קאפיטל פ"ה באהאנדלט שיבת ציון נאך גלות בבל, א צוריקקער וואס איז נישט קיין גאנצע גאולה: כלל ישראל איז צוריקגעקומען צו זייער לאנד אבער נאך אלץ אונטער מלכות כורש, און וואס ס'איז געטאן געווארן איז געווען דורך מענטשליכע השתדלות און נישט מיט א פולקאמע הימלישע גאולה. אין די ערשטע פסוקים ווערט באשריבן דער חסרון: "רצית ה' ארצך" - נאר מצד מדת הרחמים; "שבת שבית יעקב" - אן אומפארענדיגטע השבה; "נשאת עון עמך כסית כל חטאתם" - א נשיאה און א צודעק, אבער נישט קיין אויסמעקונג. פון דא און ווייטער הויבט זיך אן די בקשה, און דער מלבי"ם ווייזט אויף ווי אזוי יעדער בקשה איז געצילט פונקטליך קעגן איינעם פון די דאזיגע חסרונות.
שׁוּבֵנוּ אֱלֹהֵי יִשְׁעֵנוּ וְהָפֵר כַּעַסְךָ עִמָּנוּ׃ - קער אונז צוריק, באשעפער פון אונזער ישועה, און ברעך דיין כעס מיט אונז.
דער רד"ק ערקלערט: "אלהי ישענו" - די ישועה איז תלוי בלויז אין דיר, פון דיר אליין וועט קומען די ישועה, און דעריבער ווערסטו אנגערופן אלהי ישענו. "והפר כעסך" - דעם זעלבן כעס וואס איז געווען ביז איצט, זאלסטו ברעכן און מבטל זיין.
דער מלבי"ם רעכנט דא דריי בקשות. די ערשטע, קעגן "שבת שבית יעקב" - אן השבה וואס איז נישט פאלקאם, און לויטן כתיב "שבות", אז כורש איז דער וואס האט אונז צוריקגעקערט און נישט דער הקדוש ברוך הוא - דערויף בעט ער: "שובנו", רבונו של עולם, דו אליין זאלסט אונז צוריקקערן, א גאנצע השבה וואס זאל נישט זיין אנגעהאנגען אין א בשר ודם.
די צווייטע בקשה איז קעגן "רצית ה' ארצך", וואס דאס איז מצד מדת הרחמים, און אין רחמים איז פאראן א חסרון: אויב איך בין ראוי לרחמים - וועט ער זיך מרחם זיין, און אויב דער אויבערשטער וויל נישט - וועט ער זיך נישט מרחם זיין. מיר ווילן אבער אז די גאולה זאל קומען בדין. דעריבער זאגט ער "אלהי ישענו" - דער שם אלקים איז מדת הדין: אז די השבה זאל געטאן ווערן בבחינת שם אלקים, אז אויך מדת הדין זאל מסכים זיין דערצו.
די דריטע בקשה איז קעגן "נשאת עון עמך כסית כל חטאתם": דער עוון עקזיסטירט נאך אלץ, ער איז נאר געטראגן און צוגעדעקט. און כל זמן ס'איז פאראן אן עוון - איז דער כעס נישט בטל געווארן. דער כעס איז פאראן, נאר דער הקדוש ברוך הוא ווערט נישט נתפעל דערפון און פירט עס נישט אויס למעשה, ווייל ער טראגט דערווייל דעם עוון. ווען ווערט דער כעס מבטל? ווען דער עוון ווערט אינגאנצן בטל. דעריבער בעט ער: "והפר כעסך עמנו" - אז די מחילה זאל זיין פאלקאם, אן עכטע מחיקה, און עס זאלן נישט בלייבן קיין שום שיריים פון יענעם כעס.
הַלְעוֹלָם תֶּאֱנַף בָּנוּ תִּמְשֹׁךְ אַפְּךָ לְדֹר וָדֹר׃ - צי אויף אייביג וועסטו צארנען אויף אונז, וועסטו ציען דיין כעס פון דור צו דור?
דער משורר טענה'ט אז מוכרח וועט דער כעס בטל ווערן אין עפעס א צייט - ביי דער עתיד'דיגער גאולה השלמה וועט דער כעס אינגאנצן בטל ווערן. און פון דא קומט זיין פראגע. דער מלבי"ם ערקלערט דעם חילוק צווישן די לשונות: "אף" צייגט אויף א כעס וואס אנטפלעקט זיך אין אן עונש, און דאס גאנצע ענין פון חרון אף - שלאגן, פארניכטן, מחריב זיין דעם בית המקדש. "אנף" צייגט אז דער אף איז נכלה געווארן דורכן עונש, דאס הייסט דער עונש האט געענדיגט דעם חשבון און עס איז מער נישטא קיין כעס.
דער עונש וואס קומט צוליב "אף" ווערט נישט דוקא פארענדיגט, און קען זיין א טיילווייזער: "וביום פקדי ופקדתי" - א כעס וואס ענדיגט נישט דעם חשבון, א כעס אויף אויסצאלן. א משל צו איינעם וואס איז נתחייב געווארן הונדערט מלקות און מען שלעגט אים איינס, און מען לאזט די איבעריגע אויף די קומענדיגע טעג. לעומת זה, דער עונש וואס קומט צוליב "אנף" איז אן אלגעמיינער עונש וואס לאזט נישט איבער קיין שיריים, ווייל ער פארלעשט און פארטיגט דעם אף אינגאנצן.
און נאָך אַ דיוק: ביי "תאנף" שטייט "הלעולם", און ביי "תמשוך אפך" שטייט "לדור ודור". דער מלבי"ם ערקלערט אין עטלעכע ערטער אַז "לעולם" ווייזט אויף דער אייביקער צייט וואָס איז נישט צעטיילט - נישט "אַ סך צייט", ווייל אַ סך צייט איז ווייניק אין פאַרגלייך צום נצח, נאָר צייט אָן קיין שום גבול. ווידער "לדור ודור" איז אַ לאַנגע צייט וואָס איז צעטיילט אין איינסן, דור נאָך דור.
לויט דעם: אויב דו פאַרענדיקסט אין אונדז דעם גאַנצן עונש אויף איין מאָל - צי דען "לעולם תאנף"? דאָס אויסגיין פונעם כעס מיינט דאָך אַז פֿון דאָ און ווייטער איז מער נישטאָ קיין כעס, און דאָס קען דאָך נישט גיין אויף אייביק, נאָר די זאַך מוז זיך ערגעץ פאַרענדיקן. און אויב דו זאָגסט אַז דו באַשטראָפסט נישט אויף איין מאָל נאָר ביסלעכווייז, אין תשלומים, וואָס דאָס איז די בחינה פון "אף" וואָס דו ציסט עס - צי דען "תמשוך אפך לדור ודור", ביז אין סוף? ס'מוז דאָך אויסגיין אין איין דור און זיך נישט ציען ביזן סוף פֿון אַלע דורות. אויב אַזוי, רבונו של עולם, פאַרוואָס ציען זיך די צרות און נעמען זיך נישט קיין עק? פאַרוואָס ברענגסטו אונדז נישט איצט די גאולה און מאַכסט אַ סוף צום גלות?
הֲלֹא אַתָּה תָּשׁוּב תְּחַיֵּנוּ וְעַמְּךָ יִשְׂמְחוּ בָךְ׃ - צי וועסטו דען נישט צוריקקומען אונדז ווידער באַלעבן, און דיין פאָלק וועט זיך פרייען מיט דיר.
אויב דו ביסט עתיד צוריקצוקומען און אונדז באַלעבן, איז דאָך נישט מעגלעך אַז דו זאָלסט מאַכן אין אונדז אַן אייביקע כליה, און ס'איז נישט מעגלעך "לעולם תאנף" - ווייל עס איז פאַראַן אַ הבטחה אַז עם ישראל וועט קיינמאָל נישט אונטערגיין. און דער מלבי"ם זאָגט: אפילו אויב מיר וועלן פאַרגלייכן דעם כּלליות'דיקן גוף פונעם פאָלק ישראל אין איר גלות צו די עצמות היבשות, ווי טויטע פגרים, וואָס ווער עס זעט עס זאָגט אַז פֿון דעם וועט שוין גאָרנישט בלייבן - ביסטו דאָך עתיד צוריקצוקומען און באַלעבן דעם דאָזיקן כּלליות'דיקן גוף, ווי עס שטייט "הנה אני פותח את קברותיכם". ווער עס האָט געזען דעם מצב פון כלל ישראל נאָך דער שואה אין אייראָפּע, אָדער נאָך שווערע תקופות פון גלות, וואָלט געזאָגט: וואָס פאַר אַ שאַנס האָבן זיי צו עקזיסטירן? און פונדעסטוועגן.
און פּונקט ווי דער עוף החול אין מדרש, לעשט זיך עם ישראל אויס און דערנאָך שטייען זיי ווידער אויף. אין די זיבעציק יאָר גלות זענען זיי אָנגעקומען צו אַ גאָר נידעריקן מצב, ביז זיי האָבן חתונה געהאַט מיט נשים נכריות, און דאַן איז געקומען דער בנין בית המקדש און זיי האָבן זיך ווידער אויפגעהויבן. דעריבער זענען די אומות נמשל געוואָרן צו דער חמה און ישראל צו דער לבנה. די אומות זענען אין אַ סטאַטישן און פעסטן מצב; ישראל זענען ווי די לבנה - זי ווערט נגלה און נכסה, אַן עליה און אַ ירידה, און ווידער אַן עליה. און דאָס איז וואָס מיר זאָגן אין ברכת הלבנה אַז זיי זענען עתיד זיך צו באַנײַען ווי זי: הגם ביים סוף חודש זעט אויס ווי די לבנה עקזיסטירט גאָרנישט, שיינט זי ווידער אויף און באַנייט אירע טעג ווי אַמאָל. אויב אַזוי, איז נישט מעגלעך אַז "לעולם תאנף בנו", ווייל "אתה תשוב תחיינו"; און ס'איז אויך נישט מעגלעך אַז "תמשוך אפך לדור ודור", ווייל "ועמך ישמחו בך" - מיר זענען זיכער אַז דו וועסט צוריקקערן אונדזער געפאַנגענשאַפט און מיר וועלן זיך פרייען מיט דיר מיט אַ פולקאָמענער שמחה.
הַרְאֵנוּ יְהֹוָה חַסְדֶּךָ וְיֶשְׁעֲךָ תִּתֶּן לָנוּ׃ - ווייז אונדז, ה', דיין חסד, און דיין ישועה זאָלסטו אונדז געבן.
בעט ער, זאָגט דער מלבי"ם, אַז די אייביקע ישועה זאָל זיין ממש אין אונדזערע טעג: אויב דו ביסט נישט ברוגז אויף אייביק און די זאַך ציט זיך נישט פֿאַר דורות, און דו ביסט עתיד אונדז צו גאול'נען - פאַרוואָס נישט איצט, אין אונדזער דור? און דאָס זאָל נישט זיין קיין גאולת עראי און קיין ישועה לפי שעה צוליב דער התפעלות פֿון מידת הרחמים, נאָר אַ גאולה שבדין, אַן אמת'ע און פולקאָמענע גאולה, און זי וועט קומען דורך דיין חסד.
און וואָס איז דער חילוק צווישן חסד און רחמים? זאָגט דער מלבי"ם: איינער פֿון די תנאים פֿון חסד איז אַז ער נעמט זיך קיינמאָל נישט קיין עק. רחמים איז אַ צייטווייליקע זאַך - היינט האָט מען רחמנות אויף דיר און מאָרגן אפשר נישט; ווייל רחמים און די אַלע איבעריקע מדות זענען אָפּהענגיק אינעם מקבל: רחום, חנון, ארך אפים - אַלץ איז לויט דעם ענין און מעשים פונעם מקבל, צי ער איז ראוי און פּאַסיק דערצו. אָבער חסד קומט פֿון דער השפעה פונעם קדוש ברוך הוא און איז נישט לויטן מקבל, און דעריבער שטייט "ובחסד עולם רחמתיך" - רחמים וואָס זענען אויף אייביק, וואָס ווערן קיינמאָל נישט בטל, ווייל זיי זענען אָפּהענגיק אינעם חסד פונעם בורא און נישט אין אונדזערע זכותים.
און אַזוי אויך "וישעך תתן לנו" - די ישועה זאָל נישט זיין לויט אונדזערע מעשים און אונדזער השתדלות, וואָס דאַן וואָלט זי געהייסן "ישענו", נאָר "ישעך": לויט דער ישועה וואָס איז אין דיין כוח, פֿון דיין מהות און פֿון דיינע מדות. אַזאַ ישועה איז אַן ישועת עולמים און נישט קיין צייטווייליקע ישועה, ווייל דאָס וואָס איז אָפּהענגיק אין אונדז ענדערט זיך לויט אונדזער מצב - אַ מאָל זענען מיר ראוי און אַ מאָל נישט - אָבער די ישועה פונעם קדוש ברוך הוא איז ווי זיין חסד: פּונקט ווי ער ענדערט זיך נישט, אַזוי אויך ענדערן זיך נישט זיין חסד און זיין ישועה. דעריבער פּאַסט אַז דו זאָלסט שוינען און רחמנות האָבן און באַגנאָדן לויט דיינע מדות און נישט לויט אונדזערע מעשים, און דאַן וועט די גאולה זיין אַן אייביקע גאולה.
דער רד"ק באַמערקט אויפן לשון "ישעך", אַז פיל מענטשן פאַלשן זיך און זאָגן "ישועתך תתן לנו", און דאָס איז נישט ריכטיק - דער פּסוק זאָגט "ישעך". און ער ערקלערט אַז ס'איז נישט קיין שוועריקייט דערמיט, פּונקט ווי מיר געפינען "ואל בחמתך תיסרני" אָנשטאָט "בקצפך תוכיחני", וואָס הגם ס'איז געווען פּלאַץ פֿאַר אַן אַנדער לשון איז אַזוי געשריבן געוואָרן - אַזוי אויך דאָ איז "ישעך" אַ ריכטיקער לשון.
אין ספר תהילות מהרי"ץ ווערט מבאר געווען "הראנו ה' חסדך" לויט די ווערטער פון חז"ל: יעדער וואס ווערט געראטעוועט בזכות פון אנדערע איז נישט זוכה צו זען דעם מפלה פון זיין שונא, און ווער עס ווערט געראטעוועט בזכות זיך אליין איז זוכה צו זען דעם מפלה פון זיין שונא. דעריבער האט מען געווארנט לוט "אל תביט אחריך" - ווען דו וואלסט געווען ראוי און ערליך, וואלט דיר געווען ערלויבט צו קוקן; אבער וויבאלד דו ביסט נישט ראוי מצד זיך אליין, האסטו נישט קיין זכות צו זען זייער מפלה. און די ווייב פון לוט האט געקוקט און איז געווארן א נציב מלח, דאס הייסט זי האט זיך מחבר געווען צו זיין מיט זיי. אבער דער וואס האט זכויות מצד זיך אליין - איז זוכה צו זען דעם מפלה פון די רשעים.
און דאס איז דער טייטש "הראנו ה' חסדך": מאך אונז זוכה צו זען מיט די אייגענע אויגן די חסדים וואס דו טוסט מיט אונז. און ווען וועלן מיר זוכה זיין דערצו? ווען "ישעך תתן לנו" - ווען די ישועה וועט קומען בזכות אונז און נישט בזכות אנדערע. "לנו" - פאר אונז וואס מיר זענען ראוי און ערליך, און דעמאלט וועלן מיר קענען זען די גרויסע חסדים; אבער אויב די ישועה וועט קומען מכוח פון א צווייטן, וועלן מיר נישט זוכה זיין צו זען דיין חסד און די מפלה פון די שונאים.
און ענליך צו דעם ווערט מבאר געווען אין הגדת מהרי"ץ אויפן פסוק "הלוך ילך ובכה נשא משך הזרע בא יבוא ברנה נשא אלמתיו". לעתיד לבוא, אין דער צייט פון דער גאולה, וועט מען זוכה זיין צו זען אלע ניסים ונפלאות ביים מפלה פון די רשעים - אבער בלויז די וואס האבן אנגעגרייט פאר זיך זכויות מצד זיך אליין. בעת די וואס ווערן אויסגעלייזט נאר בזכות אבות וועלן נישט זוכה זיין צו זען די מפלה פון די רשעים. און דאס איז "הלוך ילך ובכה נשא משך הזרע": יעדער וואס זיין גאנצער זכות איז נאר "משך הזרע" - אז ער ציט זיך פונעם זרע פון יענעם, פון א געוויסן רבי'ן, פון א געוויסן רב, און ער אליין פארמאגט נישט קיין זכות - ער וועט גיין און וויינען און חרטה האבן, וואס ער איז נישט זוכה צו זען די מפלה פון די פיינט. אבער "בא יבוא ברנה נשא אלמתיו" - דאס איז דער וואס טראגט זיינע אייגענע גארבנס, די מצוות ומעשים טובים וואס ער אליין האט געפאשעט, געאקערט, געזייט און געשניטן, ער וועט קומען מיט געזאנג און וועט זען מיט די אייגענע אויגן די נפלאות פון הקדוש ברוך הוא.
אֶשְׁמְעָה מַה יְדַבֵּר הָאֵל יְהֹוָה כִּי יְדַבֵּר שָׁלוֹם אֶל עַמּוֹ וְאֶל חֲסִידָיו וְאַל יָשׁוּבוּ לְכִסְלָה׃ - איך וועל אויסהערן וואס דער גאט ה' וועט רעדן, ווארום ער וועט רעדן פרידן צו זיין פאלק און צו זיינע פרומע, און זיי זאלן נישט צוריקקערן צו נארישקייט.
רש"י לייגט אויס: איך וועל זוכה זיין צו הערן וואס דער קדוש ברוך הוא רעדט ווען ער רעדט שלום צו זיין פאלק, און דורך דעם וועלן זיי נישט צוריקקערן צו נארישקייט ("ואל ישובו לכסלה") - זיי וועלן מער נישט צוריקגיין זינדיגן און טון מעשים וואס האבן אין זיך נארישקייט.
דער רד"ק ערקלערט אז דער נביא זאגט: איך הער וואס דער "אל" רעדט - ער וואס איז דער בעל היכולת. א מענטש קען צוזאגן און רעדן פילע זאכן, אבער ער האט נישט אומבאדינגט דעם כוח זיי אויסצופירן; אבער דער קדוש ברוך הוא, וואס ער זאגט האט ער בכוח מוציא צו זיין אל הפועל. און וואס רעדט ער? "ידבר שלום אל עמו" - זיי ארויסצונעמען פון גלות. "ואל חסידיו" - אפילו די וואס זענען אין דער בחינה פון חסידי אומות העולם וועלן צום סוף צוריקקומען צו דער דת ישראל ווען כלל ישראל וועט זיך צוריקקערן פון גלות. און דורך דעם וועלן זיי מער נישט צוריקגיין צו מעשה סכלות און שלעכטס, אזוי ווי עס שטייט "ועמך כולם צדיקים לעולם יירשו ארץ".
און פון דא ברענגט דער רד"ק א ראיה אז דער קאפיטל רעדט אויפן היינטיגן גלות און נישט אויפן צוריקקער פון גלות בבל: ווייל אין בית שני האבן זיי יא צוריקגעקערט צו נארישקייט, זיי האבן קלקול געמאכט און זענען ווידער פארטריבן געווארן אין גלות, און מען קען אויף זיי נישט זאגן "ואל ישובו לכסלה". נאר דער פסוק רעדט אויף דער גאולה העתידה, וואו די גאולה וועט זיין פאלקאם און עס וועט מער נישט זיין קיין שום מצב פון קלקול, נאר "בלע המות לנצח" און עס וועט מער נישט עקזיסטירן קיין שלעכטס אויף דער וועלט.
דער מלבי"ם לייגט אויס אז נאך דער תפילה וואס ער האט מתפלל געווען, טוט ער כביכול צוהערן און הערט וואספארא תשובה דער קדוש ברוך הוא ענטפערט אים אויף זיין בקשה. און דער ענטפער איז: "ידבר שלום אל עמו ואל חסידיו" - אז די גאולה וועט זיין אויף אן אופן וואס האט אין זיך א גאנצקייט. און כדי דאס צו פארשטיין דארף מען זיך פארטיפן אין די צוויי מדות: חסד און אמת.
אויב די השפעה קומט מיט דער מדת האמת, דאס הייסט בלויז לויט וויפיל עס קומט זיך אונז, איז דאך גענוג אז מיר פארדארבן א קלייניקייט אין אונזערע מעשים און מיר זענען שוין נישט ראוי, און דער קדוש ברוך הוא וועט אונז מער נישט געבן. קומט אויס אז אין ביידע מדות איז פאראן א חיסרון: אין חסד - שפעט דער קדוש ברוך הוא אפילו ווען עס קומט זיך אונז נישט, אבער דאס אליין איז א חיסרון, ווייל עס פעלט אין כבוד, און עס איז א בזיון, נהמא דכיסופא. אין אמת - גיט דער קדוש ברוך הוא בלויז לויט וויפיל עס קומט זיך, און דא איז נישט פאראן קיין בזיון, אבער דאס געבן איז אפהענגיק אזוי לאנג ווי עס קומט זיך, און אין דעם רגע וואס מיר האבן פארזינדיגט קומט זיך אונז מער נישט, און עס קומט אויס אז די השפעה איז באגרענעצט.
וואס טוט דער הקדוש ברוך הוא? ער באהעפט ביידע צוזאמען און וועלט אויס דעם מיטל-וועג צווישן חסד און אמת. דער אנהויב פון דער ישועה וועט זיין מצד מידת האמת - דער הקדוש ברוך הוא הייבט אן אונז צו ראטעווען ווייל מיר זענען ערליך, ווייל מיר האבן פארראכטן אונזערע וועגן, מצד דעם זכות הדור און זייער צדקות, און אין דעם האבן מיר א כבוד. אבער נאכדעם וואס די ישועה האט זיך שוין אנטפלעקט מצד מידת האמת, שפעט דער הקדוש ברוך הוא מיט חסד, און פארזיכערט אז די השפעה זאל זיין אייביג - נישט "כל זמן דו ביסט ערליך", נאר אן השפעה וואס ענדיגט זיך קיינמאל נישט. קומט אויס אז חסד און אמת באגעגענען זיך: דער אנהויב פון דער ישועה איז צוליב אמת, און דער המשך דערפון - די מאס און די קוואליטעט - איז לויט חסד, און נישט לויט אונזערע באגרענעצטע זכותים.
און וויבאלד דער דאזיגער חסד וועקט זיך אויף צוליב דעם אמת, צוליב דעם זכות הדור, זאגט דער מלבי"ם אז בהכרח וועט דער חסד העליון אויך היטן די סיבה פארוואס ער האט זיך אויפגעוועקט - דאס הייסט אז דער הקדוש ברוך הוא וועט אונז אפהיטן מיר זאלן נישט צוריקקערן צו נארישקייט (שלא נשוב לכסלה). ווארום אנדערש וואלט דאך געווען א סתירה: ער שפעט אויף זיי בשעת זיי זענען נישט ראוי. דערפאר, אינעווייניג אין דער השפעה פון חסד וועט ער אונז היטן מיר זאלן נישט קומען צו קיין קלקול, און ער וועט מעביר זיין דעם רוח הטומאה מן הארץ, כדי מיר זאלן נישט צוקומען צו קיין חטא, און דער חסד וואס ער משפיע איז זאל נישט חלילה איינפאלן.
און דאס ווערט אנגערופן "שלום" - א זאך וואס איז גאנץ און באשטענדיג. און ווי דער מלבי"ם ערקלערט אין עטליכע פלעצער, אז די געזונטקייט פונעם גוף ווערט אנגערופן שלום: "לך שלום וכל אשר לך שלום". ווארום וואס איז דאס א קראנקייט? א קאמף און מלחמה צווישן די אברים פונעם גוף, ווען איין אבר גיט נישט וואס עס פעלט אויס - ווי צום ביישפיל א חולה סוכרת וואס האט א פראבלעם מיט דער פארזארגונג פון אינסולין אין זיין גוף, דאס הייסט אן אינעווייניגסטער שטרייט, ווען איינער פון די אברים טוט נישט זיין פעולה ווי געהעריג. און שלום איז גאנץ און געזונט, ווען אלעס ארבעט אין פולער הארמאניע. און דאס איז "כי ידבר שלום אל עמו ואל חסידיו" - זיי זאלן שטענדיג זיין גאנץ מיט'ן הקדוש ברוך הוא און גאנץ אין זייער גליק, און אז זיי זאלן נישט צוריקפאלן צו קיין קלקול; ווייל ווען ער וואלט געגעבן בלויז לויט דער מידת האמת, איז פארהאן א חשש אז זיי וועלן צוריק זינדיגן, דערפאר זאגט דער הקדוש ברוך הוא: איך וועל משפיע זיין אויף זיי די בחינה פון מידת החסד. און דאס וועלן מיר זען אין די ווייטערדיגע פסוקים.
אַךְ קָרוֹב לִירֵאָיו יִשְׁעוֹ לִשְׁכֹּן כָּבוֹד בְּאַרְצֵנוּ׃ - נאר נאנט צו זיינע יראים איז זיין ישועה, אז דער כבוד זאל רוען אין אונזער לאנד.
דער רד"ק ערקלערט: אויב כל ישראל וועלן זיין יראיו, וועט די ישועה קומען בקרוב - דאס איז דער טייטש פון "קרוב ליראיו ישעו". און ווי עס שטייט "ושב ה' אלהיך את שבותך... כי תשוב אל ה' אלהיך בכל לבבך ובכל נפשך": אויב דו וועסט תשובה טון, דורך דעם וועט דער אייבערשטער זיין נאנט צו דיר.
און פון די ווערטער "לשכון כבוד בארצנו" ברענגט דער רד"ק נאך א ראיה אז דער קאפיטל רעדט איבער אונזער גלות, ווייל אין בית שני האט מען דאך נישט זוכה געווען צו לשכון כבוד בארצם. חז"ל דרש'ענען אויפ'ן פסוק אין חגי "וארצה בו ואכבד" - עס שטייט געשריבן "ואכבד" אן אן אות ה"א, און מיר לייענען עס "ואכבדה"; און פארוואס פעלט דער אות ה"א? דאס זענען די פינף זאכן וואס זענען געווען אין מקדש ראשון און זענען נישט געווען אין מקדש שני: דער ארון מיט דער כפורת און די כרובים (די כפורת איז געווען דער דעקל פונעם ארון און די כרובים זענען געשטאנען אויף איר, און דער ארון איז נגנז געווארן) - דאס איז איינס; אש וואס קומט אראפ מן השמים - צוויי; די שכינה הקדושה - דריי; רוח הקודש - פיר; אורים ותומים - פינף. קומט אויס אז מען קען נישט זאגן אז אין בית שני האבן מיר זוכה געווען צו לשכון כבוד בארצנו, ווייל עס איז נישט געווען קיין "ואכבדה". נאר ווען דער גואל וועט קומען און ביים בנין בית השלישי וועט אלעס צוריקקומען, און דעמאלט וועט מען קענען זאגן "ואכבדה" און "לשכון כבוד בארצנו".
דער מלבי"ם ערקלערט: "אך קרוב" - ער בעט אז די ישועה זאל נישט קומען בלויז מצד מידת החסד אליין, אן דעם זכות הדור און זייער צדקות, ווייל דעמאלט איז די ישועה ווייט פון זיינע יראים: זי קומט דאך נישט בזכותם נאר בלויז בחסד, סיי ראויים און סיי נישט ראויים, און די ישועה קומט מלמעלה און נישט דורך זיי. און פונעם צווייטן זייט בעט ער נישט אז זי זאל קומען בלויז מצד מידת האמת אליין, נאר מצד דער צדקת הדור אליין, ווייל דעמאלט זענען די יראים די וואס פועל'ן די ישועה און זי ווערט צוגעשריבן צו זיי און נישט צום הקדוש ברוך הוא, און דאס איז א חסרון - ווייל אין דעם מאמענט וואס מיר וועלן זיך א ביסל פארדרייען וועלן מיר שוין מער נישט זיין ראוי צום שפע, היות אלעס קומט לויט מידת האמת.
דערפאר בעט ער אז די זאך זאל זיין אויף א מיטל-וועג: "אך קרוב ליראיו ישעו" - "ישעו", די ישועה פונעם הקדוש ברוך הוא, מצד מידת החסד; אבער "ליראיו", מצד דעם וואס זיי זענען זיינע יראים, מצד מידת האמת אז עס קומט זיך זיי. און וויבאלד דער אנהויב וועט זיין דורך מידת האמת - קודם כל מצד דעם וואס מיר זענען ראוי, און דערנאך וועט דער אייבערשטער משפיע זיין מיט זיין חסד אן קיין שיעור וגבול - וועט דערפאר דורך די מעשים פון די יראים און זייער צדקות זיין א נאנטקייט מיט זיי, "קרוב ליראיו".
און אין דעם אליין ליגט א חידוש: הגם דאס איז די ישועה פונעם הקדוש ברוך הוא, וואס ער איז בלי תכלית און בלי גבול, דאך איז ער נאנט צו זיינע יראים. ווארום לכאורה וואלט געווען פלאץ צו זאגן אז עס איז נישט שייך קיין שום פארבינדונג צווישן דעם בורא וואס האט נישט קיין גבול און צווישן א קרוץ חומר, און דאס איז די טענה פון די אומות העולם וואס מיר האבן שוין דערמאנט עטליכע מאל: וויאזוי קען דער הקדוש ברוך הוא מאכן א קשר מיט די תחתונים, מיט'ן מגושמ'דיגן מענטש? אויף דעם זאגט דער פסוק, אז הגם ער איז רם ונישא, איז ער דאך "ואת דכא ושפל רוח" - דער הקדוש ברוך הוא רוהט צווישן די תחתונים.
און דורך דעם פארדינען מיר צוויי זאכן. דאס ערשטע: "כבוד בארצנו" - ווייל ווען די ישועה וואלט געקומען בלויז מצד החסד איז דערין נישט פארהאן קיין כבוד, ווארום ברויט פון חסד (לחם חסד) איז דאך פאר אונז א ביזיון; אבער דא וועלן מיר זוכה זיין צו כבוד. און דאס צווייטע: "לשכון" - אז דער כבוד זאל זיין קבוע און זאל זיך קיינמאל נישט בטל ווערן, נאר ער זאל רוען צווישן אונז אויף אייביג. ווארום די השפעה מצד החסד איז א שטענדיגע השפעה, בעת מצד האמת אליין, "ליראיו", וואלט די זאך געווען באגרענעצט אין צייט - כל זמן איר זענט יראים. אבער דא, היות די ישועה איז ישעו פונעם הקדוש ברוך הוא מצד מידת החסד, איז דאס דאך "לשכון": עס וועט רוען ביי אונז אויף א שטענדיגן אופן, און מען דארף נישט מורא האבן אז אונזערע זכותים וועלן זיך אויסלאזן, נאר דער הקדוש ברוך הוא וועט משכין זיין זיין כבוד דא אויף אייביג.
פון דעם פסוק "שובנו אלהי ישענו" און ווייטער הייבט דער מזמור אן מיט א בקשה וואס איז געצילט קעגן די דריי חסרונות פון דער ערשטער גאולה: אן אומקער דורך דעם הקדוש ברוך הוא אליין און נישט דורך א בשר ודם, א גאולה וואס אויך מדת הדין שטימט צו דערצו, און א גאנצע מחילה וואס נעמט אוועק דעם כעס פונעם שורש. פון דארט טענה'ט דער משורר אז דער כעס קען זיך נישט ציען אויף אייביג און נישט לדור ודור, ווארום "הלא אתה תשוב תחיינו" - ישראל זענען צוגעגליכן צו דער לבנה, זי ווערט פארדעקט און קערט זיך צוריק און באנייט זיך. דערפאר בעט ער "הראנו ה' חסדך" - א חסד וואס איז נישט אנגעהאנגען אינעם מקבל און דערפאר ענדיגט עס זיך קיינמאל נישט, און "וישעך תתן לנו" - א ישועה בזכותנו, וואס נאר זי גיט די זכיה צו זען די מפלה פון די שונאים. און דער ענטפער וואס ער הערט איז "ידבר שלום אל עמו": א שילוב פון אמת און חסד - אן אנהייב מצד די זכות הדור, וואס אין דעם איז פאראן כבוד, און א המשך מצד דעם חסד, וואס אין דעם איז פאראן אייביגקייט און א שמירה שלא נשוב לכסלה. און דאס איז "אך קרוב ליראיו ישעו לשכון כבוד בארצנו" - כבוד בזכותנו, און א שכינה וואס רוהט אויף אייביג.