאנט. וועמען האט מען יא דערמאנט? די וואס זענען איינגעשלונגען געווארן - דתן ואבירם, און "העדה" - די צוויי הונדערט און פופציג ראשי סנהדראות וואס האבן געוואלט זיין כהנים, און אין זיי האט געברענט דאס פייער.
און אויב וועסטו פרעגן: וואס איז מיט און בן פלת, וואס ער ווערט דאך אויך דארט דערמאנט צוזאמען מיט דתן ואבירם? אויף דעם איז דער ענטפער: חז"ל האבן אונז שוין מפרסם געווען אז און בן פלת האט חרטה געהאט און זיך אפגעטיילט פון דער מחלוקת, און זיין ווייב האט אים געראטעוועט. דערפאר איז ער נישט ראוי צו ווערן דערמאנט - נישט דארט אין המשך פון דער פרשה, און נישט דא.
וַתִּבְעַר־אֵשׁ בַּעֲדָתָם לֶהָבָה תְּלַהֵט רְשָׁעִים׃ - און א פייער האט געברענט אין זייער עדה, א פלאם האט פארברענט די רשעים.
"ותבער אש בעדתם" - דאס פייער האט פארצערט די מקריבי הקטורת. דער רד"ק טייטשט: עס האט געברענט א פייער אין די צוויי הונדערט און פופציג מענטשן פון בני ישראל, און עס האט זיי פארצערט. און "להבה תלהט רשעים" לויט זיין שיטה איז א כפל פון דעם פסוק מיט אנדערע ווערטער.
אבער דער מלבי"ם, וואס נעמט נישט אן קיין כפל ענין מיט אנדערע ווערטער, ערקלערט: דער צווייטער עונש איז געווען אז דאס פייער האט פארברענט צוויי הונדערט און פופציג מענטשן - "ותבער אש בעדתם". און נאכדעם האט זיך אנגעהויבן דער נגף, וואס דאס איז דער דריטער עונש - און דאס איז "להבה תלהט רשעים": כביכול פון דעם פייער האט זיך אפגעטיילט א פלאם וואס האט געברענט פון דער ווייטנס, און דאס איז דער נגף וואס האט זיך פארשפרייט אינעם פאלק. און לויט זיין מהלך, ווערט קורח נישט גערעכנט ווי איינער וואס איז געמשפט געווארן סיי מיט בליעה און סיי מיט שריפה. און טאקע זענען פאראן דערויף דעות אין חז"ל: צי קורח איז געווען סיי פון די בלועים און סיי פון די שרופים, צי נישט פון די בלועים און נישט פון די שרופים.
יַעֲשׂוּ־עֵגֶל בְּחֹרֵב וַיִּשְׁתַּחֲווּ לְמַסֵּכָה׃ - זיי האבן געמאכט א קאלב אין חורב, און זיך געבוקט צו א געגאסענעם בילד.
וואס איז דער דגש אויף "בחורב"? זאגט דער אבן עזרא: אין דעם זעלבן ארט ממש וואו זיי האבן געהערט דעם קול ה'. דארט האסטו געהערט "אנכי ה' אלקיך" - און דארט קומסטו און מאכסט אן עגל? און אזוי אויך זאגט דער רד"ק: דוקא אין חורב, אויפן ארט וואו דו האסט מקבל געווען די תורה און מיט דיינע אייגענע אויערן געהערט די עשרת הדברות "לא תעשה לך פסל וכל תמונה" - און דארט ביסטו געגאנגען און געמאכט אן עגל?
דער מלבי"ם שטעלט זיך דא אפ אויף א שוועריקייט: לכאורה איז דאס מקדים דעם מאוחר. די מחלוקת פון קורח איז דאך געווען נאך חטא העגל. חטא העגל איז געווען באלד נאכן ארויסגיין פון מצרים - מען איז געקומען צו הר סיני, נאך פופציג טעג האט מען מקבל געווען די תורה, און נאך פערציג טעג פון ווארטן אויף משה רבינו האבן זיי געמאכט דעם עגל. דאס איז געווען זייער ערשטער חטא. פארוואס אויב אזוי דערמאנט דער פסוק די מחלוקת פון קורח צוערשט, און ערשט דערנאך דעם חטא העגל?
ערקלערט דער מלבי"ם: ווייל ביי דעם ענין פון קורח האט זיך פון דאס ניי אויפגעוועקט דער חטא העגל. וואס האט דען קורח געטענהט? "כי כל העדה כולם קדושים ובתוכם ה', ומדוע תתנשאו על קהל ה'". א בגד וואס איז כולו תכלת דארף נישט קיין פתיל תכלת; א הויז וואס איז פול מיט ספרים דארף נישט קיין מזוזה. אויב די גאנצע עדה זענען הייליג - פעלט נישט אויס קיין משה, פעלט נישט אויס קיין אהרן, פעלט נישט אויס קיין מזוזה; מיר זענען אלע הייליג און ה' איז צווישן אונז.
און אין דער רגע וואָס ער האָט אַזוי געטענהט, האָט זיך תיכף אויפֿגעוועקט דער חטא העגל פֿון ס'נײַס. װײַל בײַם חטא העגל, וואָס האָבן זיי געטענהט? "כי זה משה האיש לא ידענו מה היה לו". און וואָס איז דערמיט וואָס איר ווייסט נישט וואָס איז מיט אים געשען - אויב אַלע זענען הייליק, און אויב מיר אַלע זענען תכלת, פֿאַר וואָס דאַרפֿט איר אַ פתיל תכלת? נאָר דאָס איז דאָך געווען זייער לימוד זכות: רבונו של עולם, משה איז געווען דער ממוצע צווישן אונדז און צו דיר; אָן משה זענען מיר ווי אָן הענט, אָן פֿיס און אָן אויגן - מיר מוזן האָבן אַן אמצעי. זיי האָבן געזוכט אַ מתווך צווישן זיי און דעם אויבערשטן. קומט קרח און זאָגט: אַלץ זענען נאַרישקייטן, מ'דאַרף נישט קיין מתווך, מיר זענען דירעקט מיטן בורא עולם. אויב אַזוי - ווי אַזוי האָט איר געמאַכט דעם עגל? דאָרט האָסטו געשריגן "מ'דאַרף אַ מתווך, מ'דאַרף אַ מתווך", און פּלוצעם דאַרפֿסטו נישט קיין מתווכים און דו זאָגסט אַז כולם קדושים?
און נאָך אַן הסבר ווערט געבראַכט, וואָס גייט אויך אין דעם וועג פֿון אויפֿוועקן דעם קטרוג פֿונעם עגל פֿון ס'נײַס: משה רבינו האָט מליץ יושר געווען אויף כלל ישראל און געטענהט - רבונו של עולם, "לא יהיה לך אלהים אחרים על פני" - בלשון יחיד האָסטו גערעדט, מיך האָסטו אָנגעזאָגט און נישט זיי, אויב אַזוי איז בײַ זיי נישטאָ קיין חטא. אָבער ווען קרח איז געקומען מחלוקת מאַכן אויף משהן, זאָגן חז"ל אַז ער האָט געטענהט: וואָס מיינסטו, אַז דו אַליין האָסט גערעדט מיט דער שכינה און געהערט מפי הגבורה "אנכי" און "לא יהיה לך"? מיר אַלע האָבן געהערט מפי הגבורה! און אויב איר אַלע האָט געהערט - ווי אַזוי האָט איר געמאַכט אַן עגל? מיט דער טענה האָט קרח מבטל געווען דעם לימוד זכות, און עס האָט זיך צוריק אויפֿגעוועקט "יעשו עגל בחורב וישתחוו למסכה".
וַיָּמִירוּ אֶת־כְּבוֹדָם בְּתַבְנִית שׁוֹר אֹכֵל עֵשֶׂב׃ - און זיי האָבן פֿאַרטוישט זייער כבוד אין דער געשטאַלט פֿון אַן אָקס וואָס עסט גראָז.
דער מלבי"ם טײַטשט אַז "כבודם" מיינט די הנהגה פֿון משה רבינו, וואָס איז מצד הימין - די בחינה פֿון פני אדם אין דער מרכבה. און מיט וואָס האָבן זיי דאָס פֿאַרטוישט? אין דער געשטאַלט פֿון אַ שור. זיי זענען געווען זיכער אַז דער הקדוש ברוך הוא פֿירט זיי שוין מער נישט דורך משהן - "כי זה משה האיש לא ידענו מה היה לו" - און ממילא האָט ער איבערגעגעבן די הנהגה צום מערכת, צו די כוחות הטבע. און די כוחות הטבע און דער מערכת זענען די בחינה פֿון פני שור, וואָס אין דער מרכבה העליונה איז דאָס מצד שמאל, דער סדר פֿון הנהגת הטבע. זיי האָבן דאָך געזען בײַ מעמד הר סיני, ווען דער הקדוש ברוך הוא האָט פֿאַר זיי געעפֿנט זיבן רקיעים, די בחינה פֿון פני שור פֿון דער לינקער זײַט, און האָבן געזאָגט: אין דער מציאות אין וועלכער מיר געפֿינען זיך איצט, איז דאָס די פּאַסיקע הנהגה פֿאַר אונדז - פֿונעם כוח פֿונעם שור. קומט אויס אַז זיי האָבן פֿאַרטוישט זייער כבוד, משה וואָס איז מצד הימין און די בחינה פֿון פני אדם, מיטן לינקן צד וואָס איז די בחינה פֿון שור, און האָבן געוואָלט אויספֿירן זייער ווילן און תּחבולות דורך די כוחות הטבע, אַזוי ווי זיי האָבן זיך אויסגעלערנט פֿון די מצרים.
און וואָס איז דער באַטײַט פֿון "אוכל עשב"? לכאורה איז עס איבעריק - ווײַל האָט מען דען געמיינט אַז אַן אָקס עסט אײַזקרעם? עס וואָלט גענוג געווען צו זאָגן "תבנית שור". נאָר זאָגט רש"י בשם חז"ל: עס איז נישטאָ קיין זאַך מער פֿאַראַכט און פֿאַראומרייניקט ווי אַן אָקס אין דער צײַט וואָס ער עסט, וואָס ער לאָזט אַרויס פֿיל צואה און ווערט דערמיט שמוציק, און טייל זאָגן אַז זײַן שפּײַעכץ מאַכט אים שמוציק. ווי אַזוי עס זאָל נישט זײַן, עסט דער אָקס אויף אַ שמוציקן אופֿן; אַנדערע בעלי חיים עסן מיט ריינקייט, און דער אָקס מיט זײַן שפּײַעכץ מאַכט שמוציק דאָס גאַנצע עסן, אַזוי ווײַט אַז דער אייזל קען נאָך אים נישט עסן. קומט אויס אַז כלל ישראל האָט פֿאַרטוישט זייער כבוד אין אַ געשטאַלט פֿון אַ מאוסן אָקס - ווײַל דער אָקס בעת זײַן עסן איז מאוס און אָפּשטויסנדיק.
דער אבן עזרא טײַטשט אַנדערש: "כבודם" איז אַ כינוי צום כבוד פֿונעם הקדוש ברוך הוא. און פֿאַרוואָס שטייט "כבודם"? דאָס איז אַ לשון פֿון כינוי, אַזוי ווי מען וויל נישט זאָגן אַז אַ מענטש האָט געשאלטן דעם אויבערשטן און מען זאָגט "חירף את עצמו", אָדער ווי מען זאָגט "בירך" אַנשטאָט דאָס פֿאַרקערטע. דאָס זעלבע איז מיט דעם וואָס עס שטייט וועגן די וואָס האָבן אויסגעדרייט זייער רוקן צום היכל, "פניהם קדמה אל השמש ומשתחווים ושולחים הזמורה אל אפם" - כלפי דעם בית המקדש רחמנא ליצלן; עס וואָלט פּאַסיק געווען צו שרײַבן "אל אפו", כביכול כלפי קודשא בריך הוא, נאָר דאָס איז אַ תיקון לשון.
און דער יסוד פֿון דער זאַך: ווער עס באַליידיקט דעם הקדוש ברוך הוא - האָט ער דאָך נישט אים פֿאַראַכט, נאָר זיך אַליין האָט ער פֿאַראַכט, "ובוזי יקלו" פֿון זיך אַליין, מען דאַרף גאָרנישט טאָן זיי צו מאַכן פֿאַראַכט. דאָס איז פּונקט ווי אַ מענטש זאָל הײַנט קומען און אָנהייבן שילטן דעם חפץ חיים - וועמען האָט ער פֿאַרשעמט? מיט דער צײַט וועט מען זאָגן: קוקט וואָס פֿאַר אַ ביזיון יענער האָט זיך אַליין אָנגעטאָן, ווי אַזוי ער איז אַרויסגעשטעלט געוואָרן ווי אַ כלי ריק; זײַנע משפּחה־לײַט וועלן נישט וויסן וווּ זיך צו באַהאַלטן פֿאַר בושה, זיי וועלן נישט אַרויסשטעקן די נאָז אויף דער גאַס - אונדזער קרובֿ, וואָס פֿאַר אַ בזיונות ער האָט אונדז אָנגעמאַכט. דער ביזיון איז זײַנער, נישט פֿון דעם וועמען ער האָט געשאלטן. אַזוי אויך כלפי שמיא: אַז מען זאָגט זיי האָבן "פֿאַרטוישט זײַן כבוד" - אין כבוד המקום איז נישטאָ קיין שום פּגיעה, דײַן אייגענעם כבוד פֿאַרטוישטו. און דערפֿאַר האָט דער פּסוק גענוצט דעם וועג פֿון כינוי: "וימירו את כבודם".
אויך דער רד"ק טײַטשט אַז "כבודם" מיינט דעם הקדוש ברוך הוא, און פֿאַרוואָס ווערט ער אָנגערופֿן זייער כבוד? ווײַל זיי האָבן געזען זײַן כבוד בײַ דער התגלות וואָס איז געווען בײַ הר סיני.
שָׁכְחוּ אֵל מוֹשִׁיעָם עֹשֶׂה גְדֹלוֹת בְּמִצְרָיִם׃ - זיי האָבן פֿאַרגעסן אין ג־ט זייער מושיע, וואָס האָט געטאָן גרויסע זאַכן אין מצרים.
זאגט דער אבן עזרא: זיי האבן פארגעסן אז דער קדוש ברוך הוא האט זיי געהאלפן, און זיי זענען דאך נארוואס געווען נאנט צו יציאת מצרים און קריעת ים סוף - האבן זיי דאס אלעס פארגעסן און געזאגט "אלה אלוהיך ישראל". און דער מלבי"ם לייגט צו: זיי האבן דאך געזען מיט די אייגענע אויגן אז זייער הנהגה איז דורך סיבת כל הסיבות. דער קדוש ברוך הוא האט דאך געטאן פאר אייך ניסים אין מצרים און איבערגעדרייט די גאנצע סדרי הטבע - פארוואס זענט איר געגאנגען זוכן א נאטירלעכע הנהגה? פארוואס ביסטו געגאנגען פארטוישן דיין כבוד פאר אן אקס וואס עסט גראז, וואס דאס איז די בחינה פון הנהגת הטבע? דאס איז די טענה: וויאזוי האט איר געקענט פארגעסן אן אל מושיעכם עושה גדולות במצרים? פון די גרויסע זאכן וואס ער האט דארט געטאן, פון די ניסים און נפלאות, "בזאת תדעון כי אני ה'" און עס איז גארנישט אויסער אים - און דו גייסט זוכן הילף און שטיצע פון די כוחות הטבע אין א געשטאלט פון אן אקס?
נִפְלָאוֹת בְּאֶרֶץ חָם נוֹרָאוֹת עַל־יַם־סוּף׃ - וואונדער אין לאנד פון חם, שרעקליכע מעשים ביים ים סוף.
דער פסוק רעכנט אויס דריי זאכן: גדולות אין מצרים, נפלאות אין לאנד פון חם, און נוראות ביים ים סוף. זאגט דער רד"ק: "ארץ חם" - חם איז דער פאטער פון מצרים, און דער פסוק דערמאנט אים מיט פארשידענע ווערטער אים צו באגאנען, ווייל אויך חם איז געדענקט נישט צום גוטן. און פארוואס הייסן זיי "נוראות"? ווייל די פעולות וואס דער קדוש ברוך הוא טוט קעגן דער נאטור ווארפן א פחד און יראה אויף די מענטשן; ווען מיר זעען דאס איבערקערן די סדרי הטבע - פון דעם האט מען מורא פאר אים יתברך און מען ווייסט אז אלעס איז פון אים.
און דער מלבי"ם, לויט זיין שטייגער, מאכט א חילוק: "גדולות במצרים" איז נישט ווי "נפלאות בארץ חם". די מכות האבן זיך פארשפרייט אין אלץ וואס האט באלאנגט צום גרענעץ פון מצרים - עס איז פאראן ארץ מצרים וואס איז א מער באגרענעצטער ארט, און עס איז פאראן "כל ארץ חם" וואס איז פיל א ברייטערער שטח, און אהין האבן זיך די מכות פארשפרייט איבער די גרענעצן פון מצרים. און אזוי אויך האט ער זיי געוויזן נוראות ביים ים סוף, ווי ס'שטייט "וייראו העם את ה'". און אלע דריי זענען קעגן "הגדול, הגיבור והנורא": גדולות, נפלאות, נוראות. און דער "נורא" - אז מען זעט אז דער אייבערשטער פירט אליין אן אן אייגענע השגחה פרטית און עס איז גארנישט אויסער אים, אז ער אליין עשה עושה ויעשה לכל המעשים.
און אזוי געפינען מיר דריי זאכן וואס דער קדוש ברוך הוא האט זיי געוויזן אין מצרים: "בזאת תדע כי אני ה'" - קעגן די גדולות, אז קיינער קען נישט טאן אזוי ווי די מעשים פונעם אייבערשטן. "כי אני ה' בקרב הארץ" - קעגן די נפלאות. "כי אין כמוני בכל הארץ" - קעגן די נוראות. און ווער עס וויל א ברייטערן ביאור, זאל קוקן אין מלבי"ם אויף יענע פסוקים, וואו ער ערקלערט דעם ענין באריכות.
וַיֹּאמֶר לְהַשְׁמִידָם לוּלֵי מֹשֶׁה בְחִירוֹ עָמַד בַּפֶּרֶץ לְפָנָיו לְהָשִׁיב חֲמָתוֹ מֵהַשְׁחִית׃ - און ער האט געזאגט זיי צו פארטיליקן, ווען נישט משה זיין אויסדערוויילטער וואלט געשטאנען אין דעם בראך פאר אים, צוריקצוהאלטן זיין כעס פון פארדארבן.
וואס מיינט "עמד בפרץ"? זיי האבן געמאכט א פירצה, א לאך, און משה רבינו איז געשטאנען דערין דאס צו פארשטאפן און צוריק צומאכן, ווי א מענטש וואס שטעלט זיך אקעגן א פירצה אין צאום כדי מען זאל נישט קענען אריינגיין און ארויסגיין. און משה מיט זיין תפילה האט מבטל געווען דעם כעס, און ווען נישט דאס וואלט דער קדוש ברוך הוא זיי פארטיליקט. דער מלבי"ם טייטשט: "ויאמר להשמידם" - עס איז שוין געווען נגזר אויף זיי א כליה.
און דער מלבי"ם לייגט צו נאך א הערליכן אופן: "ויאמר להשמידם לולי משה" - דער קדוש ברוך הוא האט געזאגט פאר משה: ווען נישט משה, וואלט איך זיי יעצט פארטיליקט. דאס הייסט, ער האט אים מרמז געווען אז ער האט דא א געלעגנהייט מתפלל צו זיין. און תיכף האט משה פארשטאנען: איין מינוט, מ'האט מיר דא געעפנט א טיר, ס'איז אין מיינע הענט מבטל צו זיין די גזירה - איז ער געשטאנען און איינגעריסן מיט תפילה. און אזוי שטייט אין דער תורה: "הרף ממני ואשמידם" - און פון דעם האט משה פארשטאנען, "הרף ממני", לאז מיך אפ - האב איך דיך דען אנגעכאפט? נאר דער אייבערשטער זאגט אים: יא, מיט דיין כח קענסטו מיך אנכאפן, מיט דיין כח קענסטו דאס אפשטעלן. פון דעם האט משה רבינו פארשטאנען אז די זאך איז אנגעוואנדן אין אים.
און דערפאר איז ער געשטאנען אין בראך "להשיב חמתו". כאטש דער אף איז שוין ארויסגעגאנגען און דער נגף האט שוין אנגעהויבן און מען האט שוין אנגעהויבן שטארבן אין דער מגפה - זאלסטו וויסן אז דער אף איז נישט געווען אויסגעמישט מיט חימה. און וואס איז דער חילוק צווישן אף און חימה? דער מלבי"ם ערקלערט דאס אין פיל פלעצער: אף איז חיצוני - "אש קדחה באפי", ווען א מענטש ווערט אין כעס ווערט די נאז רויט, און ווען ס'איז אביסל קאלט גייען אפילו ארויס דעמפף דערפון, ווי גלייך די נאז קאכט און ברענט אין פייער; און די נאז איז דער מערסט בולט'דיגער אבר אינעם פנים פונעם מענטש. חימה ווידער איז שטענדיג פנימי - "וחמתו בערה בו", דאס ברענען אינעווייניג. די חימה זעט מען נישט שטענדיג, אבער דער אף איז אפן פאר יעדן.
און דאס איז וואס דער פסוק זאגט: משה רבינו איז געשטאנען אין בראך כדי אפצוּווענדן זיין חימה. דער אף איז שוין ארויסגעגאנגען, די מגפה האט שוין אנגעהויבן, אבער עס איז נישט געווען אויסגעמישט מיט איר קיין אינערלעכע חימה - א חימה וואס פארדארבט אינגאנצן. און דאס איז "להשיב חמתו מהשחית": עס איז דא נישט געווען קיין פנימי'דיגע חימה, וואס ווען יא - וואלט עס אינגאנצן פארטיליקט. אבער וויבאלד עס איז בלויז געווען א חיצוני'דיגער אף, איז דערמיט די זאך געענדיגט געווארן: די מגפה האט זיך אנגעהויבן און איז אפגעשטעלט געווארן.
אין דעם שטיקל רעכנט דער משורר אויס דריי חטאים: די מחלוקת פון קרח, אין וועלכער עס זענען באשטראפט געווארן די איינגעשלונגענע אין דער ערד און די פארברענטע אין פייער, און נאך זיי דער נגף; דער חטא העגל, וואס איז באגאנגען געווארן דווקא אין חורב, דער ארט פון קבלת התורה, און וואס האט זיך ווידער פונסניי אויפגעוועקט דורך קרח'ס טענה אז "כל העדה כולם קדושים"; און דאס פארטוישן זייער "כבוד" - די הנהגה פון משה וואס איז בחינת פני אדם - מיט א געשטאלט פון אן אקס וואס עסט גראז, בחינת די פארמיאוסטע הנהגת הטבע, נאכדעם וואס זיי האבן פארגעסן אין גאט זייער מושיע, וואס האט געטאן פאר זיי גרויסע מעשים, נפלאות און מורא'דיגע וואונדער אין מצרים און ביים ים. און צום סוף, דאס וואס האט געראטעוועט כלל ישראל איז געווען משה בחירו וואס איז געשטאנען ביים בראך (עמד בפרץ): דער הקדוש ברוך הוא אליין האט אים מרמז געווען אז אין זיין כוח איז דאס אפצושטעלן, און משה האט זיך אנגעכאפט אינעם פתח און מתפלל געווען, און אפגעקערט דעם כעס פון משחית זיין. פון דעם זעט מען אז קיינמאל איז א גזירה נישט פארשלאסן, און דער כוח התפילה פון א צדיק שטייט אין פרץ און שטעלט אפ די מגפה.