דער קאַפּיטל, ווי דער מלבי"ם ערקלערט, איז געזאָגט געוואָרן קעגן די עובדי אלילים וואָס זענען געווען אין די צייטן פון דוד המלך. דוד המלך קומט אָנווייזן דעם חילוק צווישן אַן עובד ה', צווישן איינעם וואָס היט די תורה פונעם אויבערשטן, און די וואָס גייען נאָך נאַרישקייטן און הבלים. און דוד באַדאַנקט דעם באשעפער אויף דעם וואָס ער האָט אים מבדיל געווען מן התועים, וואָס ער גייט נישט אין זייער פאַרדאָרבענעם וועג, נאָר איז דבוק אינעם בורא יתברך.
מִכְתָּם לְדָוִד שָׁמְרֵנִי אֵל כִּי־חָסִיתִי בָךְ׃ - אַ מכתם פאַר דוד: היט מיך, גאָט, וואָרעם איך האָב געזוכט שוץ אין דיר.
מיר הייבן אָן מיט דקדוק. די שי"ן דאָ איז מיט אַ קמץ, און דער קמץ איז אַ קמץ קטן: מען לייענט נישט "שָׁמרני" נאָר "שׇׁמרני", ווי אַ חולם. נאָך אַ דיוק: צי די שי"ן איז מיט אַ מתג (אַ געיא) צי נישט. און דער חילוק איז למעשה: ווען די תנועה איז אַ תנועה גדולה, איז דער שווא נאָך איר אַ שווא נע, און דאַן וואָלט די מ"ם באַקומען כעין צירה. אָבער וויבאַלד די תנועה דאָ איז קליין, וואָרעם דאָס איז אַ קמץ קטן און נישט קיין קמץ גדול, איז דער שווא נאָך איר אַ שווא נח, און מען לייענט "שׇׁמְרני". דער כלל איז: אַ שווא נאָך אַ תנועה קטנה איז נח, און אַ שווא נאָך אַ תנועה גדולה איז נע.
דאָס אַלץ איז ריכטיק ווען ס'איז נישטאָ קיין געיא אין דער תנועה קטנה. אויב עס איז פאַראַן אַ געיא אין דער שי"ן, לייענט מען "שָׁמְרֵנִי" און מען רירט די מ"ם כעין צירה; און אויב ס'איז נישטאָ קיין געיא, לייענט מען "שׇׁמְרני". דער רד"ק האַלט אַז די שי"ן דאַרף זיין מיט אַ געיא, און אַזוי ברענגען נאָך דקדוק־מקורות. פונדעסטוועגן, איז באַקאַנט דער מנהג פון די תימנים אַז זיי לייענען אָן אַ געיא, און באַוועגן נישט די מ"ם, און דעריבער לייענען זיי "שׇׁמְרני אל כי חסיתי בך".
זאָגן חז"ל: "מכתם לדוד" - פאַר דוד'ן וואָס איז געווען מך ותם, אָדער שהייתה מכתו תמה. דאָס הייסט, יעדער מענטש ווען ער ווערט געבוירן באַקומט אַ וואונד נאָך אַכט טעג, ביים ברית מילה, אָבער דוד איז געבוירן געוואָרן אַ מהול, און עס איז אין אים נישט געווען קיין אָרט פאַר אַ וואונד, און עס איז זיין מכה געווען תמה און גאַנץ.
רש"י נעמט דאָ נישט אָן דעם דאָזיקן ביאור. עס איז פאַראַן אַן אַנדער מזמור וווּ עס שטייט "לדוד מכתם", און דאָרט קען מען נאָך אַזוי מפרש זיין, ווייל מען זאָגט אויף דוד'ן אַז זיין מכה איז געווען תמה; אָבער דאָ איז דער סדר פאַרקערט, "מכתם לדוד", און ס'איז שווער אַריינצולייגן דערין דעם ביאור. דעריבער נעמט רש"י אָן אַז דער מער אָנגענומענער הסבר איז, אַז דאָס איז איינע פון די נעמען פון מיני נעימות הזמר, אַ חילוק אין די נעימות פונעם געזאַנג, וואָס האָט געהייסן מכתם.
דער אבן עזרא טייטשט "מכתם" אַ חשובער מזמור, מלשון "כתם פז". נאָך אַ פירוש וואָס ער ברענגט: אַ פיוט וואָס זיין אָנהייב הייבט זיך אָן מיט מכתם, דאָס הייסט אַז אין דער פתיחה פונעם פיוט איז געווען אַ באַזונדערע נעימה, אַזוי ווי רש"י האָט מבאר געווען.
אויך רש"י באַציט זיך צום ביאור פון "מכתם" מלשון כתם פז, וואָס איז אַ טייערער און חשובער תכשיט, און ער לייגט צו נאָך אַ פירוש: "מכתם" לשון עטרה. און וואָס איז די עטרה פון דוד? דער המשך פונעם פסוק: "שׇׁמרני אל כי חסיתי בך". דאָס איז געווען דער מוטאָ פון דוד אין זיין לעבן, דאָס איז געווען אַן עטרה פאַר זיין קאָפּ, די זאַך וואָס ער פלעגט שטענדיק זאָגן און מיט דעם פלעגט ער מתפלל זיין, ווי עס שטייט "כצינה רצון תעטרנו".
דוד הייבט אָן און זאָגט: אנא ה', היט מיך, און בלויז דו אַליין. נישט דײַנע מלאכים און נישט דײַנע שלוחים, נאָר איך וויל אַז דער אויבערשטער אַליין זאָל משגיח זײַן אויף מיר. איך באַשיץ זיך נישט אונטער קיין שום כּוח פֿון די כּוחות העליונים, נאָר "עיני ה' אלוקיך בי", בלויז אין אים שוץ איך זיך: "שׇׁמרני אל כי חסיתי בך".
אָמַרְתְּ לַיהֹוָה אֲדֹנָי אָתָּה טוֹבָתִי בַּל־עָלֶיךָ׃ - דו האָסט געזאָגט צום ה', מײַן האַר ביסטו, מײַן גוטס איז נישט אָנגעהאָנגען אין דיר.
ווער איז דאָס וואָס "אָמַרְתְּ" (האָסט געזאָגט)? מיר וועלן דאָ זען דרײַ ביאורים, און מיר הייבן אָן מיטן מלבי"ם. לויט זײַן שיטה ווענדט זיך דאָ דוד כּדי זיך צו קריגן מיט די אומות, מיט די וואָס גלייבן אין עבודה זרה. זאָגט זיי דוד: איר, עובדי אלילים, מיינט צו געפֿינען אַ שוץ און אַ באַהעלטעניש אונטער אײַערע געצנדינערײַען. "עֲצַבִּים" ווערן אַזוי אָנגערופֿן, זאָגט דער מלבי"ם, צוליב דעם וואָס זיי מאַכן טרויעריק ("מעציבים") זייערע דינער: אַ מענטש שרײַט צו אים און ער ענטפֿערט נישט, זײַן גאָט צו וועמען ער האָט גערופֿן איז נישט בנימצא יעצט, און דאָס ברענגט אים עצבות.
און אָט, די דאָזיקע עובדי אלילים זענען נישט געווען אינגאַנצן קופרים אין השגחה. זיי האָבן געגלייבט אַז עס איז פֿאַראַן אַ בורא, און אַז דער אויבערשטער איז עילת העילות וסיבת כל הסיבות, "אלהא דאלהיא" ווי נבוכדנצר האָט אים אָנגערופֿן. נאָר לויט זייער מיינונג איז ער ווײַט און אָפּגעריסן, אַן אל עליון, רם ונישא, וואָס מישט זיך נישט אַרײַן אין דעם וואָס סע טוט זיך דאָ. אַלץ וואָס טוט זיך אויף דער וועלט איז לויט זיי איבערגעגעבן געוואָרן אין דער האַנט פֿון די אלילים, אין דער האַנט פֿון נידעריקערע כּוחות, און דעריבער האָבן זיי זיי געדינט כּדי אַראָפּצוציען דורך זיי די השפּעות. מתפּלל זײַן צום אויבערשטן אַליין, "בלתי לה' לבדו", דאָס האָבן זיי נישט געקענט פֿאַרשטיין: וואָס עפּעס זאָלסטו מטריח זײַן דעם הקדוש ברוך הוא מיט דײַנע פּריוואַטע פּראָבלעמען? ער איז רם ונישא, ער האָט באַשאַפֿן די וועלט, ער איז דער גאָט פֿון אַלע געטער.
אַ משל צו וואָס איז דאָס גלײַך: ס'איז פֿאַראַן אַ פּרעזידענט פֿון די פֿאַראייניקטע שטאַטן, און ער איז פֿאַראַנטוואָרטלעך אויף אַלץ. פֿונדעסטוועגן, אַ מענטש וואָס וווינט דאָרטן און מען האָט אים נישט אָפּגעראַמט דעם מיסט, וועט אים נישט אָנקלינגען אויפֿן טעלעפֿאָן, און אַפֿילו נישט צום מיניסטער פֿון געזונטהייט. כאָטש אין דער אמתן פֿירט ער טאַקע די געשעפֿטן, אָבער ער איז רם ונישא און זײַנע באַהאַנדלונגען זענען אין מער אַלגעמיינע און וויכטיקע וועלט־ענינים, און נישט אין דײַנע פּריוואַטע פּראָבלעמען. די דאָזיקע השקפֿה הערט זיך זייער שׂכלדיק, און דאָס איז געווען די השקפֿה פֿון די בעלי צבא השמים און די עובדי אלילים.
דאָס אידנטום זאָגט: ס'איז גאָר נישט אַזוי. דער הקדוש ברוך הוא איז רם ונישא, און פֿונדעסטוועגן געבט ער זיך אָפּ דאָ מיט די תחתונים, ער אינטערעסירט זיך אין זיי און זאָרגט פֿאַר זיי. און מער פֿון דעם, מען טאָר זיך נישט ווענדן צו קיין שום אַנדערן, אַפֿילו נישט צו אַ "באַאַמטער" פֿונעם בורא יתברך. אויב דו ווילסט זיך ווענדן, בלויז צום אויבערשטן אַליין. און דער וואָס ווענדט זיך צו אַן אַנדער כּוח חוץ פֿון אים יתברך, איז ער ווי אַן עובד עבודה זרה בשיתוף, וואָס מישט צו נאָך אַ כּוח מיטן בורא. "לא תעשון לכם פסל ומסכה איתי", און חז"ל האָבן געדרשנט: אַפֿילו מיר צו דינען. אויך לשם עבודת ה' טאָר מען נישט מאַכן קיין שום העכערן כּוח; מען מוז מתפּלל זײַן בלויז צום באַשעפֿער אַליין.
און מיר האָבן שוין גערעדט וועגן דער נאַרישקייט פֿון די וואָס טענהן אַז דער אויבערשטער איז רם ונישא, און דערפֿאַר, לויט זייערע ווערטער, מאַכן מיר אידן קלענער דעם באַשעפֿער ווען מיר בעטן פֿון אים וועגן אַ לאָך אין שוך. ערשטנס, די טענה איז זיי זייער באַקוועם, ווײַל אויב ס'איז פֿאַראַן אַ בורא אָבער ער מישט זיך נישט אין דעם וואָס סע טוט זיך דאָ, קען מען ממילא טאָן וואָס דאָס האַרץ גלוסט. און צווייטנס, די טענה אַליין איז פּונקט פֿאַרקערט פֿון דעם אמת. מיר האָבן שוין אָנגעוויזן אויף דעם עטלעכע מאָל, און אויך אינעם ספר הכוזרי וואָס מיר האָבן געלערנט, און מיר וועלן דאָס איבערחזרן בקיצור: אויב מען וועט פֿרעגן וואָס איז דער מרחק פֿון דאַנען ביזן אינסוף, איז דער ענטפֿער: אינסוף. און אויב מען וועט גיין פֿאָראויס הונדערט טויזנט קילאָמעטער, בלײַבט דען "אינסוף ווייניקער הונדערט טויזנט"? עס איז נישטאָ אַזאַ זאַך. גיי פֿאָראויס אַ ביליאָן קילאָמעטער, דער מרחק איז נאָך אַלץ אינסוף.
יעצט פֿאַרשטייט: ווען מען זאָגט אַז דער הקדוש ברוך הוא געבט זיך אָפּ מיט גרויסע זאַכן און נישט מיט קליינע, באַשרײַבט מען דאָך אַ באַגרענעצטן גאָט. לויט זײַן גרייס איז אַ זאַך פֿון אַכציק טויזנט קילאָמעטער וויכטיק און ווערט צו באַהאַנדלען, און אַ זאַך פֿון פֿיר צענטימעטער גייט אים נישט אָן. אָבער מיר זאָגן: אונדזער גאָט איז דאָך אַן אינסוף, און וויבאַלד ער איז אינסוף איז בײַ אים נישט פֿאַראַן קיין גרויס און קיין קליין. אַפֿילו די גרעסטע זאַך וואָס מען קען זאָגן אַז ער געבט זיך אָפּ דערמיט איז פֿאַר אים גאָרנישט און בטל, פּונקט ווי דער לאָך אין דײַן שוך. און אויב ער האָט דאָך באַשאַפֿן זײַן וועלט און אונדז געשאַפֿן, איז אַ סימן אַז עמעצער האָט געוואָלט מיר זאָלן דאָ זײַן, אַ סימן אַז ער אינטערעסירט זיך אין אונדז. און אַז ער אינטערעסירט זיך אין אונדז, זאָגט ער אויך: ווענד זיך צו מיר ווען דו האָסט אַ צרה, און זוך זיך נישט קיין אלילים און נידעריקערע כּוחות.
די אומות העולם האָבן געגלייבט, ווי געזאָגט, אַז דער הקדוש ברוך הוא איז רם ונישא, און דערפֿאַר האָבן זיי זיך בלויז אָפּגעגעבן מיט די אלילים וואָס זענען לויט זיי פֿאַראַן דאָ. און וווּ זענען זיי? נישט אויבן, נאָר דאָ, אין די בערג וווּ זיי רוען און אין באַקאַנטע ערטער. און יעדער אליל איז ממונה אויף אַ באַזונדערער זאַך: איינער אויף לעבן, איינער אויף חן, איינער אויף עשירות, יעדער איינער מיט זײַן תפקיד, און זיי האָבן געגלייבט אין אַ סך געטער.
אויף דעם זאגט דוד צו דעם פאלק וואס דינט עבודה זרה: "אָמַרְתְּ לה' אֲדֹנָי אָתָּה" - איך ווייס אז דו ביסט מיין האר, און עס איז מיר קלאר אז דו ביסט דער מקור און די סיבה פון אלעס; "טוֹבָתִי בַּל עָלֶיךָ" - אבער די טובות וואס איך באקום דא אויף דער וועלט געהערן נישט צו דיר, ווייל דו געבסט זיך דאך נישט אפ מיט מיר, און זיי קומען נאר פון יענע אונטערשטע ממונים.
רש"י ערקלערט אז "אָמַרְתְּ" איז געזאגט געווארן צו כנסת ישראל, און דערפאר איז עס אויפ'ן לשון נקבה. כנסת ישראל מיינט כלל ישראל, ווי דער אויסדרוק פון חז"ל. דוד זאגט צו כנסת ישראל: איר דארפט זאגן צום אויבערשטן "אֲדֹנָי אָתָּה", דו ביסט מיין האר, "וְטוֹבָתִי בַּל עָלֶיךָ" - דאס הייסט דיין האנט איז אויפ'ן אויבנאן אין אלעס וואס קומט אויף מיר, און אלעס וואס פאסירט מיט מיר איז אלעס פון דיר יתברך.
דער רד"ק ברענגט א דריטן ביאור: דאס גייט נישט ארויף אויף די אומות און אויך נישט אויף כנסת ישראל, נאר דוד רעדט צו זיין אייגענער נשמה. דו, מיין נשמה, האסט געזאגט און מודה געווען אז דער אויבערשטער איז דיין ג-ט און דיין האר, און אזוי זאלסטו אויך זאגן צו אים: "טוֹבָתִי בַּל עָלֶיךָ". און וואס מיינט דאס? בשם רש"י און רבי משה מגיקטילא: די טובה וואס דו טוסט מיט מיר ביסטו נישט מחוייב צו טון, דו טוסט עס בלויז בחסד. אזוי זאגט מיין נפש צום אויבערשטן: אלע טובות וואס דו טוסט מיט מיר ביסטו מיר גארנישט שולדיג. איך בין דיר שולדיג א פאלקאמע הכרת הטוב, און דו ביסט מיר גארנישט שולדיג, ווייל מיין טובה איז נישט ארויפגעלייגט אויף דיר מיר צו באגליקן.
נאך א ביאור ברענגט דער רד"ק בשם זיין פאטער: עס איז פאראן א מענטש וואס שפירט אז ער האט געטון א מצוה און געטון א טובה פאר'ן הקדוש ברוך הוא, און גייט ארויס מיט א געפיל אז מען איז אים יעצט עפעס שולדיג; אט האב איך געלייגט תפילין, אט האב איך געהיט שבת, און ער וויל שוין דעם טשעק. אויף דעם ווערט געזאגט "טוֹבָתִי בַּל עָלֶיךָ": אלע גוטע מעשים וואס איך וועל טון קומען נישט אן צו דיר און מאכן אין דיר קיין שום שינוי. דו ביסט נישט געווען בחסרון פאר מיין מצוה און ביסט נישט אנגעפילט געווארן דורך איר. און פאר וועמען האב איך אויפגעטון? פאר זיך אליין האב איך אויפגעטון. ווען איך האב מקיים געווען א מצוה האב איך געטון א חסד מיט זיך אליין און זוכה געווען מיין אייגענעם חלק אין נאך נצחיות אין עולם הבא, אבער כלפי שמיא איז דאך "אִם צָדַקְתָּ מַה תִּתֶּן לוֹ וּמַה מִיָּדְךָ יִקָּח".
לִקְדוֹשִׁים אֲשֶׁר־בָּאָרֶץ הֵמָּה וְאַדִּירֵי כׇּל־חֶפְצִי־בָם׃ - צו די הייליגע וואס זענען אויף דער ערד, און די מעכטיגע וואס אלע מיינע באגערן זענען אין זיי.
און פון וועמען מיינען זיי אז עס קומט זיי די נוצן? "לִקְדוֹשִׁים אֲשֶׁר בָּאָרֶץ הֵמָּה" - פון די "הייליגע" געצן וואס אויף דער ערד, וואס לויט זייער גלויבן רוען זיי אין די הויכע בערג און אין פארשידענע ערטער, אויף יעדן בארג מועד און הויכן בערגל ("הר מועד" ווי דער לשון הפסוק אין ישעיהו "וְאֵשֵׁב בְּהַר מוֹעֵד"). נישט די וואס זענען אין הימל און נישט דער אויבערשטער אין הימל, נאר די הייליגע אויף דער ערד זענען די וואס זענען משפיע אויף מיר טובות.
"וְאַדִּירֵי כָּל חֶפְצִי בָם" - די מעכטיגע וואס הערשן איבער אלע מיינע באגערן געפינען זיך אין זיי. ערקלערט דער מלבי"ם: די עובדי עבודה זרה האבן צוגעשריבן צו די געצן אלע כוחות הנפש און אלע באגערן פונעם מענטש, זיינע אייגנשאפטן, זיינע תאוות און רצונות. דער געץ איז ממונה אויף ליבע, יענער אויף מלחמה, יענער אויף קריגערייען און מחלוקת, יענער אויף פרנסה, יעדער איינער מיט א תפקיד פאר זיך. און פון דעם איז ביי זיי אויסגעקומען אז דער מענטש האט בכלל נישט קיין אייגענע באגערן: פארוואס האב איך פיינט יענעם? ווייל דער געץ פון שנאה האט גובר געווען אויף מיר. פארוואס האב איך ליב יענעם? ווייל דער געץ פון ליבע האט אנגעצינדן אין מיר ליבע. דער מענטש, לויט זייער מיינונג, ווערט געפירט אין זיינע מעשים בלויז דורך דער כוח פון די געצן וואס הערשן איבער אים.
און גיט אכט ווי באקוועם דאס איז: אויב איך האב זיך געבייזערט אויף דיר, בין נישט איך דער וואס האט זיך געבייזערט נאר דער געץ פון כעס האט איבערגענומען די הערשאפט איבער מיר; און אויב איך האב פיינט געהאט פלוני, האב נישט איך פיינט געהאט נאר דער געץ פון שנאה האט משפיע געווען אויף מיר. דער דאזיגער בליק באפרייט דעם מענטש פון יעדער אחריות אויף זיינע מעשים. דערפאר פלעגן זיי דינען יעדן געץ כדי צו דערגרייכן זייער ווילן אין יענעם ענין, זיי האבן אים גערייכערט קטורת און געברענגט קרבנות, ווייל "אַדִּירֵי כָּל חֶפְצִי בָם", זיי זענען די הערשער איבער אלע מיינע רצונות און תאוות. אבער דו, אויבערשטער, "טוֹבָתִי בַּל עָלֶיךָ": דו ביסט דער העכסטער, אבער די טובות קומען נישט פון דיר נאר פון זיי.
יִרְבּוּ עַצְּבוֹתָם אַחֵר מָהָרוּ בַּל־אַסִּיךְ נִסְכֵּיהֶם מִדָּם וּבַל־אֶשָּׂא אֶת־שְׁמוֹתָם עַל־שְׂפָתָי׃ - עס וועלן זיך מערן די צערן פון די וואס איילן נאך א פרעמדן געץ, איך וועל נישט גיסן זייערע בלוטיגע נסכים און איך וועל נישט דערמאנען זייערע נעמען אויף מיינע ליפן.
"אחר מהרו" - דאס זענען די וואס יאגן זיך צו דער עבודה פון א פרעמדן גאט. און טייל מפרשים זאגן אז די כוונה איז אז זיי גיבן פאר א פרעמדן גאט א מוהר און מתן, און אזוי ערקלערן רש"י און דער רד"ק, און אויך דער מלבי"ם ברענגט דאס אלס א צווייטן פירוש. זיי פארמערן זייערע עצבות, זיי פארמערן זייערע געצנדינערייען און מאכן פאר זיי עצבים, דאס הייסט געשטאלטן: מען פלעגט מאכן א געשטאלט כדי אויסצומאלן אין איר די אייגנשאפט פונעם געץ, צו ציען פון אים השפעות, זיך מתבונן זיין אין אים און זיך באהעפטן צו אים. דאס איז זייער וועג.
און דוד זאגט: "בל אסיך נסכיהם מדם" - איך וועל זיך נישט לערנען פון זייערע מעשים צו גיסן בלוט פאר יענע "קדושים", פאר יענע עצבים, אזוי ווי זיי פלעגן מנסך זיין בלוט אויף זייער מזבח. און נישט נאר דאס, נאר "ובל אשא את שמותם על שפתי". חז"ל זאגן אז עס איז אסור צו דערמאנען נעמען פון עבודה זרה, און די גמרא ברענגט אז מען פלעגט נוצן כינויים פאר יענע עבודות זרות, ווי למשל בית גליא און בית קריא, ווי עס שטייט "ושם אלוהים אחרים לא תזכירו", און חז"ל האבן געדארשנט: עס זאל נישט דערמאנט ווערן אויף דיין מויל. זאגט דוד: אויך איך וועל נישט אויפהייבן זייערע נעמען אויף מיינע ליפן, נאר איך וועל פארטיליקן זייער נאמען.
און פארוואס שטייט "עצבותם" און נישט "עצביהם"? זאגט דער מלבי"ם: דער פסוק רעדט בלשון גנאי, אויף א לשון נקבה אופן. "עצביהם" איז לשון זכר, בעת "עצבותם" איז לשון נקבה, כביכול צו זאגן אז זייער גאט איז שוואך ווי א נקבה.
יְהֹוָה מְנָת־חֶלְקִי וְכוֹסִי אַתָּה תּוֹמִיךְ גּוֹרָלִי׃ - דער אויבערשטער איז דער טייל פון מיין חלק און מיין כוס, דו שטיצסט מיין גורל.
זאגט דוד: איך בין נישט ווי זיי. איך גלייב מיט אן אמונה שלמה אז איך בין נישט אונטערווארפן אונטער דער מערכה און כוחות הטבע און געצן און ממונים, נאר ה' מנת חלקי וכוסי ואתה תומיך גורלי. און וואס איז דער באדייט פון די דריי אויסדרוקן: חלק, כוס, און גורל?
ערקלערט דער מלבי"ם: "כוס" איז דאס וואס דער מענטש גרייט זיך אליין אן לויט זיין הכנה, דאס הייסט לויט וויפיל ער וועט זיך אנשטרענגען און פלאגן, אזוי וועט ער באקומען. "חלק" איז דאס וואס דער מענטש האט שוין באקומען פון דער געבורט אן, וואס מען האט אים געגעבן מן השמים. און ביידע, סיי דער חלק און סיי דער כוס, זענען אין פארגלייך און צוגעפאסט: דער חלק - יעדער איינער האט באקומען דעם זעלבן חלק, א חלק אלוה ממעל, א נשמה פון אויבן; און דער כוס - יעדער באקומט צוגעפאסט צו דעם וואס ער האט געטון און זיך אנגעשטרענגט.
ווידעראום דער "גורל" איז אנדערש פון זיי, ווייל אין א גורל קען א מענטש באקומען פיל מער ווי עס קומט אים. אזוי ווי איינער וואס געווינט א גורל אין אונזערע טעג, וואס ער באקומט נישט לויט דעם וואס עס קומט אים, נאר עס פאלט אויס אין זיין גורל א זאך וואס איז פיל העכער און גרעסער פון דעם וואס ער איז ראוי דערצו.
דערפאר זאגט דוד: איך האב א חלק ונחלה אינעם אויבערשטן פון מיין געבורט אליין, "ה' מנת חלקי", דאס איז דער חלק וואס קומט מיר פון אים, א הייליגע נשמה און א חלק אלוה ממעל. און איך האב אויך א תוספת קדושה לויט מיינע מעשים, און דאס איז "כוסי". דער ענין פון "כוס", ערקלערט דער מלבי"ם, איז לשון "במכסת נפשות", דאס הייסט יענער חלק צו וועלכן דער מענטש האט זיך אליין פארבעטן לויט א מאס: וויפיל דו האסט זיך אנגעשטרענגט, די מאס וועסטו באקומען, ווי דער לשון "במכסת הערכך" און "יום הכסה", לויט וויפיל עס קומט אים. אויב אזוי איז פאראן א מעגלעכקייט אז איך זאל זיך מער אנשטרענגען און האבן א גרעסערן חלק, און דאס איז מנת כוסי.
און די ווייטערדיגע מעגלעכקייט איז "אתה תומיך גורלי", א מתנה פיל מער ווי דאס וואס איך האב געטון, אזוי ווי א מענטש וואס געווינט אין א גורל פיל מער ווי עס קומט אים. און דאס איז וואס שטייט "ידעתיך בשם וגם מצאת חן בעיני", אז עס איז פאראן א מציאות פון געפינען חן אין די אויגן פונעם אויבערשטן. און אזוי האבן חז"ל געזאגט אויף נח, אז ער וואלט אויך געדארפט אפגעמעקט ווערן אין די וואסערן פונעם מבול, נאר ער האט געפונען חן. לויט זיינע זכויות איז ער נישט געווען ראוי געראטעוועט צו ווערן, נאר "ונח מצא חן בעיני ה'", און מען לערנט דאס פונעם פסוק "וימח את כל היקום", אז אויך נח איז געווען אינעם כלל פון דער מחייה, און צום סוף איז ער נישט אפגעמעקט געווארן ווייל ער האט געפונען חן. זעט מען דאך אז עס איז פאראן א בחינה פון מציאת חן, א באזונדערער זכות וואס דער אויבערשטער גיט א מענטש פיל מער ווי עס קומט אים, פונקט ווי איינער וואס האט געוואונען אין פיס.
אויב אזוי, קעגן די עובדי כוכבים וואס לייקענען אין דער השגחה און האלטן אז דער מענטש האט גארנישט קיין חלק אלוה ממעל און האט קיין שום שייכות צום קדוש ברוך הוא, זאגט דוד: דער אויבערשטער איז מיין חלק. און קעגן דעם וואס זיי גלייבן נישט אז דער מענטש באקומט לויט זיינע מעשים, זאגט ער: דער אויבערשטער איז מיין כוס. און קעגן דעם וואס זיי האבן בכלל נישט קיין שייכות צום אויבערשטן צו טראכטן אז ער וועט געבן פיל מער און העכער, ווייל לויט זייער מיינונג איז אלעס אנגעהאנגען אין די געצן, זאגט ער: דו ה' שטיצסט מיין גורל, דו גיסט מיר פיל מער ווי עס קומט מיר באמת.
און וואס מיינט "תומיך"? ערקלערט רש"י: דו האסט געלייגט מיין האנט אויפ'ן גוטן חלק. אזוי ווי דער ענין פון "החיים והמוות נתתי לפניך ובחרת בחיים": דער הקדוש ברוך הוא וואלט דאך געקענט זאגן, אט זענען ביידע פאר דיר, קלויב אויס וואס דו ווילסט. נאר ער ווייזט אונז שוין פון פריער אז עס לוינט זיך אויסצוקלויבן דאס לעבן. א משל צו א מענטש וואס האט ליב איינעם פון זיינע קינדער, און ער לייגט זיין האנט אויפ'ן בעסטן חלק פון דער ירושה און זאגט אים: דאס זאלסטו דיר אויסוועלן, עס לוינט זיך דיר צו נעמען דעם דאזיגן חלק. אזוי איז כביכול "אתה תומיך גורלי".
און פון וועלכן לשון שטאמט "תומיך"? ערקלערט רש"י מלשון השפלה (אראפלאזן), ווי "ימך המקרה", ווי איינער וואס לאזט אראפ זיין האנט און לייגט זי ארויף אויף יענעם חלק און זאגט: אט, נעם דאס. און טייל מפרשים ערקלערן מלשון תמיכה (שטיצן), ווי איינער וואס שטיצט מיין האנט זי אנצולייגן אויף מיין גורל, צו זאגן: אט דאס איז דיין גורל, דאס לוינט זיך דיר אויסצוקלויבן, "ובחרת בחיים".
דוד פאנגט אן "שׇׁמרני אל כי חסיתי בך", און אין דעם איז זיין קרוין: ער שוצט זיך ביים אויבערשטן אליין און אין קיין שום אנדער כוח. קעגנאיבער די עובדי אלילים, וואס האבן מודה געווען אז דער אויבערשטער איז די סיבת הסיבות אבער האבן געטענה'ט "טובתי בל עליך", אז די טובות קומען נישט פון אים נאר פון די "קדושים אשר בארץ" און פון די "אדירים" וואס הערשן איבער אלע תאוות און געברויכן פונעם מענטש, רופט אויס דוד אז ער וועט זיי נישט גיסן קיין נסכים און נישט נעמען זייערע נעמען אויף זיינע ליפן. און קעגנאיבער זיי שטעלט ער אוועק זיין אמונה: "ה' מנת חלקי וכוסי אתה תומיך גורלי" - דער חלק וואס איך האב באקומען פון דער געבורט, דער כוס וואס איך בין זוכה לויט מיינע מעשים, און דער גורל וואס איז א מתנת חסד העכער פון וואס עס קומט מיר. און דער הקדוש ברוך הוא לייגט נאך צו מיין האנט אויפ'ן גוטן חלק און לערנט מיר אויסצוקלויבן דאס לעבן.