מזמור ע"ב איז דער קאפיטל וואס שליסט דעם צווייטן ספר פון תהלים, און ער ענדיגט זיך מיט די ווערטער "כָּלּוּ תְפִלּוֹת דָּוִד בֶּן יִשָׁי". דער רד"ק ערקלערט אז דוד המלך האט פארפאסט דעם דאזיגן מזמור אויף זיין זון שלמה ווען ער האט אים געקרוינט אלס מלך, בסוף ימיו ווען ער איז שוין געלעגן אויף זיין בעט, און זינט דעמאלט זענען מער נישט פארגעקומען ביי אים קיין באדייטנדע געשעענישן צוליב וועלכע ער זאל פארפאסן מזמורים - און דעריבער איז דאס דער לעצטער מזמור, און מיט דעם האבן זיך געענדיגט די תפילות פון דוד בן ישי. און אויב דו וועסט פרעגן: אויב אזוי, פארוואס איז דאס נישט דער קאפיטל וואס שליסט דעם גאנצן ספר תהלים? עס איז דאך נישטא קיין פאסיגערער סיום פון דעם! נאר עס פאסט צו פארענדיגן דעם ספר מיט שבחים און מיט מזמורים פון הללויה, און דעריבער זענען די מזמורים נישט אויסגעשטעלט לויטן סדר הזמנים, און די דאזיגע מזמורים זענען געלאזט געווארן צום סוף.
לִשְׁלֹמֹה אֱלֹהִים מִשְׁפָּטֶיךָ לְמֶלֶךְ תֵּן וְצִדְקָתְךָ לְבֶן מֶלֶךְ׃ - וועגן שלמה: גאט, דיינע משפטים גיב פארן מלך, און דיין צדקה פארן בן מלך.
רש"י טייטשט: "לשלמה" - אויף זיין זון שלמה האט דוד מתפלל געווען די דאזיגע תפילה. דוד האט געזען אז שלמה איז עתיד צו קעניגן, און ער האט געזען ברוח הקודש אז ער גייט בעטן פונעם אויבערשטן "להבין לשמוע משפט" - נישט קיין עשירות, נישט קיין כבוד, און נישט קיין שום אנדערע זאך, נאר בינה אין משפט. דעריבער קומט דוד פריער און איז מתפלל: רבונו של עולם, דאס וואס מיין זון גייט דיר בעטן - גיב אים. "משפטיך למלך תן" - די חכמה פון דינים, ווי אזוי צו פסק'ענען וואס דו האסט באפוילן אין דער תורה, גיב פאר מיין זון שלמה. "וצדקתך" - דעם כח ארויסצוברענגען א דין צדק צום ליכט, גיב צום בן מלך. און וואס מיינט "בן מלך"? ערקלערט רש"י אז ביידע טיטלען גייען אויף שלמה אליין: אמאל ווערט ער אנגערופן "מלך" צוליב זיין מלוכה, און אמאל "בן מלך" צוליב דעם וואס ער איז דער זון פון דוד המלך.
רש"י ברענגט א מדרש: "משפטיך למלך תן" - די ייסורים זאלן זיך אויסלאזן אין מיר, און די צדקה זאלסטו טאן מיט מיין זון, אז עס זאל זיין שלום אין זיינע טעג. לויט דעם שטימט זייער גוט פארוואס דער פסוק הייבט זיך אן מיטן נאמען "אלהים", וואס דאס איז מדת הדין. רבונו של עולם, די משפטים - וואס זענען שווערע זאכן - לייג זיי אויף מיר, אויפן מלך; אבער "צדקתך", דעם שלום און די ברכה, דאס גיב פארן בן מלך, פאר מיין זון שלמה. און מען קען זאגן כביכול: רבונו של עולם, איך בין שוין צוגעוואוינט צו ייסורים, און אויב דו וועסט ברענגען אויף מיר נאך אביסל ייסורים וועל איך דאס איבערלעבן; אבער מיין זון שלמה איז נישט אויפגעוואקסן אין דעם, און דעריבער גיב דיין צדקה צום בן מלך, און אויב עס פעלט אויס ייסורים - גיב זיי אויף מיר.
דער רד"ק ברענגט נאך, אז עס זענען דא מפרשים וואס ערקלערן אז דער מזמור איז געזאגט געווארן אויף מלך המשיח, און דאס איז דער טייטש פון "אלף לך שלמה". "משפטיך למלך תן" - אז ער זאל משפט'ן לויט דיינע משפטים און נישט גרייזן אין זיין משפט, נאר זיין משפט זאל זיין צדק, און מלך המשיח זאל האבן דעה און בינה. און דער צווייטער פסוק איז א ביאור אויפן ערשטן: "יָדִין עַמְּךָ בְצֶדֶק וַעֲנִיֶּיךָ בְמִשְׁפָּט" - אז מלך המשיח זאל האבן די קראפט צו משפט'ן דאס פאלק מיט צדק און מיט יושר. "וצדקתך לבן מלך" - די מלוכה האסטו דאך אנגעזאגט פאר זיין פאטער, פאר דוד המלך, און וויבאלד דער בן המלך וועט הערשן דורך דיין באפעל, גיב אים ער זאל זיין א מלך צדק, און גיב אים די קראפט און דעם יושר צו משפט'ן מיט צדק. און אזוי שטייט אויך געשריבן אויף מלך המשיח אז ער וועט משפט'ן במישור פאר די ענווים, און דער אופן פון זיין משפט וועט זיין "והריחו ביראת ה'" - אז ער וועט משפט'ן דורכן שמעקן, און אויך מיט זיין רייד וועט ער משפט'ן: בלויז מיט אן אמירה, אן א מעשה.
און פון דעם לערנט מען א וויכטיגע זאך: עס זענען פאראן אזעלכע וואס מיינען אז ווען די תקופה פון מלך המשיח וועט קומען, וועלן זיך אלע פראבלעמען ענדיגן. זאגט דער פסוק - נישט אזוי. מלך המשיח קומט מאכן משפט, און דאס מיינט אז עס וועלן נאך אלץ זיין פראבלעמען וואס עס וועט אויספעלן איינער זאל מכריע זיין דערין. און דאס איז די בקשה: "ידין עמך בצדק וענייך במשפט" - אז עס זאל זיין כח צו מאכן משפט ווען מלך המשיח וועט קומען.
דער רד"ק ברענגט נאך פונעם מדרש שוחר טוב: "משפטיך למלך תן" - פונקט ווי דו משפט'סט אן עדים און התראה, אזוי זאל מיין זון שלמה משפט'ן אן עדים און התראה. ווייל עס שטייט דאך נישט "משפט למלך תן", נאר "משפטיך" - דער זעלבער שטייגער פון דיין משפט, רבונו של עולם. און וואס איז דער כח פון הקדוש ברוך הוא'ס משפט? דער אויבערשטער דארף דאך נישט קיין צוויי עדים און נישט קיין חקירה ודרישה כדי צו משפט'ן א מענטש. אזוי האט דוד געבעטן אז אויך זיין זון שלמה זאל נישט דארפן קיין עדים און התראה, נאר מיט זיין גרויס חכמה זאל ער וויסן דעם משפט און דעם צדק, אן צו דארפן טאן פעולות ארויסצוברענגען דעם צדק צום ליכט.
האט אים דער הקדוש ברוך הוא געזאגט: חייך, אזוי טו איך - דאס הייסט, איך נעם אן דיין תפילה. ווי עס שטייט געשריבן: "וישב שלמה על כסא ה'". איז דען שייך פאר א בשר ודם צו זיצן אויפן בענקל פונעם בורא יתברך? עס שטייט דאך אין דניאל "כורסיה שביבין די נור", אז ארום זיין כסא זענען פייערדיגע פונקען! נאר וואס מיינט "כסא ה'"? אז ער האט געמשפט'ט א דין ווי זיין באשעפער, אן עדים און התראה. און דער ביישפיל דערצו איז דער דין פון די צוויי נשים זונות, וואו דער מלך האט געמשפט'ט אן קיין עדים און אן קיין ראיות, נאר מכח זיך אליין. דאס איז דער טייטש פון "וישב שלמה על כסא ה'" - אז ער האט געמשפט'ט ווי דער אויבערשטער יתברך, וואס האט אריינגעלייגט אין אים חכמה צו משפט'ן דאס פאלק אן עדים און אן קיין התראה.
פון דא זעט מען, אז די הנהגות המשפט פונעם מלך זענען אנדערש ווי די פון א בית דין. א בית דין קען נישט איבערהיפן קיין ראיות, קיין עדים און קיין התראה - זיי פארמאגן נישט אזא כוח. אבער א מלך יא. זעט וואס דוד המלך האט געזאגט ביים משל פון כבשת הרש: "בן מוות האיש ואת הכבשה ישלם ארבעתיים". וואו האבן מיר געהערט אז איינער וואס גזל'ט א שעפּס איז א בן מוות? "ולרש אין כל כי אם כבשה אחת קטנה אשר קנה ויחיה, ותגדל עמו ועם בניו יחדיו, מפתו תאכל ומכוסו תשתה ובחיקו תשכב ותהי לו כבת. ויבוא הלך לאיש העשיר... ויקח את כבשת האיש הרש ויעשה לאיש הבא אליו. ויחר אף דוד באיש מאוד ויאמר אל נתן: חי ה' כי בן מוות האיש העושה זאת, ואת הכבשה ישלם ארבעתיים, עקב אשר עשה את הדבר הזה ועל אשר לא חמל". אין דער האנט פונעם מלך איז דא דער כוח צו גדור גדר זיין און פורץ פרץ זיין, און פסק'ענען אז אויף א געוויסער זאך קומט מיתה אפילו על פי דין קומט עס נישט - דער מלך האט א באזונדערן שיקול הדעת. און דאס איז די בקשה: אז דער מלך זאל קענען אנקומען צום צדק, ישרות און משפט מיטן כוח פונעם משפט וואס דו, ריבונו של עולם, וועסט אים געבן.
אויך דער מלבי"ם ערקלערט אז דוד האט מתקן געווען די דאזיקע תפילה ווען ער האט ממליך געווען זיין זון שלמה, און דאס איז געווען זיין לעצטע תפילה, און דערפאר שטייט אין איר סוף "כלו תפילות דוד בן ישי". און וואס איז "משפט" קעגן "צדקה"? דער מלבי"ם ערקלערט אין אלע ערטער אז צדקה איז א בחינה פון בין אדם למקום - א בחינה פון א צדיק, וואס טוט דעם רצון ה'; און משפט - "ואלה המשפטים" - איז בין אדם לחברו, די הנהגות און דינים צווישן א מענטש און זיין חבר.
"אלוהים משפטיך למלך תן" - דער הויפט, אלגעמיינער משפט, דער יסוד פון אלע משפטים, די וואגשאל לויט וועלכער מען וועגט שטענדיק די געזעצן פונעם משפט: דעם דאזיקן געזעץ איז אוממעגלעך פארן מענטשליכן שכל צו פארשטיין און טרעפן פון זיך אליין. בלויז ביים באשעפער געפינען זיך די יסודות פונעם משפט, ביי אים איז די אלגעמיינע תבונה. און ווי מען האט שוין ברייט מסביר געווען ביים לערנען ספר משלי, אז אין אלע ענינים פון מדות האט א מענטש נישט קיין מעגלעכקייט מכריע צו זיין פון זיין אייגענעם שכל וואס איז די ריכטיקע מידה און וואס איז נישט ריכטיק. מען געפינט גאנצע גרופעס וואס גלייבן אין איין סארט מוסר, און אנדערע גרופעס וואס טענה'ן אז פונקט פארקערט איז מאראליש. אויב מען וויל - רעכטס און לינקס אין אונדזער לאנד: די לינקע זענען זיכער אז זיי זענען מאראליש, און די רעכטע נישט ווייניגער. און וואו איז דער צדק? אין ענינים פון מוסר און משפט פון בין אדם לחברו מוז מען האבן א העכערן כוח וואס זאל פעסטשטעלן די מאסשטאבן.
חז"ל זאגן אז ביי סיני איז אראפגעקומען "אנוכי", און דאס איז א לשון פון אָנָךְ - א וואגשאל, א גלייכע לויט-ליניע (פלס). יעדער וואס האט געוואלט בודק זיין זיין אייגענעם מאס, איז צוגעגאנגען קיין סיני און געמאסטן לויטן פלס וואס די תורה האט אראפגעברענגט. שטעל דיין מאסשטאב נעבן דעם אָנָךְ, נעבן דעם "אנוכי", און ערשט דעמאלט וועסטו וויסן צי ער איז גלייך צי קרום. אבער אן דעם - קען א מענטש זיין זיכער אז ער טוט די העכסטע מאראלישע מעשים, בעת זיי זענען פונקט פארקערט פון מוסר און פארקערט פון דער הלכה און פונעם דין, און מען איז א גרויסער רשע.
אמאל ביי א דרשה אין באר שבע, מטעם ארגון ערכים, האט א יונגער בחור, א סטודענט, געזאגט: "איך גלייב אין די עשרת הדיברות און איך היט זיי". האט מען אים געפרעגט: "היטסטו שבת?" האט ער געענטפערט: "ניין..." - ער האט בכלל נישט געוואוסט אז אין די עשרת הדיברות שטייט שבת. דאס לערנט אויף דער עם-הארצות פונעם דור, און מען רעדט נאך פון מיט צוואנציק יאר צוריק. ער איז ווייטער געגאנגען און ערקלערט אז ער איז א מאראלישער מענטש און עניני מוסר זענען אים זייער וויכטיג. האט מען אים געזאגט: מעג מען דיר פרעגן א מאראלישע שאלה? האט ער געזאגט: יא. האט מען אים געפרעגט - לאמיר עס זאגן מיט איידלקייט - וואס טוסטו אויב דיין חבר'טע לאזט דיר וויסן אז עס האט פאסירט אן אומגליק, אומגעראכטענע זאכן, וואס פונקטליך טוסטו? ער האט געטראכט און געטראכט, און איז געווען גענוג אויפריכטיג צו זאגן: "דו האסט מיך פארלעגנהייט". און באמת, וואס טוט מען? וועסטו איר הייסן מאכן אן אבארט (הפלה)? מען רופט עס טאקע "הפלה", אבער צי ווייל עמעצער פאסט מיר נישט מעג איך אים אראפווארפן? מעג מען הרג'ענען א מענטש נאר ווייל די שעה ווען ער איז געקומען שטימט מיר נישט? און פונעם צווייטן זייט - וועסטו איר הייסן געבערן? א מיידל פון זיבעצן יאר, מען קען זיך פארשטעלן ווי אזוי דאס קינד וועט אויסזען און ווי אזוי איר לעבן וועט אויסזען. דאס איז א מאראלישע דילעמע וואס האט נישט קיין שום לעזונג אויב נישט וואס די תורה האט געגעבן א לעזונג און קובע געווען וועלכער ווערט איז גובר אויף וועלכן ווערט. אן דעם וועט מען שטענדיק געפינען אזעלכע וואס וועלן האלטן אזוי און אזעלכע וואס וועלן האלטן פארקערט.
און אזוי אויך די דילעמע פון די צוויי וואס גייען אין מדבר און אין זייער האנט איז דא איין קריגל וואסער, "או יראה הלה במותו של חברו". און אזוי אויך די בארימטע דילעמע: א מענטש פירט א לאקאמאטיוו, אויף די שינעס זיצן פינף מענטשן, און ער האט די מעגלעכקייט אומצוקערן דעם באן צו אן אנדערער שינע - אבער דארט זיצט איין מענטש. אפשטעלן קען ער נישט. זאל ער פארקירעווען און הרג'ענען איינעם, צי לאזן דעם באן פארן און פינף וועלן אומקומען? מצד צדק און יושר, לכאורה, צו ראטעווען פיר - איז דאך ענדערש צו הרג'ענען איינעם און נישט פינף. און דאך איז די הלכה'דיגע הכרעה אנדערש: דאס הרג'ענען דעם איינעם איז א מעשה בידים וואס מען נעמט אויף זיך, מען גייט און מען באשליסט אים צו הרג'ענען כדי זיי צו ראטעווען - און ווער האט דאס מתיר געווען? און וואס איז מיט די פינף? זיי שטארבן אויף א פאסיוון אופן, מען האט גארנישט געטון קעגן זיי. אבער דא מקריב זיין יענעמ'ס לעבן כדי צו ראטעווען די אנדערע, אויף דעם הייסט עס "מאי חזית דדמא דידהו סומק טפי מדמיה". מען קען ברענגען נאך אסאך ביישפילן אויף מאראלישע פראבלעמען וואס האבן נישט קיין קלארע הכרעה, נאר פון דעם וואס האט באשאפן דעם מענטש און אוועקגעשטעלט די יסודות פון מוסר, משפט און צדק - נאר ער קען דערין מכריע זיין.
און דערפאר זאגט דער מלבי"ם: "אלוהים משפטיך למלך תן" - דעם העכסטן משפט, דעם געטליכן מוסר. די פילאסאפן אליין האבן מודה געווען אז עס איז אוממעגלעך פארן מענטשליכן שכל צו געפינען דעם העכסטן געזעץ, דעם הויפט יסוד פונעם משפט; דאס געפינט זיך בלויז ביים באשעפער, וואס ביי אים איז די אלגעמיינע תבונה. און פונעם זעלבן יסוד פונעם געטליכן משפט צעצווייגן זיך אלע סעיפים - אלע איבעריגע משפטים זענען תולדות און המשכים פון יענעם יסוד. און דאס האט שלמה אליין געבעטן: "ונתת לעבדך לב שומע לשפוט את עמך", א פארשטענדיג הארץ צו הערן משפט - אז אין זיין הארץ זאל זיין איינגעקריצט דער יסוד פונעם געטליכן משפט, אזוי ווי עס איז ביים הקדוש ברוך הוא.
און וואס מיינט "וצדקתך לבן מלך"? די צדקה איז די צדקות פון בין אדם למקום, און אויך דאס קען א מענטש נישט טרעפן פון זיך אליין. מיר האבן דאך געזען ביים מלך כוזר, וואס יעדן אינדערפרי פלעגט ער זיך אויפוועקן פונעם חלום אז "כוונתך רצויה אך מעשיך אינם רצויים", און ער האט אלץ מער מוסיף געווען אין זיין עבודת הבל, ווייל ער איז געווען זיכער אז ער דינט נישט גענוג און ער פלאגט זיך נישט גענוג. ווער עס וויל קען דאס הערן אין די שיעורים אויף ספר הכוזרי ביים אנהייב ספר. און וואס איז געווען זיין טעות? ער האט געהאלטן אז מען קען דינען דעם באשעפער אן דעם וואס מען האט באקומען אנווייזונגען, אן צו באקומען פארשריפטן ווי אזוי מען דינט אים. און אין דעם טעות פאלן אלע אומות העולם, וואס יעדער איינער דינט דעם באשעפער לויט זיין אייגענעם פארשטאנד - דער איסלאם האט מוחמד, דאס קריסטנטום יענעם מאן - און די איינציגע וואס דינען דעם באשעפער פונקט אזוי ווי השי"ת אליין האט באפוילן אין אן איינמאליגן מעמד אין דער היסטאריע, ווען ער האט געגעבן די תורה לעיני מיליאנען, זענען כלל ישראל. אלע איבעריגע טוען עס בלויז לויט זייער אייגענער השגה.
זאגט דער מלבי"ם: אויך דער ענין פון עבודת ה', די צדקת המעשים - וואס איז דער ריכטיגער מעשה מיט וועלכן מען דינט דעם בורא - קען דער מענטש נישט געפינען פון זיך אליין. די וועגן פון דער נפש זענען זייער פיל, און דער מעשה וואס איז נרצה פארן אויבערשטן איז פארהוילן, און מען קען נישט וויסן זיינע דרכים נאר פונעם אויבערשטן אליין. ווייל צי וואלט איך דען פון מיין אייגענעם שכל פארשטאנען אז דער הקדוש ברוך הוא וויל איך זאל היטן שמיטה? אז איך זאל היטן שעטנז? אז איך זאל מקיים זיין די מצוה פון תפילין? דאס איז א פארהוילענע זאך וואס מען קען נאר מקבל זיין אלס א ציווי פונעם אויבערשטן. און אויף דעם בעט דוד: "וצדקתך לבן מלך" - דעם וועג פון דיין עבודה גיב פאר שלמה מיין זון, ער זאל וויסן ווי אזוי דיך צו דינען, און אז דער אייבערשטער זאל אים פירן מיט דער פאסיגער הנהגה פון משפט און פון צדק.
און מען דארף נאך מדייק זיין: "משפטיך" - פארן מלך, "וצדקתך" - פארן בן מלך. וואס איז דער חילוק? ערקלערט דער מלבי"ם לויט דעם וואס מיר האבן שוין געלערנט אין ספר ישעיה: "להכין אותה ולסעדה במשפט ובצדקה". דאס אויפשטעלן דעם קעניג און דאס באפעסטיגן זיין כסא מלכתחילה איז דורך משפט - און ווען כלל ישראל זענען געקומען בעטן א מלך, וואס האבן זיי געבעטן? "ושפטנו מלכנו", א מלך וואס זאל משפט'ן צווישן אונז. אבער כדי די מלוכה זאל זיך ציען צו זיינע קינדער נאך אים, דערצו דארף ער זיין א צדיק. ביי אלע צדיקישע מלכים האט זיך זייער מלכות ממשיך געווען, און ביי די רשעים איז די מלכות אפגעהאקט געווארן. "להכין" - איז דורך משפט; "ולסעדה", זי זאל האבן א המשכות - איז דורך צדקה, און מיט צדקה ווערט דער כסא געשטעלט.
דערפאר "משפטיך למלך תן" - דער משפט פעלט אים אויס מצד דעם וואס ער איז א מלך, ער זאל קענען משפט'ן דאס פאלק און אנפירן די ענינים פון בין אדם לחבירו; "וצדקתך" - מצד דעם וואס ער איז א בן מלך, ווייל די מלכות גייט אריבער צו אים בירושה, און די המשכיות איז תלוי אין צדקות. און מיר האבן דאך געזען ביי שלמה אליין וואס איז געשען ווען עס איז געווען א חסרון אין זיין צדקות - די מלכות האט זיך צעטיילט. דוד המלך איז געווען א צדיק, דערפאר האט שלמה באקומען הונדערט פראצענט פון דער מלוכה; אבער ווי נאר זיינע פרויען האבן פארנייגט זיין הארץ, זענען פארבליבן ביים בית דוד בלויז צוויי חלקים פון צוועלף, און די עשרת השבטים זענען אריבערגעגאנגען צו ירבעם. קומט אויס אז די המשכות פון דער מלוכה פונעם מלך צו זיין זון נאך אים איז תלוי אין צדקות.
יָדִין עַמְּךָ בְצֶדֶק וַעֲנִיֶּיךָ בְמִשְׁפָּט׃ - ער זאל משפט'ן דיין פאלק מיט צדק, און דיינע עניים מיט משפט.
דער רד"ק ערקלערט: "ידין עמך בצדק" - ער זאל נישט מהדר פנים זיין פאר גרויסע לייט און עשירים ווען זיי האבן א דין ודברים מיט די עניים, און ער זאל נישט זוכן צו געפעלן דעם עושר און פארדרייען דעם דין צו זיין זייט, מיינענדיג אז פון דעם ארימאן וועט אים גארנישט ארויסקומען בשעת מיטן עושר לוינט זיך צו האלטן גוטע באציאונגען. און אויב דער קאפיטל גייט ארויף אויף מלך המשיח - איז דאס אזוי ווי עס שטייט געשריבן "ולא למראה עיניו ישפוט", נאר ער וועט דיינען מיט צדק לויטן געטליכן משפט.
דער מלבי"ם ערקלערט: דער משפט איז די ענינים פון בין אדם לחבירו לויטן פעסטגעשטעלטן נימוס - און "נימוס" מיינט דא א געזעץ, נישט דאס וואס מען רופט היינט מדות און העפליכקייט. און דער אויסדרוק שטייט שוין אינעם מדרש: "אזלת לקרתא הלך בנימוסה" - ביסטו געגאנגען אין א שטאָט, פיר זיך לויט אירע געזעצן. ביסט אנגעקומען קיין ענגלאנד, זאג נישט "איך ווייס נישט קיין חכמות, איך קען נאר דרייוון אויף דער רעכטער זייט, און אויך אין מיינע דעות בין איך א רעכטער" - דארט דרייווט מען אויף דער לינקער זייט, און אויב דאס לעבן איז דיר ליב, פיר זיך ווי דער מנהג המקום. קומט אויס אז דער משפט גייט לויטן פעסטן געזעץ, בעת דער צדק גייט לויטן בליק אויפן פריוואטן פאל.
לאמיר מסביר זיין: ווען מען קומט פסק'ענען א דין, קוקט מען אפטמאל מצד דעם משפט - דער געזעץ זאגט אז פלוני דארף באצאלן פאר אלמוני אזוי און אזוי פיל געלט. משפט האט מען געטאן, אבער צדק האט מען נישט געטאן. פארוואס? ווייל אין דער מציאות איז דער וואס דארף באצאלן אן ארימאן אן אביון און ער האט פשוט נישט וואס צו געבן, און די גאנצע מעשה איז אנגעקומען אויף אים באונס אן זיין שולד. ווען מען פרעגט "רבי גוגל", וואלט ער גלייך געזאגט וואס דער משפט איז. אבער עס איז פאראן אויך א צדק, און צדק איז נישט בלויז וואס שטייט געשריבן אינעם געזעץ-בוך, נאר אן אריינקוקן אין די איינצלהייטן פונעם פאל - וואס איז דער פאסיגער צדק פאר דעם ענין. און דער מלבי"ם זאגט אז דער פריוואטער צדק פארלאנגט אמאל זיך צו נייגן פונעם אלגעמיינעם משפט. צום ביישפיל: אויב אן עושר האט א דין ודברים מיט אן ארימאן, און לויטן משפט, דאס הייסט לויטן טרוקענעם געזעץ, איז ער גערעכט און עס קומט אים - אבער לויטן צדק איז נישט אזוי - איז דא א פלאץ צו צוצווינגען דעם עושר צו טון לפנים משורת הדין.
און אזוי ווי די באקאנטע מעשה: פועלים וואס האבן געטראגן א פאס און האבן עס צעבראכן, און דער בעל הבית האט זיי גערופן צום דין תורה. האט אים דער דיין געזאגט: זיי זיי מצדיק. דערנאך האבן זיי אים געפאָדערט: מיר האבן געארבעט א גאנצן טאג, און צום סוף איז דער פאס צעבראכן געווארן. האט דער דיין געזאגט צום בעל הבית: דו דארפסט זיי באצאלן. האט ער געפרעגט: איז דאס דען דער דין, אז איך זאל זיי נאך באצאלן? האט ער אים געענטפערט: "למען תלך בדרך טובים". זעט מען דאך אז עס איז דא אן ענין נישט צו שטעלן די זאך בלויז אויפן משפט, נאר עס איז אויך פאראן א צדק - זיך רעכענען דערמיט אז די מענטשן האבן געארבעט א גאנצן טאג און גייען אהיים אן ברויט צום עסן. דו פרעגסט צי דו ביסט מחויב מן הדין? די תורה זאגט "למען תלך בדרך טובים", און דאס איז לפנים משורת הדין.
ווידעראום "וענייך במשפט" - דעם דין פון די ארימעלייט זאלסטו משפט'ן מיט משפט, על פי דין תורה, און יקוב הדין את ההר; פארקרום נישט דעם משפט לפנים משורת הדין צוליב זייער ארימקייט. דאס הייסט: אויב דו נעמסט אין באטראכט די אומשטענדן און קומסט צום אויספיר אז עס פאסט זיך צו פירן לפנים משורת הדין - איז גוט. אבער אויב דו שטעלסט פעסט פון פריער אז וויבאלד דער איז אן עושר און יענער איז אן עני, איז מוז זיין אז דער עני איז גערעכט און מוז זיין אז דער עושר דארף פארלירן דעם דין תורה - איז דאס הטיית משפט, און עס איז פארבאטן פאר דיר. די עצם ארימקייט איז נישט קיין סיבה צו טון לפנים משורת הדין.
און די זאך איז זייער פארשטענדליך: ווארום אויב נישט אזוי, וועט זיך דער עני ערלויבן צו טון יעדן עוול, ווייל שטענדיג ווען ער וועט קומען צום דין קעגן דעם עושר וועט ער ארויסגיין זכאי - "ער איז אן עני און דו ביסט אן עושר". צי קען דען אזא זאך עולה על הדעת זיין? זיכער נישט. און דעריבער אסר'ט די תורה "לא תטה משפט אביונך בריבו" - נישט אים מזכה זיין צוליב דעם וואס ער איז אן אביון, און אויך נישט אים מחייב זיין כדי צו געפעלן פאר'ן עושר. דו ביסט מחויב צו משפט'ן לויט צדק; און אויב עס זענען דא ווייטערדיגע אומשטענדן וואס מען דארף מיטנעמען אין חשבון כדי זיך צו פירן לפנים משורת הדין - אויף די דארף מען יא קוקן.
אינעם לעצטן קאפיטל פון די תפילות פון דוד בן ישי דאוונט דוד אויף שלמה זיין זון בשעת זיין קרוינונג: "אלוהים משפטיך למלך תן וצדקתך לבן מלך". לויט רש"י און דעם מדרש בעט דוד אז די יסורים זאלן זיך ענדיגן ביי אים און די ברכה און דער שלום זאלן געגעבן ווערן פאר זיין זון; לויט'ן רד"ק איז דא דא אויך א בקשה אויף מלך המשיח אז ער זאל משפט'ן בצדק ובמישור, און א בקשה אז שלמה זאל זוכה זיין צו משפט'ן "בלא עדים והתראה" אזוי ווי דער כח פון א מלך, און דאס איז "וישב שלמה על כסא ה'". און לויט'ן מלבי"ם: "משפטיך" - דער יסוד פונעם געטליכן משפט בין אדם לחברו, וואס דער מענטשליכער שכל קען דאס נישט אויסגעפינען פון זיך אליין, און דערפאר פעלט עס אויס פאר'ן מלך לצורך אויפשטעלן זיין מלכות; "וצדקתך" - די וועגן פון עבודת ה' בין אדם למקום, וואס אויך זיי זענען פארהוילן פונעם שכל און ווערן איבערגעגעבן בלויז מפי הגבורה, און אין זיי איז תלוי די המשכה פון דער מלוכה פאר'ן בן המלך. און אינעם צווייטן פסוק: "ידין עמך בצדק" - אן התבוננות אינעם פריוואטן יושר און אפילו כפיה לפנים משורת הדין; "וענייך במשפט" - אז די ארימקייט פאר זיך איז נישט קיין ראיה, און מען טאר נישט פארקרומען דעם דין צוליב איר.