ספר תהילים קאפיטל ס״ה הייבט אן: "לַמְנַצֵּחַ מִזְמוֹר לְדָוִד שִׁיר". אויף וואס איז דער מזמור געזאגט געווארן? דער מלבי"ם ערקלערט אז ער איז געגרינדעט אויף דער ברכת הגשמים וואס דער קדוש ברוך הוא האט געגעבן נאכן באקאנטן הונגער וואס איז געווען אין די צייטן פון דוד דריי יאר, וואס מען האט פרובירט צו פארשטיין אויף וואס דאס איז געקומען. ס'איז זייער מעגלעך, זאגט דער מלבי"ם, אז דער מזמור איז אויך געזאגט געווארן אויפן הונגער אליין. אזוי צי אזוי, איז דער פירוש פונעם מלבי"ם צוגעבונדן צו דעם ענין איבערן גאנצן קאפיטל. דער רד"ק דערקעגן ערקלערט אז דער מזמור איז געזאגט געווארן אויף דער גלות: עס איז דא דא א בענקשאפט און א האפענונג ארויסצוגיין פון גלות, און מיר זינגען אים בשעת מיר געפינען זיך אין גלות.
לְךָ דֻמִיָּה תְהִלָּה אֱלֹהִים בְּצִיּוֹן וּלְךָ יְשֻׁלַּם נֶדֶר׃ - צו דיר איז דאס שווייגן א לויב, גאט אין ציון, און צו דיר וועט מען באצאלן א נדר.
כמעט אלע מפרשים ערקלערן: דאס שווייגן איז א תהילה פאר דיר. רש"י זאגט - עס איז נישטא קיין סוף צו דיין שבח. און ווי דער אמורא האט געזאגט צו יענעם תלמיד וואס האט מרבה געווען מיט שבחים: "סיימתינהו לשבחא דמרך?" - דער גרויסער, דער גיבור, דער שרעקליכער, דער מעכטיגער, און אזוי ווייטער - האסטו דען געענדיגט אלע שבחים פונעם אייבערשטן? און ווער עס פארמערט אין זיין שבח טוט נאר גורע זיין, ווייל דער וואס איז מרבה בשבחו זאגט כביכול "ביז אהער און נישט מער". מיר זאגן בלויז דאס וואס מען האט פאר אונז אראפגעשריבן און מיר לייגן נישט צו דערצו; אבער אויב וואלטן מיר געקומען זאגן אלץ וואס מען קען זאגן - דומיה תהילה. מיר האבן נישט קיין שום מעגלעכקייט צו לויבן און משבח זיין לויט זיין ווערט, זיין מציאות און זיין אמת, ווייל מיר האבן דאך אפילו נישט קיין השגה אין זיין מציאות און אמת, און יעדער שבח וואס דו זאגסט טוט אין דער אמת'ן פארקלענערן און פארמינערן.
עס איז ענליך צו א מענטש וועמענס באגריפן אין געלט־ענינים זענען זייער שוואך, און ער קומט באשרייבן א מולטי־מיליארדער: "ווייסט וויפיל געלט יענער האט? הונדערטער טויזנטער דאלאר!" און יענער פילט זיך געטראפן פון וואס דו האסט געזאגט אויף אים - ער איז דאך א טריליאנער, ער האט שוין לאנג אויפגעהערט צו ציילן ווייל עס איז אן א שיעור, און דו רעדסט וועגן אים מיט הונדערטער טויזנטער. האסט פארמינערט פון זיין כבוד.
דער רמב"ם אין מורה נבוכים שרייבט די זאכן קלאר: דער טייטש פון דומיה - בנוגע צו דיר איז דאס שווייגן די גרעסטע תהילה, ווייל אלץ וואס מען זאל נאר זאגן און מיינען דערמיט צו דערהייבן און לויבן, געפינט זיך דערין א חסרון און א געוויסער גרייז כלפי אים. און אפילו "האל הגדול הגיבור והנורא" - ווען נישט משה רבנו זאל דאס זאגן אין דער תורה, און אנשי כנסת הגדולה זאלן קומען און מתקן זיין עס צו זאגן אין דער תפילה, וואלטן מיר עס נישט געקענט זאגן. ווייל אויך אויף דעם איז דאך דא צו פרעגן: אויב דומיה תהילה, פארוואס זאגסטו יא "הגדול הגיבור והנורא"? און דער תירוץ איז - ווען ס'איז נישט געשטאנען אין דער תורה און אנשי כנסת הגדולה וואלטן נישט מתקן געווען דעם נוסח, וואלטן מיר עס נישט געזאגט; און כל שכן טאר מען נישט צולייגן צו זיי. און שלמה המלך האט שוין געזאגט: "כי האלקים בשמים ואתה על הארץ על כן יהיו דבריך מעטים". וואס קענסטו דען משיג זיין אין אלקות? אלץ וואס דו וועסט לויבן און משבח זיין איז לויט דער קטנות פון דיין פארשטאנד און השגה, און דעריבער איז באמת דומיה תהילה - דאס שווייגן אליין איז דער שבח פונעם בורא יתברך.
רש"י ערקלערט "אלוקים בציון" - דער באשעפער וואס רוהט אין ציון. און ער ברענגט נאך א מדרש חז"ל: צו דיר גאט קומט א לויב אויף דעם וואס דו האסט געשוויגן און פאררוהט אויף וואס דיין שונא האט געטאן אין ציון. די שונאים זענען אריינגעקומען, האבן קאליע געמאכט, פארדארבן און געטוהן תועבות, געשניטן די פרוכת, אריינגעברענגט א פרוי אין בית קדשי הקדשים און געטאן וואס ער האט געטאן - ווער קען דאס אלעס צוקוקן און שווייגן? און דער קדוש ברוך הוא זעט און שווייגט. מיר זענען נישט ביכולת צו שווייגן ווען מיר זעען עפעס וואס מאכט אין כעס, און דער אייבערשטער שווייגט. קומט אויס אז דער לויב צום אייבערשטן יתברך איז אויף דער דומיה, אויף דעם וואס ער האט זיך נישט גלייך אפגערעכנט מיט די פעלקער אויף אן אויגנבליקליכן אופן.
דער אלשיך הקדוש זאגט אז דוד המלך קומט כביכול און רעכנט אויס דריי זאכן וואס זענען ביי אים א וואונדער. דאס ערשטע: לויט דיין גרויסקייט איז דאך דאס שווייגן דער שבח, און אויב אזוי פארוואס האט דער אייבערשטער באפוילן אז מיר זאלן שטיין און דאווענען פאר אים? מיר האבן דאך נישט קיין השגה אין אלקות און מיר ווייסן גארנישט ווי אזוי צו זאגן זיין שבח. דאס צווייטע: "אלקים בציון" - צי דער אומענדליכער באשעפער, אויף וועמען שלמה המלך האט געזאגט "השמים ושמי השמים לא יכלכלוך", זאל וועלן רוהן אין א הויז פון צעדער־ביימער דא אונטן? "האומנם ישב אלקים על הארץ?" און דאס דריטע: "ולך ישולם נדר" - דער וואס אלץ געהערט צו אים, ווי אזוי קען מען אים באצאלן א נדר פון זיין אייגנס? ווען איך זאג רבונו של עולם, איך בין מנדר צו געבן אזוי און אזוי, קען דער קדוש ברוך הוא מיר זאגן: גיב פון דיינעם, וואס גיבסטו מיר פון מיין אייגנס? און באמת, וואס פארמאג איך פון מיין אייגנס? גארנישט.
דאס זענען נישט קיין קשיות וואס ווארטן אויף א תירוץ, נאר וואונדער: זע נאר ווי וואונדערלעך און ווי געוואלדיג עס איז, אז דער קדוש ברוך הוא - וועמענס שבחים זענען אומענדליך - האט מיר געהייסן דאווענען אין מיין לשון און אויפן אופן ווי אזוי איך קען. און אזוי אויך דער וואונדער, אז כאטש אפילו די הימלען קענען אים נישט אנטהאלטן, רוהט ער אין ציון. און אזוי אויך דער וואונדער, אז מיר מאכן נדרים און באצאלן צום אייבערשטן - און פון וועמענס טאש? פונעם קדוש ברוך הוא אליין. אזוי ווי א קינד וואס זאגט פאר זיין טאטן: טאטע, זארג דיך נישט, איך וועל דיר באצאלן פאר דעם וואס איך האב צובראכן, און ער גייט צו צום טאטנ'ס טאש, נעמט ארויס פון דארט מטבעות און זאגט דא האסטו. אזוי טוען מיר. און דאס אלעס זענען וואונדער איבער דער גרויסקייט פונעם בורא יתברך.
דער רד"ק, וואס לויט זיין שיטה איז דער קאפיטל נתייסד געווארן אויפ'ן גלות, טייטשט אפ "דומיה" מלשון תוחלת און האפענונג - אזוי ווי "דִּמִּינוּ אֱלֹהִים חַסְדֶּךָ", וואס די כוונה איז מיר האפן און קוקן ארויס אויף דיין חסד. און עס איז אויך פונעם שורש דמם: "דֹּמּוּ עַד הַגִּיעֵנוּ אֲלֵיכֶם" - זייט שטיל און ווארט; "אַךְ לֵאלֹהִים דּוֹמִּי נַפְשִׁי" - זיי שטיל און האף. און אזוי אויך "לך דומיה תהילה": די תהילה אליין האפט און ווארט אין שטילקייט - ווען וועסטו שוין זיין, השי"ת, אין ציון און מיר וועלן זוכה זיין דיך צו לויבן און בארימען, ווען וועלן מיר זוכה זיין צו זען קיבוץ גלויות. "ולך ישולם נדר" - און דעמאלט וועלן אויך באצאלט ווערן די נדרים. אלע נדרים וואס כלל ישראל נעמט אויף זיך אין גלות, אז ווען השי"ת וועט אונז אויסלייזן וועלן מיר אים דינען און מקריב זיין קרבנות - ווען דו וועסט זיין "אלוקים בציון", דעמאלט וועלן זיי באצאלט ווערן דארט אין בית המקדש. און פארוואס שטייט דווקא "בציון"? ווייל דארט איז געווען דער רוב פון דער תהילה: אין בית המקדש פלעגט מען זינגען מיט שירים, מיט נבלים און כנורות, און לויבן דעם אויבערשטן. דערפאר איז די תהילה שטיל און ווארט אויס, ווען השי"ת וועט זיין אין ציון און מיר וועלן זוכה זיין אים צו לויבן כראוי.
וואס מיר האבן געזאגט אז מען טאר נישט מרבה זיין בשבחו של מקום, ווייל וואס מ'וועט נאר צולייגן האט מען נאך אלץ פארפעלט - דאס איז געזאגט געווארן ווען א מענטש קומט קובע זיין זיינע ווערטער אלס א חלק פון דער מתוקנ'דיגער תפילה, אזוי ווי יענער תלמיד וואס האט צוגעלייגט "האל הגדול הגיבור והיראוי החזק" און אזוי ווייטער אינעם נוסח התפילה. אבער א מענטש וואס וויל מיט זיין אייגענער שפראך זיך ווענדן צום אויבערשטן אים צו לויבן און בארימען - אויף דעם איז עס נישט געזאגט געווארן. עס איז דא נישט קיין איסור צו רעדן פונעם שבח פון השי"ת, נאר אן איסור דאס קובע צו זיין אלס א נוסח, כאילו צו זאגן: דאס איז עס, אזוי דארף מען זאגן און מער ווי דעם איז נישטא. אבער א מענטש וואס קומט רעדן אין זיין אייגענער שפראך, זאגט מען אים זיכער נישט "סיימתינהו לשבחא דמרך", ווייל אלעס וואס ער האט געזאגט איז לויט זיין השגה און לויט זיין פארשטאנד פון דער מציאות.
נאך ברענגט דער רד"ק פונעם מדרש: דוד המלך האט געזאגט, "לך דומיה תהילה" - ווי אזוי קענסטו שווייגן? אלע גיבן דיר תהילה און דו ביסט שטיל, וואס דו האסט געשוויגן אין ציון! אזוי ווי עס שטייט "קוֹל נָתְנוּ בְּבֵית ה' כְּיוֹם מוֹעֵד". און וואס איז דער קול? וואס זיי האבן געזאגט "יָדֵנוּ רָמָה וְלֹא ה' פָּעַל כָּל זֹאת", און זיי האבן געזאגט "אֵי אֱלֹהֵימוֹ צוּר חָסָיוּ בוֹ". זיי האבן ארויסגעלאזט א קול און דו שווייגסט? דאס איז די פליאה פון דוד המלך, ווי אזוי דער אויבערשטער איז מאריך אפו - ענליך צו דעם וואס רש"י האט דערמאנט. זיי האבן דאך געהויבן א קול אין בית המקדש קעגן אים, כאילו צו זאגן מיר האבן זיך מתגבר געווען אויפ'ן אויבערשטן, "ידנו רמה ולא השם פעל כל זאת" - א קול פון כפירה, "אי אלוהימו צור חסיו בו" - א גאנצע כפירה. און אויב אזוי, רבונו של עולם, ווי קענסטו שווייגן?
דער מלבי"ם ערקלערט די תהילה אלס אן עצם מופשט, און אזוי ווי זיין וועג אין פיל פלעצער אין נביאים לייגט ער דאס אראפ ווי א לעבעדיגע געשטאלט: די תהילה איז ווי א באשעפעניש וואס שטייט פאר דיר, שטיל, כאילו זי האט נישט קיין דיבור אין מויל. און די גאנצע מהות פון א תהילה איז דאך רעדן - צו לויבן! און פונדעסטוועגן שטייט זי פאר דיר בשתיקה. דער טייטש דערפון איז: דער עצם פאקט אז עס איז נישטא קיין שיעור און גרעניץ וויפיל מען דארף דיך לויבן, דאס אליין איז די תהילה. וואס איז די תהילה? צו שווייגן. מרומם על כל ברכה ותהילה.
"ולך ישולם נדר" - און וואס איז דער שבח דערפון? ערקלערט דער מלבי"ם הערליך: א נדר ווערט תמיד געמאכט אויף א תנאי - אויב דו וועסט מיר טון אזוי וועל איך דיר געבן דאס און דאס, און דער ציל איז צו פארזיכערן אז די זאך זאל טאקע געטון ווערן, ווייל אויב עס וועט נישט געטון ווערן וועל איך נישט באצאלן. אבער כלפי קודשא בריך הוא איז נישט שייך צו זאגן "אויב ער וועט נישט טון", ווייל השי"ת וועט דאס דאך זיכער טון. דערפאר "לך ישולם נדר" תיכף ומיד - מען קען שוין באצאלן פון פריער, נאך איידער דער תנאי איז נתמלא געווארן, ווייל עס איז זיכער אז די ישועה וועט קומען, און השי"ת שטייט גרייט צו אלע זיינע דורשים.
נאך א מפרש ערקלערט: "לך דומיה תהילה אלוקים בציון" - ווען דו ביסט געווען אלוקים בציון, דאס הייסט ווען דער אויבערשטער איז געווען אין בית המקדש און זיין שכינה איז געווען ניכר, איז נישט געווען קיין נויט אין א תהילה, ווייל דארט זענען געווען קרבנות. די תפילה האט מען מתקן געווען אז יעדער זאל דאווענען איבעראל ווען עס איז שוין געווען א מציאות אז מיר האבן נישט קיין קרבנות, "ונשלמה פרים שפתינו". אבער דארט אינעם מקדש איז געווען דומיה תהילה, ווייל די קרבנות אליין זענען די תפילה - די קרבנות זענען דער תחליף צו דער תפילה, אדער די תפילה איז דער תחליף צו די קרבנות. יעצט אין גלות זענען דווקא די תפילה און די צעקה די תהילה, בשעת ווען אלוקים איז אין ציון - איז די שתיקה די תהילה, ווייל די קרבנות זענען מרצה אן דעם וואס דער מענטש זאל דארפן שטיין און דאווענען.
די גמרא אין עירובין דרש'נט אויפ'ן פסוק "לך דומיה תהילה ולך ישולם נדר": א בשר ודם וואס ווערט נתחייב הריגה למלכות, לייגט מען אים א חכה אין מויל אריין ער זאל נישט שעלטן דעם מלך - ווייל ער גייט דאך ממילא צום טויט און וואס קען מען אים שוין טון, און דאס איז זיין געלעגנהייט צו שעלטן דעם מלך צוליב וועמען ער גייט צום גרדום, דערפאר פארשטאפט מען אים דאס מויל. אבער א מענטש וואס ווערט נתחייב מיתה צום הקדוש ברוך הוא - שווייגט, "לך דומיה". און נישט בלויז וואס ער שווייגט, נאר ער לויבט נאך, ווי עס שטייט "תהילה". און נאך מער, ער פילט כאילו ער וואלט מקריב געווען א קרבן, ווי עס שטייט "ולך ישולם נדר".
און באמת שטייט, אז ווער עס איז זוכה צו שטארבן על קידוש השם איז ווי א קרבן פאר'ן רבונו של עולם, און דאס איז די העכסטע מדרגה וואס א מענטש קען שטרעבן צו איר. עס שטייט אויפ'ן גר"א אז אלע זיינע יארן האט ער געשטרעבט צו שטארבן על קידוש השם, און אזוי אויך אויפ'ן בית יוסף, וואס דער מלאך המגיד האט אים געזאגט אז ער וועט דערצו זוכה זיין און צום סוף האט ער נישט זוכה געווען - און מען דארף פארשטיין פארוואס, אבער אויף יעדן פאל זעט מען אז דאס איז געווען זיין שטרעבונג. און עס ווערט געברענגט אויפ'ן גר"א, אז ווען מען האט אנטפלעקט דעם גר צדק דער גראף פאטאצקי און מען האט אים געפירט צום פארברענען, האט דער גר"א אים געזאגט אז ער קען אים איבערגעבן א שם דורך וועלכן ער קען געראטעוועט ווערן. האט ער אים געענטפערט: איך בין זוכה צו זיין א קרבן, ארויפצוגיין און שטארבן על קידוש השם, וואס אלע דורות האבן זיך נאכדעם געגלוסט - און יעצט זאל איך זאגן א הייליגן שם כדי צו ראטעווען מיין לעבן? אזוי האט דאך רבי עקיבא געזאגט: כל ימי הייתי מצטער מתי יבוא לידי ואקיימנו. און דער גראף פאטאצקי איז געגאנגען מיט שירה אין כבשן האש אריין. קומט אויס, נישט נאר "לך דומיה", נאר אויך "תהילה" - ער לויבט און דאנקט דעם אויבערשטן; און נישט נאר דאס, נאר "ולך ישולם נדר" - ער שפירט נאך אז ער איז זוכה צו מקריב זיין א קרבן, ווייל וואס קען דען זיין גרעסער ווי מקריב צו זיין זיך אליין אלס קרבן פאר'ן אויבערשטן.
שֹׁמֵעַ תְּפִלָּה עָדֶיךָ כָּל בָּשָׂר יָבֹאוּ׃ - דו הערסט די תפילה, ביז צו דיר וועט קומען יעדער בשר ודם.
דער רד"ק גייט ווייטער לויט זיין מהלך: נאך "אלוקים בציון", וואס האט גערעדט וועגן דער גאולה, דארט וועט זיין "שומע תפילה". ווייל אין גלות ווערט דאך געזאגט "שתם תפילתי", און חז"ל זאגן אז פון דעם טאג וואס דער בית המקדש איז חרוב געווארן איז געווארן אן אייזערנע מחיצה צווישן אונז און אונזער פאטער אין הימל, מען שרייט און מען ווערט נישט געענטפערט. אבער ווען כלל ישראל וועט צוריקקערן צום בית המקדש, "אלוקים בציון", וועט ווידער זיין שומע תפילה און דארט וועט דער אויבערשטער אויסהערן זייער תפילה. און דעמאלט "עדיך כל בשר יבואו", ווי עס שטייט "יבוא כל בשר להשתחוות לפני אמר השם" - נישט נאר כלל ישראל, נאר אויך די אומות העולם, וואס וועלן אָנכאפן די כנף פון א איד און זאגן לאמיר ארויפגיין אין בית השם, און אלע וועלן אנערקענען די מציאות הבורא.
רב ירוחם ממיר האט געזאגט אויף דעם וואס מיר זאגן אין די תפילות פון ראש השנה: "וידע כל פעול כי אתה פעלתו, ויבין כל יצור כי אתה יצרתו, ויאמר כל אשר נשמה באפו השם אלוקי ישראל מלך ומלכותו בכל משלה" - עס וועט נישט זיין קיין "ומלכותו בכל משלה" אויב עס וועט בלייבן סיי וועלכער בושמאַן אין די וועלדער פון אפריקע וואס קען נישט דעם אויבערשטן. "ומלכותו בכל משלה" מיינט אז יעדע באשעפעניש און יעדע בריה וועט וויסן אז דו האסט איר געמאכט, און יעדער וואס האט נשמה אין זיך וועט פארשטיין אז השם אלוקי ישראל מלך. דעמאלט וועט באמת זיין "והיה השם למלך על כל הארץ", און דאס איז די פולקאמע און אמת'ע התגלות - "עדיך כל בשר יבואו".
דער מלבי"ם לייגט צו: אנדערש ווי ביי א מלך בשר ודם, וואס ווען מען וויל עפעס בעטן פון אים ווענדט מען זיך נישט גלייך צו אים נאר צו די שרים - ביי דיר, רבונו של עולם, הערסטו די תפילה אליין, ביז "עדיך", גלייך צו דיר, קומט יעדער בשר ודם. מען זאגט נישט ווענד זיך צום באאמטן, מיין סעקרעטאר וועט רעדן מיט דיר. ביי א בשר ודם קומט מען נישט אָן צום שר און נישט צום קעניג, אבער דא עדיך כל בשר יבואו, יעדער קומט גלייך צו דיר.
דערפאר ווענדט מען זיך אין אלע תפילות בלויז און אליין צו אים יתברך - נישט צו קיין מלאך, נישט צו קיין שרף, נישט צו קיין שליח און נישט צו קיין שום אנדערער כוח. און דאס איז געווען דער טעות פון די פריערדיגע דורות, ווי דער רמב"ם שרייבט: זיי האבן געטענה'ט, אז דער אויבערשטער איז רם ונישא, און צי ווענדט מען זיך דען צו א קעניג גלייך? נאר דורך די שרים און באאמטע. דערפאר האבן זיי אנגעהויבן זיך צו ווענדן צו אים דורך דער זון און דער לבנה און די אנדערע באאמטע פון דער נאטור, אז זיי זאלן כביכול איבערגעבן די בקשה פאר אים, אדער אז דורך זיי זאל קומען די ישועה פון אים. נאר זייערע קינדער און אייניקלעך און די שפעטערדיגע דורות האבן געמאכט פון דער זון און לבנה און פון אלע גרמי השמים דעם עיקר, און זיך געבוקט צו זיי אלס תכלית, מיינענדיג אז זיי האבן אן אייגענעם כוח. אין זייערע טעמפלען האט מען געזען צייכענונגען פון דער זון וכדומה, און מען האט געמיינט אז די זון איז דער גאט. אזוי האט זיך אנגעהויבן דור אנוש. אבער ביים הקדוש ברוך הוא - עדיך כל בשר יבואו, די תפילה גייט דירעקט צום אויבערשטן אליין.
און אזוי אויך ביים משתטח זיין אויף קברי צדיקים: א מענטש זאל נישט זאגן "רבי שמעון ראטעווע מיך", "רבינו העלף מיר" - בשום אופן נישט. נישט רבינו איז דער מושיע און נישט רבי שמעון איז דער מושיע. מען דארף זאגן: רבונו של עולם, ראטעווע מיך בזכות דעם צדיק וואס ליגט דא; אדער זאל מען בעטן פונעם צדיק ער זאל איינרייסן פאר אים פאר'ן אויבערשטן אז דער אויבערשטער זאל אים ראטעווען, ער זאל זיין א מליץ יושר פאר אים. אבער צו זאגן פאר'ן צדיק "דו זאלסט מיך ראטעווען" - ניין. מיר ווענדן זיך נישט צו קיין שום אנדערן כוח נאר צום הייליגן באשעפער אליין. און דערפאר זעט מען אז ביי אלע קרבנות שטייט "בלתי לה' לבדו" - עס איז נישטא קיין איין קרבן וואס עס ווערט דערמאנט דער נאמען אלוקים, נאר בלויז שם הוי"ה, וואס דאס איז דער שם העצם, בעת וואס דער נאמען אלוקים ווייזט אויף פארשידענע כוחות. הגם אלע כוחות זענען זיינע און אלעס קומט פון אים, אבער "זובח לאלוהים יחרם, בלתי להשם לבדו", ווייל זיך ווענדן צו סיי וועלכן אנדערן כוח מיינט צו נעמען א באאמטן און אים מאכן פאר א בעל כוח.
און אויב וועסטו פרעגן: פארוואס זאל מען טאקע נישט צוגיין צום אויבערשטן אזוי ווי מען גייט צו צו יעדן קעניג רם ונישא, דורך זיינע באאמטע? איז דער ענטפער פשוט, און מען ערקלערט דאס מיט א משל. שטעל דיר פאר אז דער קעניג שטייט דא און זיין באאמטער שטייט נעבן אים, און דו גייסט צו צום באאמטן און בעטסט פון אים: טו מיר א טובה, העלף מיר לייזן א פראבלעם - בשעת דער קעניג שטייט אין דער זייט און קוקט צו. דער באאמטער וועט דיר גלייך זאגן: דער מלך שטייט דאך דא! איך רוק זיך אין א זייט, גיי רעד גלייך צו אים, פארוואס ווענדסטו זיך צו מיר כאילו איך האב די מאכט? ביים הקדוש ברוך הוא געפינט זיך דער אויבערשטער אין יעדער צייט און יעדן מאמענט; איך שטיי און דאווען פאר אים, ער איז דא מיט מיר - און פאר זיין פנים זאל איך זיך ווענדן צו זיין באאמטן? עס איז נישטא קיין גרעסערע בזיון פון דעם! דאס איז די פארקערטע פון דער גשמיות'דיגער מציאות, וואו מען איז ווייט פונעם קעניג און דערפאר מוז מען זיך ווענדן צום באאמטן. דא שטייט דער קעניג לעבן דיר, און דו גייסט ארום אים און זאגסט: ריק זיך א רגע מלך, הער באאמטער, קענסטו מיר העלפן? דעריבער, היות דער הקדוש ברוך הוא איז מיט אונז אין יעדער צייט וואס מיר רופן צו אים - "שומע תפילה, עדיך כל בשר יבואו". וואס פעלט אויס זיך צו ווענדן צו באאמטע ווען דער הייליגער באשעפער אליין איז דא מיט אונז?
און אויף וואס גייען די ווערטער דא? זאגט דער מלבי"ם: דו, דער אויבערשטער אליין, הערסט די בקשה, און די בקשה איז אויף רעגן. זיי האבן באצאלט זייערע נדרים און זיי בעטן אויף גשמים, ווייל דער קאפיטל איז דאך געבויט אויף דעם ענין, און דערפאר בעטן זיי מתפלל זייענדיג: רבונו של עולם, העלף אונז און גיב אונז די גשמים אויף וועלכע מיר ווארטן אזוי שטארק.
דִּבְרֵי עֲוֺנֹת גָּבְרוּ מֶנִּי פְּשָׁעֵינוּ אַתָּה תְכַפְּרֵם׃ - די זאַכן פון די עוונות זענען געוואָרן שטאַרקער פון מיר, אונדזערע פשעים זאָלסטו כפרה טאָן.
רש"י ערקלערט: די עוונות האָבן זיך מתגבר געווען אויף מיר, און מיר קענען נישט באַווייזן זיי אויסצושמועסן און מסדר זיין פאַר דיר איינס ביי איינס און זיי ציילן, ווייל זיי זענען אַזוי פיל. דערפאַר ווענדן מיר זיך צו דיר בכללות און זאָגן "פשעינו אתה תכפרם" - אַלע פשעים צוזאַמען זאָלסטו מוחל זיין.
דער רד"ק איז מדייק אין דעם שינוי הלשון: "גברו מני" שטייט בלשון יחיד, בעת וואָס "פשעינו אתה תכפרם" שטייט בלשון רבים. און לויט זיין שיטה, אַז דער גאַנצער מזמור גייט אַרויף אויף די בני הגלות און אויפן האָפענונג אויף דער גאולה, רעדט מען דאָ סיי באופן פרטי און סיי באופן כללי: די עוונות וואָס זענען גובר געווען אויף מיר אַלס יחיד, און אויך די פשעים פונעם כלל - זאָלסטו זיי אויך כפרה טאָן, וואָרעם זיי זענען דאָך די וואָס האָבן פאַרלענגערט אונדזער צייט אין גלות. און פאַרוואָס "אתה תכפרם"? ווייל בלויז דו ביסט מוחל און מכפר, ווי עס שטייט "כי עמך הסליחה". מיר האָבן נישט קיין מלך מוחל וסולח אַחוץ דיר, און מחילה און סליחה איז נישט עפּעס וואָס מען קען בעטן פון עמיצן אַנדערש.
דער מלבי"ם, לויט זיין שיטה אַז דער גאַנצער קאַפּיטל רעדט וועגן דעם מצב ווען עס זענען נישט געפאַלן קיין רעגנס אין די טעג פון דוד, צוליב דעם חטא וואָס מען האָט נישט באַקלאָגט שאול כהלכה, ערקלערט אַז דאָס איז דער נוסח התפילה וואָס מען האָט דעמאָלט מתפלל געווען בשעת די עצירת גשמים. און ווידער, ווי זיין שטייגער, באַקומט דער מופשט'דיגער מושג אַן אייגענעם כח: די עוונות אַליין רעדן. די עוונות זענען געוואָרן שטאַרקער פון מיר - זיי זענען שטאַרקער פונעם מענטש און ער קען זיך נישט מתגבר זיין אויף זיי, און דערפאַר וועלן זיי אַליין מליץ זיין און רעדן פאַרן אויבערשטן און זאָגן "פשעינו אתה תכפרם". און וואָס איז די בקשה? וויבאַלד די עוונות זענען שטאַרקער פונעם מענטשנ'ס כח, אַז עס איז אים בטבע שווער זיך מתגבר צו זיין אויף זיין יצר הרע וואָס איז איינגעוואָרצלט אין אים, איז עס ווי ער זאָגט: איך האָב אפילו נישט קיין כח צו בעטן, אָבער די עוונות וואָס זענען שטאַרקער פון מיר - זיי זאָלן בעטן אַז דו זאָלסט כפרה טאָן אויף אונדזערע פשעים, ווייל דו ווייסט דאָך אַז יצר לב האדם רע מנעוריו.
דער אָנהייב פונעם מזמור לערנט אונדז דעם יסוד היסודות פון שטיין פאַרן בורא: "לך דומיה תהילה" - די שווייגן אַליין איז דער לויב, ווייל יעדער לויב איז לויט אונדזער קליינעם השגה, און דער וואָס פאַרמערט טוט נאָר גורע זיין; און דאָך האָט דער אויבערשטער אונדז באַפוילן מתפלל צו זיין מיט אונדזער שפּראַך, און רוהט אויך אין ציון, און נעמט אויך אָן נדרים פון זיינס - דריי וואונדער איבער זיין גרויסקייט. אפילו איינער וואָס איז זיך מחייב מיתה שווייגט און לויבט, און עס ווערט גערעכנט ווי ער ברענגט אַ קרבן. "שומע תפילה" - עס זענען נישטאָ קיין פאַרמיטלערס צווישן אונדז און אים: נישט קיין זון און נישט קיין לבנה, נישט קיין מלאך און נישט קיין צדיק, נאָר ער אַליין, ווייל דער מלך שטייט דאָ לעבן אונדז. און "דברי עוונות גברו מני" - אַ הודאה אַז מיר האָבן נישט קיין כח קעגן דעם יצר הרע, און אַ בקשה אַז ער אַליין, וואָס ווייסט דאָך אַז יצר לב האדם רע מנעוריו, זאָל כפרה טאָן אויף אונדזערע פשעים.