מען הייבט אן דעם לימוד פון ספר תהילים לויט דעם פירוש פונעם מלבי"ם. ווי דער שטייגער איז, וועט מען קודם מעיין זיין אין דער הקדמה פונעם מלבי"ם צום ספר, דערנאך וועט מען לערנען אן אלגעמיינע הקדמה איבער דער מעלה פון תהילים, און דערנאך וועט מען צוטרעטן צום ערשטן קאפיטל. מען דארף אבער מקדים זיין: די הקדמה פונעם מלבי"ם איז געשריבן אין א הויכער און וואונדערבארער מליצה'דיגער שפראך, און ווער עס שפירט אז די שפראך איז אים צו שווער אדער אז ער פילט זיך נישט פארבינדן דערצו, קען איבערהיפן צו דער הקדמה איבער דער מעלה פון תהילים; און ווער עס וויל דאס אויך נישט, קען גלייך גיין צום לימוד פון תהילים אליין. מען וועט פארלייענען זיין לשון און מסביר זיין וואו עס פעלט אויס א ביאור.
בית קודש הקודשים, בית האוצר היקר הזה, מלא יקר כל קודש, מלא הדר כל כבוד ועוז, אוצר בתוכו כל מחמדנו אשר היו לנו מימי קדם. - דער בית קודש הקדשים, דאס דאזיגע טייערע בית האוצר, פול מיט דער טייערקייט פון יעדע הייליגקייט, פול מיט דער פראכט פון יעדן כבוד און עוז, אוצר'ט אין זיך אלע אונזערע באליבטע אוצרות וואס מיר האבן געהאט פון די פריערדיגע צייטן.
ספר תהילים נעמט אריין אין זיך אלע חמודות פון די פריערדיגע צייטן, ווי ער וועט מסביר זיין ווייטער.
בעוד רוח השיר חי בפי שרי קודש, בעוד התנוסס רוח השם על נעים זמירות ישראל עלי הגיון בכינור, בהיכלו כבוד אומר כולו. תהילות ותפילות, שירות וזמירות, אבני חפץ ופנינים, שוהם יקר ומטמונים, הון עתק ומכמונים. - בעת דער רוח השיר האט נאך געלעבט אינעם מויל פון די הייליגע שרים, בעת דער רוח השם האט גערוהט אויף נעים זמירות ישראל מיט געזאנג פונעם כינור, אין זיין היכל זאגט אלעס כבוד; תהילות און תפילות, שירות און זמירות, טייערע שטיינער און פערל, טייערע שוהם-שטיינער און מטמונים, גרויס פארמעגן און פארבארגענע אוצרות.
כמעט אלע לשונות פונעם מלבי"ם זענען לשונות פון פסוקים וואס ער ניצט; מען וועט זיך נישט מוטשען צו ווייזן יעדעס מאל פון וועלכן פסוק ער נעמט עס, נאר מען זאל וויסן אז דאס איז זיין לשון. זאגט דער רב: דער דאזיגער ספר נעמט אריין אלעס - תהילות און תפילות, שירות און זמירות, אבני חפץ און פנינים, שוהם יקר און מטמונים, הון עתק און מכמונים. "מכמונים" מיינט א זאך וואס איז באהאלטן און פארבארגן.
מאוצר המלך החסיד משיח אלוהי יעקב, אשר שר להשם ואשר אליו התפלל בעת רעה צאן מרעיתו, ובעת רעה צאן עמו, בצר ובטוב לו, עד התפילה האחרונה אשר התפלל לפני מותו אחרי משח את שלמה בנו לשבת על כיסא השם למלך תחתיו. - פונעם אוצר פונעם מלך החסיד, דער משיח אלוקי יעקב, וועלכער האט געזונגען צום אייבערשטן און האט צו אים מתפלל געווען ווען ער האט געפאשעט די שאף פון זיין פאטער, און אין דער צייט ווען ער האט געפאשעט די שאף פון זיין פאלק, סיי אין צרה און סיי ווען עס איז אים גוט געווען, ביז צו דער לעצטער תפילה וואס ער האט מתפלל געווען פאר זיין פטירה נאכדעם וואס ער האט געזאלבט זיין זון שלמה צו זיצן אויפן כסא השם אלס מלך אונטער אים.
דאס איז דער אוצר פון דוד המלך. ער האט מתפלל געווען סיי ווען ער האט געהאט צרות און סיי ווען עס איז אים גוט געווען, ביז צו דער לעצטער תפילה פאר זיין פטירה, נאכדעם וואס ער האט געזאלבט זיין זון שלמה אלס מלך; און דארט, ביים סוף, שטייט "כָּלּוּ תְפִלּוֹת דָּוִד בֶּן יִשָׁי" (קאפיטל ע"ב).
בין אשר התפלל על עצמו, בין אשר התפלל על הכלל, בין אשר התפלל על עניין מיוחד, בין אשר היה מתפלל תמיד. כל אלה אסף וחיבר לעת זקנתו בספר מיוחד שיהיו מוכנים לצורך הנהגת המתבודד. - סיי וואס ער האט מתפלל געווען אויף זיך אליין, סיי וואס ער האט מתפלל געווען אויפן כלל, סיי וואס ער האט מתפלל געווען אויף א באזונדערער זאך, און סיי וואס ער פלעגט שטענדיג מתפלל זיין. דאס אלעס האט ער צוזאמגענומען און מחבר געווען אויף דער עלטער אין א באזונדערן ספר, זיי זאלן זיין גרייט פאר דער הנהגה פונעם מענטש וואס טוט זיך מתבודד זיין.
יעדער מענטש וואס וויל זיך מתבודד זיין מיט זיין באשעפער - האט דעם ספר תהילים זיך צו באהעפטן אין אים.
כל אדם יחזה בו כל תפילה וכל תחינה, כל הודאה וכל תהילה, על כל דבר ועל כל עניין, צוקה או תשועה, צרה או רווחה, אשר יהיה ליחיד או לרבים, בתהלוכות העיתים ומסיבות הזמן הסוער על כל עוברי ים החיים בהמון משבריו ושאון גליו. - יעדער מענטש קען דערין זען יעדע תפילה און יעדע תחינה, יעדע הודאה און יעדע תהילה, אויף יעדער זאך און יעדן ענין, אין א דרוק אדער אין א ישועה, אין א צרה אדער אין א הרחבה, סיי פאר א יחיד און סיי פאר די רבים, אין די גאנגען פון די צייטן און די אומשטענדן פון דער שטורמישער צייט אויף אלע וואס גייען אדורך דעם ים פונעם לעבן מיט זיינע פילע כוואליעס און רוישיגע וועלן.
אלעס וואס מען זוכט אין דעם ספר - וועט מען געפינען. סיי אויף צייטן פון דרוק און סיי אויף צייטן פון הרחבה, סיי פאר א יחיד און סיי פאר רבים. "בתהלוכות העיתים" - אלעס וואס גייט אדורך אויפן מענטש אין די שינויים פון די צייטן און אין די אומשטענדן פון דער שטורמישער צייט, אויף אלע וואס גייען אדורך דעם ים פון לעבן מיט זיינע פילע כוואליעס און רוישיגע וועלן.
עס זענען אויך פאַראַן אין אים טייערע סגולות און פאַרבאָרגענע אוצרות פונעם סוד ה' ליראיו, רפואות און סמי חיים, און שליסלען צו די שערי שמים.
למשל: "מאן דבעי סם חיי" - "מי האיש החפץ חיים אוהב ימים לראות טוב". אָט אין תהילים האָבן מיר אַ סם חיים, עצות, רפואות און סמי חיים, און שליסלען צו די שערי שמים.
און ביים סוף פון זיין ספר האָט ער געשריבן אלה דברי דוד האחרונים, וועלכע דער כותב פון ספר שמואל האָט מעתיק געווען, דערין האָט ער אונטערגעשריבן זיין נאָמען אויף זיין ספר און מודיע געווען זיין מהות און ענין, צוזאַמען מיט אַן אָנזאָג אויף דער צוקונפט וועגן דער מלוכה פון זיין זרע אין אחרית הימים.
און ווי דער מלבי"ם שרייבט אין זיין פירוש אויף ספר שמואל - דאָרט אַנטפּלעקט אונדז דוד בנוגע אחרית הימים ווער עס וועט קעניגן פון זיין זרע.
כל זמן רוח ה' האָט זיך אומגעקערט אויף דער ערד און דער כבוד האָט גערוהט אויף זיינע נביאים און חוזים, אויף די וואָס האָבן געפונען שכל טוב און אַ ברייטהאַרציקן גייסט צו רעדן אָדער זינגען מיט רוח הקודש, זענען די טויערן פון דעם אוצר נישט פאַרשלאָסן געוואָרן. וואָרום די זקנים פון יעדן דור האָבן ווייטער צוגעלייגט און אָנגעפילט זיינע שפּייכלערס מיט די תבואות פון די דורות צווישן די פלאַנצונגען פון די פריִערדיקע צייטן.
אַלע צייטן וואָס רוח ה' האָט געוואַנדלט אויף דער ערד - דאָס הייסט אַז עס איז געווען נבואה - און דער כבוד האָט גערוהט אויף זיינע נביאים און חוזים, אויף די וואָס האָבן פאַרמאָגט שכל טוב און אַ ברייטהאַרציקן גייסט, פלעגן זיי רעדן און זינגען מיט רוח הקודש. און דער מלבי"ם זאָגט: וויסן זאָלסטו אַז די טויערן פונעם אוצר זענען נישט פאַרשלאָסן געוואָרן. מען זאָל נישט מיינען אַז דוד המלך האָט אַרויסגעזאָגט זיינע ווערטער און דער ענין איז געענדיקט, נאָר די זקנים פון יעדן דור האָבן ווייטער צוגעגעבן און אָנגעפילט די שפּייכלערס מיט דער תבואה פון די דורות צווישן די געפלאַנצטע שטיקלעך פון אַמאָל - אין די קומענדיקע דורות האָט מען צוגעלייגט נאָך קאַפּיטלעך, און דערמיט אָנגעפילט די שפּייכלערס מיט פרישער תבואה, אויסער דעם וואָס די ערשטע האָבן געפלאַנצט.
ווי "תפילה למשה איש האלהים", און צווישן די פלאַנצונגען פון די בעלי רוח וואָס זענען געקומען נאָך אים: "שיר המעלות לשלמה", "על שושנים לבני קורח", אַ שיר ידידות אויף שלמה המלך אין טאָג פון זיין חתונה, אַ מזמור פאַר מנשה בן חזקיהו נאָכדעם וואָס ער האָט תשובה געטאָן צום גאָט פון זיינע עלטערן, הלל הגדול אויפן נס פון סנחריב, נגינות אסף אויף דעם נס, און אויך פון איתן האזרחי, הימן האזרחי, ידותון און בני קורח, ביז די תפילות וואָס מען האָט מתקן געווען אין גלות בבל אויפן חורבן בית המקדש און אויפן גלות, ביז ווען דער אויבערשטער האָט צוריקגעקערט שיבת ציון אין די טעג פון כורש. מען זעט דאָך אַז אויך נאָכדעם וואָס נבואה האָט אויפגעהערט, זענען במשך די דורות נאָך געווען גדולי ישראל און חכמים וואָס האָבן ווייטער געזונגען, און זייערע ווערטער האָט מען מצרף געווען און צוגעלייגט צום ספר תהילים.
בדרך אגב, ספר תהילים פאַרמאָגט הונדערט און פופציק מזמורים, אָבער מען זאָל וויסן אַז מען האָט געפונען אין מגילות קומראן און אַנדערע מקומות דעם הונדערט און איינציקסטן קאַפּיטל. עס איז נישט קלאָר וואָס יענער מזמור איז גענוי, אָבער מען ברענגט אַז עס זענען פאַראַן פריִערדיקע ספרים וואו עס ווערט דערמאָנט אַז עס זענען געווען קנ"א קאַפּיטלעך אין ספר תהילים. ביי אונדז, ווי באַקאַנט, זענען פאַראַן בלויז הונדערט און פופציק קאַפּיטלעך.
עס געפינען זיך אויך פיל מזמורים וואָס רעדן אויף אַן עיונישן און פאָרשערישן אופן וועגן פאַרשידענע ענינים: וועגן דער מעלה פון דעם מענטש - קאַפּיטל ח'; וועגן השגחה פרטית - קאַפּיטלעך ל"ו און קכ"ח; וועגן דעם תכלית פונעם מענטש - קאַפּיטל ל"ט; וועגן דער קשיא פון צדיק ורע לו רשע וטוב לו - קאַפּיטלעך י', י"א, ע"ג; דאָס וואונדערלעכע ליד וואָס ער האָט געזונגען בצדק נאָכדעם וואָס דער מליץ האָט אַריינגעבלאָזן אין אים אַ רוח חיים און באַשאַפן פאַר אים אַ מויל, אַ צונג און אַ רייד פון ליפּן, און נאָך פיל ענלעכע.
איך וועל דאָ נישט צונויפשטעלן ווי די קטורת פונעם רוקח, לויטן שטייגער פון די מעשי מרקחת וואָס די מפרשים מאַכן צו געבן אַ ריח ביים אָנהייב פון זייערע ביאורים אין דער הקדמה וואָס זיי שטעלן צו די ספרי הקודש, וואָס פילן אָן מיט חקירות און השערות איבער דער באַשאַפֿנקייט פון די כלי שיר וואָס ווערן דערמאָנט ביי די ראשי המזמורים און איבער זייער מהות.
זאָגט דער רב: ריכט זיך נישט אַז איך וועל דאָ אין מײַן הקדמה צונויפֿשטעלן דעם זעלבן "מעשה מרקחת" וואָס אַנדערע מפרשים מאַכן, וועלכע קאָנצענטרירן זיך בײַ די עפֿענונגען פֿון זייערע פירושים, אינעם אַרײַנפֿיר וואָס זיי מאַכן צו תהלים, אויף אַלערליי חקירות און השערות איבער דער נאַטור פֿון די כלי זמר וואָס ווערן דערמאָנט בײַ די אָנהייבן פֿון די מזמורים און איבער זייער מהות. צום בײַשפּיל: "למנצח על נחילות" - וואָס מיינט נחילות? וואָס פֿאַר אַ כלי איז דאָס געווען? וואָס פֿאַר אַ ניגון קומט אַרויס פֿון דעם? צי איז דאָס אַ כלי פריטה צי אַ כלי נשיפה, אַ כלי תיפוף צי אַ כלי הקשה? "למנצח על השמינית" - וואָס פֿאַר אַ כלי זמר איז דאָס געווען? וואָס איז שיגיון, וואָס איז גתית, עלמות, שושנים, שושן עדות, מכתם, יונת אלם רחוקים, אילת השחר, מחלת, ידותון, המעלה - און די ענלעכע חקירות.
ווער עס ווייסט - דאָס איז דער פֿאָרשעריש־אוניווערסיטעטישער שטייגער. ווען זיי לערנען עפּעס ווי תהלים, הייבט זיך באַלד אָן דער מחקר: וואָס פֿאַר אַ מין כלי איז דאָס, ווען פֿלעגט מען שפּילן דערויף, צי איז דאָס אַן אַלט־גריכישער כלי צי אַ כלי וואָס איז געקומען פֿון קפריסין אָדער פֿון אַנדערע פֿאַרשידענע ערטער, וואָס איז זײַן מקור, צי די העלעניסטישע קולטור אין אַ שפּעטערער תּקופֿה האָט געקענט דעם כלי. וועמען אינטערעסירן די אַלע הבלי הבלים? לאָז די חוקרים פֿאָרשן דעם הבל און זיך פֿאַרנעמען דערמיט, וואָס גייט דאָס אונדז אָן?
און אגב, אַזוי איז זייער וועג אין יעדער זאַך. ער לערנט אַ משנה, ער לערנט מסכת כלים - וואָס פֿאַר אַ כלי איז דאָס געווען, וויפֿל מוילן האָט עס געהאַט, וואָס דערקלערט דער ברטנורא, און לויט די השערות פֿון אַנדערע חוקרים רעדט זיך פֿון אַ כלי פֿון אַזאַ מין. וועמען אינטערעסירט דאָס? וואָס איז די הלכה דאָ, טמא צי טהור? מיט דעם פֿאַרנעמט ער זיך נישט, ער פֿאַרנעמט זיך מיטן אויספֿאָרשן דעם כלי. ער לערנט אַ גמרא כּדי צו פֿאַרשטיין דעם שטייגער פֿון לבוש וואָס איז דעמאָלט געווען, וואָס פֿאַר מינים מאכלים מ'האָט געגעסן, ווער זענען געווען יענע חכמים און ווי אַזוי זיי צו שטעלן לויט זייערע מחלוקות. די אַלע זאַכן זענען דברי הבל, ער גייט נישט אַרײַן אינעווייניק, נאָר פֿאַרנעמט זיך מיט דער קליפה, מיט דער חיצונות. קיין שום זאַך לערנט ער נישט כּדי עס זאָל אים ענדערן, כּדי עס זאָל אים מאַכן פֿאַר אַ מער ירא שמים'דיקן ייִד, מער אַן עובד אלוקים - דאָס אינטערעסירט אים נישט, דאָס איז אַן אוניווערסיטעט־פֿאָרשונג.
כי למה זה אצלול במצולת הדמיון אל תהום אין חקר, אחרי כי נעלם מאיתנו אם הם שמות כלי ניגון או שמות מיני נגינות. ואם הם שמות כלי ניגון, לא ידענו אם יש להם עתה עוד מציאות בעולם או מנגינותיהם נשאר שבת. ואם עדיין נמצאים, מי ינבא לנו איך נקראו בשמותם עלי אדמות. - וואָרום פֿאַרוואָס זאָל איך זיך אײַנטונקען אין די טיפֿענישן פֿונעם דמיון צו אַן אומדערגרינטלעכער תּהום, נאָכדעם ווי פֿאַרבאָרגן איז פֿון אונדז צי דאָס זענען נעמען פֿון כלי זמר צי נעמען פֿון מינים נגינות. און אויב זיי זענען נעמען פֿון כלי זמר, ווייסן מיר דאָך נישט צי זיי האָבן נאָך הײַנט אַ מציאות אויף דער וועלט צי זייערע ניגונים זענען שוין פֿאַרשוווּנדן. און אויב זיי געפֿינען זיך נאָך, ווער וועט אונדז נבואה זאָגן ווי אַזוי מען רופֿט זיי בײַ די נעמען אויף דער ערד.
"תהום אין חקר" - אַן אָרט וואָס מען קען נישט אויספֿאָרשן. עס קען זײַן אַז עס רעדט זיך דאָ פֿון אַ מין נגינה, ווי מען רעדט פֿון מקאַמען, און גאָרנישט פֿון נעמען פֿון כלי זמר. און אויב מיר וועלן זאָגן אַז דאָס זענען כלי ניגון - קען זײַן אַז מיר האָבן שוין מער נישט קיין ענלעכע צו זיי, און וואָס איז די נפקא מינה דורכצוטאָן וואָס פֿאַר אַ כלי דאָס איז געווען און וויפֿל סטרענעס עס האָט געהאַט? און אויב דו וועסט זאָגן אַז מיר האָבן נאָך יאָ די כּלים - ווער וועט דיר זאָגן אַז דער כלי איז טאַקע דער כלי וואָס דוד המלך האָט געמיינט? און דערפֿאַר זאָגט דער רב: "ויבנו מגדלים הפורחים באוויר על כנפי רוח" - די אַלע מפרשים און חוקרים בויען טעאָריעס, מגדלים הפורחים באוויר אויף פֿליגלען פֿון ווינט, עס איז נישטאָ אין דעם קיין שום ממשות. און איך וועל זיך מיט דעם נישט פֿאַרנעמען.
לבד זאת מצאתי נכון להודיע אל הקורא, כי הגם שבפירוש הספר הזה לא נטיתי ממסילה הסלולה לפניי בכל כתבי קודש ממינו, המתנשאים לדבר נשגבות ברוח המליצה, טירת כסף הזאת גם היא אבן שלמה מסע נבנה לתלפיות, על יסודות המוסדים מאבני בוחן, אבני גזית יקרות, ופרטיו גם הם אדניהם ילכו על פי הכללים הנאמנים אצלי בכל התנ"ך. - אַחוץ דעם האָב איך געפֿונען פֿאַר ריכטיק מודיע צו זײַן דעם לייענער, אַז כאָטש אין פּירוש פֿון דעם ספר בין איך נישט אָפּגעטראָטן פֿונעם געבאַנטן וועג וואָס ליגט פֿאַר מיר אין אַלע כתבי קודש פֿון זײַן מין, וואָס הייבן זיך צו רעדן דערהויבענע זאַכן ברוח המליצה, איז דאָס דאָזיקע זילבערנע שלאָס אויך אַ גאַנצער שטיין פֿון קוואַרי געבויט לתלפיות, אויף יסודות געגרינדעט פֿון פּרובירשטיינער, טײַערע גזית־שטיינער, און אירע פּרטים וועלן זייערע יסודות גיין לויט די געטרײַע כּללים וואָס איך האָב אין גאַנץ תנ"ך.
אויך דאָ אינעם לערנען תהלים וועט דער מלבי"ם גיין לויט די כּללים וואָס מיר האָבן אין גאַנץ תנ"ך, און מיר וועלן דאָס זען ווײַטער: אַז ווען עס שטייען עטלעכע ווערטער - איז קיין איין וואָרט נישט ענלעך צום צווייטן, און ס'איז נישטאָ קיין באַגריף פֿון כפל העניין במילים שונות (איבערחזרן דעם זעלבן עניין מיט אַנדערע ווערטער); יעדעס מאָל ווען עס איז פֿאַראַן אַ כפל עניין, איז אַ סימן אַז דער פּסוק קומט אויסדריקן אַ צוגעלייגטן געדאַנק. און ווען עס חזרט זיך איבער דאָס זעלבע וואָרט צוויי מאָל אינעם זעלבן אָרט, איז אַ סימן אַז עס רעדט זיך פֿון צוויי פֿאַרשידענע זאַכן און נישט פֿון דער זעלבער זאַך. און נאָך פֿיל כּללים וואָס דער מלבי"ם האָט אונדז געלערנט, וואָס מיר האָבן באַוויזן צו לערנען אין די ספרים וואָס מיר האָבן געלערנט ביז אַהער - און אויף דעם דאָזיקן דרך וועט ער גיין אויך אינעם פירוש אויף תהלים.
כולם שקולים במאזני צדק, אין בהם נפתל ועיקש. ולכן אחלה מותר יחשב להוסיף דבר עוד בדבר הזה אשר כבר הודעתי את החוקים ואת המשפטים בהקדמות הספרים אשר ביקרו ראשונה. - אַלע זענען אָפּגעוואָגט אין וואָגשאָלן פֿון גערעכטיקייט, עס איז נישטאָ אין זיי קיין פֿאַרדרייטס און קיין קרומס. און דערפֿאַר וואָלט עס גערעכנט געוואָרן פֿאַר איבעריק צוצוגעבן נאָך אַ וואָרט אין דער דאָזיקער זאַך, וואָס איך האָב שוין מודיע געווען די חוקים און די משפּטים אין די הקדמות פֿון די ספרים וואָס זענען פֿריִער אַרויסגעקומען.
זײַנע אַלע וועגן אין ביאור פֿון תנ"ך, ווי אַזוי צו דערקלערן און וואָס ער האָט געזען פֿאַר ריכטיק מסביר צו זײַן און אויף וואָס פֿאַר אַן אופֿן - די דאָזיקע כּללים האָט ער שוין אַרײַנגענומען אין די הקדמות צו די פֿריִערדיקע ספרים, און דערפֿאַר זעט ער נישט קיין נצרך זיי איבערצוזאָגן. "אשר ביקרו ראשונה" - "ביקרו" מיט אַ כ', מלשון בכור, די וואָס זענען אַרויסגעקומען פֿריִער פֿון אַלע.
בכל זאת נפלאה בעיניי מלאכת פירוש הספר הזה וכבדה ממלאכת פירושי יתר הספרים מכמה טעמים. - פֿונדעסטוועגן איז בײַ מיר די אַרבעט פֿונעם פירוש פֿון דעם ספר פֿאַרבאָרגן און שווערער פֿון דער אַרבעט פֿון מײַנע פירושים אויף די אַנדערע ספרים פֿון עטלעכע טעמים.
בכל אופן, דער פירוש אויף תהלים איז נישט געווען קיין גרינגע מלאכה, און עס איז אנדערש פון די איבעריגע ספרים. און יעצט וועט ער אונז מסביר זיין צוליב וועלכער סיבה.
ערשטנס, ווייל אין רוב מזמורים און כמעט אין אלע פון זיי, זענען די מאמרים וואס זענען די חלקים פונעם מזמור געקומען צעטיילט איינער פונעם צווייטן, און זיי האבן גארנישט קיין שום פארבינדונג, המשך, שייכות און צוזאמענהאנג כלל.
דאס איז א פראבלעם וואס אויך ביים לערנען ספר איוב איז דער מלבי"ם אריין דערין און זיך אפגעגעבן דערמיט אויף א וואונדערבארן אופן, און אויך דא עקזיסטירט זי. עס זענען דא קאפיטלעך אין תהלים וואס שילדערן למשל דאס זיין אינעם מדבר, און דעמאלט פארשטייט מען פסוק נאך פסוק און די גאנצע השתלשלות. אבער רוב קאפיטלעך זענען נישט אזוי, און אין זיי איז יעדער פסוק נישט פארבינדן צום קומענדיגן פסוק: "תהילה לדוד ארוממך אלוהי המלך ואברכה שמך לעולם ועד, בכל יום אברכך ואהללה שמך לעולם ועד, גדול השם ומהולל מאוד" - וואס איז דער שייכות צווישן "גדול השם ומהולל מאוד" און צווישן "בכל יום אברכך"? מען זעט דא נישט קיין המשך. און אזוי איז אין רוב פסוקים פון תהלים: יעדער פסוק שטייט פאר זיך, און ווען מען וויל פארשטיין א גאנצן געדאנק איז זייער שווער - סיידן דער פסוק שילדערט א סיטואציע ווען דוד איז אנטלאפן און דאס גלייכן, און אויך דאס קומט מער ווי א תפילה און ווייניגער ווי א סיפור הדברים. דערפאר, זאגט דער מלבי"ם, ווערט א שוועריקייט צו פארבינדן די זאכן און צו פארשטיין וואס איז דער מסר און וואס דוד המלך שילדערט אונז דא.
און דערפאר איז די כוונה פונעם משורר פארהוילן פון די אויגן פונעם לייענער, באהאלטן פון די אויגן פונעם לייענער, דערהויבן אז ער קען זי נישט דערגרייכן. וויבאלד מען געפינט אין יעדן מזמור פילע ביינער צעשפרייט איבער זיין גאנצער לענג, און קיין גייסט איז נישטא אין זיי.
"נפלאה" מיינט דערהויבן. דאס איז א מליצה'דיגע באשרייבונג: אין יעדן מזמור זעט מען אסאך צעווארפענע ביינער, און קיין רוח איז נישטא אין זיי.
און דערפאר האב איך געארבעט מיט א גרויסער מדה פון פלאג ביז איך האב געפונען דעם שורש און צענטער פון יעדן מזמור, ביז די ביינער האבן זיך דערנענטערט, און דעמאלט האב איך נבואה געזאגט אויפן גייסט צו זאגן, קום דער גייסט און בלאז אריין אין די דאזיגע הייליגע ביינער און זיי זאלן לעבן, און זיי זאלן שטיין אויף זייערע פיס א גאר גרויסער חיל.
"קוטב כל מזמור ומרכזו" - דער יסוד פון זיין פארפאסונג און זיין צענטראלער ענין. יענע טרוקענע ביינער וואס מען האט נישט קיין שום הסבר אויף זיי, דורך דעם ביאור האבן זיי זיך דערנענטערט ביין צו ביין, אזוי ווי עס שטייט אין יחזקאל אז ער האט נבואה געזאגט אויפן גייסט וואס זאל באלעבן די ביינער. און דעמאלט זעט מען ווי אלע יענע שברי פסוקים ווערן איין גאנצער לעבעדיגער קערפער: אלע געפלאכטן, אלע קלאר, אלע גיבורים, אלע דערציילן תהילת השם ועזוזו ונפלאותיו אשר עשה. דאס איז אויב אזוי דער ערשטער קושי - דער מאנגל אין פארבינדונג צווישן די פסוקים, צו פארשטיין וויאזוי איין פסוק פירט ווייטער צום צווייטן און וואס איז דער געדאנק ארום וועלכן דאס גאנצע קאפיטל דרייט זיך.
צווייטנס, ווייל היות רוב שירים, מזמורים און תפילות זענען געגרינדעט אויף מעשים, געשעענישן און ענינים וואס זענען אריבער אויפן משורר אדער אויף זיין עדה אין די צייטן פון זיין לעבן אדער אין פארגאנגענע טעג, און דער וועג פון שיר און מליצה איז צו פארנעמען ברייטע און לאנגע מעשיות מיט ווייניג ווערטער ווי באקאנט. און וויאזוי וועלן מיר יעצט מפרש זיין די פארבארגענישן פון די דאזיגע שירים, ווען דער גרויסער ספר דברי הימים אין וועלכן עס זענען געווען פארשריבן אלע סיפורים פון די געשעענישן פון יענע צייטן און וואס עס איז אריבערגעגאנגען אויף זיי, איז פארלוירן געגאנגען פון אונז? די זכרונות פון די וואס זענען געווען ווי אש זענען פארזונקען געווארן אינעם אפגרונט פון פארגעסנקייט, זיי האבן זיך דערווייטערט און אוועקגעוואנדערט פון מענטשן.
אסאך פון די זאכן אין תהלים באציען זיך צו געוויסע סיטואציעס וואס זענען אריבער אויף דוד המלך, און נישט אלע זאכן שטייען געשריבן - מיר האבן נישט די דאזיגע באשרייבונגען פון א היסטארישן שטאנדפונקט. וואו יא וואלטן זיי געשטאנען? "הלוא הם כתובים על ספר דברי הימים". זיי האבן געהאט א ספר פון די כראניקעס פון די מלכים, וואו זיי האבן פארשריבן וואס עס איז אריבער אויף זיי. און מען טאר זיך נישט טועה זיין: דאס איז נישט אונזער ספר דברי הימים א' און דברי הימים ב', נאר די כראניקעס פון די מלכים, און די דאזיגע ספרים זענען פארלוירן געגאנגען פון אונז. און אויב זיי זענען פארלוירן געגאנגען - וויאזוי וועט מען פארשטיין אויף וואס פילע קאפיטלעך אין תהלים רעדן? זיי שילדערן אלערליי מצבים וואס זענען דעמאלט געווען, און מען קען דאך נישט די מעשה. ווען מען וואלט זי געקאנט, וואלט מען פארשטאנען אויף וועמען מען רעדט, ווער איז דער מענטש, וואס איז געווען די מעשה, פארוואס ער אטאקירט אים, פארוואס ער זאגט אויף אים שווערע ווערטער, פארוואס דא בעט ער א ישועה פון אים און וואס איז געווען דער שטרייט. "זיכרונות מושלי אפר" - אזעלכע וואס היינט זענען זיי בבחינת אש, "צללו בתהום הנשייה" - אינעם תהום פון פארגעסנקייט, "דלו מאנוש נעו" - זיי האבן זיך דערווייטערט און אוועקגעריקט פון מענטשן, און קיינער קען נישט די דאזיגע מעשיות.
און ווער וועט פאר אונז אראפנידערן צו די טויערן פון אבדון ארויפצוברענגען פון דארט מעשים און מעשיות וואס עס איז נישטא קיין זכר פאר זיי צווישן די לעבעדיגע וואס גייען אונטער דער זון.
ווער וועט קומען און אונז דערמאנען יענע מעשיות און זיי ארויפברענגען, ווען מיר ווייסן נישט וואס זיי זענען?
אויך אויף דעם האב איך געהארעוועט, מיט דער הילף פונעם אייבערשטן, מיט מיין שקידה אויף די טויערן פונעם שיר און אויף זיינע ווערטער, יעדער ווארט זאל צו מיר זאגן "אשכילך ואורך בדרך זו תלך, איעצה עליך עיני". און יעדער מאמר וואס איך האב געזען ווי ער ווינקט מיט די אויגן און ווייזט מיט די פינגער, איז ער מיר געווען פאר אויגן צו זען דורך אים דורכן פענסטער די מעשים פון די פריערדיגע צייטן. און מען זאל לייגן שכל און פארשטאנד אינעם מקרא, און עס קלאר מסביר זיין אויף די לוחות כדי דער וואס לייענט דערין זאל קענען לויפן.
כאטש מיר פארמאגן נישט די מעשה אליין, קען מען אבער פונעם ליד און פון זיינע ווערטער אנטדעקן וואס די מעשה איז געווען, אפילו אן אן אנדער מקור. יעדעס ווארט זאגט כביכול: קום הער מיר גוט אויס, איך וועל דיר אויסלערנען. "קורץ בעיניו, מורה באצבעותיו" - א מאמר וואס רמז'ט, וואס ווייזט מיט די פינגער. "בעד האשנב" - דורכן פענצטער, צו זען וואס איז געווען אין דער היסטאריע. און אין דעם האט זיך דער מלבי"ם מתבונן געווען אינעם מקרא און עס מבאר געווען אין זיין פירוש, כדי דער וואס ליינט זאל קענען לויפן און פארשטיין אויף וואס דוד המלך האט דא גערעדט, אויף וואס דער פארפאסער פונעם מזמור האט גערעדט.
זאת שלישית, כי לא כדיבור מליצי פשוט בו נכתבו רוב ספרי הקודש, הדיבור השירי הנשגב בו הוסד הספר הזה, נעים זמירות ישראל, הוא מגדל עוז וראשו בשמיים, מלאכי אלוהים עולים ויורדים בו, רם ונישא וגבוה מאוד, עולה הוא על מליצות ספרי הקודש כולנה. - דאס איז די דריטע זאך, ווייל נישט ווי דער פשוט'ער מליצה'דיגער דיבור מיט וועלכן רוב ספרי הקודש זענען געשריבן געווארן, איז דער נשגב'דיגער שירה-דיבור מיט וועלכן ס'איז געגרינדעט געווארן דער דאזיגער ספר, נעים זמירות ישראל; ער איז א מגדל עוז און זיין שפיץ דערגרייכט אין הימל, מלאכי אלקים גייען דערין ארויף און אראפ, רם ונישא און זייער הויך, ער שטייגט איבער אלע מליצות פון אלע ספרי הקודש.
נאך א זאך: אין ספר תהילים זענען די מליצות - די מליצה'דיגע שפראך וואס דוד המלך ניצט - העכער פון אלע אנדערע ספרים. דער חילוק צווישן א לשון מליצית און א געווענליכן לשון איז, אז דער געווענליכער לשון הייסט די פשוט'ע פאלקס-שפראך וואס מ'רעדט, און רוב כתבי הקודש זענען טאקע געשריבן אין א שפראך וואס איז גאנץ גרינג און פארשטענדליך פארן המון עם. אבער א מענטש וואס וועט עפענען ספר איוב וועט נישט געפינען זיינע הענט און פיס: ס'איז דא דארט אסאך מליצה'דיגע אויסדרוקן וואס זענען זייער שווער צו פארשטיין, ביז ס'זענען דא וואס ווילן זאגן אז ער איז בכלל איבערגעזעצט געווארן, און דערפאר זענען די אויסדרוקן דארט אזוי שווער. אזוי אויך אין ספר תהילים געפינען מיר פילע אויסדרוקן וואס זענען נישט אין אונזער טעגליכער שפראך, און זיי זענען שווערער צו פארשטיין און פאדערן התבוננות און עיון. עס איז דא דא א נשגב'דיגער שירה-דיבור - גאר דערהויבן - א ספר וואס איז א מגדל עוז וראשו בשמים, מלאכי אלקים עולים ויורדים בו, רם ונישא און זייער הויך, העכער פון אלע מליצות פון די ספרי הקודש.
אשר כל מאמריו בשיר נדברו, ובמשקל השיר נשקלו, כולם ערוכים בפלס ובמאזניים, במספר ובמידה, ובהשכל ותבונה, כולם בנויים בקו ובמשקולת. ועליהם הושם אנך ואבן העופרת. מגדל עוז טירת כסף, עליו עוף השמיים ישכון, ומבין עפאים לרוכב בשמי שמי קדם כל זמירות יתנו. - וואס אלע זיינע מאמרים זענען גערעדט געווארן מיט געזאנג, און מיטן וואג פונעם ליד זענען זיי געוואויגן געווארן, אלע זענען געשטעלט מיט פלס און מאזנים, מיט א צאל און מיט א מאס, מיט השכל און תבונה, אלע זענען געבויט מיט א שנור און א וואגשטיין; און אויף זיי איז געלייגט געווארן אן אנך און א בליי-שטיין. א מגדל עוז, א פאלאץ פון זילבער, אויף אים וועט דער פויגל פונעם הימל רוען, און פון צווישן די צווייגן צום רוכב בשמי שמי קדם וועלן אלע געזאנגען אפגעגעבן ווערן.
"אנך" - א מין פלס וואס מעסט די גלייכקייט פונעם קיר; "אבן העופרת" - וואס מ'רופט שטיכמוס, א שטיין אויף א שטריק וואס מ'האט דערמיט געמאסטן צי די וואנט איז גלייך. דא זענען די אויסדרוקן און די מאמרים אויסגעשטעלט מיט א פלס, מיט א צאל און מיט א מאס, מיט השכל און תבונה, אלעס איז געשריבן אויף א גאר פונקטליכן און מדוקדק'דיגן אופן.
און זאלסט נישט מיינען אז דאס איז ווי די לידער פון די היינטיגע דיכטער, וואס יעדער כאפט ארויס עטליכע ווערטער און מאכט דערפון א ליד. ער עפנט א ווערטערבוך, ס'איז אים ארויסגעפאלן פון דא א ווארט און פון דארט א ווארט: "עס איז געווען ווי די וויינענדיגע ערבות". וואס זאגסטו? טאקע? אינגאנצן וויינענדיג? ממש, לחלוטין? מיט טרערן אדער אן טרערן? וועלכע ערבות פונקטליך איז דאס געווען? ס'איז דא אלערליי נארישע זאכן, מענטשן שרייבן הבלים, און דו זיצסט און ליינסט און פרובירסט צו פארשטיין וואס דער שרייבער האט געוואלט זאגן.
אמאל פלעגט נחמן ביאליק מאכן אן "עונג שבת" - כמדומני אין "הבימה" - און מ'פלעגט קומען און רעדן פאעזיע און פראזע און אלערליי אזעלכע זאכן. אמאל זענען נאך געווען מענטשן וואס האבן געמיינט אז זיי זענען גייסטרייכע לייט, און מ'פלעגט מאכן אן עונג שבת און באצאלן פארן אריינגאנג. מ'דערציילט אז איין טאג איז איינער געקומען און געזאגט פאר נחמן ביאליק אז ער האלט אז וואס ער האט דא געשריבן - איז זיין כוונה געווען אזוי און אזוי, און זיכער דא האט ער געמיינט דאס און דאס. האט אים נחמן ביאליק געזאגט: וואס זאגסטו? איך האב נישט געוואוסט! ממש אזוי, צו דעם אלעם האב איך מכוון געווען? איך האב גארנישט געוואוסט. מ'לייגט אים אריין אלערליי זאכן אין מויל און אלערליי הבלים. ס'איז דא אזעלכע וואס טראכטן: שרייב הויכע ווערטער, ס'קלינגט באמבאסטיש, מ'וועט פארשטיין צי מ'וועט נישט פארשטיין - מ'וועט שוין זוכן א פשט אין וואס דו האסט געשריבן, מ'וועט פרובירן מפענח צו זיין. אבער ביי דוד המלך איז דאס גארנישט אזוי. די זאכן קומען מיט א געוואלדיגן דקדוק, אויסגעשטעלט מיט פלס און מאזנים, און זיי זענען אויסגעהאלטן און גלייך - א מגדל עוז און א טירת כסף שטייען איבער זיי, און ס'איז דא אין זיי שיר ושבח פאר קודשא בריך הוא אויפן העכסטן שטאפל פון פונקטליכקייט און דקדוק.
בניו כבני אלוהים עם כוכבי בוקר יריעו, ובנותיו בעדן גן אלוהים גם הגן הזמרה, בין פרחי עדנים על שושנים תנצחנה, בתוך עלמות תופפות, מנגיניו עלי הגיון בכינור יזמרו משכיל, ומנצחיו על חוג שמיים יתהלכו, וכל כנפיהם כקול שדי בלכתם. - זיינע זין ווי בני אלקים מיט כוכבי בוקר וועלן שאלן, און זיינע טעכטער אינעם גן אלקים אין עדן אויך אינעם גארטן פון געזאנג, צווישן די תענוג'דיגע בלומען אויף שושנים וועלן זיי פירן דעם ניגון, צווישן עלמות תופפות; זיינע קלעזמער אויפן קלאנג פונעם כינור וועלן שפילן א משכיל, און זיינע מנצחים וועלן שפאנען אויפן קרייז פונעם הימל, און דאס גרויש פון זייערע פליגלען איז ווי א קול שדי ווען זיי גייען.
וואונדערליכע מליצה'דיגע אויסדרוקן, כדי אראפצומאלן ווי ווייט די ווערטער זענען געשריבן אויף אן אויסערגעווענליך מדוקדק'דיגן און הערליכן אופן.
מי יעלה לנו אל השם הזה הר הקודש? מי עם כנפי רננים נעלסה כנשר ידאה, ופרש כנפיו על הכרובים ועל להט השירה המתהפכת. - ווער וועט פאר אונז ארויפגיין צו דעם דאזיגן בארג הקודש? ווער וועט מיט פרייליכע געזאנג-פליגלען זיך הייבן און פליען ווי אן אדלער, און אויסשפרייטן זיינע פליגלען איבער די כרובים און איבער דעם פלאם פון דער דרייענדיגער שירה.
ווער האָט אַזעלכע גרויסע און באַזונדערע פֿליגלען וואָס קען דערגרייכן אַזוי הויך? "להט השירה המתהפכת" - ווי דער להט החרב המתהפכת. ווער קען באמת פֿאַרטיפֿן זיך צו פֿאַרשטיין די דאָזיקע אויסדרוקן?
מי ייתן לי כועלי נפשי תשתוחח, מי ייתן לי אבר כיונה, ועד חביון עוז סתר משוררי אל, מנעימי זמירות אלה, אעופה ואשכונה. - ווער וואָלט מיר געגעבן, בשעת מײַן נפש בייגט זיך אײַן אין מיר, ווער וואָלט מיר געגעבן אַ פֿליגל ווי אַ טויב, און ביזן פֿאַרבאָרגענעם אָרט פֿון דער שטאַרקייט פֿונעם באַהעלטעניש פֿון די דאָזיקע געטלעכע זינגער, די מנעימי זמירות, זאָל איך פֿליִען און רוען.
ווידער באַנוצט ער זיך מיט אַ מליצה'דיקן לשון. "אבר" מיינט אַ פֿליגל - ווער וואָלט מיר געגעבן אַ פֿליגל ווי אַ טויב. (און אגב, "לציון הקדוש אמנה" שטייט נישט אין תהילים, עס ווערט דאָרט נישט דערמאָנט.) אַזוי בייגט זיך אײַן מײַן נפש און בעט און מתפּלל: איך זאָל זוכה זײַן צו דערגרייכן צום סתר פֿון די דאָזיקע משוררים, משוררי אל, מנעימי זמירות אלה, און זוכה זײַן צו פֿאַרשטיין זייערע מליצות און זייערע רייד און אויף וואָס זיי גייען אַרויף.
מי יביאני קודש הקודשים, מי יביאני בסוד קדושים אלה, בסוד קדושים רבה, מי סתריהם וסודותיהם יבינני, ורזיהם ורמיזותיהם ישכון עליי משכיל. מי ייתן ואדעה ואנוכי לא למדתי חכמה, מה יקחם ליבם ומה ירמזון עיניהם. אדעה מילים ידבר ואבינה מה יאמרו לי. - ווער וועט מיך ברענגען אין קודש הקדשים, ווער וועט מיך ברענגען אין סוד פֿון די דאָזיקע הייליקע, אינעם גרויסן סוד קדושים, ווער וועט מיך לאָזן פֿאַרשטיין זייערע פֿאַרבאָרגענע זאַכן און סודות, און אויף זייערע רזים און רמיזות זאָל רוען אויף מיר שכל. ווער וואָלט געגעבן איך זאָל וויסן, בעת איך האָב נישט געלערנט קיין חכמה, וואָס עס נעמט זייער האַרץ און וואָס זייערע אויגן רעמעזן. איך זאָל וויסן וועלכע ווערטער ער רעדט און פֿאַרשטיין וואָס זיי זאָגן צו מיר.
ווער וועט מיך מזכה זײַן צו פֿאַרשטיין דעם סוד פֿון די דאָזיקע קדושים, זייערע פֿאַרבאָרגענע ענינים און סודות, און איך זאָל דאָס פֿאַרשטיין. וואָס זייער האַרץ מיינט און וואָס זייערע אויגן רעמעזן - איך האָב דאָך נישט געלערנט קיין חכמה, ווער וואָלט געגעבן איך זאָל וויסן און פֿאַרשטיין זייערע רמזים. און דאָס אַלץ זענען לשונות פֿון פּסוקים: איך זאָל וויסן וועלכע ווערטער דער משורר רעדט דאָ, וואָס ער זאָגט און וואָס ער וויל מרמז זײַן.
מי ייתן ואבינה את ישוחו בנות השיר ואת יתרוממנה, את הלוך וטפוף תלכנה, ואת בבית אלוהים תלכנה ברגש, את ישמיעו קול רעש גדול, ואת אחרי הרעש קול דממה דקה, את תשחקנה ואת תבכינה, רגע תכעסנה ורגע תרצינה, את בני רשף יגביהו עוף, קודחי אש מאזרי זיקות, רשפי אש שלהבתיה, ואת ישפכו מים טהורים ממי מנוחות מנחל עדניהם לכבות את השריפה, את כמראה הלפידים מתהלכת בין החיות, והחיות רצוא ושוב כמראה הבזק, ואת תחת רקיע הקרח הנורא, כנפיהם ישרות אישה אל אחותה בעומדם תרפינה כנפיהם. - ווער וואָלט געגעבן איך זאָל פֿאַרשטיין ווען די בנות השיר בייגן זיך און ווען זיי הייבן זיך אויף, ווען זיי גייען הלוך וטפוף מיט קליינע טריט, און ווען זיי גייען מיט רגש אין בית אלוקים, ווען זיי מאַכן הערן אַ קול רעש גדול, און ווען נאָכן רעש קומט אַ קול דממה דקה, ווען זיי לאַכן און ווען זיי וויינען, איין מאָמענט כּעסן זיי און איין מאָמענט ווערן זיי באַסײַטיקט און פֿאַרזענט, ווען די בני רשף פֿליִען הויך, קודחי אש מאזרי זיקות, רשפי אש שלהבתיה, און ווען זיי גיסן ריינע וואַסער פֿון מי מנוחות פֿון זייער נחל עדנים אויסצולעשן די שׂריפֿה, ווען ווי דער אויסזען פֿון פֿאַקלען גייט עס צווישן די חיות, און די חיות לויפֿן רצוא ושוב כמראה הבזק, און ווען אונטער דעם רקיע פֿונעם קרח הנורא זענען זייערע פֿליגלען גלײַך איינע צו דער אַנדערער, און ווען זיי שטייען לאָזן זיי אַראָפּ זייערע פֿליגלען.
דאָס אַלץ ווערט געזאָגט אויף די ווערטער פֿונעם שיר: ווער וואָלט געגעבן איך זאָל זיך פֿאַרטיפֿן און זיי פֿאַרשטיין. עס זענען דאָ אויסדרוקן פֿון כּעס און אויסדרוקן פֿון התרצות; טיילמאָל שאַרפֿע און שווערע אויסדרוקן וואָס קומען אַרויס ווי אַ פֿײַערדיקע פֿלאַם, און טיילמאָל פֿײַנע אויסדרוקן פֿול מיט געפֿיל.
מה תשתוחחי נפשי ומה תהמי, מה תפחדי ומה תרהי. הוחילי לאלוהים, שאי אליו כפייך, הוחילי ישועת פניו, עמדי על אדמת קודש הזאת, שלי נעלייך, גשי אל הערפל, אדרתך השליכי, הכי את המים ויחצו הנה והנה, קומי עבורי. - וואָס בייגסטו זיך אײַן מײַן נפש און וואָס טומלסטו, פֿאַר וואָס האָסטו מורא און פֿאַר וואָס ציטערסטו. האָף צו גאָט, הייב אויף צו אים דײַנע הענט, האָף אויף דער ישועה פֿון זײַן פּנים, שטעל זיך אויף דער דאָזיקער הייליקער ערד, טו אויס דײַנע שיך, גיי צו צום נעפּל, וואַרף דײַן מאַנטל, שלאָג דאָס וואַסער און עס זאָל זיך צעטיילן אַהין און אַהער, שטיי אויף און גיי אַריבער.
"תרהי" איז מלשון יראה (מיט אַ ה'). ביז אַהער איז ער געווען דערשראָקן: ער שטייט פֿאַר אַ געוואַלדיקער אויפֿגאַבע און אַ גרויסער משׂא, צו פּרובירן פֿאַרשטיין וואָס די ווערטער פֿונעם שיר זאָגן און שטיין אויפֿן טיפֿן זינען פֿון זייערע רייד. און איצט שטאַרקט ער זיך אַליין: מה תשתוחחי נפשי - פֿאַר וואָס זאָלסטו זײַן געבויגן און געפֿאַלן - ומה תהמי, פֿאַר וואָס האָסטו מורא און פֿאַר וואָס ציטערסטו? טאַקע שווער, אָבער "הוחילי לאלוהים" - בעט פֿון דעם אייבערשטן ער זאָל דיר העלפֿן, שׂאי אליו כפּיך, האָף אויף דער ישועה פֿון זײַן פּנים. "עמדי על אדמת קודש הזאת" - דאָס איז דער פּירוש פֿון תהילים, "שלי נעלייך" - של נעליך מעל רגליך, "גשי אל הערפל" - ווי עס שטייט בײַ משה רבינו אַז ער איז צוגעגאַנגען צום ערפל, "אדרתך השליכי, הכי את המים ויחצו הנה והנה" - אַזוי ווי אליהו הנביא האָט געשלאָגן דאָס וואַסער מיט זײַן מאַנטל און עס האָט זיך צעטיילט, "קומי עבורי" - שטיי אויף און גיי אַריבער.
אל תירא מגשת אל הערפל, כה דיבר אליי האיש לבוש הבדים וקסת הסופר במותניו. והנה עב קטנה ככף איש, אסור ועלה ואל יעצרכה הגשם. - האָב נישט קיין מורא צוצוגיין צום נעפּל, אַזוי האָט צו מיר גערעדט דער מאַן וואָס איז אָנגעטאָן אין לײַוונט און דער שרײַבצײַג פֿונעם שרײַבער אויף זײַנע לענדן. און אָט איז אַ קליינע וואָלקן ווי אַ האַנט פֿון אַ מענטש, שפּאַן אײַן און גיי אַרויף, און דער רעגן זאָל דיך נישט אָפּהאַלטן.
כביכול אַ מלאך באַווײַזט זיך צו אים און זאָגט אים: האָב נישט קיין מורא צוצוגיין צום נעפּל. טאַקע, דאָ איז פֿאַראַן אַ גרויסער נעפּל, די קאַפּיטלעך תהילים זענען פֿאַרשלאָסן און פֿאַרחתמעט, אָבער האָב נישט קיין מורא - גיי אַרײַן אינעווייניק. "האיש לבוש הבדים וקסת הסופר במותניו" - דאָס זענען אויסדרוקן פֿון ספר דניאל. "והנה עב קטנה ככף איש" - דאָס באַשרײַבט וואָס עס איז געווען נאָך הר הכרמל און דער התגלות אלוקית, "ה' הוא האלקים": דרײַ יאָר איז נישט געווען קיין רעגן, און דעמאָלט האָט מען געזען אַן עב קטנה, אַ וואָלקן ווי די גרויס פֿון אַ מענטשנס פֿלאַך פֿון דער האַנט, און אליהו הנביא האָט געזאָגט צו אחאב ער זאָל אײַנשפּאַנען זײַן וואָגן און אַרויפֿפֿאָרן, ווײַל אויב ער וועט נישט לויפֿן אַהיים וועט אים דער רעגן נאָך פֿאַרהאַלטן אויפֿן וועג.
הנה רכב אש וסוסי אש, מהרי נפשי עלי, עלי בסערת השיר ועל זמר השמיימה, איה מעון שרי קודש אלה. שאלי איה סוד בני עלייה, דרשי וחקורי, הנה חבל נביאים יורדים לקראתך מהבמה, גם לפניהם תוף ונבל וכינור והם מתנבאים. - אָט איז אַ רכב פֿון פֿײַער און פֿײַערדיקע פֿערד, אײַל זיך מײַן נשמה און שׂטײַג אַרויף, שׂטײַג אַרויף אינעם שטורעם פֿונעם געזאַנג און אויפֿן קלאַנג פֿון זמר צום הימל, וווּ איז דער וווינאָרט פֿון די דאָזיקע הייליקע פֿירער. פֿרעג וווּ איז דער סוד פֿון די בני עלייה, פֿאָרש און זוך, אָט קומט אַ גרופּע נביאים אַראָפּ אַנטקעגן דיר פֿון דער במה, פֿאַר זיי איז דאָ אַ פויק, אַ נבל און אַ כינור, און זיי זאָגן נבואה.
אויך זיי זענען הייליקע מליצים וואָס זינגען און לויבן, אויך זיי פֿאַרמאָגן פֿאַרבאָרגענע חידות, זאָגן משלים, און רעדן דערהויבענע זאַכן מיט דער רוח השם וואָס רעדט דורך זיי און זײַן וואָרט איז אויף זייער לשון. דאָס אַלץ זענען לשונות פֿון פּסוקים אין די כתובים און נביאים, און ער זאָגט צו זײַן נשמה זי זאָל גיין זיי מבאר זײַן און זיך פֿאַרטיפֿן אין זיי.
הן המה מרחוק נראו לך ותבואי בסודם. על כן משכוך חסד, הן המה יחזיקו בימינך לפתוח לפנייך דלתיים ושערים לא יסגרו, יביאוך אל הר קודש, שירי תהילות ואל היכלם, ובאת בסודם ודלית מים חיים ממעיינותיהם. - זיי האָבן זיך דיר באַוויזן פֿון דער ווײַטנס און דו ביסט געקומען אין זייער געהיימעניש. דערפֿאַר האָבן זיי דיך געצויגן מיט חסד, זיי וועלן אָנכאַפּן דײַן רעכטע האַנט צו עפֿענען פֿאַר דיר טירן און טויערן וואָס וועלן זיך נישט פֿאַרמאַכן, זיי וועלן דיך ברענגען צום הר הקודש, צו די שירים פֿון תהלות און אין זייער היכל, און דו וועסט אַרײַנגיין אין זייער סוד און שעפּן לעבעדיקע וואַסער פֿון זייערע קוואַלן.
דאָס הייסט: די פּסוקים אַליין וועלן אונדז מסביר זײַן, פֿון דעם טיפֿן פֿאַרשטאַנד און פֿונעם זיך פֿאַרטראַכטן אין זיי, און פֿון פֿאַרשטיין זייערע רמזים, און זיי וועלן ווי אָנכאַפּן אונדזער האַנט און אונדז אַרײַנפֿירן אינעווייניק צו באַנעמען די פּנימיות פֿון די זאַכן.
אך השמרי נא מאבן הטועים, בתוך אבני אש התהלכת, השמרי מכל רעיון כוזב, יחללך מהר קודש שמה היית. - נאָר היט זיך פֿונעם "שטיין פֿון די וואָס בלאָנדזשען" (אבן הטועים), צווישן פֿײַערדיקע שטיינער ביסטו געגאַנגען, היט זיך פֿון יעדן פֿאַלשן געדאַנק, ער זאָל דיך נישט פֿאַרשוועכן פֿונעם הר הקודש וווּ דו ביסט דאָרט געווען.
מען דאַרף אַ גוואַלדיקע פֿאָרזיכטיקייט, ווײַל אויב נישט קען מען חלילה נישט ריכטיק מכוון זײַן די זאַכן און זיי פֿאַרדרייען. און מען גייט דאָך צווישן פֿײַערדיקע שטיינער, וואָס יעדער קליינער פֿוסטרעט איז פֿײַער. דערפֿאַר היט זיך פֿון "אבן הטועים" - פֿון אַן אָרט וווּ מען קען חלילה קומען צו אַ טעות, און היט זיך פֿון יעדן פֿאַלשן געדאַנק, וואָס דאָס פֿאַרשוועכט דיך פֿונעם הר הקודש וווּ דו ביסט געווען: דו האָסט זוכה געווען אַרויפֿצוגיין אויפֿן הר הקודש און זיך פֿאַרטיפֿן אין תהילים, אָבער אויב מען פֿאַרדרייט די זאַכן - פֿאַרשוועכט דאָס די קדושה פֿונעם הר הקודש.
עורה הנבל וכינור, שחר העירה, עורה נעים זמירות להשם אשירה, כל הויותי השם עד הלום חסדך הגדלת, על תולעת כמוני חמול חמלת, ותראני את כל אלה, בחכמתך אצלת, אשירה לך כי עליי גמלת. - וועק זיך אויף נבל און כינור, איך וועל אויפֿוועקן דעם פֿאַרטאָג, וועק זיך דער נעים זמירות, צו השם וועל איך זינגען; מײַן גאַנץ וועזן, השם, ביז אַהער האָסטו דײַן חסד פֿאַרגרעסערט, אויף אַ ווערעמל ווי מיר האָסטו רחמנות געהאַט, און מיר געוויזן דאָס אַלץ, פֿון דײַן חכמה האָסטו געשענקט, איך וועל דיר זינגען ווײַל דו האָסט מיר באַגליקט.
אויף דעם דאַנק איך השם, וואָס ער האָט רחמנות געהאַט אויף מיר צו פֿאַרשטיין אַלע פּסוקים און אַלע מקראות לויט דעם חסד השם אויף מיר.
ואני עת רצון לך השם תפילתי, אוסף חסדך עימדי, היה עזרתי, מה אהבתי תורתך כל היום היא שיחתי, גם עדותיך שעשועיי אנשי עצתי, תחי נפשי ותהללך ומשפטיך יעזרוני, נהניתי עד מאוד השם כי דבריך חיוני, סומכני כאמרתך ואחיה, ואל משברי תבישני, רחמיך רבים השם כמשפטיך חייני. - און איך, זאָל מײַן תפילה זײַן צו דיר השם אין אַן עת רצון, פֿאַרמער דײַן חסד מיט מיר, זײַ מײַן הילף; ווי שטאַרק האָב איך ליב דײַן תורה, אַ גאַנצן טאָג איז זי מײַן שמועס; אויך דײַנע עדות זענען מײַנע תּענוגים, מײַנע ראָטגעבער; זאָל מײַן נשמה לעבן און דיך לויבן, און דײַנע משפטים זאָלן מיר העלפֿן; איך האָב שטאַרק הנאה געהאַט השם ווײַל דײַנע ווערטער האָבן מיך דערקוויקט; שטיץ מיך לויט דײַן וואָרט און איך וועל לעבן, און זאָלסט מיך נישט פֿאַרשעמען פֿון מײַן האָפֿענונג, דײַנע רחמים זענען פֿיל השם, לויט דײַנע משפטים דערקוויק מיך.
"ואל משברי תבישני" - פֿאַרשעם מיך נישט פֿון מײַן האָפֿענונג. און דאָ שרײַבט ער אונטער: כ"ב חשוון תרכ"ח, מאיר ליבוש מלבי"ם.
אין זיין הקדמה לייגט דער מלבי"ם פאָר די גדלות פון ספר תהלים: א בית אוצר פון תהלות ותפלות, שירות וזמרות, פונעם אוצר פון דוד המלך וואס האט מתפלל געווען סיי בעת צרה און סיי ווען עס איז אים גוט געווען, ביז די זקני הדורות האבן צוגעלייגט זייערע אייגענע נטיעות - משה, שלמה, אסף, בני קרח, ביז גלות בבל און שיבת ציון. ער דערקלערט אז ער וועט זיך נישט פארנעמען מיט חקירות און השערות איבער די נעמען פון די כלי זמר וואס שטייען אין די קעפ פון די מזמורים - מגדלים פורחים באויר - נאר ער וועט גיין לויט די כללי הביאור וואס ער האט אראפגעלייגט אין גאנץ תנ"ך. דריי שוועריקייטן רעכנט ער אויס אין זיין מלאכה: פסוקים וואס זענען צעווארפן ווי טרוקענע ביינער אן קיין פארבינדונג צווישן זיי, ביז ער האט געפונען דעם קוטב פון יעדן מזמור און אריינגעבלאזן אין אים א רוח; דער פארלוסט פון די ספרי קורות המלכים פון וועלכע מיר וואלטן פארשטאנען דעם הינטערגרונט פון די מזמורים, ביז ער האט אים אנטשלעסלט פון די רמזים פון די ווערטער אליין; און א דערהויבענע שפראך פון שירה, מדוקדק מיט א פלס ומאזנים - נישט ווי די שירים פון די היינטיגע דיכטער - וואס איז ווי א מגדל עוז מיט איר שפיץ אין הימל. און צום סוף האט ער געשטארקט זיין נפש: שרעק זיך נישט פון צוטרעטן צום ערפל, אבער היט זיך פונעם אבן הטועים און פון יעדן פאלשן רעיון. פון דא וועלן מיר בעזרת השם אנשלאגן אונזער וועג אינעם לימוד התהלים אליין.