ספר תהילים קאפיטל מ"ט: "לַמְנַצֵּחַ לִבְנֵי קֹרַח מִזְמוֹר". מיר האלטן אינמיטן א סדרה פון די מזמורים פון בני קורח, ווי מיר האבן שוין גערעדט וועגן דעם. זאגט דער מלבי"ם: דער דאזיקער מזמור איז א מוסר-תוכחה פאר מענטשן וואס פארלאזן זיך אויף זייער עשירות - מענטשן וואס זייערע גאנצע יארן זארגן זיי בלויז אויסצופוצן זייער גוף, זייער ערד און זייער הויז, און זיי זארגן זיך נישט פאר דער אייביקייט, פאר דעם לעבן פון עולם הבא. דער בעל המזמור קומט זיי ווייזן וויאזוי זיי בייטן אן ערנסטן, אמת'ן און אייביקן עולם, פאר א פארגייענדיקער, גשמיות'דיקער און צייטווייליקער וועלט.
און צום סוף וועט ער זיי ווייזן אז זיי זענען "נִמְשַׁל כַּבְּהֵמוֹת נִדְמוּ": די בהמה לעבט אויך נאר דעם מאמענט, זי לעבט די יעצטיקע צייטווייליקע מציאות, און ביי איר איז נישט פאראן קיין שום באגריף פון א צוקונפטיקער מציאות. רוח הבהמה יורדת למטה לארץ - דער גייסט פון דער בהמה גייט אראפ צו דער ערד. אזוי אויך זענען פאראן מענטשן וואס לעבן ווי בהמות אין דעם זין - זיי לעבן דעם מאמענט און זעען נישט פאראויס צו וואס זיי גייען.
שִׁמְעוּ זֹאת כָּל הָעַמִּים, הַאֲזִינוּ כָּל יֹשְׁבֵי חָלֶד׃ - הערט דאס אויס אלע פעלקער, הערט צו אלע איינוואוינער פון דער ערד.
וויבאלד מען רעדט דא פון מענטשן וואס פארלאזן זיך אויף זייער עשירות, זאגט רש"י אז אנדערש ווי אנדערע מזמורים וואס ווענדן זיך לכאורה נאר צו כלל ישראל, איז דער דאזיקער מזמור אן אוניווערסאלער מזמור - "שמעו זאת כל העמים", מען ווענדט זיך אויך צו די אומות העולם. און פארוואס? ווייל יעדער איינער דארף מוסר, יעדער ברויך דעם דאזיקן מוסר-השכל. עס איז דא אין דעם א נפקא מינה אויך פאר די גוים, ווייל אויך א גוי האט א תפקיד אויף דער וועלט - כאטש נאר שבע מצוות, אבער דאס איז אויך א תפקיד. דעריבער מוז דער דאזיקער מוסר, וועגן דעם וואס מען קוקט אויף עולם הזה אלס א תכלית און מען פארלאזט דאס אייביקע לעבן, געזאגט ווערן פאר אלעמען.
דער רד"ק ערקלערט אויף אן ענלעכן אופן: דער מזמור איז געזאגט געווארן פאר אלע פעלקער ווייל מען רעדט דא פון עולם הזה און פון עולם הבא, און יעדער איינער וואס גלוסט צו דעם גוטן וועג - וואס איז סיי עולם הזה און סיי עולם הבא - ברויך דעם דאזיקן מזמור. ממילא איז דאס שייך אויך צו די אומות העולם, ווייל זיי האבן דאך אויך אן ענין פון גן עדן און פון גיהינום בנוגע זייערע שבע מצוות.
רש"י טייטשט אז "חלד" מיינט די ערד. און פארוואס ווערט די ערד אנגערופן חלד? אן אינטערעסאנטע זאך: ווייל זי איז אלט און פארזשאווערט (חלודה). א פארזשאווערטע זאך איז אן אלטע זאך, און די ערד איז אלט און אוראלט, און דעריבער ווערן אירע איינוואוינער אנגערופן "יושבי חלד" - די וואס זיצן אינעם פארזשאווערטן ארט. חז"ל ערקלערן אז "יושבי חלד" איז געזאגט געווארן נאך דער חולדה (דער וויזל): חז"ל זאגן אז יעדער בעל חי וואס עס איז פאראן אויף דער יבשה איז דא א ביישפיל פון אים אינעם ים, אויסער איין בעל חי - די חולדה, וואס זי איז פאראן נאר אויף דער יבשה און נישט אינעם ים. קומט אויס אז ווען מען זאגט "יושבי חלד" האט מען שוין גערעדט וועגן דער יבשה, ווייל נאר אויף דער ערד וואוינען די חולדות.
דער מלבי"ם ערקלערט אז דאס איז אן אלגעמיינע תוכחה: סיי פאר פעלקער און נאציעס - וואס זענען די שטאטישע געזעלשאפט, דער גאנצער כלל העולם - און סיי פאר יחידים, און זיי זענען די וואס ווערן אנגערופן "יושבי חלד". אזוי פארענטפערט דער מלבי"ם די לכאורה'דיקע דאפלטקייט: "העמים" זענען דער פארזאמלטער ציבור, און "יושבי חלד" זענען די איינצלנע מענטשן וואס וואוינען נישט אין א קיבוץ. און פארוואס אלע? ווייל אין דער דאזיקער נארישקייט האבן זיך סיי יחידים פארפלאנטערט און סיי גאנצע פעלקער און מלוכות האבן אין דעם געגרייזט. די זעלבע נארישקייט הערשט סיי אויב א מענטש איז א יחיד און סיי אויב ער איז א חלק פון אן אומה, און דעריבער מוז יעדער איינער הערן דעם דאזיקן מזמור.
נאך שטעלט זיך דער מלבי"ם אויפן חילוק צווישן "שמעו" און "האזינו": האזנה איז שטענדיק גרינגער ווי שמיעה. אין יעדן פלאץ וואו עס ווערט דערמאנט שמיעה און האזנה, ווערט דער עיקר געזאגט מיט א לשון פון שמיעה און דער טפל מיט א לשון פון האזנה. דאס איז אנדערש פון דער היינטיקער שפראך, וואו דער וואס הערט צו מיט גרויס אויפמערקזאמקייט ווערט אנגערופן א "מאזין", און דער וואס הערט נאר אויבערפלעכלעך הייסט א "שומע". אין לשון חז"ל און אינעם תנ"ך איז פונקט פארקערט: שמיעה איז די באדייטנדע זאך און געהערט צום וויכטיקן ענין, און האזנה איז די מער טפל'דיקע זאך. דא זענען די עמים דער עיקר - די קיבוצים פון די פעלקער - דעריבער איז צו זיי געזאגט געווארן "שמעו זאת כל העמים"; און די יחידים, וואס זענען ווייניגער וויכטיק אין דעם ענין, צו זיי איז געזאגט געווארן "האזינו כל יושבי חלד".
גַּם בְּנֵי אָדָם גַּם בְּנֵי אִישׁ, יַחַד עָשִׁיר וְאֶבְיוֹן׃ - סײַ בני אדם און סײַ בני איש, צוזאַמען דער רײַכער און דער אָרעמאַן.
איך בעט פֿון יעדן איינעם צו הערן - סײַ בני אדם און סײַ בני איש. רש"י טײַטשט: "בני אדם" דאָס זענען די קינדער פֿון אברהם, ווײַל אברהם ווערט אָנגערופֿן אדם - "האדם הגדול בענקים"; די קינדער פֿון ישמעאל, די קינדער פֿון קטורה, אַלע זענען זיי קינדער פֿון אברהם. "בני איש" דאָס זענען די קינדער פֿון נח, ווײַל נח ווערט אָנגערופֿן "איש צדיק". דאָס הייסט: זאָלן צוהערן סײַ די קינדער פֿון אברהם און סײַ די איבעריקע פֿעלקער וואָס זענען בני נח.
דער מלבי"ם ערקלערט אַז די תוכחה וואָס ער גייט גלײַך זאָגן נעמט אַרום אַלע כיתות מענטשן: סײַ חשובֿע לײַט און סײַ פֿאַראַכטעטע, סײַ דעם רײַכן און סײַ דעם אָרימען. "בני איש" איז מרמז אויף די גרויסע לײַט, "בני אדם" אויף די קלענערע און נידעריקערע, "עשיר" אויף די חשובֿע בעלי ממון, און "אביון" אויף די אָרעמעלײַט. די מוסר-רייד וואָס ווערן דאָ געזאָגט זענען נויטיק פֿאַר יעדן איינעם.
וואָרום גלײַך גייט ער דאָך מוסר'ן בעיקר די וואָס זענען פֿאַרזונקען אין גשמיות, און דער אָרעמאַן וואָלט געקענט זאָגן: דאָס איז אַ פּראָבלעם וואָס געהערט נישט צו מיר, דאָס איז דעם רײַכנ'ס ענין, וואָס ער פֿאַרמאָגט אַן איבערפֿלוס פֿון געלט און ער זינקט אײַן אין ערדישקייט. אויף דעם זאָגט דיר דער פּסוק: ניין און ניין - גם בני אדם גם בני איש, סײַ די חשובֿע און סײַ די ווייניקער חשובֿע, סײַ די רײַכע און סײַ די אָרעמע, אַלע לײַדן פֿון דער דאָזיקער מחלה און אַלע דאַרפֿן דעם דאָזיקן מוסר. כולם יבערו ויכסלו, ווי דער לשון פֿונעם מלבי"ם.
פִּי יְדַבֵּר חׇכְמוֹת, וְהָגוּת לִבִּי תְבוּנוֹת׃ - מײַן מויל וועט רעדן חכמות, און דאָס קלערן פֿון מײַן האַרצן וועט זײַן תבונות.
דער רד"ק ערקלערט: די חכמות און תבונות וואָס מײַן האַרץ טראַכט - וועט מײַן מויל רעדן און אַרויסברענגען פֿונדרויסן. "להגות בלבו" הייסט טראַכטן, און דאָס מויל איז דאָס אַרויסברענגען אויף דער וועלט. קומט אויס אַז מײַן מויל וועט רעדן די חכמות און דאָס טראַכטן פֿון מײַן האַרץ וואָס דאָס זענען די תבונות.
דער מלבי"ם ערקלערט אַז די מאמרים וואָס ער זאָגט מיט זײַן מויל זענען דברי חכמה, און "הגות לבי תבונות" הייסט אַז אין דער אינערלעכקייט פֿון די מאמרים ליגט אַן היקש תבוני (אַ לאָגישער היקש פֿון פֿאַרשטאַנד). און מיר האָבן דאָס שוין איבערגעחזרט אַ סך מאָל ביים לערנען משלי: עס איז דאָ אַן אונטערשייד צווישן חכמה און תבונה. חכמה איז תמיד דאָס וואָס איז אונדז מקובל פֿון אַ צווייטן - פֿון אַ נביא, פֿונעם אויבערשטן. די דרכי המוסר, צום ביישפּיל, זענען אונדז מקובל פֿונעם אויבערשטן, וואָרום אָן דעם קען דער מענטש אינגאַנצן פֿאַרפֿאָרן. מיר האָבן שוין ניט איינמאָל גערעדט אַז אַ מענטש קען טאָן די מיאוסטע אוממאָראַלישע זאַכן אויף דער וועלט און זײַן זיכער אַז ער איז דער שפּיץ און מוסטער פֿון מאָראַל. דערפֿאַר איז מקבל זײַן מוסר און דרכי הנהגה - דאָס איז חכמה, און מען מוז עס מקבל זײַן מפי נביא און מפי התורה; מען קען נישט באַשליסן פֿון זיך אַליין וואָס איז מאָראַליש און וואָס ניט.
אָבער נאָך דעם ווי מען ווייסט די יסודות פֿון דער קבלה פֿונעם אויבערשטן, קען מען שוין לערנען דבר מתוך דבר דורך דעם וואָס דער מלבי"ם רופֿט "היקש תבוני", דאָס הייסט אַ לאָגישער היקש. מען קען פֿאַרשטיין: אויב אויף דעם האָסטו מיר געזאָגט אַז עס איז נישט גוט, און אויף יענעם האָסטו מיר געזאָגט אַז עס איז יאָ גוט, פֿאַרשטיי איך שוין פֿון זיך אַליין וואָס איז דער דין פֿון אַ דריטער זאַך וועגן וועלכער מען האָט נישט גערעדט. דאָס ווערט געטאָן דורך מדמה זײַן איין זאַך צו דער אַנדערער: אויב איינס איז גלײַך צו דרײַ און צוויי איז גלײַך צו דרײַ, איז איינס גלײַך צו צוויי - דאָס איז אַ לאָגישער היקש. אָבער מען קען נישט אָנהייבן פֿונעם לאָגישן היקש, ווײַל דעמאָלט וויל איך דאָך פֿאַרשטיין די תורה פֿון זיך אַליין, און איך קען דאָך נישט. ערשט מוז מען מקבל זײַן די חכמה - דער מוסר און די מצוות וואָס זענען אונדז מקובל פֿונעם אויבערשטן און מפי נביא; צו די מצוות קען איך אַליין אויך נישט צוקומען. און ערשט נאָכדעם ווי מען פֿאַרמאָגט חכמה, איז דאָ אַן אָרט פֿאַר התבוננות, און דאָס איז די בינה - צו פֿאַרשטיין דבר מתוך דבר און זיך פֿאַרטיפֿן אין די דברי חכמה.
למשל: דאָס וואָס מען זאָגט אַז געלט און עשירות זענען בלויז אַ קניין מדומה (אַן איינגערעדטער קניין) - דאָס איז אַן אָנזאָג פֿון דער חכמה. די חכמה זאָגט דיר: דו האָסט געזען, דו האָסט געקויפֿט, דו האָסט, דו האָסט דערגרייכט - דאָס איז אַ קניין מדומה, גלייב נישט דערין. אָבער דער ביאור דערצו, דער ענטפֿער אויף דער קשיא "ווי קענסטו מיר זאָגן מדומה? איך זע עס דאָך, עס עקזיסטירט דאָך!" - דאָס איז שוין גענומען פֿון דרכי הבינה, דאָס פֿאָדערט שוין התבוננות. און אָט איז דער ביאור: דער מענטש דאַרף אויפֿבײַטן אַן אויסערלעכן קניין מיט אַן אינערלעכן קניין. די אויסערלעכע קניינים - דו זאָגסט "איך האָב עשירות, איך האָב הײַזער, איך האָב געלט", און איך ענטפֿער דיר: ריכטיק, אָבער לאָמיר זען וואָס עקזיסטירט אויף אייביק. דײַן נפש בלײַבט אויף אייביק, אָבער דאָס געלט בלײַבט נישט אויף אייביק. און אויב אַזוי, וואָס הייסט "דו האָסט"? אין אַ געוויסן שפּעטערן מאָמענט וועסטו אָדער אים פֿאַרלאָזן אָדער ער וועט דיך פֿאַרלאָזן, קומט דאָך אויס אַז דער דאָזיקער "איך האָב" עקזיסטירט נישט באמת.
אויב אַזוי, בײַ דער חכמה ווערט דיר געזאָגט אַז ממון איז אַ קניין מדומה, און די זאַך דאַרף אַן הסבר; און דורך דער בינה ערקלער איך דיר די אינעווייניקסטע נקודה פֿון דער זאַך: דעם מענטשנ'ס נפש איז דער עיקר, און ממילא ווען דו האָסט געקויפֿט אַ קניין אין דער נפש - איז דאָס אַ נצחיות'דיקער קניין, און ווען דו האָסט געקויפֿט אַ קניין אין גשמיות - איז עס אַ צײַטווײַליקער קניין, אַ פֿאַרגייענדיקער, וואָס וועט בײַ דיר נישט בלײַבן. יעצט פֿאַרשטייסטו שוין די דברי חכמה. וואָרום אויפֿן אויבנאויפֿיקן בליק וואָלט מען דאָך געקענט מיינען פֿאַרקערט: דער רוחניות'דיקער קניין איז דער מדומה - וואָס האָסטו דען געקויפֿט, תורה? מצוות? ווײַז מיר זיי! - בעת דער גשמיות'דיקער איז דער וואָס עקזיסטירט: אָט איז אַ הויז, אָט איז אַ באַנק-קאָנטע, אָט זענען נכסים. אַזוי זעט עס אויס פֿונעם גשמיות'דיקן בליק. אָבער פֿונעם רוחניות'דיקן בליק איז דווקא דער רוחניות'דיקער קניין דער וואָס בלײַבט אויף אייביק, און דער גשמיות'דיקער קניין איז אַ מין אילוזיע, אַ פֿאַטאַ מאָרגאַנאַ, אַ דמיון וואָס עס דאַכט זיך דיר כאילו עס איז דאָ עפּעס.
אַטֶּה לְמָשָׁל אׇזְנִי, אֶפְתַּח בְּכִנּוֹר חִידָתִי׃ - איך וועל נייגן מיין אויער צו א משל, איך וועל עפענען מיט א כינור מיין רעטעניש.
רש"י דערקלערט אז "משל" מיינט דברי תורה, ווייל די תורה ווערט אנגערופן "משל הקדמוני", וויבאלד זי איז א משל אויף אלעס וואס עס איז דא אויף דער וועלט און א ביאור אויף אלעס וואס עס קומט פאר אויף דער וועלט. "אפתח בכינור חידתי" - איך וועל עפענען די חידה וועגן וואס איך וויל רעדן דורכן כינור, און מיט דעם וועל איך זיי זאגן די דברים.
דער רד"ק דערקלערט: "אטה למשל אזני" - איך וועל רעדן בדרך משל וחידה, ווייל די ווערטער פון דעם מזמור זענען סתומים. און היות די מזמורים פלעגט מען זאגן מיט א כינור און נבל, דעריבער הייסט עס "מזמור" - און מיר האבן שוין געזען "גתית" און ענליכס, וואס זענען ערליי כלי שיר. מען פלעגט זאגן די מזמורים בשעת מען האט געשפילט; דאס איז נישט קיין אויפטו פון היינטיגע צייטן צו שפילן מוזיק בשעת'ן מזמור, דוד המלך פלעגט שפילן ווען ער האט געזונגען צום אויבערשטן. און לויט דעם: איך וועל צונייגן מיין אויער צום כינור וואס דער מנגן וועט שפילן צוזאמען מיט די ווערטער פונעם משל, און "אפתח בכינור חידתי" - איך וועל אויסהערן דעם ענין און מוסר וואס וועט מיר געזאגט ווערן דורכן כינור, און וויבאלד דאס זענען דברי מוסר וועל איך זיי אויסהערן.
דער מלבי"ם דערקלערט אז פון דא און ווייטער הייבט ער אן צו רעדן מיט א משל, און דער משל איז "אָח לֹא פָדֹה יִפְדֶּה אִישׁ" - אז עס רעדט זיך דארט נישט ממש וועגן א ברודער אדער א מענטש, נאר וועגן דער נפש פונעם מענטש. און "אפתח בכינור חידתי" מיינט: ווי נאר איך וועל שפילן אויפן כינור וועסטו פארשטיין מיין רעטעניש, דו וועסט כאפן דעם נמשל און פארנעמען דעם מסר וואס איך וויל דיר איבערגעבן.
לָמָּה אִירָא בִּימֵי רָע, עֲוֺן עֲקֵבַי יְסוּבֵּנִי׃ - פארוואס זאל איך מורא האבן אין שלעכטע טעג, די זינד פון מיינע עקבים וועלן מיך ארומנעמען.
פארוואס זאל איך מורא האבן אין שלעכטע טעג? דער ענטפער איז: ווייל "עוון עקבי יסובני". די עבירות וואס איך טרעט אראפ מיט מיינע עקבים, די וואס איך זלזל אין זיי - "דאס איז א קליינע עבירה", "ס'איז נישט געפערליך", "דאס איז בלויז א קליין חזיר'ל, א ג'וניאר, נישט ממש קיין איסור גמור", און ענליכע רייד פון דעם סארט - זיי זענען די וואס וועלן מיך ארומנעמען און מיך אראפווארפן אין יום הדין. קומט אויס אז די עבירות וואס פארפלאנטערן זיך אין זיינע פיס זענען די וואס ווארפן אים אראפ ביים משפט.
דער מלבי"ם זאגט אז דער פסוק איז ווי א הקדמה צו אלעס וואס ער וועט שפעטער זאגן: דער הקדוש ברוך הוא האט דאך צוגעגרייט פאר אונז דעם מקור החיים - "מאן דנפח מדיליה נפח", א חלק אלוק ממעל וואס איז אריינגעבלאזן אינעם גוף פון יעדן איד, און דער חלק איז נצחי און גייט קיינמאל נישט אויס. להבדיל פון דעם רוח הבהמה וואס גייט אראפ אונטן צו דער ערד: ווען א בהמה שטארבט ווערט זי בטל ומבוטל, אבער ווען א מענטש שטארבט איז זיין נפש אייביג, זי בלייבט עקזיסטירן אויף אייביג, צוגעבונדן אין צרור החיים. און אויב אזוי - "למה אירא בימי רע"? ווען עס וועלן קומען די טעג פונעם טויט, פון וואס האב איך מורא צו האבן? ווער ס'האט מורא פונעם טויט איז דער וואס מיינט אז דער טויט איז דער סוף; אבער ווער ס'פארשטייט אז דער טויט איז בלויז דער אנהייב, האט גארנישט פון אים מורא צו האבן, אדרבה - יעצט קומט ער אן צו דאס אייביגע לעבן.
נאר אויב דו האסט טאקע פון וואס מורא צו האבן - איז דאס "עוון עקבי יסובני": ווייל דער טויט איז די צייט ווען מען הייבט אן דיר צו פאדערן אויף די עבירות פון דיינע עקבים, אויף דעם וואס דו האסט נישט אנגעגרייט קיין צידה צום וועג, וואס דו ביסט אנגעקומען אן זכותים און אן מצוות. קומט אויס אז פונעם טויט אליין איז נישט דא קיין סיבה מורא צו האבן, די סיבה מורא צו האבן איז פון די עבירות. און באמת גרויסע לייט האבן טאקע צוליב דעם נישט מורא געהאט פונעם טויט - "מה תשחק לי יום אחרון" - ער גייט דאך מקבל זיין שכר, פארוואס זאל ער מורא האבן פונעם טויט? אבער א מענטש וואס האט נישט קיין זכותים אדער ער האט עבירות אין דער האנט, דער האט א סיבה צו ציטערן - און נאכאמאל, נישט פונעם טויט אליין, נאר פונעם עונש וואס קומט דערמיט, דאס איז "עוון עקבי אשר יסובני".
דער רד"ק דערקלערט אז דא הייבט ער שוין אן צו זאגן מוסר אויף די קנינים פון דער וועלט, אויף גשמיות און דעם הבל דערפון. פארוואס זאל איך זארגן אויף עשירות און אויף נכסים - דאס זענען דאך פארגייענדיגע און צייטווייליגע זאכן פון דעם עולם הזה? און אויב איך זארג פאר די ענינים פון עולם הזה, "עוון עקבי יסובני", דאס הייסט: די זאך ברענגט און שלעפט מיט זיך עבירות. ווייל די מציאות איז אז ווען א מענטש יאגט זיך נאך ענייני העולם הזה טוט ער, בלשון עדינה, "פארגלעטן ווינקלען": ער נעמט פון וועמען עס איז אסור צו נעמען, ער גזל'ט, אמאל דברי שקר, חנופה, לשון הרע און וואס נישט - אלעס כדי צו האבן הצלחה און זיך מסדר זיין מיט אלעס וואס ער דארף, כדי פאראויסצוגיין.
ווי זאגט די וועלט? "ווער ס'גייט גראד קומט אן צום בית עולם", און טייל זאגן: צום ביטוח לאומי. מ'זאגט פארן מענטש: פארשטיי אז עס זענען דא קרומע וועגן, דו ווילסט זיך מסדר זיין אין לעבן - שאף דיר א פאר זאכן, א פאר סובמארינען, א פאר קאנווערטן, הולילענד, און דעמאלט ביסטו מסודר. איך ווייס נישט וואו מסודר - אין מעשיהו אדער אין אנדערע ערטער - אבער "א מענטש מוז זיך מסדר זיין אין לעבן". אויף דעם זאגט דער פסוק: "עוון עקבי יסובני". אויב איך זארג פאר ענייני העולם הזה, קלעבן זיך אן עבירות אין מיינע עקבים. היינט בין איך אפשר פרייליך, פאר א מינוט זעט מען הצלחה - אט האב איך דא אויסגעדרייט, דארט אפגענארט, געמאכט א קאמבינאציע - אבער צום סוף ווארט דאס אויף דיר, און לסוף וועט מען דיר אויף דעם פאדערן אין הימל.
און פארוואס רופט ער דאס אן "עקבי"? ווייל דאס איז דער עקב, דאס איז דער סוף. יעצט פאלסטו נישט דערין; יעצט שפירסטו אז דו ביסט מצליח, אבער צום סוף וועט מען דיר כאפן ביים עקב - אין די עקבות פון די זאכן, צום סוף פון אלעס. אין יעדן סופערמארקעט איז פאראן א קאסע, און צום סוף וועט מען דארפן אפגעבן א דין וחשבון. די עבירות וואס מען וועט מיר כאפן ביים עקב, ווען איך וועל קומען אפגעבן א דין וחשבון, זיי זענען די וואס יסובוני - און אויב אזוי, צו וואס זאל איך נאכלויפן נאך גשמיות'דיגע קנינים, ווען זיי ברענגען מיר בלויז צו א מכשול?
דער רד"ק ערקלערט נאך, אז "העקב" באדייט עולם הבא, דער ארט פון שכר ועונש: אפילו אויב איך וועל זיך פרייען מיט די טובות פון עולם הזה אלע מיינע טעג ביז דער מיתה, נאך דער מיתה וועל איך שוין נישט האבן קיין שום שמחה פון יענעם ענין, ווייל עס איז נישטא קיין מעשה און חשבון און דעת אין עולם הבא, דארט איז אלעס שכר ועונש. און דארט "יסובני עוון" - עס וועט מיר קלאר ווערן אז די זאכן מיט וועלכע איך האב זיך דא געפרייט האבן מיר בלויז געברענגט צו עבירות און צו א קלקול, און אויב אזוי, פארוואס פאסט זיך מיר צו פרייען מיט זיי?
הַבֹּטְחִים עַל חֵילָם, וּבְרֹב עׇשְׁרָם יִתְהַלָּלוּ׃ - די וואס פארלאזן זיך אויף זייער פארמעגן, און מיט זייער גרויס עשירות בארימען זיי זיך.
"הבוטחים על חילם" - דאס זענען די וואס פארלאזן זיך אויף זייער געלט און בארימען זיך מיט זייער גרויס עשירות. און דער רד"ק זאגט: א מענטש טאר זיך נישט בארימען דערמיט, ווייל עס שטייט דאך "במה יתהלל המתהלל - השכל וידוע אותי". און וואס האבן זיי זיך צו בארימען מיט זייער גרויס עשירות, וואס איז דאך א פארגייענדיגע זאך?
דער מלבי"ם ערקלערט אז ער ווענדט זיך דא צו די וואס פארלאזן זיך אויף זייער פארמעגן, און זייער בטחון אין דעם איז נישט ווי א כלי צו דערגרייכן שלמות. ווייל א מענטש וואלט דאך געקענט זאגן: איך פארמאג עשירות כדי צו געבן פאר עניים, כדי צו האלטן בני תורה, כדי צו פארמערן כבוד התורה. אבער דאס איז נישט זייער תכלית, נאר "ברוב עושרם יתהללו" - דאס איז דער גאנצער תכלית פון עשירות ביי זיי.
און אויב מיר וועלן זיך מתבונן זיין וועלן מיר זען אז דער תכלית פון עשירות איז נישט תענוגים, ווייל הנאות דערגרייכט א מענטש אויך ווען ער איז נישט קיין עושר; אפילו אויב ער איז בלויז בינוני מסודר, דערגרייכט ער אלע הנאות וואס ער וויל, אן פעלן קיין שום הנאה און קיין שום תאוה, מותר'דיג אדער אסור'דיג. אויב אזוי, וואס איז דער ענין פון עשירות? כבוד. פון א געוויסער שטופע אן גיט עס דיר שוין מער נישט קיין הנאות: דו קענסט נישט שלאפן אויף מער ווי איין בעט אין איין נאכט, און דו קענסט נישט פארן אויף מער ווי איין אויטא אין דער זעלבער צייט. טא וואס גיט דאס שוין? "יעצט זעט מען מיך, יעצט ווייסט מען ווער איך בין, איך בין אויף דער פארבס רשימה, איך בין שוין אויפן 17-טן פלאץ, מיט צוויי יאר צוריק בין איך געווען 34 - אט גיי איך פאראויס". ווען נישט דעם, וואלט דער מענטש שוין לאנג אויפגעהערט צוזאמצוקלויבן: דו האסט שוין גענוג הנאה צו האבן פאר דיר און פאר די וואס קומען נאך דיר אויף דורות, צו וואס גייסטו ווייטער? נאר עס זענען פאראן דרגות, און עס איז פאראן די פראגע "וואו האלט איך לגבי די עשירי העולם". דער ענדגילטיגער תכלית פון עשירות איז כבוד.
און דערפאר זאגט ער "הבוטחים על חילם": ניחא ווען זיי וואלטן זיך פארלאזט אויף זייער פארמעגן צו דערגרייכן דערמיט חיי נצח אזוי ווי די וואס טוען צדקה, זאגט דער מלבי"ם, אבער נישט דאס איז וואס ער טוט דערמיט - וואס ער זוכט איז אז "ברוב עושרם יתהללו", ער זאל באקומען כבוד אלס אן עושר, מען זאל אנערקענען זיין עשירות, מען זאל וויסן ווער ער איז.
איך האב געלייענט וועגן א משוגענעם, פון קואווייט אדער סאודי אראביע, איך געדענק נישט פון וואנען. עס איז פאראן די פארבס ליסטע, די רשימה פון די עשירי העולם, און דער ראנג איז זייער וויכטיג ביי פילע כדי צו וויסן וואו מען האלט, צי זיינע געשעפטן זענען אין א ירידה צי אין אן עליה. און דער דאזיגער מענטש שיקט זיי כסדר באריכטן איבער זיינע געשעפטן און זיין עשירות, באקלאגט זיך אז מען האט אים נישט אפגעשאצט געהעריג און מען האט אים אריינגעלייגט אינעם נישט ריכטיגן פלאץ, און שיקט זיי פאטאגראפיעס. און ער איז דערגאנגען דערצו אז איין מאל האט ער פארשפרייט דעם "ניו יארק טיימס" צייטונג מיט זיין בילד אויפן פראנט. אזא מענטש, דאכט זיך מיר אז א פסיכאלאג וועט שוין נישט העלפן, מען דארף דא א פסיכיאטער. און אגב, וואס דער נאר טוט - טראכט דער קלוגער: ער איז א טיפש, דערפאר ווייזט ער דאס ארויס כלפי חוץ, אבער ביי די איבעריגע עשירים איז דאס ממש דער זעלבער תכלית: איר זאלט וויסן ווי רייך איך בין, איר זאלט דערקענען וויפיל איך האב דערגרייכט, איר זאלט פארשטיין אז איך בין נישט קיין פשוט'ער מענטש און איך בין נישט ווי יעדער איינער. דער גאנצער ענין איז כבוד. און אויב אזוי - וואס האסטו אויפגעטאן? דאס איז דיין גאנצער תכלית: א מאמענטאלער כבוד דא אויף דער וועלט.
דער קאפיטל הייבט אן מיט אן אלגעמיינעם רוף - "שמעו זאת כל העמים, האזינו כל יושבי חלד" - ווייל די נארישקייט מיט וואס דער מזמור פארנעמט זיך איז געמיינזאם פאר יעדן: פאר פעלקער און אומות אלס ציבור און פאר יחידים, פאר גרויסע און פאר קליינע, פארן עושר און פארן אביון. דער בעל המזמור לאזט וויסן אז זיינע ווערטער זענען חכמה וואס איז מקובל פונעם אויבערשטן און טיפע בינה דערין, און ער עפנט מיט א פידל זיין חידה: מען דארף נישט מורא האבן פונעם טויט, ווייל די נשמה איז אייביג און קערט זיך צוריק צום מקור החיים; פון וואס מען דארף יא מורא האבן איז "עוון עקבי" - יענע עבירות וואס א מענטש טרעט אראפ מיט די פיס (דש בעקביו), און דאס נאכיאגן נאך די קנינים פון עולם הזה וואס שלעפט נאך זיך עבירות. און די "הבוטחים על חילם", וואס ניצן נישט אויס זייער געלט פאר אן אייביגן קנין נאר כדי זיך צו בארימען דערמיט - זייער גאנצער שכר איז א מאמענטאלער, פארגייענדיגער כבוד אויף דער וועלט, און זיי בייטן אויס אן אמת'ן און אייביגן קנין פאר אן איינגערעדטן קנין.