הקדמה
קאפיטל נ"ז איז געזאגט געווארן דורך דוד המלך בשעת ער איז אנטלאפן פון שאול אין דער מערה. אין דעם חלק גייען מיר ווייטער פונעם פסוק "רומה על השמים אלהים" ביז צום סוף פונעם קאפיטל, און מען זעט ווי דוד גייט אריבער פון דער שילדערונג פון דער שרעקליכער סכנה - דאס נעץ וואס מען האט אויסגעשפרייט פאר זיינע פיס און די גרוב וואס מען האט געגראבן פאר אים - צו געזאנג און לויבונג: "נכון לבי אלהים", "עורה כבודי". דער קאפיטל ענדיגט זיך מיטן זעלבן פסוק מיט וועלכן דער מהלך הייבט זיך אן, "רומה על שמים אלהים על כל הארץ כבודך", און אין דעם ליגט דער גאנצער סוד פון דוד'ס ישועה.
"רומה על השמים" - דריי מהלכים אין ביאור
ר֣וּמָה עַל־הַשָּׁמַ֣יִם אֱלֹהִ֑ים עַ֖ל כׇּל־הָאָ֣רֶץ כְּבוֹדֶֽךָ׃ - דערהייב זיך איבער די הימלען, אלוקים, איבער דער גאנצער ערד זאל זיין דיין כבוד.
רש"י טייטשט: "רומה על השמים" - ציה זיך ארויס פון די אונטערשטע, וואס זיי זענען נישט ווערט אז דיין שכינה זאל רוען צווישן זיי. רבונו של עולם, דערהייב זיך און כביכול לאז רוען דיין שכינה אויף די הימלען, ווייל די דאזיגע דא אונטן זענען נישט ראוי דערצו. "ועל כל הארץ כבודך" - און דורך דעם וועסטו פארערט ווערן אויף דער גאנצער ערד.
דער רד"ק ערקלערט: "רומה על השמים" - ראטעווע מיך פון זייער האנט, און דעמאלט "על כל הארץ כבודך", אז דורך דער ישועה וועלן אלע וויסן אז עס איז פאראן כוח ביים אויבערשטן צו ראטעווען. ווייל ס'איז דאך נישט מעגליך אז א מענטש זאל ניצול ווערן פון זיך אליין, און בפרט איך, א יחיד קעגן א מלך, נאר אויב ס'איז פון דיין כוח, ה'. און וואס איז דער לשון "רומה"? דאס איז בדרך משל: כביכול ביז יעצט איז דער אויבערשטער נישט געווען רם, ווייל ער האט מיך נאך נישט געהאלפן, און ווען ער וועט מיך ראטעווען איז דאס גלייך ווי יעצט דערהייבט זיך דער אויבערשטער און טוט א פעולה מיך צו ראטעווען. אזוי ווי עס שטייט "ויקץ ה' כישן... כגבור מתרונן מיין", וואס די כוונה איז אז יעצט טוט דער אויבערשטער א פעולה, און יעצט דערהייבט ער זיך כביכול מיר צו ברענגען א ישועה.
דער מלבי"ם ערקלערט לויט דעם וואס איז פריער געווען אינעם קאפיטל: דוד האט געבעטן "ישלח משמים ויושיעני", דאס הייסט אז די רעטונג זאל קומען אויף אן אויסערגעווענליכן, העכער-נאטירליכן אופן. און קעגנאיבער דעם וואס ער האט געזאגט "אקרא לאלהים עליון" - אז דער באשעפער איז די ערשטע סיבה, ראשית ההשתלשלות, אז אלעס הייבט זיך אן פון אויבן - אויף דעם זאגט ער "רומה על השמים אלהים". און קעגנאיבער דעם וואס ער האט געזאגט "לאל גומר עלי" - אז דער אויבערשטער איז אויך די לעצטע סיבה, דער מסיים און סוף פון אלע סיבות - אויף דעם זאגט ער "על כל הארץ כבודך". דאס הייסט, דער הקב"ה מאכט נישט בלויז דעם באשלוס אויבן, נאר ער פירט דאס אויך אויס למעשה ביזן קיום דא אונטן. דער אנהייב פון דער ישועה זאל זיין בדרך נס פון אויבן פון הימל, וואס דאס ווייזט אז די הנהגת הטבע און די גאנצע מערכה קומט פון אויבן און דער הקב"ה פירט די נאטור לויט זיין רצון, און אויך דער סוף פון דער ישועה זאל זיין פון דיר אליין אן קיין שום מיטלען, ביז עס וועט נתגלה ווערן דורך דעם דיין כבוד אויף דער ערד - ווייל דער סוף פון אלע פועל'דיגע מיטלען איז דאס וואס קומט ארויס למעשה דא אונטן. מיט פשוט'ע ווערטער: אז אלעס זאל זיין פון דיין כוח, פון אויבן ביז אונטן.
די שפין אין דער מערה - תרגום יונתן
דא איז פאראן א גאר אינטערעסאנטער פירוש אינעם תרגום יונתן: "אצלי קדם אלהא עילאה תקיפא, דפקיד לעכוביתא, דגמר באספלדא, אזלא אמתולתי". און דער טייטש דערפון: איך וועל מתפלל זיין פארן העכסטן, שטארקן גאט, וואס האט באפוילן די שפין זי זאל פארענדיגן אין דער מערה צו שפינען וועגן מיר ("אזלא" איז א לשון פון שפינען) - אז זי זאל שפינען איר שפינוועבס פאר מיר. און דאס איז ווי באקאנט, אז ווען שאול האט געוואלט אריינגיין אין דער מערה האט ער מורא געהאט טאמער באהאלט זיך איינער אינעווייניג, האבן זיי אים געזאגט דו דארפסט זיך נישט זארגן, עס איז דאך דא א שפינוועבס ביים אריינגאנג פון דער מערה, א סימן אז קיינער איז דא נישט אריין. דאס איז דער טייטש פונעם תרגום אויף "רומה על השמים אלהים על כל הארץ כבודך": איך בעט צו דיר ה', וואס דיין כבוד איז אויף דער גאנצער ערד, אז דו זאלסט באפעלן די שפין זי זאל פארענדיגן איר ארבעט, און דורך דעם וועל איך ניצול ווערן פון שאול'ס האנט.
א נעץ און א גרוב - דער דרך פון יעגערס
רֶ֤שֶׁת הֵכִ֣ינוּ לִפְעָמַי֮ כָּפַ֢ף נַ֫פְשִׁ֥י כָּר֣וּ לְפָנַ֣י שִׁיחָ֑ה נָפְל֖וּ בְתוֹכָ֣הּ סֶֽלָה׃ - א נעץ האבן זיי אנגעגרייט פאר מיינע טריט, ער האט געבויגן מיין נפש, זיי האבן געגראבן פאר מיר א גרוב, אבער זיי זענען אליין אריינגעפאלן אין איר, סלה.
"פעמי" מיינט מיינע טריט, אזוי ווי שאול האט געזאגט פאר די זיפים "וראו את מקומו אשר תהיה רגלו" - דארט האבן זיי אנגעגרייט דאס נעץ פאר מיינע פיס. "כפף נפשי" - שאול האט געבויגן און אונטערגעווארפן מיין נפש; און לויט נאך א הסבר פונעם רד"ק: זיי האבן אנגעגרייט א נעץ ביז זי אליין האט געבויגן מיין נפש. "שיחה" ערקלערט דער רד"ק אז ס'איז ווי "שוחה", א טיפע גראבונג אין דער ערד, אזוי ווי "שוחה עמוקה פי זרות".
און דאס וואס עס שטייט "נפלו בתוכה" אויף לשון עבר, הגם זיי זענען נאך נישט געפאלן - ערקלערט דער רד"ק אז מ'זאל זיך נישט וואונדערן, ס'איז דער דרך הלשון צו רעדן אויף עבר אנשטאט עתיד, און ביי רוב דברי נבואה איז אזוי. דער נביא באציט זיך צו זאכן וואס גייען געשען כאילו זיי זענען שוין געווען, ווייל ער זעט זיי כאילו זיי זענען שוין ארויס מכח אל הפועל; און זיכער אזוי ווי ס'איז א נבואה - איז נישטא קיין שום ספק אז ס'וועט מקוים ווערן.
דער מלבי"ם ערקלערט: דער אויבערשטער האט אויסגעהערט מיין תפילה, ווייל נאכדעם וואס זיי האבן צוגעגרייט אלעס וואס פעלט אויס אומצוברענגען דוד'ן, און זענען שוין אנגעקומען צו דער מערה און אריין אין איר, איז דוד געווען אין דער גרעסטער סכנה וואס מ'קען זיך נאר פארשטעלן. און דער שטייגער פון יעגער איז אויף צוויי אופנים: קודם שפרייט מען אויס א נעץ, און דערנאך גראבט מען א גרוב אונטן; די חיה ווערט פארכאפט אין דער נעץ און פאלט אריין אינעם גרוב, און קען שוין מער נישט אנטלויפן. אזוי אויך דא: קודם "רשת הכינו לפעמי", פאר דעם ארט פון מיינע טריט, און שוין "כפף נפשי" אריינצוגיין אין דער נעץ. און נישט נאר דאס, נאר "כרו לפני שיחה", ווי דער שטייגער פון די יעגער וואס מאכן א גרוב כדי די חיה זאל דערין אריינפאלן, און איך בין שוין געווען גרייט אריינצופאלן אין איר - אבער איך בין נישט געפאלן, נאר "נפלו בתוכה", זיי זענען אריינגעפאלן. און מיט דעם ענדיגט ער דעם ענין, און דאס איז "סלה".
וואס איז די נעץ? די מידה פון עצבות
דער בעל "תהילות" מהרי"ץ דושינסקי פרעגט: וואס איז די נעץ וואס דוד'ס שונאים האבן אונטערגעשטעלט אים צו כאפן? און ער ערקלערט אז די נעץ מיט וואס זיי האבן געוואלט אראפווארפן דוד'ן איז די מידה פון עצבות. דאס איז די מידה וואס דורך איר פאלט דער מענטש אריין אין א משבר, ער ווערט צובראכן, פארלירט דעם טעם אין לעבן - און אין אזא מצב "נוכל לו, ער איז אין אונזערע הענט". אבער כל זמן דוד המלך איז בשמחה, זינגט, לויבט און שפילט פארן אויבערשטן, קענען זיי זיך נישט פארמעסטן מיט אים, ווארעם ווען דוד זינגט פארן אויבערשטן רוהט אויף אים רוח הקודש - און דוד המלך איז געווען ראשון לרוח הקודש, און קיינער קען אים נישט בייקומען. וואס טוט מען? מ'דרוקט אים צו. ווייל ווען א מענטש איז אריינגעפאלן אין א מרה שחורה און ייאוש, רוהט נישט אויף אים דער רוח ה', נאר דייקא דורך שמחה - "והיה כנגן המנגן". דערפאר האבן זיי געזוכט אלע ערליי עצות און תחבולות אים ארויסצונעמען פון זיין מנוחת הנפש און אים ברענגען צו עצבות און ייאוש, ווייל דעמאלט רוהט נישט די שכינה און ער וועט זיך נישט קענען שטארקן קעגן זיינע רודפים. דאס איז "רשת הכינו לפעמי", און וואס איז די נעץ? "כפף נפשי" - א געבויגנקייט פונעם נפש, שפלות הנפש, צובראכנקייט. אבער זאגט דוד: אומזיסט איז געווען זייער גאנצע האראוואניע. צום סוף איז פון זיי נתרחק געווארן די שכינה, בעת וואס איך - "נכון לבי אלהים... אשירה ואזמרה". זייער פלאן איז נישט געלונגען, זיי זענען אריינגעפאלן אין ייאוש און מרה שחורה, און איך האב נאך געזונגען און געלויבט. און אזוי זעט מען טאקע: דוד המלך איז תמיד געווען בשמחה, געזונגען און געמזמרט, און דער וואס איז אריינגעפאלן אין מרה שחורה און עצבות איז געווען שאול.
"נכון לבי" - אין מידת הדין און אין מידת הרחמים
נָכ֤וֹן לִבִּ֣י אֱלֹהִים נָכ֣וֹן לִבִּ֑י אָ֝שִׁ֗ירָה וַאֲזַמֵּֽרָה׃ - פעסט איז מיין הארץ, אלקים, פעסט איז מיין הארץ; איך וועל זינגען און לויבן.
רש"י ערקלערט די כפילות: געטריי מיט דיר אין מידת הדין, געטריי מיט דיר אין מידת הרחמים. אסאך מאל איז א מענטש געטריי צום אויבערשטן ביי מידת הרחמים - ווען דער אויבערשטער פירט זיך מיט אים מיט רחמים, ווי שטארק האט ער ליב דעם אויבערשטן און איז דבוק אין אים. אבער "אולם שלח נא ידך וגע בכל אשר לו", ווי די ווערטער פונעם שטן אויף איוב, "אם לא על פניך יברכך". מיט פשוט'ע ווערטער: דייקא ווען עס איז שווער פארן מענטש, דארט מעסט זיך די אהבת ה' און זיין התקשרות צום רבונו של עולם. דערפאר זאגט דוד צוויי מאל "נכון לבי": ביי מידת הרחמים איז דאס נישט קיין קונץ, נאר איך בין "נכון לבי" אויך ביי מידת הדין, אפילו ווען ס'איז מיר נישט גרינג - מיין הארץ איז פעסט און גלייך מיט דיר און צוגעקלעבט צו דיר.
דער רד"ק ערקלערט אז די כפילות איז צו פארשטארקן דעם ענין, און "אלהים" איז א לשון פון רופן: מיין הארץ איז פעסט, אלקים! מיין הארץ איז גרייט און ערליך, און כאטש איך בין א נרדף - מיט דעם אלעם איז מיין הארץ פעסט און בטוח אין דיר אז דו וועסט מיך ישועה'ן, און איך וועל נאך זינגען און לויבן צו דיר.
דער מלבי"ם ערקלערט אז דא שילדערט דוד די שעה ווען שאול איז געווען אין זיין האנט אין דער מערה, וואס אין איין רגע האט ער אים געקענט פאכען, און דוד'ס מענטשן האבן געדרוקט אויף אים: נוץ אויס די געלעגנהייט, הרג'ע אים, ס'איז דאך קיינער נישט מיט אים, ער איז אליין אריינגעקומען אין דער מערה זיך מנקה צו זיין. און דוד האט געדארפט א גאר גרויסע התגברות כדי צו ביישטיין דעם נסיון. און דאס הארץ, אזוי ווי דער מלבי"ם ערקלערט תמיד, איז דער כוח הממשלה אינעם מענטש - וואס הערשט איבער זיינע יצרים און רצונות. זאגט דוד: "נכון לבי" - מיין הארץ איז גרייט זיך מתגבר צו זיין אויף מיין יצר, איך וועל נישט אויסשטרעקן קיין האנט אויף אים. און אויף דעם "אשירה ואזמרה" - איך דאנק דיר ה' פארן מיר צוריקהאלטן פון קומען צו שפיכות דמים, דו האסט מיר צוריקגעהאלטן פון אויסשטרעקן מיין האנט קעגן משיח ה'.
"עורה כבודי" - ווער וועקט וועמען
ע֤וּרָה כְבוֹדִ֗י ע֭וּרָֽה הַנֵּ֥בֶל וְכִנּ֗וֹר אָעִ֥ירָה שָּֽׁחַר׃ - וועק זיך אויף, מיין כבוד; וועקט אייך אויף, הארף און פידל; איך וועל אויפוועקן דעם פרימארגן.
רש"י ערקלערט: "עורה כבודי" - איך שלאף נישט ביז דריי שעה מיט מיין כבוד ווי די איבעריגע מלכים, וואס זיי שטייען אויף שפעט און איך נישט. "עורה הנבל וכנור" - די הארף וואס הענגט העכער מיין בעט וועקט מיך אויף. און חז"ל האבן געזאגט: ווי נאר עס איז געקומען חצות הלילה, האט א רוח צפונית געבלאזן אין איר, אינעם נבל, און דוד איז אויפגעשטאנען און עוסק געווען בתורה - "חצות לילה אקום להודות לך". ער פלעגט אויפשטיין בחצות, לויבן דעם אויבערשטן און עוסק זיין בתורה. "אעירה שחר" - ס'זענען פאראן אזעלכע וואס נישט נאר דער פרימארגן וועקט זיי נישט אויף, נאר אפשר ערשט מיטאגצייט; אבער דוד זאגט: איך פלעג אויפוועקן דעם פרימארגן, איך בין אויפגעשטאנען אזוי פרי אז איך זאג צום שחר "שטיי שוין אויף, עס איז שוין געקומען דער טאג" - איך וועק אויף דעם אינדערפרי, און נישט דער אינדערפרי וועקט מיך אויף.
אַן התעוררות מכוח די קינדער - אָדער מכוח זיך אַליין
דער "תהלות מהרי"ץ" פון רבי יוסף צבי דושינסקיא זצ"ל טייטשט דאָ אויף אַ דרך רמז אויף אַ וואונדערבאַרן אופן. עס זענען דאָ מענטשן וואָס וועקן זיך נישט אויף צו עבודת ה'; מען זעט אַ קל־דעת'דיקן מענטש, ער פירט זיך אויף אָן קיין ערנסטקייט, אפשר גייט ער מיט אַ קאַפּל, אָבער באמת איז ער זייער ווייט פון טאָן דאָס וואָס מען פאָדערט פון אים. און מיט וואָס קען מען אים יאָ אָפטמאָל באַאיינפלוסן? מיט די קינדער. אין נישט ווייניק פאַלן איז דער וואָס ברענגט דעם מענטש אין בית המדרש דווקא זיינע קינדער: ביז היינט ביסטו אויפגעשטאַנען צען אַ זייגער, און היינט וועקט דיך דאָס זעקס־יאָריקע קינד "טאַטע, ס'איז שפּעט, מען דאַרף גיין אין שול" - און תיכף שטייסטו אויף און לויפסט. די ווייב שרייט שוין פינף יאָר מען זאָל אויפשטיין און דו שטייסט נישט אויף, און דאָס קינד האָט דיך אויפגעוועקט. וואָס איז געשען? "איך בין שוין אַ חינוך־ביישפּיל, איך האָב דאָך אַ קינד". זייער אָפט, וואָס דער שכל טוט נישט, טוען די קינדער: די קינדער צווינגען אים צו לערנען אַ ביסל, צו קומען אין בית המדרש, כּדי נישט צו זיין קיין שלעכטער ביישפּיל - וואָרום אויב ער פאָדערט פון זיי צו זיין ערנסט און געהעריק דערצויגן, קען ער דאָך אַליין נישט זיין קיין ליצן. קומט אויס אַז ער טוט עס צוליב די קינדער, נישט צוליב זיך אַליין.
ביי דוד המלך, זאָגט דער מהרי"ץ דושינסקי, איז עס נישט אַזוי געווען. מיט וואָס איז געווען זיין התעוררות? מיטן כינור וואָס איז געווען העכער זיין בעט. און וואָס מיינט "למעלה ממיטתו"? "מיטה" קומט מרמז זיין אויף זיינע קינדער, וואָרום דאָס בעט איז דאָך דער מקום פון פריה ורביה; ווי מיר געפינען ביי יעקב אבינו "מיטתו שלמה" - איז דען זיין בעט געווען גאַנץ אָן אַ צעבראָכענער פוס? נאָר זיינע קינדער זענען אַלע געווען יראים ושלמים. אויב אַזוי, ווען דער כינור איז געווען למעלה ממיטתו און ער האָט אויפגעוועקט דוד'ן, קומט דער פסוק זאָגן אַז די התעוררות פון דוד איז נישט געווען פון זיין מיטה - פון די קינדער; נישט זיי האָבן אים געברענגט צו דינען דעם אויבערשטן, נאָר "למעלה ממיטתו", העכער און נאָך פריער פון זיין מיטה: "אעירה שחר" - איך פלעג מיר אַליין מעורר זיין צו עבודת ה' נאָך אין די יונגע יאָרן, נאָך אין מיין פרישקייט, און נישט מכוח מיינע קינדער.
און אַ קלאָרן רמז אויף דעם מהלך געפינט מען אין דער תורה: "ויתהלך חנוך את האלהים אחרי הולידו את מתושלח שלוש מאות שנה". ווען איז ער געגאַנגען מיט גאָט? נאָכדעם וואָס ער האָט געבוירן מתושלח. חלילה צו זאָגן אַזוי אויף חנוך אַליין, וואָס איז געווען אַ צדיק פון תמיד אָן, נאָר דער פסוק איז מרמז אַז עס מאַכט זיך אַזאַ מציאות וואָס אַ מענטש גייט ערשט אין די דרכים פונעם אויבערשטן נאָכדעם וואָס עס ווערן אים געבוירן קינדער, ערשט דעמאָלט איז ער אַ ביישפּיל און קען שוין נישט טאָן קיין שטותים. און אפילו דער נאָמען פון חנוך איז מרמז דערויף: מען דאַרף מְחַנֵךְ זיין דאָס קינד, ממילא קען איך נישט זיין קיין שלעכטער מוסטער. ביי דוד המלך איז נישט אַזוי געווען, זיין התעוררות איז געווען מצד זיך אַליין און נישט מכוח דעם חינוך פון זיינע קינדער.
עורה כבודי - די נשמה און דער געזאַנג
דער רד"ק דערקלערט: ווען דו וועסט מיך ראַטעווען פון זייער האַנט וועל איך דיר זינגען סיי מיט מיין מויל און סיי מיט אַ כּלי זמר. "כבודי" איז מיין נשמה, און איך זאָג צו מיין נשמה: וועק דיך אויף, טו זיך מעורר זיין צו מחבר זיין שירים און לויבן דעם אויבערשטן. און אַזוי אויך זאָג איך צום נבל און כינור אין דער צייט וואָס איך וועק אויף דעם שחר, ווען איך שטיי אויף פרי און וועק אויף די פאָרטאָגס־שעה - "עורה", זיי זאָלן זיך אַליין אויפוועקן צו שפּילן צום אויבערשטן ברוך הוא.
דער מלבי"ם טייטשט: "עורה" - דעמאָלט האָבן זיך אויפגעוועקט אַלע געפילן פון מיין נשמה; "כבודי" איז זיין נשמה, וואָס ביז איצט איז זי געלעגן אין שטויב און איצט האָט זי זיך אויפגעוועקט. "הנבל וכנור" - דאָס מיינט דער נעים זמירות, וואָס ביז איצט האָט ער געשוויגן, און איצט וועקט ער זיך פּלוצים אויף צו זינגען און לויבן. און דאָס שטימט זייער גוט מיט דעם וואָס מיר האָבן פריער דערקלערט בשם דעם מהרי"ץ דושינסקי, אַז זיי האָבן געוואָלט אים דערדריקן; זאָגט דוד: ניין! מיין כבוד וועקט זיך אויף און זינגט בשמחה.
און אגב, דער רש"ר הירש דערקלערט עס אויף אַ וואונדערלעכן אופן: ווער מעג אויפוועקן זיין כבוד? דער וואָס איז גערודפ'ט און צעטראָטן ביז גאָר. "כבודי" מיינט דער אייגענער כבוד, די אייגענע ווערדע; אויב אַ מענטש ווערט צעטראָטן ביז צום גרונט און ער גיט זיך אונטער דערצו, אוי וויי - ער וועט אינגאַנצן פאַרלירן זיין גאַנצן פּערזענלעכקייט. צו אַזאַ מענטש זאָגט מען: אַדרבה, וועק אויף דיין כבוד! כאָטש דו גייסט דורך שרעקלעכע בזיונות, געדענק אַז דו ביסט אַ בן מלך, געדענק אַז דו האָסט מעלות, געדענק אַז דו האָסט זוכה געווען צו רוח הקודש פונעם אויבערשטן, געדענק די גוטע זאַכן אין דיר. פאַר וועמען איז דאָס ערלויבט? פאַר דעם וואָס גייט דורך אַזאַ שרעקלעכע השפלה ווי דוד המלך, וואָס מען רודפ'ט אים "כאשר ירדוף הקורא בהרים", ווי מען יאָגט נאָך אַ גריל אָדער אַ מאָסקיט. ווער עס ווערט אַראָפּגעריסן אויף אַזאַ שוידערלעכן אופן - ער מעג אויפוועקן זיין כבוד און זיך דערמאָנען אין זיינע מעלות, כּדי ער זאָל באַקומען אַן התעוררות.
"אעירה שחר" - דער מלבי"ם טייטשט אַז דער שחר איז די זון פון דער הצלחה, וואָס ביז איצט איז זי געווען פאַרפינצטערט, און איצט וועט זי זיך אויפוועקן און שיינען ווי דאָס ליכט פון דער פרי; און דורך דעם וועט אפילו שאול אנערקענען אין זיין מעלה, ווי ער האָט אים טאַקע געזאָגט "צדיק אתה ממני", "ידעתי כי מלוך תמלוך". מען זעט דאָך אַז אפילו זיין שונא האָט אנערקענט אין זיין מעלה. און דאָס מיינט נישט אַז ער האָט אים מער נישט גערודפ'ט, וואָרום אַ רוח רעה האָט אים אָנגעוואָרפן אַ שרעק, און עס זענען אויך געווען מענטשן וואָס האָבן אים אָנגערעדט און אָנגעהיצט קעגן אים.
עמים און לאומים, הודאה און זמרה
אוֹדְךָ֖ בָעַמִּ֥ים אֲדֹנָ֑י אֲ֝זַמֶּרְךָ֗ בַּלְאֻמִּֽים׃ - איך וועל דיר דאַנקען צווישן די פעלקער, מיין גאָט, איך וועל דיר זינגען צווישן די אומות.
דער אבן עזרא דערקלערט: "אודך בעמים" - צווישן דעם רבים פון כלל ישראל. די כוונה איז נישט אויף גוים, נאָר "עמים" באַציט זיך אויף עם ישראל, ווי עס שטייט "עמים הר יקראו", און ווי "אחריך בנימין בעממיך" - וואָס די כוונה איז אויף די שבטי ישראל. "אזמרך בלאומים" - די לאומים מיינט די איבעריקע אומות העולם.
דער מלבי"ם ערקלערט דעם חילוק צווישן הודאה און זמר: הודאה איז אויף דער טובה וואס מען האט באקומען, אזוי ווי מיר זאגן ביים סוף פון דער תפילה "מודים אנחנו לך... הטוב שמך ולך נאה להודות"; און זמר איז דער שבח און תהלות פון השי"ת מצד זיך אליין, ווי דער אנהויב פון שמונה עשרה: "מגן אברהם", "אתה גיבור... מחיה מתים", "האל הקדוש" - דער שבח און תהלות פונעם בורא יתברך.
און ביים ביאור המילות לייגט דער מלבי"ם צו אז ס'איז פאראן א חילוק צווישן "עמים" און "לאומים", און ער האט דאס שוין פריער מבאר געווען: "לאומים" זענען מער מתוקנ'דיגע פעלקער, וואס האבן א דת - נישט דוקא דת אינעם זינען פון אמונה, נאר אינעם זינען פון א מסודר'דיגן געזעץ. ווי דער חילוק צווישן די פעלקער פון אפריקע און די פעלקער פון אייראפע: אין אייראפע איז דא א געזעץ און מסודר'דיגע געריכטן, בשעת אין די דזשאנגלען איז נישטא קיין געזעץ נאר צעטיילונגען און כל דאלים גבר - אין א סך ערטער, כאטש נישט אין אלע. און דעריבער: די "עמים" דערקענען נישט די תהלות ה'; נאר ווען זיי באקומען א טובה זענען זיי עס מודה - "מען האט מיר געטאן, מען האט מיר געגעבן" - דאס פארשטייען זיי, אבער דעם שבח פונעם בורא מצד זיך אליין דערקענען זיי נישט. דערפאר איז "אודך", וואס איז א הודאה אויף א טובה, געזאגט געווארן "בעמים". אבער די "לאומים", וואס זענען מער משכילים, וועלן דערקענען זיינע תהלות, און דערפאר "אזמרך בלאומים" - מכוח זיי וועל איך קענען זינגען, ווייל זיי וועלן פארשטיין דעם געזאנג און די שבחים פונעם בורא.
חסדך עד שמים - און דער סיום פונעם קאפיטל
כִּי־גָדֹ֣ל עַד־שָׁמַ֣יִם חַסְדֶּ֑ךָ וְעַד־שְׁחָקִ֥ים אֲמִתֶּֽךָ׃ - ווארעם דיין חסד איז גרויס ביזן הימל, און ביז די שחקים (די הויכע הימלען) גרייכט דיין אמת.
דער רד"ק ערקלערט: איך דאנק דיר פאר דעם חסד וואס דו האסט מיט מיר געטאן, וואס דאס איז אן אומענדליכער חסד - "גדול עד שמים", אזוי ווי "כי כגבוה שמים על הארץ גבר חסדו על יראיו". און דער מלבי"ם ערקלערט אז ביידע הנהגות, חסד און אמת, געפינען זיך סיי אין הימל און סיי אין די שחקים, און מיט זיי פירט זיך השי"ת מיט זיי.
ר֣וּמָה עַל־שָׁמַ֣יִם אֱלֹהִ֑ים עַ֖ל כׇּל־הָאָ֣רֶץ כְּבוֹדֶֽךָ׃ - הייב דיך איבער די הימלען, אלוקים, איבער דער גאנצער ערד זאל זיין דיין כבוד.
דער מלבי"ם ערקלערט אז דער פסוק שטייט קעגנאיבער דעם וואס איז פריער געזאגט געווארן: "רומה על שמים אלהים" איז קעגן "אקרא לאלהים עליון", אז השי"ת איז דער אנהויב פון אלעם, די ערשטע פון אלע סיבות, און אלעס איז מיט אן השגחה פון הימל. "על כל הארץ כבודך" איז קעגן "לאל גומר עלי", אז השי"ת פירט עס אויך אויס צום סוף, און מאכט אלעס פון אנהויב ביזן סוף לויט דער גאנצער השתלשלות הסיבות וואס ציט זיך. ווארום אויב מען קוקט אויף דער השתלשלות הסיבות דא אויף דער ערד, זענען דא מניעות און שטערונגען - שאול המלך יאגט מיך נאך, און ס'איז דא זאכן וואס שטערן כביכול דעם רצון האלוקי; אויף דעם זאגט ער: דו, השי"ת, ביסט "גומר עלי" און וועסט מאכן אז אלעס זאל זיך אויסלאזן צום גוטן, מכוח די שחקים, מכוח עליון. און אויב אזוי "רומה על שמים אלהים על כל הארץ כבודך" - עס זאל זיך אנהויבן פונעם הימל און זיך אויספירן דא אויף דער ערד.
און גיט אכטונג, דער פסוק איז שוין פריער דערמאנט געווארן אין פסוק ו', נאר מיט א קליינעם שינוי: דארט "על השמים" און דא "על שמים". און מיר וועלן ענדיגן מיט די ווערטער פונעם "תהלות מהרי"ץ" (דושינסקיא): "רומה על שמים אלהים" קומט מרמז זיין אויף די בעלי גאווה, וואס הייבן זיך אויף ביז צום הימל; "ועל כל הארץ כבודך" רעדט פון די ענווים, די שפלים וואס דערנידערן זיך ביז צו דער ערד. און דוד המלך בעט: ביי די גסי הרוח און בעלי גאווה - "רומה על שמים", הייב דיך העכער זיי און רואי נישט אויף זיי דיין שכינה. און אויף וועמען יא? "על כל הארץ כבודך" - דיין כבוד און דיין שכינה זאלסטו משפיע זיין און לאזן רוען אויף די מענטשן וואס פירן זיך אויף ווי די ערד, וואס מאכן זיך קליין און שפל, "ונפשי כעפר לכל תהיה"; אויף זיי זאל כבוד שכינתך שטענדיג רוען.
צום סך-הכל:
אין דעם חלק פונעם קאפיטל בעט דוד אז די ישועה זאל קומען אין גאנצן פון השי"ת - פון אנהויב פון דער השתלשלות אין הימל ביז צום אויספיר אויף דער ערד, "רומה על השמים אלהים על כל הארץ כבודך", און אפילו א שפין אין דער מערה איז געווארן א שליח דערצו. זיינע שונאים האבן אויסגעשפרייט פאר אים א נעץ און געגראבן פאר אים א גרוב ווי די יעגערס, און האבן אפילו געזוכט אים אריינצואווארפן אין דער נעץ פון מרה שחורה און יאוש וואס פארטרייבט רוח הקודש - אבער אומזיסט: זיי זענען אריינגעפאלן דערין, און דוד זאגט "נכון לבי אלהים", איך בין געטריי מיט דיר סיי אין מידת הדין און סיי אין מידת הרחמים, און מיין הארץ הערשט איבער מיין יצר נישט אויסצושרעקן קיין האנט קעגן משיח ה'. "עורה כבודי" - דוד וועקט אויף דעם שחר מכוח זיך אליין און נישט מכוח זיינע קינדער, און וועקט אויף זיין נפש צו דאנקען און זינגען: ביי די עמים הודאה אויף דער טובה, און ביי די לאומים די תהלות פונעם בורא מצד זיך אליין. און דער קאפיטל שליסט זיך מיט דעם וואס ער האט אנגעהויבן: הייב דיך אויף, השי"ת, העכער די בעלי גאווה, און לאז רוען דיין כבוד אויף די ענווים וואס מאכן זיך שפל ווי די ערד.