קאפיטל ק"ד איז א מזמור וואס איז אונז זייער באקאנט. מיר זאגן עס אמווייניגסטנס איין אדער צוויי מאל א חודש: די ספרדים זאגן עס ביינאכט ראש חודש און אויך בייטאג, און די אשכנזים זאגן עס בייטאג. דער רד"ק שרייבט אז אין דעם מזמור ווערט פארציילט מעשה בראשית - ווי אזוי דער הקדוש ברוך הוא מאכט אלעס בחכמה, פאר דעם תיקון פון די באשעפענישן און צו טאן מיט זיי גוטס.
בָּרְכִי נַפְשִׁי אֶת־יְהֹוָה, יְהֹוָה אֱלֹהַי גָּדַלְתָּ מְּאֹד, הוֹד וְהָדָר לָבָשְׁתָּ׃ - בענטש, מיין נשמה, דעם אויבערשטן; ה' מיין גאט, דו ביסט זייער גרויס געווארן, שיינקייט און פראכט האסטו אנגעטאן.
פארוואס טאקע דוקא "נפשי"? זאגט דער רד"ק: באמת איז נישטא ביי די תחתונים ווער עס קען בענטשן - נישט קיין בהמות, נישט קיין חיות און נישט קיין עופות - נאר בלויז די נפש האדם המשכלת. דער מענטש וואס קוקט זיך צו צום טבע און צו דער בריאה און זעט דערין דעם חסד פונעם אויבערשטן צו זיך, ער איז דער איינציגסטער וואס קען לויבן און בענטשן דעם הקדוש ברוך הוא כראוי. און דעמאלט בענטשט מיין נפש און זאגט: "ה' אלקי גדלת מאד".
פון דיינע מעשים פארשטייען מיר אז דו ביסט זייער גרויס. מיר האבן שוין גערעדט וועגן דעם עטליכע מאל, און מיר האבן דאס געלערנט סיי אינעם כוזרי און סיי אין דעת תבונות: מיר האבן נישט קיין שום השגה אין אלוקות. מיר קענען נישט משיג זיין וואס דער באשעפער איז און תופס זיין זיין מציאות; מיר קענען נאר לערנען פון זיינע פעולות. פון די מעשים און פעולות וואס איך זע, פיר איך אויס אז עס איז דא איינער וואס האט באשאפן די וועלט, אז עס איז דא ווער עס האט געגעבן די תורה, אז די תורה איז מחייב און אזוי ווייטער. אויף דעם ווערט געזאגט "גדלת מאד" - פון די מעשים דערקענען מיר דיין גרויסקייט, ווייל מיר זעען דאך ווי אזוי דער הקדוש ברוך הוא האט באשאפן זיין גאנצע וועלט, און ווי אזוי ער איז משדד די מערכות הטבע כרצונו.
דער רד"ק טייטשט אז "הוד והדר" גייט ארויף אויף די גלגלים וואס דער הקדוש ברוך הוא האט באשאפן אין אנהייב, און זיי זענען ווי א לבוש און שיינקייט צום אויבערשטן. די גלגלים, ווי מיר האבן מסביר געווען, זענען ווי אן אקס אויף וועלכן עס דרייען זיך די זון, די לבנה און די כוכבים, ווי גלייך יעדער פון זיי געפינט זיך אין זיין אייגענעם גלגל. היינט ווייסן מיר אז דאס זענען נישט קיין גלגלים נאר כח המשיכה, אבער אין זייערע צייטן האבן זיי געהאלטן אז עס איז דא א גלגל אין וועלכן זיי דרייען זיך, און דערפאר האט מען דאס אנגערופן עולם הגלגלים. זיי זענען בבחינת לבוש והדר, און פון זייער שיינקייט און פראכט דערקענט דער מענטש אין דער נאטור דעם עוצם פון דיין גרויסקייט.
א משל צו וואס איז דאס ענליך? צו א קעניג וואס איז אנגעטאן אין מלכות'דיגע קליידער. מען פרעגט א מענטש: ווער איז דער קעניג? און ער ענטפערט: איך ווייס נישט. אבער ער זעט דעם וואס איז אנגעטאן מיט מלכות בגדים און זאגט: אה, פונעם לבוש פארשטיי איך אז דאס איז דער קעניג. האסט אים אמאל געזען? האסט געזען א בילד פון אים? ניין. אויב אזוי, פון וואו ווייסטו? זיין לבוש איז מוכיח אויף אים. אזוי זאגט דער רד"ק אויך אין אונזער ענין: פון דעם הוד והדר פון עולם הגלגלים וואס מיר זעען, פון די אומגעהויערע כוחות פון דער זון, דער לבנה און די כוכבים - פון דעם פארשטיי איך די גדלות השם.
און אזוי זאגט דער רמב"ם: א מענטש וואס וויל משיג זיין יראה, זאל ארויסגיין און קוקן צום הימל און זען די גרויסקייט פון די מעשים פונעם באשעפער - זון, לבנה און כוכבים - און ער וועט זען וואס פאר א מעכטיגע קראפט דער הקדוש ברוך הוא האט באשאפן, און דורך דעם וועט ער דערקענען זיין גרויסקייט און עס וועט פאלן אויף אים א מורא. קומט אויס אז דער מלבוש פונעם הקדוש ברוך הוא איז דער באווייז: "ה' אלקי גדלת מאד" - ווי אזוי ווייס איך? "הוד והדר לבשת".
האט רבי אליעזר געזאגט: וואס מיינט "מאד"? איידער דו האסט באשאפן דיין וועלט ביסטו געווען גרויס, זינט דו האסט באשאפן דיין וועלט ביסטו זייער גרויס געווארן. מען מיינט נישט חלילה אז עס איז געווען א שינוי ביים קודשא בריך הוא - "אני ה' לא שניתי" - נאר אז יעצט זענען פאראן באשעפענישן וואס דערקענען דיין גרויסקייט, און מיט דעם "נתגדלת מאד".
און אויף "הוֹד וְהָדָר לָבָשְׁתָּ" זאגט דער מדרש: א בשר ודם - אויב ער איז א גיבור איז ער נישט שיין, און אויב ער איז שיין איז ער נישט קיין גיבור; עס איז נישטא אין אים ביידע זאכן צוזאמען. מיר געפינען נישט קיין סאך בעלי גבורה עצומה וואס זענען אויך יפי תואר, און זיכער געפינט מען נישט קיין גרויסן וויסנשאפטלער וואס איז אויך א בעל שרירים און א פויסטן-קעמפער. אן איש שרירים, א טיפער תלמיד חכם און למדן, און א שיינער מענטש - אזעלכע מעלות קומען זיך נישט צוזאם אין איין מענטש. אבער ביים הקדוש ברוך הוא זענען פאראן ביידע זאכן צוזאמען: הוד והדר, סיי שיין און סיי א גיבור. און לעתיד לבוא וועט ער זיי ביידע געבן פאר מלך המשיח, ווי עס שטייט "הוֹד וְהָדָר תְּשַׁוֶּה עָלָיו". מען דארף באמערקן דעם לשון: נישט אין דער נאטור, נאר "תְּשַׁוֶּה עָלָיו" - דער הקדוש ברוך הוא וועט ארויפלייגן אויף אים הוד והדר פון אים יתברך.
דער מלבי"ם ערקלערט אז אונזער מזמור איז א המשך פונעם פריערדיגן מזמור. דארט האט ער געענדיגט "בָּרְכִי נַפְשִׁי אֶת ה'" אויף דער הנהגה פון דער נפש און אויף דער השגחה וואס דער הקדוש ברוך הוא פירט אויף זיין וועלט, און דא קומט ער לויבן אויף דער גאנצער בריאה: אז דער הקדוש ברוך הוא האט באשאפן דעם אדם הגדול - דאס איז די וועלט - און אין איר דעם אדם הקטן, דאס איז דער מענטש וואס געפינט זיך אין זיין וועלט. דער מענטש ווערט אנגערופן א עולם קטן, און די וועלט ווערט אנגערופן א עולם גדול.
און מיר זעען אז דער הקדוש ברוך הוא האט אלעס אויסגעשטעלט בחכמה, אז יעדער איינער איז א תכלית פארן צווייטן, ביז די לעצטע תכלית איז דער מענטש וואס איז דער נזר הבריאה. דער שטויב און ערד איז א תכלית פארן צומח און דער גורם צו זיין וואקסן; דאס געוואקס דערגרייכט דערמיט זיין תכלית, אבער ער איז נישט קיין תכלית פאר זיך אליין, נאר א גורם פארן מאכל פון דער בהמה; די בהמה פאשעט זיך און ווערט פעט פון זיין כוח, און איר תכלית איז פארן מענטש ער זאל עסן פון איר; און אויך דער מענטש איז נישט די תכלית אליין, נאר זיין באשטימונג איז אז בכוח פון זיין עסן - סיי פונעם צומח און סיי פונעם חי - זאל ער זיין אן עובד השם. און דעמאלט ווערט אלעס צוריקגעברענגט צו דער העכסטער תכלית: "כֹּל הַנִּקְרָא בִשְׁמִי וְלִכְבוֹדִי בְּרָאתִיו יְצַרְתִּיו אַף עֲשִׂיתִיו" - אלעס איז באשאפן געווארן כדי צו בארימען און דערהייבן זיין הייליגן נאמען יתברך.
פון דא קומט אויס אן אינטערעסאנטע זאך: די אלע וואס טענה'ן אז מען דארף אסר'ן די שחיטה און אז עסן בעלי חיים איז קאניבאליזם - ווייסן נישט ווי גערעכט זיי זענען. באמת פאר זיי איז אסור צו עסן בעלי חיים. זיי האבן נתנבא געווען און האבן נישט געוואוסט וואס זיי נבואה'ן. ווארום וואס איז דער היתר פאר איין זאאלאגישן מין צו עסן א צווייטן זאאלאגישן מין? ווער האט דיר דאס מתיר געווען? פארוואס זאלסטו אים שחט'ן בלויז ווייל דו ביסט העכער פון אים און געוועלטיגסט איבער אים?
נאר אויב דו וואלסט דאס אלעס גענומען לכבוד דעם בורא יתברך, און געזאגט: עס איז דא א בורא עולם, דער הקדוש ברוך הוא האט אלעס באשאפן און דער מענטש איז די תכלית, און דער מענטש פירט אלעס צו עבודת השם - דעמאלט אדרבה, עס פלייש, און דערמיט שטעלסטו צונויף און פארענדיגסט דעם תפקיד פון דער גאנצער בריאה. אבער ווען דו נעמסט אלעס פאר הנאות, פאר תאוות, פאר איסורים און עבירות - ווער האט דיר מתיר געווען צו עסן פלייש? ביז יעצט האט די קו, מיטן פאשען אין פעלד און געבן מילך, מקיים געווען דעם רצון הבורא; און דו האסט איר געשאכטן און געגעסן כדי צו טון עבירות, דו האסט זי באנוצט ווי ברענשטאף קעגן דעם רצון הבורא. דעריבער איז פאר אן עם הארץ אסור צו עסן פלייש.
ווידעראום ביים ירא שמים און גאנצן מענטש, אדרבה, די בהמה פרייט זיך און בעט זוכה צו זיין ארויפצוגיין אויפן מזבח השם. דער שור פרעגט: פארוואס האט מען מיך גענומען פאר א קרבן פאר עבודה זרה, בשעת אליהו הנביא האט גענומען דעם צווייטן שור אלס קרבן פארן אייבערשטן? די בהמה שטרעבט צו דערגרייכן די שלמות, און איר שלמות איז דוקא דורך דעם וואס מען שחט'ט איר מיט קדושה און מיט א ברכה, און דער אדם השלם עסט איר, און דערמיט ווערט דער פולער תיקון פאר דער גאנצער בריאה.
זאגט דער מלבי"ם: "ה' אֱלֹקַי גָּדַלְתָּ מְּאֹד" - דו מצד זיך אליין, ווי דער אייבערשטער איז בחביון עוזו. עס איז שוין מבואר געווארן אז מיר האבן נישט קיין השגה אין עצמות השם, לית מחשבה תפיסא ביה כלל, און עס איז אפילו נישט שייך צו געבן א נאמען פארן אייבערשטן יתברך. דער שם הוי"ה ברוך הוא איז ערשט נאכן צמצום, אבער פארן צמצום איז נישטא קיין שום נאמען. מען גייט דא נישט אריין מסביר צו זיין וואס דער צמצום איז - דאס איז א ברייטע סוגיא וואס איז שוין ברייט אויסגעשמועסט געווארן אינעם ספר מכתב מאליהו און ביי אנדערע געלעגנהייטן - אבער פאר אונזער ענין: עס איז נישטא קיין נאמען פאר זיין עצמות יתברך, ווייל א נאמען באדייט א מהות, און ווער דערקענט דען די מהות פונעם בורא? ערשט ווען דער הקדוש ברוך הוא האט מצמצם געווען זיין אור און געוואלט באשאפן א קשר מיט די באשעפענישן כדי מיר זאלן האבן אין אים עפעס א השגה, דעמאלט ווערט ער אנגערופן מיטן שם הוי"ה, און מיר דערקענען אים דורך זיינע פעולות.
כאטש מיר האבן נישט אין אים קיין השגה און ידיעה, איז אינעם אייבערשטן יתברך איינגעשלאסן די גאנצע מציאות פון אנהויב ביזן סוף, און דאס ווערט אנגערופן "גדול". מען האט שוין מסביר געווען דעם חילוק צווישן "גדול" און "רם": ביי כלל ישראל איז דער אייבערשטער "גדול", און "רָם עַל כָּל גּוֹיִם". דער אייפעל טורעם איז גרויס (גדול); א לופט-באלאן אדער א פליגער זענען הויך (רמים). גדול באדייט פון אונטן ביז אויבן, און רם באדייט בלויז הויך. ביי די פעלקער איז דער הקדוש ברוך הוא "רם" - ער איז הויך, אבער ער געפינט זיך נישט דא, ער גיבט זיך נישט אפ מיט וואס עס טוט זיך אונטן, ער באשעפטיגט זיך נאר מיט גרויסע ענינים אויבן. ביי אונז זאגט מען אבער אז דער אייבערשטער איז "גדול" - פון גאנץ אונטן ביז גאנץ אויבן, ער גיבט אכטונג אויך אויפן קלענסטן בעל חי, ער שפייזט און ערנערט פון ביצי כינים ביז קרני ראמים. דאס איז די בחינה פון "גדול": אן השגחה פון די סאמע נידריגסטע פלעצער ביז די העכסטע פלעצער.
און ווען דער אויבערשטער האט מיט זיין פארבארגענעם רצון געוואלט ארויסברענגען די וועלטן פון זיין פארבארגענער עצמות - "הוד והדר לבשת". דא גייט דער מלבי"ם אריין אין קבלה'דיגע ענינים, און מיר וועלן פרובירן עס אויסצוקלארן אויף א פשוט'ן אופן. ער זאגט: דאס איז די התגלות פון די ספירות און די העכערע אורות וואס זענען דער לבוש וואס דעקט אים צו, וואס קומט און קליידט זיך אן "כהדין קמצא דלבושיה מיניה וביה" (ווי א היישעריק וואס זיין לבוש וואקסט פון אים אליין), כדי ארויסצוברענגען יש מאין.
לאמיר מסביר זיין בקיצור. ווען דער הייליגער באשעפער האט געוואלט באשאפן זיין וועלט, איז נישט געווען שייך צו באשאפן א וועלט, ווייל יעדער זאך וואס ווערט באשאפן וואלט גלייך צוריקגעגאנגען צו זיין אלוקות, ווייל אלעס איז דאך זיין פשוט'ע אחדות און עס איז גארנישט פאראן אויסער אים - דער הייליגער באשעפער איז די גאנצע מציאות. דערפאר, כדי צו מאכן א באזונדערע זאך אין דער מציאות, האט מען פריער געמוזט שאפן א מקום פנוי, און דאס איז דער ענין פון צמצום: אויסליידיגן א פלאץ פון זיין אור יתברך, וואו מען קען אנהייבן באשאפן א מציאות וואס איז נישט קיין חלק פון זיין עצמות. עס איז דא א מחלוקת צווישן די מקובלים צי דער צמצום איז כפשוטו צי נישט כפשוטו, און מיר האבן שוין מאריך געווען דערין אין מכתב מאליהו. דא וועלן מיר עס מסביר זיין כפשוטו: דער אויבערשטער האט מצמצם געווען זיין אור און כביכול אוועקגענומען זיך, און עס איז געווארן ווי א מציאות פון אן עיגול וואו ער האט זיך כביכול מסלק געווען.
און כדי דארט צו באשאפן וועלטן - ווייל אלעס וואס ווערט באשאפן מוז דאך נברא ווערן פון אים יתברך - האט דער אויבערשטער אראפגעלאזט א דינעם קו פון ליכטיגקייט פון אויבן ביז אונטן, אן אור פון אים יתברך. דער דאזיגער קו גרייכט נישט ממש ביז גאנץ אונטן, ווייל דעמאלט וואלט ווידער אלעס צוריקגעווארן זיין הייליגער אור, נאר ער קומט כמעט ביז אונטן. און אויף דעם דינעם קו האור האבן זיך מלביש געווען אלע ספירות. די ספירות, אויף א ביסל א מגושם'דיגן אופן גערעדט, זענען ווי א מין פילטערס, אפזייעכער, כדי מיר זאלן קענען מקבל זיין זיין אור יתברך. וואס מער פנימי די ספירה איז, אלץ העכער איז זי אין איר מעלה און נענטער צום אור; און וואס מער חיצוני זי איז, איז זי נידעריגער און ווייניגער דערהויבן. די ספירות קומען מיט התלבשות'ן: עתיק און אריך זענען די מערסט פנימי'דיגע, אבא ואמא זענען זיי מלביש, און זעיר אנפין ונוקבא זענען מלביש אויף זיי. קומט אויס אז כדי צו באשאפן זיין וועלט - "הוד והדר לבשת", לבושים אויף זיין אור יתברך.
און עס איז פאראן א חילוק צווישן הוד און הדר, זאגט דער מלבי"ם: הוד איז מער פנימי ווי הדר. די מקובלים זענען מאריך צו באשרייבן וויאזוי די אורות זענען לכתחילה ארויסגעקומען, אורות האח"פ, וויאזוי זיי זענען אראפ אין די כלים, וויאזוי עס איז געווען די שבירת הכלים, און וויאזוי די פרצופים זענען שפעטער געווארן ווען זיי זענען צוריק ארויפגעגאנגען. עס זענען דא אורות און עס זענען דא כלים: דער אור איז שטענדיג דער פנימי און דער כלי איז דער חיצון, און ווען דער אור איז גרעסער וויפיל דער כלי קען פארנעמען - דאס איז די בחינה פון שבירת הכלים. אזוי אויך איז הוד און הדר: הוד איז פנימי און הדר איז חיצון, א בחינה פון אורות און כלים, אדער אור מקיף און אור פנימי, אדער נשמה און נשמה לנשמה - אז שטענדיג איז די פנימי'דיגע בחינה העכער פון דער חיצוני'דיגער.
עֹטֶה־אוֹר כַּשַּׂלְמָה, נוֹטֶה שָׁמַיִם כַּיְרִיעָה׃ - ער פארהילט זיך אין ליכטיגקייט ווי אין א קלייד, ער שפרייט אויס די הימלען ווי א פארהאנג.
דער מלבי"ם ערקלערט אז פונעם פארבארגענעם אור "דלא ידיע ולא אתיידע" האט ער ארויסגעברענגט אן אנדערן אור, און פון דארט גייט די השתלשלות: דער אור פונעם שכל און די שכל'דיגע כוחות, ביז עס ווערט מגושם אינעם חושים'דיגן ליכט. ווי מיר האבן מסביר געווען, האט דער צמצום פונעם אור געשאפן א מקום חלל פנוי וואו מען קען באשאפן א מציאות וואס איז אויסער אים, אבער די וועלט אליין מוז דאך באשאפן ווערן פון אים יתברך - דערפאר איז אראפגעלאזט געווארן א דינער קו האור פון זיין עצמות, אויף וועלכן די ספירות קליידן זיך אן. די ספירות הילן איין און דעקן צו דעם פנימי'דיגן אור, און זיי זענען ווי פילטערס וואס מאכן מעגליך פאר אונז צו מקבל זיין דעם אור אן געשעדיגט צו ווערן, ווייל דאס איז דאך דער אור פון אין סוף ברוך הוא און מיר קענען דאס נישט אויסהאלטן. די ספירות שאפן צמצומים און באגרעניצונגען פארן אור, און ערשט דעמאלט קענען מיר די תחתונים מקבל זיין די השפעה.
און אלעס וואס מיר האבן גערעדט ביז אהער איז נאך אלץ אין די העכערע וועלטן, לאנג פאר דער התגשמות: א"ק - אדם קדמון, און דערנאך אצילות, בריאה, יצירה, עשיה, פיר וועלטן. און אין יעדער וועלט צען ספירות: כתר, חכמה, בינה, חסד, גבורה, תפארת, נצח, הוד, יסוד, מלכות. די גאנצע השתלשלות ציט זיך ביז צו דער גאר אונטערשטער וועלט, עולם העשיה, וואס ביים עק פון איר געפינט זיך די ספירה פון מלכות, און אונטער איר הייבט זיך אן די מגושמ'דיגע וועלט. מען זעט וויפיל צמצומים און וויפיל פילטערונגען עס גייט אדורך דער אור פונעם אין סוף ברוך הוא ביז ער קומט אן צו אונז אין דער אונטערשטער וועלט.
דער מלבי"ם גיט א משל: פונקט ווי א מענטש באהאלט זיך אונטער א מלבוש, אזוי כביכול באהאלט זיך דער מאציל העליון אונטער דעם לבוש פון ליכטיגקייט. דער אור וואס שיינט אדורך דעם קלייד - בלויז דורך "נקבי משכיות" (קליינע לעכעלעך) - איז נישט ענליך צום אור וואס שיינט אדורך א פענסטער, ווייל דורך א פענסטער באקומט מען דעם אור כמעט אין זיין פולן כח, בשעת פון אונטער א בגד באקומט מען נאר א קליין ביסל פונעם ארגינעלן אור. אזוי איז דער אור וואס דער הייליגער באשעפער איז משפיע - ווי פון אונטער א בגד, אונטער צמצומים און פילטערס וואס האלטן צוריק פון אונז צו באקומען דעם פולן אור.
אבער עס איז דא א חילוק: א לבוש גיט נאך אלץ צו פארשטיין עפעס פונעם מענטש וואס גייט עס אן, ווייל ער איז צוגעפאסט צו דער מאס פונעם גוף. אבער ווען א מענטש הילט זיך איין אין א מאנטל, דערקענט מען בכלל נישט דעם מענטש אונטערדעם - צי ער איז א מאן אדער א פרוי, אלט אדער יונג - ווייל דער מאנטל דעקט צו זיין גאנצן קערפער ווי איין גרויסע גלימה. דערפאר שטייט דא "עוטה אור כשלמה" און נישט "לובש": דער לשון פון עטיה באדייט א כיסוי אויף א כיסוי, וואס מען קען אין דעם אפילו נישט דערקענען די צורה פונעם לובש, און דער אור איז פארבארגן בתכלית ההעלם.
דער מלבי"ם זאָגט ווייטער, ווי ער האָט שוין מסביר געווען אין זיין פירוש אויף מעשה בראשית: דאָס ליכט וואָס איז באַשאַפן געוואָרן אינעם ערשטן טאָג איז נישט אַריינגעלייגט געוואָרן אין אַ נרתיק, דאָס הייסט אין דער זון, ביזן פערטן טאָג ווען מען האָט באַשאַפן די מאורות. און דאָס איז דער חילוק צווישן "אור" און "מאור". דאָס ערשטע ליכט איז באַשאַפן געוואָרן אַרומנעמענדיק אויף איינמאָל דעם גאַנצן כדור הארץ, און דעמאָלט זענען געווען צוועלף שעה ליכט אויפן גאַנצן כדור - נישט ווי היינט, אַז דאָ איז ליכטיק און אויף דער אַנדערער זייט איז פֿינצטער.
און אויב מען וועט פרעגן: אפשר האָט דאָס דאָזיקע ליכט אַרומגערינגלט דעם גאַנצן כדור די גאַנצע צייט, פיר און צוואַנציק שעה, ביזן פערטן טאָג? שטייט דער ענטפער בפירוש אין די פסוקים: "ויהי ערב ויהי בוקר יום אחד". על כרחך איז געווען אַ צייט וואָס ס'איז געווען ליכט און אַ צייט וואָס ס'איז נישט געווען ליכט, וואָס אויב נישט, וואו איז די בחינה פֿון ערב און וואו איז די בחינה פֿון בוקר? נאָר יענע ליכט האָט אַרומגענומען דעם כדור פאַר צוועלף שעה, און דאָס איז די בחינה פֿון טאָג; "ויהי ערב" - דאָס ליכט איז פֿאַרשוואונדן און פֿאַרגאַנגען, און ס'איז געווען ערב פאַרן גאַנצן כדור; "ויהי בוקר" - איז דאָס ליכט צוריקגעקומען און אַרומגענומען דעם גאַנצן כדור פאַר צוועלף שעה. און אַזוי ווידער און ווידער ביזן פערטן טאָג, ווען דאָס ליכט איז אַריינגעלייגט געוואָרן אין אַ נרתיק און די זון איז די וואָס שיינט. און דאָס איז "עוטה אור כשלמה": דאָס ליכט האָט איינגעהילט און אַרומגענומען דעם גאַנצן כדור הארץ ווי אַ מלבוש, וואָס הילט איין די גאַנצע בריאה און די גאַנצע מציאות.
נאָך "ויהי אור" קומט דער מאמר פֿון "ויהי רקיע", "ויקרא אלוקים לרקיע שמים". דער מלבי"ם זאָגט אַז ער האָט שוין מסביר געווען אין מעשה בראשית, לויט דער שיטה פֿון די מפרשים, אַז דער רקיע איז דער אָרט וואו די פּאַרע שטייגט אויף אינעם עיגול הנשימה, וואו עס ווערן פֿאָרמירט די וואָלקנס און דער רעגן. ער האָט דאָס מסביר געווען אויף עטלעכע ערטער, און צווישן זיי האָבן מיר דאָס אויך געלערנט אין ספר איוב.
דער "עיגול הנשימה" איז דאָס וואָס מען רופֿט היינט אטמאספערע - דער אָרט וואו מען קען נאָך אָטעמען. עס איז אָנגענומען צו זאָגן אַז העכער צוועלף קילאָמעטער הייבט דער לופֿט שוין אָן צו ווערן דין, און טייל רעדן אויך פֿון הונדערט קילאָמעטער, אָבער ווי עס זאָל נישט זיין איז די אטמאספערע אַ צונויפֿזאַמלונג פֿון גאַזן וואָס שאַפֿט אַ צודעק און אַ לבוש פאַרן כדור הארץ, און דאָס איז דער אָרט וואו מיר קענען אָטעמען אָן הילף - מען זעט דאָך אויך ביי די וואָס קלעטערן אויף הויכע בערג, אַז ווען זיי קומען אָן צו אַ געוויסער הייך ווערט דער לופֿט דין און דאָס אָטעמען ווערט שווער.
אין דעם דאָזיקן רוים שטייגט אויף די פּאַרע און זאַמלט זיך אָן אין דעם מקום הסגריר, און דאָרט קלייבן זיך די וואָלקנס און עס ווערן פֿאָרמירט די וואָלקנס און דער רעגן. די וואָלקנס אַליין געפֿינען זיך געוויינטלעך אין אַ הייך פֿון צווישן צוויי ביז זעקס קילאָמעטער, דאָס הייסט נידעריקער, און נאָך אַלץ אינעם זעלבן עיגול. דאָס איז דער אָרט וואָס ווערט אָנגערופֿן רקיע, און דאָס איז "נוטה שמים כיריעה": דער הקדוש ברוך הוא שפּרייט אויס די הימלען וואָס הילן איין דעם כדור הארץ ווי אַ יריעה וואָס איז אויסגעשפּרייט העכער אים.
דוד המלך האָט אָנגעהויבן מיט "ברכי נפשי" - אַז בלויז די פֿאַרשטענדיקע נפש המשכלת פֿונעם מענטש, וואָס פֿאַרטראַכט זיך אין דער בריאה, קען בענטשן איר באַשעפֿער. "גדלת מאוד" - מיר האָבן נישט קיין השגה אין זיין עצמות, נאָר פֿון זיינע מעשים דערקענען מיר זיין גדלות; און "הוד והדר לבשת" - ווי אַ מלך וואָס זיין לבוש צייגט אויף אים, אַזוי אויך פֿונעם הוד פֿון דער בריאה און די גלגלים דערקענען מיר דאָס גדלות פֿונעם בורא, און לויטן מלבי"ם זענען דאָס די ספירות און אורות וואָס זענען דער צודעק פֿון זיין לבוש, אַן אינעווייניקסטער הוד און אַן אויסערלעכער הדר. "עוטה אור כשלמה" - דאָס ערשטע ליכט וואָס האָט איינגעהילט דעם גאַנצן כדור ביז עס איז אַריינגעלייגט געוואָרן אין אַ נרתיק אינעם פֿערטן טאָג, ווי אויך דער אור עליון וואָס איז פֿאַרהוילן בתכלית ההעלמה הינטער זיינע צמצומים; און "נוטה שמים כיריעה" - דער רקיע און דער עיגול הנשימה וואָס זענען אויסגעשפּרייט איבער דער ערד. און די גאַנצע בריאה איז איין קייט פֿון תכלית'ן, פֿונעם שטויב ביזן מענטש, וואָס אַלץ ווערט צוריקגעפֿירט צום העכסטן תכלית: "כל הנקרא בשמי ולכבודי בראתיו יצרתיו אף עשיתיו".