דער קאפיטל איז דער מזמור התשובה פון דוד המלך, און אין דעם חלק שטייען מיר ביי זיין חתימה: פון דער בקשה "ה' שפתי תפתח" ביז די נבואה־רייד אויף ציון און ירושלים און אויף די קרבנות וואס וועלן זיין לרצון לעתיד לבוא. דער צענטראלער יסוד דא איז דער יחס צווישן דעם קרבן און דעם הארץ: וואס דער אייבערשטער איז באמת חפץ דערין, און וואס ער וויל נאר, און פארוואס דער עיקר כפרה ווענדט זיך דוקא אין א רוח נשברה און א לב נדכה.
אֲדֹנָי שְׂפָתַי תִּפְתָּח וּפִי יַגִּיד תְּהִלָּתֶךָ׃ - מיין גאט, עפן מיינע ליפן, און מיין מויל זאל זאגן דיין לויב.
רש"י טייטשט: "ה' שפתי תפתח" - זיי מוחל פאר מיר, און דעמאלט וועט מיר זיין א פתחון פה צו זאגן דיין לויב. מען קען זאגן אז עס ליגט דא אויך נאך א רמז. אסאך מאל קומט א מענטש און דאווענט, אבער זיין מויל איז פגום און זיינע מעשים זענען קאליע. מען זאגט נישט אז ער זאל דעמאלט נישט דאווענען, אבער די תפילה אין אזא מצב איז אויף א גאר נידעריגער מדרגה. עס איז שוין פריער מבואר געווארן אז צוויי מענטשן קענען מקיים זיין פונקט די זעלבע מצווה, איינער מתוך קדושה וטהרה און דער צווייטער מתוך שמוץ און טינוף, און אפילו אויב זיי האבן אינזינען געהאט ממש די זעלבע כוונות - מאכט עס אויס ווער עס טוט עס. ווען דער מענטש שטייט אויף א מדריגה, איז די מצווה אויף א מדריגה; און ווען דער מענטש איז נידעריג, איז די מצווה נידעריג. דערפאר בעט דוד: רבונו של עולם, זיי מוחל מיין עוון, און דעמאלט וועל איך קענען עפענען מיינע ליפן צו זאגן דיין לויב, און דיין לויב פון מיין מויל וועט אנגענומען ווערן ברצון.
ווארום אויב נישט, ווערט געברענגט אין חז"ל אז דאס איז ווי איינער וואס דערלאנגט א מנחה צום קעניג אין מאוס'ע כלים. א מויל וואס מיט פינף מינוט צוריק האט מען גערעדט דערמיט לשון הרע, ליגנס און חנופה, אומפאסיגע רייד און ניבול פה - מיט דעם מויל לויבט מען דעם אויבערשטן? רבי שמעון בר יוחאי האט געזאגט: ווען איך בין ווען ביי בריאת העולם, וואלט איך געבעטן אז א מענטש זאל האבן צוויי מיילער, איינס פאר דברי תורה און איינס פאר דברים בטלים. אבער למעשה האט ער אויסגעפירט: עס איז בעסער אז נישט, ווייל דער מענטש וואלט גערעדט דברים בטלים אין סטעריא, און וואלט אויסגענוצט דאס צווייטע מויל אויך אין דער זעלבער צייט. איז שוין בעסער איין מויל - אבי מען זאל עס היטן עס זאל בלייבן בקדושה. ווען דאס מויל איז בקדושה, ווערט די תפילה אנגענומען גאר אנדערש און דער לימוד ווערט אנגענומען גאר אנדערש.
און דאס איז דער טייטש "זאת תהיה תורת המצורע ביום טהרתו". פארדעם איז ער קאליע צוליב דעם חטא, זיין מויל איז פגום, און ער גיט איבער א מנחה אין א פארשמוצטן כלי - און זיין תורה איז נישט אסאך ווערט. ווען איז זי יא ווערט? "ביום טהרתו", ווען ער האט תשובה געטאן אויפן פגם הלשון און דער כלי איז ריין. מיט אזא ריינעם כלי דערלאנגט מען א מנחה צום אויבערשטן און מען דאווענט פאר אים - דאס איז תורה און דאס איז תפילה. מיט א פגומ'דיגן כלי פגמ'ט מען סיי די תפילה און סיי די תורה.
און עס איז דא נאך א ביאור אין "זאת תהיה תורת המצורע ביום טהרתו": מען ערקלערט אז ווען א מענטש רעדט לשון הרע, גיט ער איבער זיינע זכותים פאר דעם וואס ער האט גערעדט אויף אים, און נעמט צו פון יענעם זיינע זינד. קומט אויס אז א מענטש קומט ארויף אויבן און זאגט: רבונו של עולם, איך האב געלערנט אסאך תורה, וואו איז זי? ענטפערט מען אים: דו האסט מזכה געווען די רבים, וואויל איז דיר - פאר יענעם האסטו געגעבן און פאר יענעם האסטו געגעבן, דו האסט פארטיילט דיין תורה פאר אנדערע דורך דעם לשון הרע וואס דו האסט גערעדט. ווען וועט זיין תורה צוריקקומען צו אים? "ביום טהרתו" - ווען ער ווערט גערייניגט און טוט תשובה, קערט זיך די גאנצע תורה צוריק צו אים.
דער רד"ק באמערקט אז דער שם דא איז געשריבן באדנות, און מען דארף לייגן אכט דערויף אויך אין די סידורים. אדנות מיינט אדון הכל; דער שם הוי"ה מיינט אדון הכל היה הוה ויהיה. עס איז באקאנט אז עס זענען דא שבעה שמות שאינם נמחקים, און יעדער שם איז אן אנדערע בחינה און מהות. דער שם אדנות איז א שם פון דין - אדנ"י זענען די אותיות פון דינ"א - בשעת דער שם הוי"ה איז א שם פון חסדים. און נאך מער: דער שם הוי"ה איז אנדערש פון אלע נעמען, וואס ער איז דער שם העצם, און אלע איבעריגע נעמען זענען שמות התואר: אדנות - אז ער איז אדון לכל; אלוקים - דער בעל היכולת ובעל הכוחות כולם, און "אל" איז לשון כח; צבאות - אז אלע צבאות זענען זיינע; שדי - וואס ער האט געזאגט פאר זיין וועלט "די". יעדער איינער פון זיי באשרייבט א געוויסע בחינה אין די כוחות פונעם בורא יתברך.
און אויך דאס איז נאר מצד דער אונטערשטער וועלט. העכער דעם צמצום, ביי קודשא בריך הוא לית מחשבה תפיסא ביה כלל, און ער האט נישט קיין שום שם, ווייל אפילו א נאמען איז דאך א צמצום און א הגדרה און אן אריינלייגן אין א תבנית. ווען מען רעדט פונעם אייבערשטן בעצמותו האט ער נישט קיין נאמען, ווייל יעדער שם ווייזט אויף א געוויסער השגה, און בעצמותו איז דאך גארנישט שייך קיין השגה. נאר מצד זיין התגלות אין דער וועלט, בסוד הצמצום, נאכדעם וואס ער האט מצמצם געווען זיין ליכטיגקייט און באשאפן אן עיגול און אינעווייניג אלע עולמות - אין דער בחינה איז שייך צו רעדן פונעם שם הוי"ה אלס דער שם העצם.
עכ"פ, דא שטייט אדנות. מען האט שוין געזען א סידור וואו עס שטייט "ה' שפתי תפתח" מיט א שם הוי"ה, און דאס איז א גאנצער שיבוש. און דער רד"ק טייטשט: אדנות - אז דו ביסט דער אדון הכל, שפתי תפתח - ווען מיין צונג וועט לויבן דיין צדקה. דאס הייסט, אז דו זאלסט מיר צוריקגעבן דעם רוח הקודש, עס זאלן ערשיינען אויף מיין צונג די ווערטער פון שירה אזוי ווי עס איז געווען פריער, ווייל פון אנהויב האט גערוהט אויף דוד רוח הקודש און "מלתו על לשוני". שפתי תפתח - אז איך זאל האבן אין דעם אן עזר אלוקי פון דיר, און דעמאלט "פי יגיד תהילתך".
דער הייליגער אלשיך ערקלערט דעם פסוק לויט דעם וואס מיר געפינען ביי רבי חייא און זיינע קינדער. די גמרא דערציילט אז רבי האט באגעגנט אליהו הנביא און אים געפרעגט ווער עס האט די כוח צו פועל'ן אויף דער וועלט, און ער האט אים געזאגט אז רבי חייא און זיינע זין, אויב זיי וועלן מתפלל זיין, האבן זיי די כוח צו באוועגן די העכערע וועלטן. האט רבי גוזר געווען א תענית און זיי אראפגעשטעלט פארן עמוד. ווען זיי האבן געזאגט "משיב הרוח" - האט געבלאזן א ווינט, ווען זיי האבן געזאגט "מוריד הגשם" - איז געפאלן רעגן. און די וועלט האט אנגעהויבן ציטערן, ווייל באלד קומען זיי צו "מחיה מתים", און אויב זיי וועלן דאס זאגן וועלן די טויטע אויפשטיין - און דעמאלט האט געבלאזן א ווינט און זיי צעשפרייט.
מיר האבן דא געזען דעם כוח פון "בטרם יקראו ואני אענה". זיי האבן נאך גארנישט געבעטן; זיי האבן נישט געזאגט "אנא ה' גיב א ווינט", נאר בלויז געלויבט דעם אויבערשטן אז ער איז משיב הרוח ומוריד הגשם - בלויז מיט דער דערמאנונג, נאך פאר "ברך עלינו" - און שוין איז געקומען דער ווינט און שוין איז אראפגעקומען דער רעגן. און דאס איז וואס דוד המלך בעט, צוויי זאכן זאל דער קדוש ברוך הוא טון מיט אים: דאס ערשטע - "שפתי תפתח", זאלסט מיר העלפן מתפלל זיין. און דאס צווייטע - זאלסט מיר נישט דארפן לאזן פרעגן און בעטן, נאר בשעת "פי יגיד תהילתך", בלויז מיטן לויב אליין, אזוי ווי רבי חייא און זיינע זין, זאלסטו שוין דעמאלט ענטפערן און זיך לאזן בעטן פאר מיר.
כִּי לֹא־תַחְפֹּץ זֶבַח וְאֶתֵּנָה עוֹלָה לֹא תִרְצֶה׃ - ווארום דו באגערסט נישט קיין שלאכט-קרבן אז איך זאל עס געבן, קיין עולה ביסטו נישט מרוצה.
דער רד"ק ערקלערט: ווען איך וואלט געוואוסט אז דו באגערסט א קרבן אויף דעם דאזיגן עוון, אויף מיין דורכפאל - "ואתנה", וואלט איך עס געגעבן. אבער איך ווייס אז דו האסט ענדערש א צעבראכן הארץ, ווי דער קומענדיגער פסוק זאגט "זבחי אלוקים רוח נשברה". און דערפאר קער איך זיך צוריק צו דיר מיט תשובה מיט א צעבראכן הארץ.
און דער רד"ק פרעגט: דער קדוש ברוך הוא אליין האט דאך באפוילן איבער די קרבנות צוזאמען מיט ווידוי און תשובה, און וויאזוי זאגט דוד "לא תחפוץ זבח"? נאר די קרבנות זענען בלויז געזאגט געווארן אויף שגגה, און ביי דוד איז עס דאך געווען במזיד, און אויף מזיד איז נישט פאראן קיין קרבן. הגם עס זענען דא קרבנות וואס קומען אויך אויף מזיד - א טייל פון די אשמות, ווי אשם שפחה חרופה און אשם גזלות - אבער די חטאות זענען שטענדיג נאר אויף שגגות. דער קדוש ברוך הוא באגערט קרבנות אויף שגגה, נישט אויף מזיד. און וואס זאל טון איינער וואס האט געזינדיגט במזיד? תשובה מיט א צעבראכן און דערשלאגן הארץ, און ווען עס רעדט זיך פון אן עבירה בין אדם לחבירו - זיך אויסגלייכן מיטן חבר און אים מפייס זיין.
און דער רד"ק ערקלערט דעם עיקר טעם פון די קרבנות: דער קדוש ברוך הוא האט זיי נישט באפוילן נאר כדי צו ברעכן דאס הארץ און מבטל זיין די תאוות פונעם גוף פונעם הארץ. וויאזוי? דער מענטש זעט ווי די אימורים ווערן פארברענט, און דאס איז ווי פארברענען די גשמיות'דיגע תאוות, און ער דארף מתבונן זיין אז דאס וואס מען טוט צו דער בהמה וואלט מען געדארפט טון צו אים. דער קדוש ברוך הוא האט גענומען די בהמה אנשטאט אים - פארוואס? ווייל ביי א שגגה איז דער חטא אן אויסערליכער, א זינד פון דער בהמיות אין אים; במזיד איז שוין די נפש אליין פגום געווארן. ביי א שגגה איז דער גוף אומבאמערקט דורכגעפאלן, און דערפאר נעמט מען אנשטאט דעם גוף וואס איז דורכגעפאלן א גוף - דעם גוף פון דער בהמה. און דער מענטש דארף בשעת הקרבת הקרבן מתבונן זיין אין דער שחיטה, אין דער הפשטה, און אין די אימורים וואס גייען ארויף און ווערן פארברענט, און שפירן אז דאס וואלט מען געדארפט טון צו אים, און פארשטיין אז דאס איז ענליך צום פארברענען די תאוות און די בהמיות. און דער קדוש ברוך הוא איז דער יודע לבבות, צי דו ביסט א שוגג צי א מזיד, און פאר אים מקריב מען דאך - און דערפאר אויף שגגות ברענגט מען א קרבן, אבער אויף מזיד, וואס איז א חטא פון דער נפש, איז שוין נישטא קיין קרבן.
דער מלבי"ם ערקלערט: "במה אקדם ה'... האתן בכורי פשעי פרי בטני חטאת נפשי" - ווי קען איך געבן מיין קינד אלס א קרבן, אויב איך ווייס אז אפילו אין א קרבן פון א בהמה ביסטו נישט חפץ, כל שכן אין קרבנות פון מענטשן.
און וואס איז דער חילוק צווישן "תחפוץ" און "תרצה"? דער מלבי"ם האט דאס שוין מבאר געווען אין עטליכע פלעצער: "חפץ" איז א נפש'דיגע זאך - זיין תאוה און זיין נפש-נייגונג, מצד דעם וואס די זאך איז געשמאק, אנגענעם און נוציג פאר אים, וואס די נפש הבהמית ווערט געצויגן דערצו, ווי "ויחפוץ בבת יעקב", וואו די תאוה וועקט זיך אויף. אבער "רצון" איז א מחשבה'דיגע, ראציאנאלע זאך. א מענטש וויל (רוצה) א זאך כאטש ער באגערט עס נישט (אינו חפץ בו). מען זאגט פאר א מענטש: דו האסט אן ערנסטע פראבלעם, דו דארפסט דורכגיין אן אפעראציע. באגערסטו די אפעראציע? זיכער נישט, הלוואי וואלט איך דאס אלעס נישט געדארפט. אבער איך וויל עס, ווייל איך ווייס אז דאס וועט מיר ארויסנעמען פונעם פראבלעם. רצון - ראציאנעל; מיט א שכל'דיגן חשבון ווייס איך אז דאס איז וואס פעלט אויס, עס טוט זייער וויי, איך באגער עס נישט, אבער איך וויל עס צוליב דעם תועלת און דעם גוטן וואס ליגט דערין.
און לויט דעם יסוד, קום און קוק זיך צו: א קרבן שלמים קומט נישט אויף א זינד, נאר אלס הכרת הטוב צום אייבערשטן. דער אייבערשטער וויל דעם קרבן שלמים כאטש ער באגערט עס נישט. צום ביישפיל: ווען א מענטש ברענגט מיר א שיינע מתנה פאר הילף וואס איך האב אים געהאלפן, בין איך סיי רוצה און סיי חפץ - רוצה, אז ער זאל ארויסווייזן זיין הכרת הטוב צו מיר, און חפץ, ווייל ער האט דאך געברענגט געשמאקע און שיינע זאכן. ביים קדוש ברוך הוא איז פאראן בלויז דער ערשטער חלק. ער וויל אז דו זאלסט אנערקענען די טובה און נישט זיין קיין כפוי טובה, אבער צי באגערט ער דען דעם קרבן? צי האט ער דען א מיטאג-מאל? "חפץ", וואס איז א נפש'דיגע, תאוה'דיגע זאך, שייך בכלל נישט כלפי דעם אויבערשטן.
ווידער אום אן עולה קומט מוחל צו זיין אויף אן עשה און אויף א לאו הניתק לעשה. דערין איז דער קדוש ברוך הוא נישט חפץ און אויך נישט רוצה. חפץ - זיכער נישט, ווייל אפילו אין שלמים איז ער נישט חפץ. רוצה - אין שלמים איז ער יא רוצה, אבער אין אן עולה נישט, ווייל דו קומסט דאך מקריב זיין ווייל דו האסט געזינדיגט, און ער וויל נישט דו זאלסט זינדיגן און ער וויל נישט דו זאלסט אים ברענגען א קרבן. ביי שלמים אדרבה, "כל הנברא בשמי ולכבודי בראתיו יצרתיו אף עשיתיו", עס איז גוט פארן מענטש צו האבן הכרת הטוב. אבער ביי אן עולה, ביסטו אנגעקומען צום קרבן אלס תוצאה פון דיין חטא, און דאס וויל ער נישט.
און דאס איז "כי לא תחפוץ זבח ואתנה" - א זבח שלמים, וואס דו באגערסט נישט כאטש דו ווילסט עס; "עולה לא תרצה" - די עולה וואס קומט אויף א חטא, אויף דעם ווילסטו אפילו נישט, ווייל ס'וואלט געווען פיל בעסער אז מען זאל בכלל נישט נכשל ווערן און מען זאל נישט דארפן ברענגען פאר אים אן עולה לכפרה. און דער מלבי"ם לייגט צו: דאס וואס שטייט "ונרצה לו לכפר עליו" - איז דאס א ריצוי און פיוס נאכדעם וואס מען האט שוין געזינדיגט, אבער זיכער וואלט דער אויבערשטער מער געוואלט אז מען זאל בכלל נישט זינדיגן און נישט צוקומען צו קיין חטאת און קיין עולה.
זִבְחֵי אֱלֹהִים רוּחַ נִשְׁבָּרָה לֵב־נִשְׁבָּר וְנִדְכֶּה אֱלֹהִים לֹא תִבְזֶה׃ - די קרבנות פאר גאט זענען א צובראכענע רוח, א הארץ א צובראכענעם און צושטויסענעם, גאט, וועסטו נישט פאראכטן.
דער אבן עזרא ערקלערט: די תשובה ווערט פאררעכנט ווי זבחי אלוקים, און וואס איז די תשובה? א לב נשבר ונדכה. ווען מען טוט תשובה - איז דאס כאילו מען האט מקריב געווען א קרבן. און מיר האבן שוין מסביר געווען עטליכע מאל אז דער עיקר תשובה איז דאס צובראכנקייט פונעם הארץ. רבנו יונה זאגט אז דער עיקר תשובה איז חרטה, און לויט ווי גרויס די חרטה איז, אזוי איז דער עומק פון דער תשובה און אזוי דער עומק פונעם זיכוך; וואס גרעסער די חרטה איז, אלץ מעכטיגער איז די תשובה און גרעסער איז דער זיכוך.
און דאס איז, ליידער, אונזער שוואכקייט. תשובה טון טוען מיר אסאך, אבער ווער פון אונז האט אמאל געשפירט א "רוח נשברה"? ווער האט געשפירט אן אמת'ן הארצווייטאג אויף דעם וואס ער איז נכשל געווארן אין א חטא? ווער איז אמאל געווען אין א מצב פון א "לב נשבר ונדכה"? מען דערציילט אויף א מענטש וואס איז געקומען צום גאון רבי אהרן לייב שטיינמאן און געבעטן א תיקון תשובה אויף עטליכע ענינים, השם ירחם. האט אים דער ראש ישיבה געגעבן א תיקון: נישט צו עסן אזוי, נישט צו טון אזוי, און נאך עטליכע זאכן. פרעגט אים דער איד: און נאך דעם אלעם וועט מיר מוחל זיין? זאגט אים דער ראש ישיבה: זאג מיר, האסט אמאל פארלוירן טויזנט שקל? זאל זיין פינף הונדערט, זאל זיין הונדערט שקל? זאגט ער: יא. פרעגט ער: האסטו געהאט צער דערפון? זאגט ער: זיכער, מען קען דאך נישט זאגן אז נישט. זאגט ער אים: אויב נאך דער גאנצער תשובה וואס דו וועסט טון וועסטו האבן אזא צער ווי יענער צער אויף די הונדערט שקל - וועט דיר נתכפר ווערן. וואס פאר א ביזיון: א מענטש שפירט א צער ביים פארלירן פופציג אדער הונדערט שקל מער ווי דאס וואס ער איז נכשל געווארן אין אן עבירה. א מענטש איז פעהיג צו זינדיגן, וואס קען מען טון, אבער דער הארצווייטאג פעלט. און דער עיקר תשובה איז אז דער מענטש זאל זיין בצער אויף דעם וואס ער איז נכשל געווארן.
דער רד"ק ערקלערט: דער זבח וואס דער הקדוש ברוך הוא וויל איז א רוח נשברה, און "לב נשבר ונדכה אלוקים לא תבזה" - דאס פאראכט נישט דער אויבערשטער. אבער דעם זבח, ווען דאס הארץ איז נישט צובראכן, דאס פאראכט דער אויבערשטער יא. מיט פשוט'ע ווערטער: א לב נשבר איז אויסגעצייכנט אפילו אן א זבח, און א זבח איז זייער שלעכט אן א לב נשבר. דער עיקר איז דאס צובראכענע הארץ, און דאס איז די שלמות דורך וועלכער די כפרה קומט.
אזוי אויך ערקלערט דער מלבי"ם: דער עיקר זבח וואס דער אויבערשטער באגערט איז די צובראכענע רוח, אז דער מענטש צוברעכט זיין אינעווייניגסטע רוח. די רוח, לויט זיינע ווערטער, ברענגט ארויף די ציורים אויפ'ן הארץ. ווייל יעדער חטא הייבט זיך אן אינעם דמיון: דער מענטש שטעלט זיך פאר ווי געשמאק דאס איז, ווי באזונדער דאס איז, און פון דעם און פון די בילדער וואס קומען ארויף אויפ'ן הארץ קומט ער אן וואו ער קומט אן. און מיר האבן שוין גערעדט מער ווי איינמאל אז אלע רעקלאמעס ארבעטן פונקט אויף דעם פונקט - אויפ'ן כוח הדמיון. מען ווייזט דיר די פיצא ווען זי ווערט געשניטן און ציט זיך, דעם פלייש בראטן אפגעבראטן מיט שטרייכן און זאפטיג, דער דמיון שטייגט אויף - און דערנאך קאסט מען עס און מען זאגט: דאס איז דאך נישט ווי אינעם בילד. און איך רעד שוין נישט פון דעם וואס די בילדער פאלשן, אז אויפ'ן בילד איז פאראן אזוי פיל שאקאלאד טשיפס אז מען זעט קוים דעם קוכן, און ווען מען מאכט עס אויף דארף מען א פארגרעסערונג גלאז צו טרעפן איינס. אפילו ווען דאס בילד איז אמת'דיג, זעט עס אינעם בילד שטענדיג אויס בעסער. דאס איז דער כוח הדמיון, און מיט דעם ארבעט דער יצר הרע אויף אונז.
אויב אזוי הייבט זיך אלעס אן פון דארט, און דערפאר איז דאס וואס דער אויבערשטער וויל א "רוח נשברה" - צו צוברעכן די אינעווייניגסטע רוח וואס ברענגט ארויף ציורים אויפ'ן הארץ, זי זאל מער נישט מאלן קיין שלעכטע בילדער, דאס הייסט אז ער זאל מער נישט מדמה זיין קיין דמיונות פון א מעשה עבירה, נאר בלויז דמיונות און ציורים פון חכמה און יראת השם. דאס נעמט דער הקדוש ברוך הוא אן ווי א זבח.
און וואס איז דאס הארץ? ערקלערט דער מלבי"ם אז דאס הארץ איז דער אויסערליכער חלק, דער מקום משכן פון דער רוח, און ער איז דער כוח המתעורר און דער יצר הרע - "תאוות לבו נתת לו", ווייל דער מקום פון די תאוות איז אינעם הארץ. און ווי אזוי צוברעכט מען דאס הארץ? דורך פאסטן, דורך עינוי, דורך הכנעה פונעם קערפער, ווייל דאס הארץ דרוקט דאך אויס די תאוות פונעם גוף, און דעריבער איז דער אופן ווי אזוי אים צו צוברעכן דורך שבירת הגוף, וואס דורך דעם צוברעכן זיך די אויסערליכע כלים.
און באמת איז דער מענטש צוזאמענגעשטעלט פון די צוויי זאכן, און צו טון אן עבירה פאדערט זיך די צוויי כוחות אינאיינעם: פון איין זייט דער אינעווייניגסטער כוח הציור, דער דמיון פון דער עבירה, און פון דער צווייטער זייט די כלי המעשה. א מענטש וואס איז פיזיש צובראכן, קראנק, פארוואלגערט, פארקנעכטעט אין שיעבוד מצרים - האט ער דאך בכלל נישט קיין כוח אינעם גוף צו טראכטן פון עבירות. זעען מיר דא א צוזאמענשטעל פון גוף ונפש. קעגן דער נפש וואס שטעלט זיך פאר די עבירה איז געזאגט געווארן "רוח נשברה", און קעגן דעם גוף וואס האט תאוות מצד זיין גשמיות איז געזאגט געווארן "לב נשבר ונדכה", אזוי ווי דוד המלך האט געזאגט "ולבי חלל בקרבי" - און אויך דאס וועסטו, גאט, נישט פאראכטן. אבער קרבנות און מיתת הנפש - אין דעם האט דער הקדוש ברוך הוא נישט קיין באגער; ער באגערט א רוח נשברה און א לב נשבר ונדכה.
דער מהרי"ץ דושינסקי ערקלערט לויט דער גמרא אין מנחות (ק"י.), אז אין די פרשיות פון די קרבנות ווערט ניט דערמאנט דער שם אלוקים. דאס איז א נושא וואס מיר האבן בארירט ווען מיר האבן געלערנט ספר הכוזרי. און פארוואס? ווייל "אלוקים" איז א לשון פון כוחות, און מיר זענען דאך נישט מקריב פאר קיין שום כוח - "בלתי לה' לבדו", נאר צום שם הוי"ה ברוך הוא. און דערפאר ביי אלע קרבנות טרעפט מען תמיד דעם שם הוי"ה, און מען וועט קיינמאל נישט געפינען אז מען זאל מקריב זיין א קרבן פאר אלוקים: "זובח לאלוהים יחרם בלתי לה' לבדו", ווייל אלוקים ווייזט אויף כוחות, און מען דינט נישט קיין כוחות נאר אים אליין אין זיין עצמות יתברך.
און דער רמז דערויף: די קרבנות מצד זיך קומען נישט צו פארזיסן די מידת הדין, נאר צו אראפברענגען שפע אויף דער וועלט. דאס אויסגיסן שפע אויף דער וועלט איז די בחינה פון שם הוי"ה ברוך הוא, וואס ער איז מהווה אלע עולמות, און פון אים קומען ארויס אלע בחינות פון חסד און שפע. דער תפקיד פונעם קרבן איז אראפצוגיסן שפע. און וואס פארזיסט די מידת הדין, ווען עס איז פאראן אויפן מענטש א קפידא און א חרון אף מן השמים? בלויז די תשובה, בלויז דאס צובראכענע הארץ - די התעוררות וואס קומט צוזאמען מיט דער הקרבת הקרבן.
און דערפאר ווען א מענטש פלעגט קומען מיט א קרבן אין בית המקדש, פלעגט מען רעדן צו זיין הארץ און אים מעורר זיין. און אויב דער כהן האט געזען אז דער מענטש איז אינגאנצן פארשלאפן, און ער קומט בלויז באצאלן א שטייער און אוועקגיין, פלעגט ער זאגן פאר די לויים זיי זאלן אנפאנגען זינגען, און זיי פלעגן זינגען א ניגון וואס האט אין זיך בענקשאפט און כיסופים, און דעמאלט פלעגט זיין הארץ ווערן צובראכן און ער האט תשובה געטאן. ביידע זאכן זענען נויטיג צוזאמען: די תשובה פארזיסט די דינים, און דער קרבן ברענגט אראפ דעם שפע נאכן מיתוק הדינים. און דאס איז דער רמז אינעם פסוק: "זבחי אלוקים" - ווי אזוי שעכט מען די מידת הדין, די בחינה פון אלוקים? "רוח נשברה", דאס צובראכענע הארץ וואס באגלייט די הקרבת הקרבן. אבער דער קרבן אליין איז די בחינה פון אויסגיסן חסדים און אראפברענגען שפע.
הֵיטִיבָה בִרְצוֹנְךָ אֶת־צִיּוֹן תִּבְנֶה חוֹמוֹת יְרוּשָׁלָ͏ִם׃ - טו גוטס מיט דיין רצון צו ציון, בוי אויף די מויערן פון ירושלים.
רש"י טייטשט: היטיבה ברצונך את ציון - זאלסט בויען דעם בית המקדש דערין, אין די טעג פון שלמה מיין זון. און דא איז פאראן א רייד אויפן עתיד, און דער אבן עזרא שפירט שוין דערין און ברענגט א חידוש'דיגן ביאור פון איינעם פון די חכמי ספרד: אז די לעצטע צוויי פסוקים האט צוגעלייגט איינער פון די חסידים וואס איז געווען אין בבל, וואס פלעגט זיך ווארפן פארן אויבערשטן און מתפלל זיין דעם מזמור. און פארוואס האט ער דאס געדארפט טאן? "בעבור שלא נודע כי ציון הוא המקום הנבחר רק בעת זקנות דוד". דאס הייסט, אין זיינע יונגע יארן, אין דער צייט פונעם חטא, ווי אזוי וואלט דוד גערעדט וועגן ציון, ער האט דאך דאס ערשט געוואוסט ביים סוף פון זיינע טעג? ווארום דער חטא פון בת שבע איז דאך געווען בערך צוועלף אדער דרייצן יאר פאר זיין פטירה - ווייל ביי די צוועלף יאר האט שלמה אנגעהויבן מלוכ'ענען, און דעמאלט איז געווען די פטירה פון דוד, און דער חטא איז געווען נאך פריער.
אבער דער אבן עזרא זאגט אז מען דארף נישט צוקומען צו דעם, נאר עס איז ריכטיג אז דאס איז געזאגט געווארן ברוח הקודש. דוד המלך האט געזאגט די ווערטער ברוח הקודש, אזוי ווי עס שטייט "רוח ה' דיבר בי ומלתו על לשוני", און די זמירות וואס ער פלעגט זינגען זענען געזאגט געווארן ווארט ביי ווארט פונעם קדוש ברוך הוא ברוח קדשו. דוד איז געווען דער טאטע פון די בעלי רוח הקודש, און מען דארף זיך נישט וואונדערן אז ער רעדט אויף זאכן אויפן עתיד וואס עקזיסטירן נאך נישט.
און אזוי זאגט אויך מפורש דער רד"ק: אין די לעצטע צוויי פסוקים זעט מען אז רוח הקודש האט זיך צוריקגעקערט צו אים. ווארום דאס איז דאך וואס ער האט געבעטן - "השיבה לי ששון ישעך ורוח נדיבה תסמכני", גיב מיר צוריק די רוח הקודש וואס איז צוגענומען געווארן פון מיר - און דא זעען מיר אז די זאך איז מקוים געווארן. ווייל אט האט זיך צוריקגעקערט זיין רוח הקודש, און ער זעט מיט רוח הקודש אז דער בית המקדש איז עתיד חרוב צו ווערן, דער ערשטער און דער צווייטער, צוליב זייערע זינד, וואס כאטש זיי האבן מקריב געווען קרבנות זענען כסדר זייערע מעשים געווען שלעכט: אין בית ראשון די דריי עבירות און אין בית שני שנאת חינם, און דערפאר האט דער אויבערשטער חרוב געמאכט דעם בית המקדש. און אין די ימות המשיח וועלן די קרבנות זיין לרצון, און דעמאלט וועט דער קדוש ברוך הוא האבן א חשק אין זיי. און דאס איז "היטיבה ברצונך את ציון תבנה חומות ירושלים" - און דעמאלט "תחפוץ זבחי צדק". לויטן רד"ק רעדט מען שוין פונעם בית שלישי, וואס דעמאלט וועלן זיי פארריכטן זייערע מעשים און תשובה טאן פון די דריי עבירות און פון שנאת חינם, און דעמאלט וועסטו האבן א באגער אין זייערע מעשים און מען וועט ארויפברענגען אויף דיין מזבח אקסן - און דאס אלעס איז געזאגט געווארן ברוח הקודש.
דער מלבי"ם ערקלערט: כאטש איצט ווילסטו נישט קיין קרבנות, אבער דו וועסט טאן גוטס מיט ציון דורך דיין רצון - ווייל ציון איז דער מקום המקדש און דער מקום השכינה, און דו וועסט וועלן רוען דארט. נישט דורך א מויער, ריגל און טויערן וועסטו באגוטן ציון, נאר דורך השראת השכינה דערין. בעת וואס "תבנה חומות ירושלים" רעדט פונעם וואוינארט פונעם המון עם, לטובת די איינוואוינער פון ירושלים, און דארט איז די טובה דורכן בויען די דרויסנדיגע מויערן. קומט אויס אז עס איז דא דא די רוחניות'דיגע בחינה - השראת השכינה אין ציון, און די גשמיות'דיגע בחינה - דער פיזישער אויפבוי פון ירושלים.
אָז תַּחְפֹּץ זִבְחֵי־צֶדֶק עוֹלָה וְכָלִיל אָז יַעֲלוּ עַל־מִזְבַּחֲךָ פָרִים׃ - דעמאלט וועסטו וועלן קרבנות פון גערעכטיקייט, אן עולה און א כליל, דעמאלט וועט מען ארויפברענגען אויף דיין מזבח אקסן.
דוד המלך פארענדיגט דעם מזמור: דעמאלט וועסטו וועלן זבחי צדק - דאס זענען די שלמים און די מוספים און די עולה וואס וועט זיין עולת תמיד. און "כליל" - זאגט דער אבן עזרא אז מען רעדט פון א מנחת כהן, וואס זי גייט ארויף כליל אויפן מזבח. און דער רד"ק טייטשט אז די קרבנות וועלן דעמאלט זיין זבחי צדק, בעת וואס די פריערדיגע זענען געווען אין א בחינה פון זבחי שווא, קרבנות וואס האבן נישט קיין ממשות, ווי עס שטייט "לא תוסיפו הביא מנחת שווא קטורת תועבה"; אבער אין ימות המשיח וועסטו וועלן קרבנות וואס וועלן זיין זבחי צדק, עולה וכליל. און פארוואס שטייט "עולה וכליל", די עולה איז דאך א כליל און עס איז א כפל לשון? נאר דאס קומט מוסיף זיין אויך די מנחה, מנחת כהן, וואס איז א בחינה פון כליל. און "פרים" - רעדט מען פון חטאת און שלמים, און דאס זעלבע איז מיט שעפסן, נאר ער האט געוואלט דערמאנען די גרעסטע פון די קרבנות.
און דער מלבי"ם פארענדיגט זיין ביאור אויפן קאפיטל: "אז תחפוץ זבחי צדק" - נישט נאר דו וועסט זיי וועלן, ווי מיר האבן מסביר געווען אז דער רצון איז מצד דעם מחשבה'דיגן ענין, אז ווען א מענטש ברענגט שלמים האט דער אויבערשטער א רצון אינעם קרבן, נאר דעמאלט וועסטו אויך האבן א חפץ אין די זבחים. און פארוואס? ווייל זיי וועלן זיין זבחי צדק. נישט קיין שלמים וואס א מענטש ברענגט פאר גשמיות'דיגע הצלחה, פאר אן ערדישע טובה וואס מען האט אים געטאן - וואס אזא קרבן איז נאך אלץ נידעריגער, ווייל ער קומט דאך דאנקען אויף גשמיות און אויף ערדישע זאכן - נאר קרבנות וואס וועלן ווייזן אויף צדק: אז זיי וועלן קומען דיר דאנקען פאר דעם וואס דו האסט זיי אויסגעלערנט די דרכי הצדק, און פאר דעם וואס דער צדק גייט אן שטענדיג צווישן זיי. נישט ווי היינט, וואס מען האט שוין דעפינירט: דער בג"ץ - בית המשפט הגבוה לצדק - וואס דארט איז "צדק" נאר דער נאמען פון א פלאנעט (כוכב צדק), און דער מושג פון יושר און צדק איז שוין לאנג פארגעסן געווארן. אבער דעמאלט וועט זיין צדק, און דער צדק וועט שטענדיג אנגיין צווישן זיי, און אין דעם האט דער אויבערשטער א חפץ מצד זיך אליין.
און דעריבער "תחפוץ זבחי צדק", און נישט בלויז אין זבחים, נאר אויך אין "עולה וכליל", וואס אויך זיי וועלן דעמאלט ווייזן אויף צדק און נישט אויף א חטא. און מיט דעם אלעם וועסטו נישט באגערן דאס וואס ס'איז פריער געזאגט געווארן, אז א מענטש זאל געבן זיין בכור און דאס פרי פון זיין בויך פאר א מנחה צום אויבערשטן. וואס וועט דעמאלט ארויפגיין אויפ'ן מזבח? בלויז אקסן - "אז יעלו על מזבחך פרים". אבער יעצט באגערסטו בכלל נישט קיין קרבן, נאר בלויז א לב נשבר ונדכה, א צובראכן און געדריקט הארץ.
דוד המלך בעט אז דער הקדוש ברוך הוא זאל אים מוחל זיין און עפענען זיינע ליפן, ווייל א פגומ'דיג מויל איז נישט קיין פאסיגער כלי דערמיט צו דערלאנגען א מנחה פאר'ן מלך; און ער בעט אזוי ווי רבי חייא און זיינע קינדער, אז מען זאל אים ענטפערן שוין בשעת'ן שבח, נאך פאר דער בקשה. און פון דא קומט ער צום גרויסן יסוד: דער קרבן, אפילו ווען דער אויבערשטער וויל אים, איז נישט דער עיקר, און ביי אן עולה וואס קומט אויף א חטא איז אפילו קיין רצון אויך נישטא. דער עיקר איז "זבחי אלוקים רוח נשברה" - דאס צוברעכן דעם רוח וואס שטעלט זיך פאר די עבירה, און דאס צוברעכן דאס הארץ וואו עס געפינט זיך דער מקום פון די תאוות, וואס דאס איז אן אמת'ע חרטה און א הארצווייטאג, און דאס איז וואס פארזיסט די דינים. און צום סוף קערט זיך צוריק צו דוד רוח הקודש, און ער זעט דורך דעם ציון געבויט און ירושלים מיט אירע מויערן אויפגעבויט, און די צייט ווען די זבחים וועלן זיין זבחי צדק און געוואונטשן פאר'ן מקום. יהי רצון עס זאל געבויט ווערן דער בית המקדש במהרה, אמן ואמן.