קאפיטל ס"ז אין תהילים איז א קורצער און זייער באקאנטער מזמור. דער מלבי"ם ערקלערט אז דער מזמור איז געבויט אויפן הונגער וואס איז געווען אין די צייטן פון דוד המלך דריי יאר נאכאנאנד. דוד האט געפרעגט ביים אויבערשטן פארוואס דער הונגער איז געקומען, און דער הקדוש ברוך הוא האט אים געענטפערט: "אל שאול ואל בית הדמים" - איינס, וועגן שאול וואס מ'האט אים נישט באקלאגט און מספיד געווען כהלכה, און צווייטנס, "בית הדמים", וועגן דעם וואס ער האט גורם געווען די הריגה פון די גבעונים. און נאכדעם וואס מ'האט מתקן געווען דעם ענין שטייט "ויעתר ה' לארץ אחרי כן", און עס האבן אראפגענידערט רעגנס.
חז"ל לערנען אז אין רעזולטאט פון דער מעשה זענען געקומען פילע גרים און זיך צוגעגעבן צו כלל ישראל. פארוואס? ווייל זיי האבן געזען וואס פאר א כבוד ישראל האט אפגעגעבן פאר גרים גרורים - וואס די גבעונים זענען געווען גרים גרורים - און דער אויבערשטער האט געפאדערט זייער כבוד, און צוליב זיי האט מען איבערגעגעבן קינדער פונעם מלך צום טויט. דורך דעם איז נתקדש געווארן שם שמים, און דורך דעם זענען גוים געקומען און זיך מגייר געווען, און זענען געקומען לערנען די תורה פונעם אויבערשטן און צו זיין א חלק פון עם ישראל. דער מזמור באשרייבט די דאזיגע גרים וואס זענען געקומען נאכן חסד וואס דער אויבערשטער האט געטאן, און נאכן דין וואס ער האט געמשפט די וואס האבן זיך געפירט שלא כהוגן קעגן די גבעונים.
אז מ'רעדט שוין וועגן גרים: האט אמאל געזאגט א געוויסער רבי - אויב א גוי וואלט געוואוסט וואס פאר א שמחה א איד האט ווען איינער קלאפט אויפן בימה און רופט אויס "מ'זאגט נישט קיין תחנון היינט", וואלט ער זיך גלייך מגייר געווען. אזא שמחה קען מען דאך נישט פארפאסן.
דער אלשיך הקדוש ערקלערט אז דער מזמור רעדט וועגן ימות המשיח, ווען מיר וועלן זוכה זיין צו א שפע פון גוטס, עס וועט נתקדש ווערן שם שמים, און באחרית הימים וועלן אלע פעלקער גיין בשם ה' און אים אפגעבן כבוד. און פון דעם אליין איז דא אן התעוררות פאר עם ישראל, ווי דער פסוק זאגט "למה תהיו אחרונים להשיב את המלך אל ביתו?" - אויב די גוים וועלן קומען, פארוואס זאלסטו זיין דער לעצטער? ברענג דו שוין צוריק דעם מלך צו זיין הויז יעצט, און שטארק זיך שוין יעצט מיט דביקות אינעם אויבערשטן. נאכדעם וואס דער פריערדיגער מזמור האט גערעדט וועגן דעם גלות, איז דא דא א תפילה צו פארגיכערן די גאולה און א בקשה אויף א נפשיות'דיגע ישועה און א גשמיות'דיגע ישועה - דאס איז דער ענין פונעם מזמור און זיין שייכות צום פריערדיגן מזמור.
אינעם ספר "זה השער" ווערט געברענגט א רמז לויטן "נחל קדומים": די אור-אלטע גזירה צו זיין אין מצרים איז געווען פיר הונדערט און דרייסיג יאר, ווי עס שטייט "ומושב בני ישראל אשר ישבו במצרים שלושים שנה וארבע מאות שנה". און פארוואס דווקא 430? זאגן די מקובלים אז דאס איז כמנין פינף מאל שם אלוקים: אלוקים איז אין גימטריא 86, צען מאל אלוקים איז 860, די העלפט דערפון איז 430 - איז דאס פינף מאל שם אלוקים.
נאר למעשה זענען כלל ישראל געווען פארשקלאפט אין מצרים בלויז 86 יאר - איין שם אלוקים, און נישט פינף. דער גאנצער גלות מצרים איז געווען 210 יאר, אבער דער שווערער שעבוד איז געווען 86 יאר. קומט אויס אז פאר די קומענדיגע גלויות זענען פארבליבן נאך פיר נעמען פון אלוקים, נפרע צו ווערן פון אונז נאך פיר מאל א דין אויף וואס ס'האט געפעלט פון די 430. און אזוי שטייט אין די ספרים הקדושים אויף פילע ערטער, אז די איבריגע גלויות קומען משלים צו זיין דאס וואס מיר האבן נישט משלים געווען אין גלות מצרים ווי געהעריג: בבל, מדי, יוון, און דער לעצטער און שווערסטער גלות - גלות אדום. פיר גלויות קעגן פיר נעמען פון אלוקים וואס זענען נאך פארבליבן פון דער גזירה פון מצרים.
און פארוואס האבן מיר נישט באצאלט דעם גאנצן פרייז שוין אין מצרים? ווייל זיי האבן זיך נישט געקענט פארזוימען. אויב וואלטן מיר דארט געבליבן 430 יאר, וואלט נישט געווען וועמען צו דערלייזן. דערפאר האט אונז דער אויבערשטער ארויסגענומען פאר דער צייט, און אונז געזאגט: איר זענט אויף אויסצאלונגען, איר וועט אפצאלן שפעטער דאס וואס איר זענט שולדיג אויף גלות מצרים.
לויט דעם, וויבאלד דער מזמור רעדט וועגן קיבוץ גלויות, ווען ס'וועט זיין "ה' אחד ושמו אחד" און "והיה ה' למלך על כל הארץ", דערפאר ווערט דערין דערמאנט דער שם אלוקים פינף מאל - 430 - דיר צו זאגן אז ווען מיר וועלן איינגעזאמלט ווערן פון גלות אדום און עס וועט זיין מלחמת גוג ומגוג, האבן מיר שוין דערפילט פינף מאל אלוקים, און דורך דעם זענען מיר ראוי צו דער גאולה.
אֱלֹהִים יְחׇנֵּנוּ וִיבָרְכֵנוּ יָאֵר פָּנָיו אִתָּנוּ סֶלָה׃ - דער אויבערשטער זאָל אונדז באַגנאָדיקן און אונדז בענטשן, ער זאָל באַלייַכטן זיין פּנים מיט אונדז אייביק.
"יחננו" - ער זאָל טאָן מיט אונדז חנינה. "יאר פניו" - ער זאָל אונדז ווייַזן אַ שמייכלענדיק, פֿריילעך פּנים. "ויברכנו" - דער מלבי"ם עפֿנט אויף אַז די ברכה איז מיט רעגנס, לויט זיין מהלך אַז דער גאַנצער ענין רעדט זיך וועגן די דרייַ יאָר טריקעניש. די ברכה וואָס איז געקומען נאָכן תיקון איז געווען אַז ס'איז געפֿאַלן רעגן אויף דער ערד און דאָס לעבן איז צוריקגעקומען.
"יאר פניו אתנו סלה" - אונדז צו לאָזן וויסן דורך די אורים ותומים. וואָרום ווען דוד האָט געדאַרפֿט איבערגעבן פֿון די בני שאול, ווי אַזוי האָט ער געוווּסט וועמען מען דאַרף איבערגעבן צום טויט? ער האָט זיי דורכגעפֿירט פֿאַר די אורים ותומים, און וועמען דער ארון האָט צוגעצויגן - האָט מען געוווּסט אַז יענער גייט צום טויט, און וועמען נישט - נישט. און אַזוי שטייט אויך "ויבקש דוד את פני ה'", צו וויסן פֿאַר וואָס ס'איז נגזר געוואָרן די גזירה. קומט אויס אַז "יאר פניו" באַדייַט אַז דער אויבערשטער זאָל באַלייַכטן זיין פּנים דורך די אורים ותומים, צו וויסן ווער איז דער אויף וועמען ס'איז נגזר געוואָרן די גזירה.
לָדַעַת בָּאָרֶץ דַּרְכֶּךָ בְּכׇל גּוֹיִם יְשׁוּעָתֶךָ׃ - צו וויסן אויף דער ערד דיין וועג, צווישן אַלע פֿעלקער דיין ישועה.
רש"י טייטשט: מודיע צו זיין אַז דיין מדה איז צו טאָן גוטס מיט דיין פֿאָלק, און אויף דעם וועלן אויך די גויים דאַנקען, זיך פֿרייען און זינגען, ווען זיי וועלן זען אַז דער אויבערשטער איז געטרייַ צו באַצאָלן שכר פֿאַר די וואָס גלייבן אין אים און קלעפּן זיך אין אים.
דער מלבי"ם ערקלערט: נאָכדעם וואָס דער אויבערשטער האָט געענטפֿערט צו דוד אַז דער חסרון צוליב וועלכן ס'זענען געקומען די יאָרן פֿון הונגער איז דער חטא פֿון די גבעונים, דורך דעם איז "לדעת בארץ דרכך" - מען זאָל וויסן דעם דרך ה', אַז זיין וועג איז צו מאַכן אַ משפט אויך פֿאַר גרים, און אַז דער הקדוש ברוך הוא פֿאָדערט אויך דעם כבוד פֿון די גרים.
און בפֿרט נאָך אַז דער ענטפֿער איז געווען סייַ אויף שאול וואָס מען האָט אים נישט מספיד געווען כהלכה, און סייַ אויף דעם וואָס ער האָט געהרגעט די גבעונים. לכאורה איז דאָ דאָ אַ צווייַפֿאַכיקייט: פֿון איין זייַט מאָנסטו דעם כבוד פֿון שאול וואָס מען האָט אים נישט מספיד געווען כהלכה, און פֿון דער צווייטער זייַט זאָגסטו אַז שאול האָט געפֿעלט און מען דאַרף באַצאָלן פֿאַרן חטא פֿון די גבעונים און פֿאַרן הרגענען נוב עיר הכהנים. איז דאָס לטובת שאול צי קעגן שאול? דער תירוץ איז: בייַ אונדז איז דאָס אַ סתירה, אָבער ביים הקדוש ברוך הוא איז "במקום משפטו שם פועלו" - אויפֿן אָרט וווּ דער אויבערשטער פֿירט דעם משפט, דאָרט גופֿא טוט ער אַ טובה מיט יענעם מענטש.
מיר, ווען עמעצער טוט אונדז עפּעס וואָס מיר האָבן נישט געוואָלט, באַצייכענען מיר אים - ער איז אָפּגעמעקט בייַ אונדז. אַפֿילו אויב ער האָט געטאָן אַ סך גוטע זאַכן, געפֿינט מען סיבות צו פֿאַרקלענערן דאָס גוטע און פֿאַרגרעסערן דאָס פֿון וואָס מיר זענען באַליידיקט געוואָרן. ביים הקדוש ברוך הוא איז נישט אַזוי: אויב אַ מענטש האָט געטאָן עפּעס קעגן דעם אויבערשטן - באַקומט ער זיין שטראָף מיט דער פּינקטלעכער מאָס; און אויב ער האָט געטאָן לטובת דעם אויבערשטן - באַקומט ער זיין שכר מיט דער פּינקטלעכער מאָס. ס'איז נישט פֿאַראַן אַ מציאות אַז צוליב דעם משפט זאָל מען נישט געדענקען זיינע גוטע מעשים, אָדער אַז צוליב דער טובה זאָל מען נישט געדענקען זיינע שלעכטע מעשים. דאָס איז "לדעת בארץ דרכך": אין דעם דאָזיקן משפט ווערט באַקאַנט דער דרך ה', אַז אויף יעדער איינציקער זאַך מאָנט ער כדין וכראוי, און ער קוקט סייַ אויף דער זכות און סייַ אויף דער חובה.
נאָך ערקלערט דער מלבי"ם: "הארץ" איז דער היפך פֿון הימל - אויך אויף דער ערד וועט מען וויסן דיינע פֿאַרהוילענע וועגן. ביז איצט זענען די דאָזיקע דרכים געווען פֿאַרהוילן ביים בורא, און איצט וועט מען אויך אויף דער ערד וויסן וואָס עס איז זיין הנהגה יתברך. "ובכל גוים ישועתך" - מען וועט זען אַז ווער ס'שפּאַרט זיך אָן אינעם אויבערשטן יתברך, איז דער אויבערשטער פֿאַר אים אַ ישועה און אַ מגן.
דער מלבי"ם, געטרייַ צו זיין שיטה אין עטלעכע ערטער, מאַכט אַ חילוק: "גויים" זענען די קיבוצים - דער עצם צונויפֿזאַמלונג פֿון מענטשן; אַפֿילו אַ געזעמל פֿון תושבים אין אַן אורוואַלד אין אַפֿריקע הייסט אַ "גוי", ווייַל דאָס איז אַ גרופּע, אָבער זיי האָבן נישט קיין אייגענעם מלך און געזעצן. "עמים" זענען די מער וויכטיקע קיבוצים, וואָס האָבן אַ מלך און אַן הנהגה. "לאומים" זענען אומות וואָס האָבן אַ באַזונדערע דת און באַזונדערע חוקים - אַ העכערע מדרגה, אַ מער פֿאַרראָכטענע אומה. דעריבער שטייט "ישמחו וירננו לאומים" - זיי וועלן מער זינגען און פֿרייען זיך, בעת בייַ די גוים שטייט בלויז אַז זיי זאָלן וויסן דיין ישועה.
יוֹדוּךָ עַמִּים אֱלֹהִים יוֹדוּךָ עַמִּים כֻּלָּם׃ - עס וועלן דיר דאַנקען די פעלקער, ג-ט, עס וועלן דיר דאַנקען אַלע פעלקער צוזאַמען.
אַלע אומות וועלן זען און דיר דאַנקען, ווייל זיי וועלן זען ווי דו ביסט נישט מקפח דעם שכר פון די וואָס גלייבן אין דיר. ווען עס רעדט זיך וועגן דער גאולה - וועט מען זען אַז אַלץ וואָס כלל ישראל איז אריבערגעגאַנגען און געליטן במשך די אַלע יאָרן איז נישט געווען אומזיסט, וואָרעם איצט טוט דער הקדוש ברוך הוא אונדז אויסלייזן און באַגוטן מיט אונדז ווי אַלע הבטחות וואָס שטייען אין די ספרי הנביאים.
לויטן מלבי"ם, "יודוך עמים כולם" - נישט בלויז אַ טייל פון זיי וועלן דיר דאַנקען, נאָר אַלע, סיי די עמים און סיי די לאומים. און פאַר די לאומים איז דאָך דאָ אַן אייגענע דת און אַן אייגענע עבודה, און דערפאַר זענען זיי ווייניגער גענייגט אנצונעמען אַן אַנדער דת אָדער צו גלייבן אין אַן אַנדער כוח עליון. נאָר דאָ, ווען זיי וועלן זען דיין הנהגה - ווי אַזוי דו האָסט געמאָנט דעם כבוד פון יענע גרים גרורים - וועלן אויך די לאומים דיר דאַנקען. אויך אַ מלאך רע ענטפערט אמן בעל כורחו, און זיי וועלן דערציילן ברבים דעם שבח פונעם בורא.
יִשְׂמְחוּ וִירַנְּנוּ לְאֻמִּים כִּי תִשְׁפֹּט עַמִּים מִישֹׁר וּלְאֻמִּים בָּאָרֶץ תַּנְחֵם סֶלָה׃ - עס וועלן זיך פרייען און זינגען די לאומים, ווייל דו וועסט משפט'ן פעלקער מיט גלייכקייט, און די לאומים אויף דער ערד וועסטו פירן שטענדיג.
"כי תשפוט עמים מישור" - רש"י טייטשט אַז דאָס איז אַ לשון פון זכות. "ולאומים בארץ תנחם" - דו וועסט זיי פירן, דו וועסט זיי פירן אויפן גלייכן וועג, און דורך דעם וועלן אַלע דיר דאַנקען. דער מצודת דוד ערקלערט אַז זיי וועלן זיך פרייען ווען זיי וועלן זען אַז דו משפט'סט מיט יושר, דאָס הייסט לויטן געהעריגן דין און לויט דער באַלוינונג. און דאָס שטימט זייער גוט מיט די ווערטער פונעם מלבי"ם: דו משפט'סט במישור און טוסט יושר אויך מיט אַזעלכע וואָס מען וואָלט געקענט זאָגן אויף זיי "וואָס זענען זיי, סך הכל גרים, ווער זענען זיי דען בכלל, מען דאַרף זיך נישט זאָרגן פאַר זייער כבוד". נישט אַזוי - דער הקדוש ברוך הוא זאָרגט אויך פאַר זיי, און ער האָט געמאָנט זייער כבוד, און געהייסן נעמען פון די קינדער פונעם מלך צום טויט פאַר יענע מענטשן וואָס ווערן לכאורה פאַררעכנט פאַר די נידעריגסטע ביי כלל ישראל. ווען זיי וועלן זען ווי דו משפט'סט במישור לויטן געהעריגן דין און לויטן פארלאנגטן גמול - וועלן זיי זיך פרייען און דאַנקען דעם אויבערשטן.
דער מלבי"ם לייגט צו אַ ביאור: "תשפוט עמים מישור", און די לאומים וועלן זיך פרייען און זינגען "כי בארץ תנחם" - ווייל זיי וועלן זען אַז כאָטש זיי זענען אויף דער ערד, פירסטו זיי אויפן גלייכן וועג און דו ביסט משגיח אויף דער ערד, "סלה", דער סיום פונעם עניין. וואָרעם לויט דער באַגריף פון די לאומים איז דער הקדוש ברוך הוא נישט משגיח אויף וואָס עס טוט זיך דאָ. זיי האָבן אוועקגעשטויסן דעם הקדוש ברוך הוא צום הימל: זיץ דאָרט און שטער אונדז נישט. עס איז זיי באַקוועם אים צו דערווייטערן - ער איז העכער, רם ונישא, אבי ער זאָל נישט קוקן אויף מיר און איך זאָל קענען טאָן וואָס איך וויל. אָבער דאָ, ווען זיי וועלן זען אַז דו משפט'סט די פעלקער במישור און דו פירסט זיי אויף דער ערד, איז דאָס פאַר זיי אַ פולקאָמע איבערראַשונג, אַ זאַך קעגן זייער גאַנצן מהלך המחשבה. און דאַן וועלן זיי זיך פרייען און זינגען צו זען אַז דער הקדוש ברוך הוא איז אויך דאָ משגיח, און אַז זיינע אויגן קוקן אויך אויף די מעשים פון די בני אדם, און ער איז נישט ווי איינער וואָס האָט באַשאַפן די וועלט און מישט זיך נישט דערין.
יוֹדוּךָ עַמִּים אֱלֹהִים יוֹדוּךָ עַמִּים כֻּלָּם׃ - עס וועלן דיר דאַנקען די פעלקער, ג-ט, עס וועלן דיר דאַנקען אַלע פעלקער צוזאַמען.
אויך צוליב דער זאַך וועלן זיי דיר דאַנקען: דער מצודת דוד זאָגט אַז ווען זיי וועלן זען אַז דו באַצאָלסט יעדן לויט זיין גמול - וועלן זיי זיך פרייען און דיר דאַנקען. און דער מלבי"ם ערקלערט לויטן עניין פון די גבעונים: איצט, נאָך די דריי יאָר הונגער און נאָכדעם וואָס דוד המלך האָט געטאָן די נויטיגע פעולות, זאָגט דוד - רבונו של עולם, ברענג אַראָפּ דעם רעגן. און דורך דעם וועט באַקאַנט ווערן אַז דער אויבערשטער משפט'ט במישור, מיט יושר, וואָרעם נאָכדעם וואָס מען האָט פארראכטן דעם קלקול האָט דער אויבערשטער אַראָפּגעבראַכט דעם רעגן. דערפאַר "יודוך עמים אלוהים יודוך עמים כולם" - אַז נאָכדעם וואָס מען האָט פאַרראָכטן דאָס קרומע, שפעט דער הקדוש ברוך הוא אויף זיי דעם גוטן שפע וואָס קומט זיי.
אֶרֶץ נָתְנָה יְבוּלָהּ יְבָרְכֵנוּ אֱלֹהִים אֱלֹהֵינוּ׃ - די ערד האָט געגעבן איר פרוכט, עס וועט אונדז בענטשן ג-ט, אונדזער ג-ט.
ה' וועט משפיע זיין אויך אויף דער ערד זי זאל געבן איר תבואה, און מיט דעם וואס די ערד גיט איר תבואה "יברכנו אלוהים אלוהינו". דער מלבי"ם טוט שטענדיג מסביר זיין, אז דער נאמען "אלוקים" ווייזט אויף זיין זיין א מושל און שליט איבער דער וועלט - תקיף, בעל היכולת און בעל הכוחות כולם, און זיינע אויגן קוקן אויף דער גאנצער וועלט. אבער "אלוקינו" איז א באזונדערער אויסדרוק, וויבאלד ער איז אונזער גאט - זיין אייגנארטיגע און פרטיות'דיגע השגחה אויף עם ישראל. דעריבער: ארץ נתנה יבולה, און דעמאלט יברכנו אלוקים - וואס ער איז דער גאט פון דער גאנצער וועלט - אויך מצד דעם וואס ער איז אלוקינו, און ער האט אויף אונז א השגחה פרטית.
יְבָרְכֵנוּ אֱלֹהִים וְיִירְאוּ אוֹתוֹ כׇּל אַפְסֵי אָרֶץ׃ - עס וועט אונז בענטשן גאט, און עס וועלן אים פאָרכטן אלע עקן פון דער ערד.
דוד שליסט דעם מזמור: "יברכנו אלוקים", "וייראו אותו" - עס וועלן מורא האבן פאר אים "כל אפסי ארץ". און פארוואס וועלן זיי האבן מורא? רש"י טייטשט, וויבאלד עס רעדט זיך וועגן דער גאולה העתידה: זיי וועלן זאגן, זעט די וואס זענען געווען יראי ה', ווי ער האט זיי געבענטשט און דערהויבן.
און עס איז ראוי צו פארשטיין וואס האט שווער געווען פאר רש"י. ווייל "יודוך עמים אלוהים", "ארץ נתנה יבולה", "יברכנו אלוהים אלוהינו" - אלע די פירן דאך צו הודאה און לויב, נישט צו קיין יראה. צי דען צוליב דעם וואס דער אויבערשטער שפעט גוטס זאל מען האבן מורא פון אים? און נאך מער: ווען עס וואלט געשטאנען "יברכם" - אז די ברכה ווערט געגעבן פאר זיי - וואלט מען נאך פארשטאנען אז זיי זאלן מורא האבן פאר אים, טאמער וועט ער צונעמען פון זיי די ברכה. אבער עס שטייט דאך "יברכנו" - די ברכה ווערט משפיע געווען אויף אונז, און פארוואס זאלן די אומות העולם מורא האבן? דעריבער ערקלערט רש"י אז זיי וועלן זאגן: זעט די דאזיגע וואס זענען געווען יראי ה', ווי ער האט זיי געבענטשט און דערהויבן - אויב אזוי לוינט זיך פאר אונז אויך צו זיין יראי ה', כדי אז אויך אונז זאל ער מגדל זיין. ווען זיי וועלן איינזען אז מיר האבן זוכה געווען בכוח דער יראה וואס איז געווען אין אונז, וועלן זיי אויך וועלן זיין יראים פונעם אויבערשטן כדי זיי זאלן אויך זוכה זיין.
און דער מלבי"ם לייגט עס צו אויף א וואונדערליכן אופן: דורך דעם וואס יברכנו אלוקים, יראו אותו כל אפסי ארץ - ווייל מען האט דאך געטון א משפט מיט די וואס האבן זיך געפירט שלא כהוגן קעגן די גרים הגרורים, און דערנאך "כי עמך הסליחה למען תיוורא". ווען מען ווייסט אז די מחילה און סליחה קומט פונעם אויבערשטן, פון דעם אליין האט מען מורא פאר אים, ווייל אויב איך וועל נישט בעטן קיין סליחה און וועל ווייטער זיך פירן נישט ווי עס באדארף צו זיין - וועל איך באשטראפט ווערן, אדער איך וועל נישט באקומען קיין שפע. און דא האבן זיי געזען אז תיכף ווען זיי האבן תשובה געטון איז געקומען דער רעגן: עמך הסליחה, דער אויבערשטער האט מוחל געווען און משפיע געווען אויף זיי שפע - און דאס אליין האט געברענגט א פחד און יראה, "למען תיוורא", און דורך דעם ייראו אותו כל אפסי ארץ.
אינעם ספר "זה השער" ווערט געברענגט א רמז: די תיבות "אלוהים אלוהינו" זענען ראשי תיבות פונעם פסוק "ויאמר משה אליהם הוא הלחם אשר נתן ה' לכם לאוכלה". און וואס איז דער שייכות צווישן דעם לחם וואס ה' האט געגעבן צו עסן און "יברכנו אלוקים אלוקינו"?
ער ברענגט בשם דעם תוספות יום טוב: ביים זימון צו ברכת המזון זאגן מיר "ברוך אלוקינו שאכלנו משלו ובטובו חיינו", בעת ווען ביי ברכות התורה זאגן מיר "ברכו את ה' המבורך... אשר בחר בנו מכל העמים ונתן לנו את תורתו, ברוך אתה ה'". פארוואס דערמאנט מען ביי ברכת המזון דעם שם אלוקים און ביי ברכות התורה דעם שם הוי"ה?
נאר די תורה איז דער אויבערשטער נישט געווען מחויב אונז צו געבן. די תורה איז "מסטירין דיליה", באהאלטן ביי אים, און די מלאכי השרת האבן דאס נישט געקענט באנעמען: וואס פלוצלונג לאזט מען אראפ די תורה אויף דער ערד? א חמדה גנוזה וואס דו האסט געהאט - וואס טוסטו מיט איר? דער אויבערשטער איז נישט מחויב אונז צו געבן די תורה, נאר ברוב רחמיו וחסדיו האט ער געטון מיט אונז א חסד און אונז געגעבן די תורה. אבער מזונות - יא; אז דו נעמסט ארויס א פאלק אין מדבר, דארפסטו זיי שפייזן; אז דו ברענגסט א מענטש אויף דער וועלט, דארפסטו זארגן פאר זיין פרנסה, און אויב דו האסט נישט קיין מעגליכקייט אים צו שפייזן, זאלסטו אים נישט ברענגען. און וויבאלד דער הקדוש ברוך הוא האט אונז געברענגט אויף דער וועלט, קומט אויס אז על פי דין איז מוטל אויף אים אונז צו פרנס'ענען. אמת, "פרנסה" מיינט נישט דעם גאנצן גרויסן שפע וואס מיר פארמאגן, ווייל אפילו מיט פת קיבר קען מען איבערלעבן, און דער אויבערשטער אין זיין גרויסן חסד טוט פיל מער וויפיל ער איז כביכול מחויב; אבער דאס עצם שפייזן און מפרנס זיין - זאגט דער דין אז ער דארף טון.
דעריבער בענטשן מיר ביי ברכת המזון "אלוקינו שאכלנו משלו" - דער שם אלוקים, מידת הדין, וואס זי פאדערט אזוי: צו שפייזן דעם וואס דו האסט באשאפן. בעת ווען אויף לימוד התורה, וואס איז נישט קיין חוב קעגן אונז, דאנקען מיר מיטן שם הוי"ה, וואס דאס איז אן אויסדרוק פון חסד. און דאס איז דער רמז אינעם פסוק: "ארץ נתנה יבולה" - פרנסה, און דערפאר "יברכנו אלוקים אלוקינו", מצד דעם שם אלוקים, מצד דעם דין, וואס דער הקדוש ברוך הוא האט באשאפן באשעפענישן און ממילא איז ער מחויב זיי צו דערנערן.
אין די שולי הדברים: דעם דאזיגן מזמור פירט מען זיך צו זאגן אין די טעג פון דער ספירה, נאכדעם וואס מען ענדיגט ציילן ספירת העומר. לויט די מקובלים איז אנגענומען אז דער מזמור איז אויסגעפארמט אין דער געשטאלט פון דער מנורה, און עס איז באקאנט אז ס'איז פאראן א באזונדערע סגולה צו זאגן דעם "למנצח" פון א קלף וואס איז געשריבן בצורת המנורה, און עס ליגט אין דעם א גרויסער ענין.
און אזוי איז ער אויסגעשטעלט: דריי פסוקים נאכאנאנד פון איין זייט און דריי פון דער צווייטער זייט - דריי קנים פון דא און דריי פון דארט, און איין לאנגער פסוק אינמיטן וואס איז דער גוף המנורה וואס ציט זיך אראפ ביז צום פוס. דער ערשטער פסוק, "למנצח בנגינות מזמור שיר", דאס זענען די ליכט אויפן אויבערשטן טייל. "אלוהים יחננו ויברכנו יאר פניו אתנו סלה" - זיבן תיבות, דער דרויסנדיגער קנה פון לינקס. "לדעת בארץ דרכך בכל גויים ישועתך" - זעקס תיבות. "יודוך עמים אלוהים יודוך עמים כולם" - זעקס תיבות. דער מיטעלסטער קנה, "ישמחו וירננו לאומים כי תשפוט עמים מישור ולאומים בארץ תנחם סלה" - עלף תיבות, און דאס איז דער מיטעלסטער פוס. און פון דער צווייטער זייט: "ארץ נתנה יבולה יברכנו אלוהים אלוהינו" - זעקס תיבות, "יברכנו אלוהים וייראו אותו כל אפסי ארץ" - זיבן תיבות. קומט אויס אז די צוויי דרויסנדיגע קנים האבן זיבן תיבות, די אינעווייניגסטע האבן זעקס, און דער צענטראלער האט עלף. און בסך הכול קומט דער חשבון אויס אויף ניין און פערציג תיבות, כנגד די מ"ט טעג פון דער ספירה, און דערפאר זאגט מען אים ביי ספירת העומר נאכדעם וואס מען ענדיגט ציילן. און ווען מען בענטשט, גיט מען אכטונג אז יעדער איינציגער טאג פון די ימי הספירה איז מכוון כנגד איין תיבה אינעם "למנצח".
און פארוואס האבן די עקן זיבן תיבות? מרמז צו זיין אז עס איז פאראן א מצוה צו ציילן וואכן - איין זיבנער; און די זיבעטע תיבה איז מרמז אז ביים סוף פונעם ערשטן וואך דארף מען זאגן "שבוע אחד בעומר", וואס כאטש ס'איז נאך נישטא דא קיין חשבון פון עטליכע וואכן נאר בלויז איין וואך, פונדעסטוועגן דארף מען עס דערמאנען און זאגן.
נאך א רמז: די מ"ט תיבות זענען כנגד די מ"ט שערי בינה, און דער מזמור איז קאפיטל ס"ז, וואס איז בגימטריא "בינה". און טייל זאגן אז דער דאזיגער מזמור איז געווען איינגעקריצט און געמאלן אין דער געשטאלט פון א מגן דוד, און דאס קומט מרמז צו זיין אז ס'איז פאראן א שמירה און הצלה פאר דוד המלך - וואס דאס איז די ברכה אינעם מזמור - וואס איז געווען אנגעשריבן אויף זיין שילד און מכוח דעם איז ער געראטעוועט געווארן פון די שונאים.
לסיכום: קאפיטל ס"ז איז געזאגט געווארן אויף די דריי יאר הונגער אין די טעג פון דוד, וואס זענען געקומען צוליב דער מעשה פון שאול און די גבעונים, און ווען דער משפט איז אויסגעפירט געווארן און דער קרום איז פארראכטן געווארן, האבן אראפגענידערט די רעגנס און שם שמים איז געהייליגט געווארן, ביז עס זענען געקומען פיל גרים זיך אנצושליסן אין כלל ישראל. פון דעם נעמט זיך "לדעת בארץ דרכך" - אז דער אויבערשטער פאדערט אויך דעם כבוד פון די גרים, און אז אויפן ארט פון זיין משפט דארט איז זיין האנדלונג, און אויף יעדער טאט איז פאראן א פונקטליכער חשבון. די פעלקער און די אומות וועלן אלע דאנקען און זינגען ווען זיי וועלן זען אז דער אויבערשטער משפט מיט יושר און פירט א השגחה אויף דער ערד, נישט אזוי ווי זייער מיינונג אז מען האט אים דערווייטערט צום הימל. "ארץ נתנה יבולה" - די פרנסה קומט פון שם אלוקים, מצד הדין, און צוזאמען מיט דעם "אלוקינו", בהשגחה פרטית. און צום סוף, פון דער ברכה אליין קומט די יראה: "כי עמך הסליחה למען תיוורא", און די פעלקער וועלן זאגן - זעט ווי דער אויבערשטער האט געבענטשט זיינע יראים, און עס לוינט זיך פאר אונז אויך צו גיין אין זיינע וועגן. און דער גאנצער מזמור איז געבויט אין דער געשטאלט פון דער מנורה, מ"ט תיבות כנגד די מ"ט טעג פון דער ספירה און די מ"ט שערי בינה.