קאפיטל ק"ו איז א קאפיטל וואס גייט איבער די חסדי ה' מיט כלל ישראל קעגן דער כפיות טובה און די זינד וואס זענען געקומען דערנאך. אין דעם טייל וואס שטייט פאר אונז גייען מיר ווייטער פון דער ישועה ביים ים סוף, דורך דער שירה און דער אמונה וואס איז געקומען תיכף נאכדעם, און פון דארט צו דאס שנעלע פארגעסן, צו די תאוות אין קברות התאוה, און צו דער מחלוקת פון קורח ועדתו. מיר וועלן גיין אויפן סדר פון די פסוקים, זען די ביאורים פונעם רד"ק און פונעם מלבי"ם, און דעם מוסר השכל וואס קומט ארויס פון זיי.
וַיּוֹשִׁיעֵם מִיַּד שׂוֹנֵא וַיִּגְאָלֵם מִיַּד אוֹיֵב׃ - און ער האט זיי געהאלפן פון דער האנט פונעם שונא, און זיי אויסגעלייזט פון דער האנט פונעם פיינט.
דער רד"ק טייטשט כפשוטו, אזוי ווי עס שטייט "ויושע ה' ביום ההוא את ישראל מיד מצרים" - ער האט אונז געהאלפן פון זייער האנט. אבער דער מלבי"ם איז מדייק: נישט בלויז געהאלפן פון דער האנט פונעם שונא, נאר אויך אויסגעלייזט פון דער האנט פונעם אויב. און דער מלבי"ם האט אונז שוין מסביר געווען אויף עטליכע פלעצער דעם חילוק צווישן א שונא און אן אויב: דער שונא האט פיינט אין הארצן, און זיין שנאה איז באהאלטן; דער אויב אבער - זיין פיינטשאפט איז אפן, און מען זעט אויף אים קלאר אז ער זוכט אונזער שלעכטס.
מען האט אמאל געגעבן א משל: די פעלקער פון אייראפע זענען אונזערע שונאים, און די ישמעאלים זענען אונזערע אויבים. די פעלקער פון אייראפע מאכן נישט קיין פעולות אונז אומצוברענגען, נאר זיי העלפן און מוטיגן, צעברעקלען אונז פון אינעווייניג אויף אלע סארט אופנים, ווייל זיי האבן פיינט אינעם הארצן. דער אויב אבער - זיין פיינטשאפט איז אפן, ער קומט מיט מעשים בפועל. און אזוי אויך להבדיל אינעווייניג: עס איז דא ווער עס שלאגט זיך אפן און קומט פראטעסטירן, שלאגן און שרייען, און עס איז דא ווער עס טוט עס בהסתר, אויף א כביכול אפיציעלן אופן, דאס וואס יענע טוען בגלוי.
און דער מלבי"ם לייגט נאך צו: דער הקדוש ברוך הוא האט זיי נישט בלויז געהאלפן אויף א צייטווייליגן אופן, נאר ער האט זיי אינגאנצן אויסגעלייזט. א ישועה איז צייטווייליג - איך האב דיר געהאלפן פאר יעצט, און עס קען זיין אז איבער צוויי וואכן וועסטו דארפן נאך א ישועה; א נייע רונדע, א נייע אקציע, און נאכאמאל און נאכאמאל דארף מען נאך. אבער "ויגאלם" - א גאולה איז ענדגילטיג, עס איז פארטיג, ער האט אונז ארויסגענומען פון מצרים אינגאנצן פון דער האנט פון די אויבים.
וַיְכַסּוּ מַיִם צָרֵיהֶם אֶחָד מֵהֶם לֹא נוֹתָר׃ - און דאס וואסער האט צוגעדעקט זייערע פיינט, נישט איינער פון זיי איז איבערגעבליבן.
זאגט דער רד"ק: נישט גענוג וואס דער אויבערשטער האט אונז געראטעוועט פון זייער האנט, נאר ער האט אויך זייערע פיינט אריינגעשאקלט אינעם ים, דאס וואסער האט זיי צוגעדעקט און קיין איינער פון זיי איז נישט איבערגעבליבן. און דער מלבי"ם לייגט דא צו א דריטע מדרגה: עס איז געווען א שונא, עס איז געווען אן אויב, און דא באווייזט זיך א "צר". דער צר איז גרעסער פונעם אויב, ווייל דער צר קריגט זיך און טוט מצר זיין בפועל - ער שיסט און שאדט במעשה, בשעת דער אויב ווייזט בלויז ארויס זיין פיינטשאפט, און דער שונא איז זיין שנאה פארבארגן. די מצרים וואס זענען נאכגעלאפן נאך זיי זענען געווען בגדר צרים, און דערפאר האט דאס וואסער זיי צוגעדעקט ביז קיין איינער פון זיי איז נישט איבערגעבליבן.
אין דער תורה שטייט געשריבן "לא נשאר בהם עד אחד", און חז"ל דרש'נען: "עד" ולא עד בכלל - עס איז נישט געבליבן נאר איינער, און דאס איז פרעה, וואס דער אויבערשטער האט אים איבערגעלאזט אלס אן עדות. אויב אזוי איז לכאורה דא א סתירה: ביי אונז שטייט "אחד מהם לא נותר", און דארט איז משמע אז איינער איז יא געבליבן.
פארענטפערט דער מלבי"ם לויטן חילוק צווישן "נשאר" און "נותר", א זאך וואס מיר האבן שוין ארומגערעדט עטליכע מאל: "נשאר" מיינט בכוונה תחילה, און "נותר" מיינט פון זיך אליין, אן א כוונה. און אזוי רעדט מען אויך אין עברית: "השארתי לך שם אחד" - בכוונה תחילה; אבער ווען מען פרעגט "מה עם מה שיש פה?" ענטפערט מען: "זה נותר, אתה יכול לקחת" - עס איז איבערגעבליבן פון זיך אליין.
לויט דעם איז די זאך וואונדערבאר: "לא נשאר בהם עד אחד" - דאס הייסט עס איז בכוונה נישט געבליבן נאר איינער אליין, פרעה האט דער קדוש ברוך הוא בכוונה איבערגעלאזט, כדי ער זאל דערנאך דערציילן אלע אותות ומופתים וואס ער האט געזען, און שפעטער האט ער געקעניגט אין נינוה. בעת ביי אונז שטייט "אחד מהם לא נותר" - פון זיך אליין איז קיינער נישט געבליבן. און אויב דו וועסט פרעגן: און וואס איז מיט פרעה? פרעה איז נישט "געבליבן" פון זיך אליין, נאר דער קדוש ברוך הוא האט אים בכוונה "איבערגעלאזט".
וַיַּאֲמִינוּ בִדְבָרָיו יָשִׁירוּ תְּהִלָּתוֹ׃ - און זיי האבן געגלייבט אין זיינע רייד, זיי האבן געזונגען זיין לויב.
ווי עס שטייט "ויאמינו בה' ובמשה עבדו", און תיכף דערנאך "אז ישיר משה ובני ישראל" - "ישירו תהילתו". נאר דער דאזיגער מצב האט נישט אנגעהאלטן לאנג.
מִהֲרוּ שָׁכְחוּ מַעֲשָׂיו לֹא חִכּוּ לַעֲצָתוֹ׃ - זיי האבן געאיילט צו פארגעסן זיינע מעשים, זיי האבן נישט געווארט אויף זיין עצה.
זאגט דער רד"ק: "מהרו" - דריי טעג נאכדעם וואס זיי זענען אפגעפארן פון ים סוף זענען זיי אנגעקומען קיין מרה, און תיכף וילונו העם. עס איז נישט אריבער קיין סאך צייט און זיי האבן פארגעסן אלע נפלאות. און ווען זיי וואלטן געדענקט אלץ וואס דער אויבערשטער האט פאר זיי געטאן, וואלטן זיי נישט געזאגט אז דער אויבערשטער האט זיי ארויסגענומען פון מצרים זיי צו טויטן אין מדבר. אלע נפלאות וואס דו האסט געזען - כדי דיך צו טויטן אין מדבר? ווי נעמט מען אזא זאך אויפן מחשבה, און ווי נעמט מען דאס ארויס פון מויל? נאר "מהרו שכחו מעשיו", און ווען מען פארגעסט אלעס, איז מען אויך מסוגל צו זאגן אזא זאך.
"לא חיכו לעצתו" - זיי האבן געדארפט ווארטן און זען וואס נאך דער קדוש ברוך הוא וועט פאר זיי טאן היינט, ווארום ער האט זיי דאך נישט ארויסגענומען כדי זיי אויסצודארשטן. די עצה איז געווען גוט פאר זיי, און זיי האבן בלויז געדארפט ווארטן - און טאקע האט דער אויבערשטער געטאן מיט זיי א וואונדער און פארזיסט די ביטערע וואסערן. אבער זיי האבן נישט געווארט, נאר תיכף וילונו.
און פארוואס באמת האט זיי דער אויבערשטער נישט געטאן דעם נס תיכף ומיד? ווייל דער קדוש ברוך הוא האט זיי געפירט אין מדבר כדי זיי אויסצופרואוון. דער מדבר איז געווען א בית חינוך פארן פאלק וואס איז ערשט יעצט ארויס פון מצרים, א מין טרענירונגס-פעלד: זיך צו פארמעסטן מיט נסיונות און שוועריקייטן, כדי צו קויפן די מעלות וואס וועלן זיי ערמעגליכן אנצוקומען אין לאנד אלס א פריי פאלק וואס איז מסוגל זי אויפצובויען. אבער יעדער נסיון האט זיי אראפגעווארפן, און יעדער נסיון האט זיי תיכף געברענגט צו געשרייען. "ויענך וירעיבך למען נסותך" - דער קדוש ברוך הוא טוט דאס כדי אונז אויסצופרואוון, און זיי האבן נישט געכאפט אז דאס איז א נסיון.
דער מלבי"ם ערקלערט די צוויי טיילן פונעם פסוק לויט דעם וואס ער האט שוין מבאר געווען אין קאפיטל ע"ח: אנפאנג האט זיי דער אויבערשטער געגעבן מן און שלו, און ווען זיי זענען אנגעקומען קיין רפידים האט זיך דער שלו אויפגעהערט און ער האט זיי געגעבן וואסער. און זיי האבן פון דעם ארויסגענומען א מסקנא אז דער קדוש ברוך הוא איז נישט בכוח צו געבן דריי זאכן צוזאמען - אדער מן און שלו, אדער מן און וואסער, אבער מן, שלו און וואסער אינאיינעם איז שוין "צו גרויס פאר אים", חלילה. ביז אזא מאס זענען זיי געווען קטני אמנה, אז זיי האבן געמיינט אז עס איז נישטא קיין יכולת ביים אויבערשטן צו געבן דריי זאכן אויפאמאל, און אויב ער גיט ברויט און וואסער קען ער שוין נישט געבן קיין פלייש. דאס איז געווען די טענה ביי קברות התאוה - נישט קיין אמונה אין דער יכולת פונעם אויבערשטן. און דאס איז "מהרו שכחו מעשיו".
און פארוואס באמת האט ער זיי נישט געגעבן קיין פלייש פונקט ווי ער האט זיי געגעבן ברויט? "ויענך וירעיבך ויאכילך את המן... למען ענותך לנסותך לדעת את אשר בלבבך". אלעס איז געווען א נסיון, און פון דער עצה פונעם אויבערשטן איז דאס געווען - זאגט דער מלבי"ם - מכניע צו זיין זייער חומר און זייער תאוה: אז דו זאלסט זיך פארמעסטן, אז דו זאלסט זיך לערנען נישט צו שרייען, אז דו זאלסט זיך לערנען צו גלייבן אז אויב דער קדוש ברוך הוא האט עפעס געטאן, דארפסטו וויסן צו ווארטן, ווייל עס איז צום גוטן. דאס האבן זיי נישט געלערנט - "לא חיכו לעצתו".
וַיִּתְאַוּוּ תַאֲוָה בַּמִּדְבָּר וַיְנַסּוּ אֵל בִּישִׁימוֹן׃ - און זיי האבן פארלאנגט א תאוה אין מדבר, און זיי האבן געפרואווט גאט אין דער וויסטעניש.
התאוו תאווה - "מי יאכילנו בשר", זיי האבן גלוסטיג געגלוסט נאך פלייש. דער אבן עזרא ערקלערט "וינסו אל בישימון": אין א וויסטעניש האבן זיי אויסגעפרואווט דעם אייבערשטן - ווער קען דא פארזארגן מיט פלייש, אין אזא פוסטן ארט?
דער מלבי"ם ערקלערט: "ויתאוו תאווה במדבר" - דאס איז פונקט פארקערט פונעם רצון ה' פון זיי, אז זיי זאלן זיך מתגבר זיין אויף דער תאווה. דאס איז דאך געווען דער גאנצער נסיון: זיי זאלן בייקומען זייער גלוסט, און גלייבן און בטחון האבן אינעם אייבערשטן אז דאס איז לטובתם, אבער זיי האבן געטאן פונקט פארקערט. "וינסו אל בישימון" - מיט דעם וואס זיי האבן געזאגט "הגם לחם יוכל תת", האבן זיי מסופק געווען אין דער יכולת פונעם הקדוש ברוך הוא. און פארוואס שטייט דוקא "בישימון"? ווייל א ישימון באדייט א פיל גרעסערע שממה ווי א מדבר: זיי האבן געגלוסט א תאווה אינעם מדבר, און האבן געפרואווט דעם באשעפער אפילו אין א ישימון - צי קען דער אייבערשטער אויך אינעם סאמע וויסטסטן ארט באזארגן אלע אונזערע געברויכן.
וַיִּתֵּן לָהֶם שֶׁאֱלָתָם וַיְשַׁלַּח רָזוֹן בְּנַפְשָׁם׃ - און ער האט זיי געגעבן זייער בקשה, און האט געשיקט א מאגערקייט אין זייער נפש.
"ויתן להם שאלתם" - ער האט זיי אראפגעברענגט דעם שליו. "וישלח רזון בנפשם" - אז די אלע מתאווים זענען געשטארבן, ווי עס שטייט "ואף ה' חרה בעם", און ווי רש"י טייטשט. און וואס מיינט "רזון"? זיי האבן געוואלט זעטיגן זייער גלוסטיגע נפש און זיך פעט מאכן, אבער צום סוף זענען זיי געווארן מאגער און אפגעשוואכט פון אלע פורענויות וואס זענען געקומען אויף זיי. קומט אויס אז "ויתן להם שאלתם" איז קעגן "ויתאוו תאווה", און "וישלח רזון בנפשם" איז קעגן "וינסו אל".
און דער מלבי"ם ערקלערט לויט ווי ער האט מבאר געווען אין קאפיטל ע"ח: ווען זיי וואלטן געוואלט פלייש בלויז צוליב דער תאווה, וואלט זיך די זאך געענדיגט ווען זיי האבן צופרידנגעשטעלט זייער תאווה. ווייל דער כלל איז, אז כל זמן די תאווה ברענט אינעם מענטש לויפט ער נאך איר, אבער אזוי שנעל ווי די תאווה גייט פאראיבער איז די זאך פארטיג און ער האט שוין קיין שום אינטערעסע דערין. אבער א זאך וואס קומט צוליב מינות און כפירה - צי ער האט יא א תאווה צי נישט, גייט ער ווייטער אן. אזוי ווי יענער וואס מען האט אים געפרעגט: וואס פאר א הנאה האסטו מיט דיין מוטער? האט ער געענטפערט באליידיגטערהייט: איך בין אן אידעאלאגישער מענטש, צי טו איך דען זאכן פאר הנאה? איך טו דאס להכעיס דעם בורא! דאס הייסט: ווען א מענטש טוט צוליב א תאווה, איז אזוי ווי די תאווה גייט פאראיבער, גייט דער רשעות אויך פאראיבער; אבער ווען א מענטש טוט כדי צו רייצן און מכעיס זיין, גייט ער אן אפילו ווען די תאווה לאזט שוין נאך.
און אזוי איז געווען דא: עס איז נישט געווען בלויז א תאווה, נאר אויך כפירה און מינות, און דאס איז "וינסו אל בישימון" - אויסצופרואוון צי דער אייבערשטער קען צי נישט. דערפאר האבן זיי נישט חרטה געהאט, און דערפאר זענען זיי געשטארבן אין קברות התאווה - "וישלח רזון בנפשם", ער האט געברענגט אויף זיי א מיתה. ווייל אנשטאט צו גלייבן אינעם אייבערשטן, און ווען ער פילט אן זייער באגער זיך צו בארואיגן און איינשטילן, האבן זיי ווייטער געפאדערט נאך און נאך. א סימן אז דאס שטאמט נישט פון א תאווה, נאר פון א רצון להכעיס דעם בורא.
און מען האט שוין גערעדט וועגן דעם, אז דוקא אין אן ארט וואו א זאך איז נישט צו באקומען, ווערט דער באגער עס צו דערגרייכן פיל שטארקער, הגם מצד זיך איז עס גארנישט אזוי נויטיג. מען קען ברענגען א דוגמא: עס איז אמאל געווען א פאל אין א האטעל וואו מען האט געברענגט קייטערינג פון אן אנדער ארט, אין די זומער טעג, מיט משפחות און קינדער, און מען האט נישט אויסגערעכנט ריכטיג די מאס פונעם טשיפס. מען האט אריינגעברענגט צוויי-דריי גרויסע בעקעלעך, און עס איז אויסגעגאנגען אין די ערשטע דריי מינוט. מען האט געשיקט נאך א ליפערונג - און ווידער איז עס אויסגעגאנגען אין דריי מינוט. אזוי האט זיך עס איבערגעחזרט אפשר זעקס מאל. ווען מען וואלט פון פריער געברענגט א גענוגנדע מאס, "ראתה עין שבעה נפש", וואלט יעדער גענומען וויפיל מען דארף און פארטיג. אבער וויבאלד עס איז געווארן א געפיל אז עס פעלט, איז יעדעס מאל וואס מען האט געברענגט יעדער געלאפן כאפן. שטענדיג ברענגט א געפיל פון מאנגל א שרעק און א בהלה - מען מוז כאפן נאך, מען מוז צונעמען אלעס. און דאס איז "ויתאוו תאווה במדבר": דוקא ווייל דאס ארט איז א מדבר, אן ארט וואו עס פעלט, וועקט זיך אויף די תאווה צו וועלן נאך און נאך, הגם עס איז נישטא קיין עכטע נויט דערצו.
וַיְקַנְאוּ לְמֹשֶׁה בַּמַּחֲנֶה לְאַהֲרֹן קְדוֹשׁ יְהֹוָה׃ - און זיי האבן מקנא געווען משה'ן אין לאגער, און אהרן דעם הייליגן פון ה'.
רש"י טייטשט "ויקנאו" - אינעם מדבר האבן זיי אים דערצוירנט, מלשון "הם קנאוני בלא אל כעסוני בהבליהם". דער רד"ק שטעלט זיך אפ, אז דער פסוק רעדט לכאורה פון עדת קרח, אויב אזוי פארוואס שטייט עס בלשון רבים, עס איז דאך נישט געווען דער גאנצער עם ישראל, און עס וואלט געדארפט שטיין "ויקנא קרח למשה במחנה"? פארענטפערט דער רד"ק: דער כתוב לייגט עס אן אויף גאנץ ישראל ווייל זיי האבן נישט מוחה געווען אין זיי. און נאך א טעם, ווייל עס איז נישט געווען בלויז עדת קרח אליין, נאר עס האבן זיך מיטגעכאפט מיט זיי אויך פון בני ראובן און צוויי הונדערט און פופציג ראשי סנהדראות, נשיאי עדה.
און וואס מיינט "לאהרן קדוש ה'"? זיי האבן אויך מקנא געווען אהרן'ען, און זייער טענה איז געווען "כי כל העדה כולם קדושים" - וואס רופסטו אים קדוש ה', צי איז ער דען דער איינציגער הייליגער דא? מיר זענען דאך אלע הייליג! האט משה רבינו געזאגט: "אשר יבחר ה' הוא הקדוש". און דער אייבערשטער האט דערוויזן אז עס איז נאר פאראן איין איינציגער קדוש ה', און דאס איז אהרן. זייער טענה אז אלע זענען הייליג - אויף א געוויסער מדרגה מעג עס אפשר זיין אמת, אבער "קדוש ה'" איז נאר פאראן איינער.
דער מלבי"ם שטעלט זיך אפ אויף דעם, אז לויטן סדר וואס ווערט דא געברענגט אינעם קאפיטל, שטימט עס ווי די מיינונג וואס זאגט אז די מחלוקת פון קורח איז פארגעקומען נאך פאר מעשה המרגלים, גלייך נאך קברות התאוה. און עס זענען דא וואס קריגן און זאגן אז די מחלוקת פון קורח איז געווען נאך מעשה המרגלים. לויט יענער שיטה מוז מען זאגן אז דער קאפיטל שטעלט אויס די זאכן לויט דער שטרענגקייט פונעם חטא און דער שטראף, און דערפאר האט ער צוגעשטעלט דעם עגל און די מרגלים צוזאמען נאך מעשה קורח, הגם די מרגלים איז געווען פריער - ווייל דאס זענען געווען די גרעסטע זינד.
און עס זענען פאראן אזעלכע וואס ווילן זאגן אז בהכרח איז מעשה קורח געווען נאך חטא המרגלים, ווייל דעמאלט האט קורח געפונען א ברייט פעלד פאר הסתה אינעם מחנה: אט, "אף לא אל ארץ זבת חלב ודבש הביאותנו", ווייל צוליב חטא המרגלים איז דאך נגזר געווארן אז יעדער זאל בלייבן און אויסגיין אין מדבר. קומט אויס אז קורח האט אפגעווארט א שעת הכושר צו קריגן אויף משה - דעם מאמענט ווען עס איז שוין געווען א שטורעם אינעם פאלק און אסאך זענען געווען פארביטערט, און ערשט דעמאלט איז ער אויפגעשטאנען און געקריגט.
זאגט דער מלבי"ם: אין עדת קורח זענען געווען צוויי כיתות. דתן ואבירם און די צוויי הונדערט און פופציג ראשי סנהדראות זענען ארויסגעקומען קעגן די זיבעציג זקנים וואס משה רבינו האט אויסגעוועלט, ווייל זיי זענען געווען קרואי מועד אנשי שם, און עס האט זיי געארט פארוואס אויף יענע זיבעציג האט גערוהט די רוח און אויף זיי נישט. דאס איז געווען זייער טענה, און דאס מיינט "ויקנאו למשה במחנה" - זיי האבן מקנא געווען צוליב משה אין דעם וואס ער האט געטאן אינעם מחנה, אזוי ווי עס שטייט "ויאסוף משה אל המחנה הוא וזקני ישראל": פארוואס זענען יענע גענומען געווארן און מיר זענען פסול געווארן. קעגן דעם האט קורח אליין געקריגט א מחלוקת פון אן אנדער סארט - ער האט געקריגט אויף דער כהונה גדולה און געטענהט אז ער איז ראוי צו זיין דער כהן גדול, און דאס איז "לאהרן קדוש ה'".
תִּפְתַּח אֶרֶץ וַתִּבְלַע דָּתָן וַתְּכַס עַל עֲדַת אֲבִירָם׃ - די ערד האט זיך געעפנט און איינגעשלונגען דתן, און צוגעדעקט די עדה פון אבירם.
וַתִּבְעַר אֵשׁ בַּעֲדָתָם לֶהָבָה תְּלַהֵט רְשָׁעִים׃ - און א פייער האט געברענט אין זייער עדה, א פלאם האט פארברענט די רשעים.
דערפאר זענען ביי זיי געווען דריי ערליי עונשים, זאגט דער מלבי"ם. דתן ואבירם זענען די וואס זענען איינגעשלונגען געווארן אין דער ערד. דתן איז איינגעשלונגען געווארן אליין, בעת וואס אבירם האט געהאט א גאנצע עדה פון קינדער, זין און טעכטער - וויבאלד אן עדה איז נישט ווייניגער פון צען - און דערפאר שטייט "ותכס על עדת אבירם".
חז"ל זאגן אז יעדע קנאה וואס עס קומט נאך איר דער אות למ"ד איז לטובה, ווי למשל "קנא לאלוהיו", "קנא קינאתי לה'". און לעומת זה א קנאה וואס עס קומט נאך איר דער אות בי"ת איז לרעה, ווי למשל "ויקנאו בו אחיו", "קינאתי בהוללים". אויב אזוי דא, וואו די קנאה איז דאך לרעה, וואלט געדארפט שטיין "ויקנאו במשה", פארוואס זאגט דער פסוק "ויקנאו למשה"?
דער רד"ק פילט דעם קושי, און ער טייטשט אז דער למ"ד דא איז ווי א בי"ת: אזוי ווי "איש הרגתי לפצעי" וואס מיינט בפצעי, "לפניכם לחרב" וואס מיינט בחרב, "למי מריבה" וואס מיינט במי מריבה. און דאס איז א גרויסער פלא, וואו איז דען די חלוקה צווישן א למ"ד און א בי"ת - עס שטייט דאך א למ"ד און מען טייטשט עס ווי א בי"ת.
צוליב דעם קושי ערקלערט דער מלבי"ם, אז דא איז דער למ"ד יא לטובה, און דער טייטש איז "וועגן משה": זיי זענען געקומען מקנא זיין, יעדער איינער האט מקנא געווען זיין ווייב און געזאגט אז זי האט זיך פארשטעקט מיט משה, און זיי זענען געגאנגען און אנגעטרונקען זייערע ווייבער מיט מי סוטה, ווייל זיי האבן חושד געווען טאמער האט משה געזינדיגט מיט זייערע ווייבער. דאס מיינט "ויקנאו למשה במחנה" - זיי האבן מקנא געווען זייערע ווייבער צוליב משה.
און פארוואס באמת זענען זיי געקומען מיט אזא טענה? קודם כל, משה רבינו האט פירש געווען פון זיין ווייב; האבן זיי געזאגט, אז ער איז דאך אן אן אשה און אוודאי זוכט ער זיך אן אנדערע. און צווייטנס, ווי דער כלי יקר טייטשט: חז"ל זאגן אז א בעל גאווה פאלט צום סוף אריין אין אשת איש, און זיי האבן דאך געזאגט צו משה "ומדוע תתנשאו על קהל ה'", "כי תשתרר עלינו גם השתרר" - איר זענט בעלי גאווה און דערהויבט זיך; אויב אזוי, לויט זייער שיטה, וועט ער זיכער נכשל ווערן אין אשת איש. פון דעם האבן זיי געטראפן א סיבה כביכול מקנא צו זיין זייערע ווייבער וועגן משה.
און אויף וואס האבן זיי אים חושד געווען? ווען משה איז געשיקט געווארן צו ציילן דאס פאלק, האט ער געדארפט קומען צו זייערע געצעלטן. זאגן חז"ל אז משה האט געזאגט פאר'ן הקדוש ברוך הוא: רבונו של עולם, צי זאל איך דען אריינגיין אין געצעלט פון יעדן איינעם? האט אים דער הקדוש ברוך הוא געזאגט: ניין, רוח הקודש וועט אויסרופן צו דיר פון אינדרויסן, אין דעם געצעלט זענען דא אזוי פיל און אין יענעם געצעלט אזוי פיל, און אזוי איז טאקע געווען. אבער זיי האבן געטענה'ט: משה איז דאך זיכער געקומען צו די געצעלטן, און גיי ווייס וואס איז דארט געווען.
און דאס איז דאך א כלל: די וואס זענען חושד דארפן נישט קיין פאקטן. ער האט א טעאריע - פארדריי אים נישט דעם קאפ מיט פאקטן; די פאקטן פארמישן אים, און רוב מאל וויל ער זיי בכלל נישט הערן, כדי ער זאל נישט דארפן אויפגעבן זיין טעאריע. ווער עס וויל ווארפן בלבולים קען באשולדיגן מיט זאכן וואס האבן נישט קיין שום יסוד און באזע. משה רבינו, איש האלוקים, מחציו ולמטה איש ומחציו ולמעלה אלוקים, וואס רעדט מיט'ן הקדוש ברוך הוא - און אויף וואס ביסטו אים חושד? אויף אשת איש? די מערסטע אוממעגלעכע זאך! דערצו נאך רעדט מען דא פון א מענטש איבער די אכציג יאר, וואס האט פירש געווען פון זיין ווייב, און דו ביסט אים נאך חושד. נאר דער וואס זוכט שטענדיג חסרונות, וועט זיי טרעפן אפילו ביי די הייליגסטע פון די הייליגע.
אינ'ם ספר עטרת שלמה פונ'ם הרב לניאדו ברענגט ער נאך בשם מפרשים נאך א ביאור אויף "ויקנאו למשה במחנה לאהרן קדוש ה'". אויף משה רבינו שטייט "והיה כצאת משה אל האהל יקומו כל העם" - אלע האבן זיך געפירט מיט אים מיט גרויס כבוד, ווי עס פאסט אפצוגעבן פאר א מלך, ווארום משה איז דאך געווען א מלך און אדון הנביאים. און אויף דעם כבוד האבן קרח און זיין עדה אים מקנא געווען. זיי האבן אבער נישט פארשטאנען ווי אזוי משה איז אנגעקומען דערצו: ער איז געזעסן און מתמיד געווען, עוסק געווען אין תורה און זיך געהייליגט, געלערנט תורה מיט כלל ישראל, זיי געשיצט און מוסר נפש געווען פאר זיי. די טירחא און די הארעוואניע האבן זיי נישט געזען - זיי האבן נאר געזען דעם סוף פונ'ם כבוד וואס קומט, און אויף דעם האבן זיי אים מקנא געווען.
און אהרן, שטייט אויף אים אז ער איז ארויס און אריין צווישן דעם פאלק, אן אוהב שלום ורודף שלום, ער איז געגאנגען און געמאכט שלום בין איש לאשתו און בין אדם לחבירו, ער האט זיך נישט באהאלטן פון זיי און זיך געפירט מיט זיי מיט פריינטשאפט און פשטות. און אין וואס האבן זיי אים מקנא געווען? אין זיין קדושה: אז ער גייט אריין אין מקדש און אין קדשי קדשים און איז מקריב, אויף א פלאץ וואו והזר הקרב יומת, און נאר ער מעג אריינגיין, און ער איז זוכה צו אלע מתנות כהונה. דאס מיינט "ויקנאו למשה במחנה" - אין דעם גרויסן כבוד וואס ער האט געהאט אינ'ם מחנה, וואס אלע שטייען אויף פאר זיין כבוד און קוקן אויף אים; "לאהרן קדוש ה'" - אין זיין קדושה.
און אזוי איז דער דרך פון די וואס זענען מקנא, זאגט ער: זיי זעען נישט אלע מעשים פונ'ם חכם און צדיק, נאר זיי זוכן "חיפוש מחיפוש" - א לשון פון חז"ל - צו טרעפן עפעס א קליינע זאך וואס געפעלט זיי נישט, און דערויף פאלן זיי אן ווי א בער וואס לאקערט. און דאס איז אויך דער שטייגער פון דער מידיא: דאס גאנצע גוטע וועט מען נישט זען, אבער אז מען געפינט א קליינעם שפריץ - דערמיט עפנט מען די נייעס. קוק אויפ'ן גאנצן בילד, זאגט מען אים, אבער דאס גאנצע בילד אינטערעסירט אים נישט; אים אינטערעסירט נאר אנצוצינדן דעם לאמפ אויף יענער זאך וואס ער זעט דערין א גנאי, און זיך אנווארפן. דאס אלעס, ווי מיר האבן געזאגט, קומט נאר פון נרגנות.
אין די דאזיגע פסוקים אנטפלעקט זיך א גאנצער מהלך: הקדוש ברוך הוא ראטעוועט מיד שונא און לייזט אויס מיד אויב און דעקט איבער די פיינט מיט וואסער, ביז "אחד מהם לא נותר" - קיין שום זאך איז נישט איבערגעבליבן פון זיך אליין, און בלויז פרעה איז בכוונה געבליבן אלס אן עדות. דאס פאלק גלייבט און זינגט, אבער "מהרו שכחו מעשיו", און אנשטאט צו ווארטן אויף דער עצה פונ'ם אויבערשטן וואס איז געווען באשטימט זיי אויסצופרואוון און מכניע צו זיין זייער חומריות, גלוסטן זיי א תאווה און פרואוון אויס דעם באשעפער, און זייער חטא איז נישט סתם א תאווה נאר א ספק אין זיין יכולת יתברך - און דערפאר "וישלח רזון בנפשם". און פון דארט קומט מען צו קנאה: קרח און זיין עדה האבן נישט געזען משה'ס הארעוואניע און אהרן'ס קדושה, נאר בלויז דעם כבוד און די מעלה, און פון נרגנות האבן זיי געזוכט א חסרון ביז זיי האבן חושד געווען משה'ן אין דעם וואס עס איז גארנישט פאראן אין אים. פון דעם איז דא א לימוד לדורות: צו געדענקען די חסדי ה', צו ווארטן און גלייבן אז אלעס איז לטובה, און צו זען דאס גאנצע בילד און נישט זוכן קיין חסרונות אין די וואס זענען גרעסער פון אונז.
וַיִּשְׂרָאֵל - הַלְלוּ־יָהּ הוֹדוּ לַיהֹוָה כִּי טוֹב כִּי לְעוֹלָם חַסְדּוֹ׃ - לויבט גאט, דאנקט דעם אויבערשטן ווארום ער איז גוט, ווארום אויף אייביג איז זיין חסד.