מיר הייבן אן איינע פון די מערסט קאמפליצירטע פרקים אין ספר שמואל, און מעגליך אין גאנץ נביאים. נישט קאמפליצירט מצד דעם מעשה אליין, וואס איז פשוט און קלאר, נאר מצד די הבנה: מעשה דוד ובת שבע. ווי קען מען פארשטיין אז דוד המלך קומט צו אזא מעשה, און ווי קען מען פארשטיין אז נאכדעם זעט מען קלאר אז דער הקדוש ברוך הוא איז אים מוחל? די אלע זאכן פאדערן א ביאור, און דערפאר וועלן מיר לערנען די פרשה מיטן מלבי"ם, וואס זיין וועג איז מדקדק צו זיין אינעם לשון פון די פסוקים און ארויסנעמען פון זיי דעם אמת'ן בילד.
עמיצער האט אמאל געזאגט אז א מענטש וואס לערנט דעם אברבנאל ערב שבת קען צוקומען לידי כפירה. פארוואס? ווייל דער דרך פונעם אברבנאל איז צו ברענגען צוואנציג און דרייסיג שאלות אויף דער פרשה, און ערשט דערנאך געבן איין יישוב וואס פארענטפערט אלעס צוזאמען. א מענטש הייבט אן ערב שבת, קומט אן צו דער צוואנציגסטער שאלה און פאלט איין אין שלאף. קומענדיגן שבת קומט ער אן צו דער פופצנטער שאלה און שלאפט איין. נאך א האלבוועגס יאר איז זיין גאנצע תורה פול מיט קושיות און ער איז קיינמאל נישט אנגעקומען צו די תירוצים. דערפאר וועלן מיר דא זען די שוועריקייטן אין דער פרשה, אבער מיר וועלן גיין ביזן סוף פונעם וועג און זען אויך די הבנה, ווי אזוי די זאכן ווערן פארענטפערט און ווי אזוי חז"ל קוקן אן דעם גאנצן ענין. און עס איז כדאי מקדים צו זיין: אפילו וואס מיר וועלן מסביר זיין אינצווישן די פסוקים איז נאך אלץ א חלק פונעם הסבר, ווייל דער פולער און טיפערער הסבר, ווי דער הרב דסלר ערקלערט און ווי די זאכן ווערן פארשטאנען לויטן זוהר, וועט ערשט פארשטאנען ווערן ביים סוף פון דער פרשה.
וַיְהִי לִתְשׁוּבַת הַשָּׁנָה לְעֵת צֵאת הַמְּלָאכִים וַיִּשְׁלַח דָּוִד אֶת־יוֹאָב וְאֶת־עֲבָדָיו עִמּוֹ וְאֶת־כָּל־יִשְׂרָאֵל וַיַּשְׁחִתוּ אֶת־בְּנֵי עַמּוֹן וַיָּצֻרוּ עַל־רַבָּה וְדָוִד יוֹשֵׁב בִּירוּשָׁלָיִם׃ - און עס איז געווען צום ענדע פונעם יאר, אין דער צייט ווען די מלכים גייען ארויס אין קריג, האט דוד געשיקט יואב'ן און זיינע קנעכט מיט אים און גאנץ ישראל, און זיי האבן פארלענדעט די בני עמון און באלאגערט רבה, און דוד זיצט אין ירושלים.
דער מלבי"ם איז מסביר: די גאנצע הקדמה, וואס אויפ'ן ערשטן בליק איז נישט נוגע צום ענין, קומט אונז זאגן וואס איז געווען דער גורם צו דער גאנצער געשיכטע. דער גורם איז געווען אז דוד המלך איז געזעסן אין שטוב און איז נישט ארויסגעגאנגען מלחמה האלטן די מלחמות ה', און דאס איז וואס האט געברענגט אויף אים די גאנצע צרה. און אויף יעדן מעגליכן תירוץ ענטפערט דער פסוק פון פאראויס. וועסטו זאגן אז דוד איז געווען מיד פון דער פריערדיגער מלחמה? זאגט דער פסוק "לִתְשׁוּבַת הַשָּׁנָה", עס איז שוין אריבער א גאנץ יאר זינט דעמאלט. וועסטו זאגן אז די וועטער האט נישט ערלויבט, רעגן און קעלט? זאגט דער פסוק "לְעֵת צֵאת הַמְּלָאכִים", און חז"ל זאגן אז דאס איז געווען אין חודש סיוון, די צייט ווען מלכים גייען ארויס אין קאמף. ווייל אין ווינטער איז שווער פאר מלכים ארויסצוגיין קעמפן, און ווי באקאנט איז דאס וואס האט צובראכן דייטשלאנד אינעם פרואוו צו אייננעמען רוסלאנד געווען דער "גענעראל ווינטער", און אזוי אויך ביי נאפאלעאן. דא איז די פראבלעם נישט געווען.
וועסטו זאגן אז דאס איז געווען א קליינע מלחמה, און א קעניג גייט דאך נישט ארויס שליכטן יעדן לאקאלן קאנפליקט? באטאנט דער פסוק אז דוד האט געשיקט יואב'ן דעם שר הצבא, "וְאֶת־עֲבָדָיו עִמּוֹ" - אלע שרי החיל און אלע גיבורים - "וְאֶת־כָּל־יִשְׂרָאֵל". אין אזא מצב פאסט זיך אז זייער קעניג זאל ארויסגיין אין שפיץ פון זיי. און וועסטו זאגן אז עס איז געווען א קורצע צייט? זאגט דער פסוק "וַיַּשְׁחִתוּ אֶת־בְּנֵי עַמּוֹן וַיָּצֻרוּ עַל־רַבָּה", א לאנגע תקופה: פון ז' סיוון ביז כ"ד אלול, גאנצע חדשים זענען זיי געווען אין שלאכט. דוד האט געזען אז די מלחמה ענדיגט זיך נישט שנעל, און עס וואלט געווען ריכטיג אז ער זאל ארויסגיין און זיך באטייליגן מיט זיי. דוד איז דאך געווען דער וואס פלעגט ארויסגיין און קעמפן די מלחמות פון כלל ישראל. די דריי ווערטער "וְדָוִד יוֹשֵׁב בִּירוּשָׁלָיִם" זענען דער תמצית פונעם ענין און די הקדמה צו אלעס וואס גייט נאכפאלגן.
וַיְהִי לְעֵת הָעֶרֶב וַיָּקָם דָּוִד מֵעַל מִשְׁכָּבוֹ וַיִּתְהַלֵּךְ עַל־גַּג בֵּית־הַמֶּלֶךְ וַיַּרְא אִשָּׁה רֹחֶצֶת מֵעַל הַגָּג וְהָאִשָּׁה טוֹבַת מַרְאֶה מְאֹד׃ - און עס איז געווען פארנאכט, און דוד איז אויפגעשטאנען פון זיין בעט און האט שפאצירט אויפ'ן דאך פונעם קעניג'ס פאלאץ, און ער האט דערזען א פרוי זיך וואשן פון אויפ'ן דאך, און די פרוי איז געווען זייער שיין צו זען.
עס רעדט זיך נאך בייטאג, פארנאכטס, און נישט ביינאכט. און וואס מיינט "אִשָּׁה רֹחֶצֶת מֵעַל הַגָּג", איז דען די פרוי ארויפגעגאנגען זיך וואשן אויפן דאך? ערקלערט דער רד"ק אז די ווערטער "מֵעַל הַגָּג" גייען צוריק אויף "וַיַּרְא": דוד איז געשטאנען העכערן דאך, און פון דארט האט ער געזען א פרוי וואשן זיך. נישט אז די פרוי האט זיך געוואשן אויפן דאך, נאר דער וואס האט געזען איז געווען העכערן דאך.
און דא דארף מען ברענגען די גמרא אין מסכת סנהדרין (ק"ז ע"א). אמר רב יהודה אמר רב: א מענטש זאל זיך קיינמאל נישט ברענגען לידי ניסיון, ווייל דוד מלך ישראל האט זיך געברענגט לידי ניסיון און איז דורכגעפאלן. ער האט געזאגט פאר אים: רבונו של עולם, פארוואס זאגט מען אלוקי אברהם אלוקי יצחק ואלוקי יעקב, און מען זאגט נישט אלוקי דוד? האט ער אים געזאגט: זיי האבן ביי מיר בייגעשטאנען א ניסיון, און דו ביסט ביי מיר נישט אויסגעפרואווט געווארן - דאס הייסט נישט מיט אזא שטארקן ניסיון. האט ער געזאגט פאר אים: רבונו של עולם, בחנני ה' ונסני. האט דער קדוש ברוך הוא אים געזאגט: איך וועל דיך פרובירן, און איך וועל טאן מיט דיר א זאך וואס איך האב נישט געטאן מיט די אבות. פאר זיי האב איך נישט מודיע געווען מיט וואס זייער ניסיון וועט זיין, און פאר דיר בין איך מודיע - איך זאג דיר אן אז איך וועל דיך פרובירן מיט אן ענין פון ערווה. גלייך "וַיְהִי לְעֵת הָעֶרֶב וַיָּקָם דָּוִד מֵעַל מִשְׁכָּבוֹ", זאגט רב יהודה: ער האט איבערגעדרייט זיין שלאף פון דער נאכט צו א שלאף בייטאג, און עס איז נתעלם געווארן פון אים אן הלכה - א קליינער אבר איז דא אינעם מענטש, משביעו רעב, מרעיבו שבע (ווען מען זעטיגט אים איז ער הונגעריג, און ווען מען הונגערט אים אויס איז ער זאט).
דא ליגט א געוואלדיגע זאך. וואס מיינט "וַיָּקָם מֵעַל מִשְׁכָּבוֹ"? אז דוד איז פריער געווען אין א משכב, און משכב מיינט תשמיש. און וואס פלוצלונג בייטאג? נאר דוד האט דאך געוואוסט וואס דער אויבערשטער האט אים געזאגט, אז ער וועט געפרואווט ווערן מיט א זאך פון ערווה, האט ער געזאגט: איך וועל זיך אנזעטיגן בהיתר כדי איך זאל נישט נאכגעצויגן ווערן צום איסור. און לכאורה איז דא אין דעם א סברא. אבער חז"ל לערנען אונז אז די תאווה ארבעט פונקט פארקערט: ווי מער א מענטש שטילט זיין תאווה, אפילו בהיתר, זעטיגט עס אים נישט נאר הונגערט אים אויס. "אבר קטן יש באדם, משביעו רעב, מרעיבו שבע". בפשטות רעדט מען פונעם אבר התשמיש, אבער דער יסוד גילט ביי אלע תאוות. א מענטש וואס דרוקט אראפ זיין תאווה און פארשטארקט זיך דערויף, מאכט אז די תאווה זאל זיך נישט ווייטער קלעבן צו אים. קוק אויף א מענטש וואס האט געגעסן, נאך א קורצע צייט ווערט ער ווידער הונגעריג. און פארקערט, ווער עס האט נישט געגעסן א לאנגע צייט, ביי א געוויסן שלב לאזט זיין הונגער נאך. מענטשן וואס פאסטן א הפסקה - פון מוצאי שבת ביז פרייטאג, זעקס טעג אן עסן און טרינקען אפילו ביינאכט - זאגן אז דער עיקר שוועריקייט איז אין די ערשטע צוויי טעג, און דערנאך ווערט עס אסאך גרינגער. אויפן זעלבן יסוד: מרעיבו שבע.
און דאס איז אויך די סיבה פארוואס מען הערט היינט אויף אלערליי פארדרייטקייטן וואס השם ירחם, וואס אמאל זענען זיי נישט געווען. אלע שקצים ורמשים קומען ארויס פונעם שאנק, און נאך אלערליי מרעין בישין וואס מען האט נישט געהערט דערפון. וואס איז געשען? משוגעים זענען דאך געווען אין אלע דורות, וואס איז געשען אז היינט איז די כמות אזוי גרויס און די משוגעת'ן אזוי ווילד? דער פונקט איז אז אמאל, כדי צו טאן אן עבירה, האט א מענטש געדארפט שווער הארעווען. היינט ליגן אלע עבירות ביי אים אינעם טעלעפאן, און אלע איסורים אינעם הויז מיט די אלע קאבלען און צרות. אזא מענטש, ווען עס קומט צו אים אן ענין פון תאווה, רעדט עס שוין נישט צו אים; פון גרויס וואס ער איז שטוף אין זימה דארף ער עפעס פיל שטערקער כדי אים אנצורירן, און אזוי קייקלט ער זיך אראפ ביסלעכווייז. עס איז פונקט ווי א סם: ווער עס האט קיינמאל נישט גערויכערט, גלוסט זיך אים נישט. אבער נאך די ערשטע ציגארעטלעך, אדער פון די ערשטע דאזעס, מוז מען שוין האבן מער. "בלויז צוויי ציגארעטלעך א טאג" ווערט צוויי פעקלעך. און אזוי ביי סמים: מען הייבט אן מיט "לייכטע סמים, נישט עפעס ערנסט", און דערנאך נאך א דאזע און נאך א דאזע, און שווערערע סמים, ביז ער שטארבט פון א מנת יתר. אמאל פלעגט מען שרייבן דערויף אין דער צייטונג, היינט שרייבט מען שוין נישט, ווייל עס איז צו פארשפרייט. און וואס איז א מנת יתר? דאס איז פונקט דער פונקט: די תאווה וואקסט און ער מוז זי באפרידיגן מער, אבער דער גוף קען עס מער נישט אויסהאלטן.
עס האט דערציילט א תלמיד חכם אז ער איז אמאל אריין אין אן אויטאבוס, און עס איז דארט געווען א פרוי, און ער האט נישט געוואלט זיצן לעבן איר און איז געשטאנען. האט אים א פרייער וואס איז דארט געזעסן געזאגט: ענק פרומע, ענקער קאפ טראכט די גאנצע צייט נאר פון די זאכן. וואס איז שוין געשען אויב דו וועסט זיצן לעבן איר? מיר שטערט עס בכלל נישט, איך גיי אפילו אויפן ים-ברעג און עס טוט מיר גארנישט. האט אים דער רב געזאגט: אויך א בלינדער ווערט נישט פארבלענדט פון דער זון. יענער האט נישט פארשטאנען. האט ער אים געזאגט: איך וועל דיר מסביר זיין. דער נאטירלעכער אופן וויאזוי דער בורא עולם האט באשאפן דעם מענטש איז, אז אויב ער זעט א זאך פון איסור, זאל עס אויף אים משפיע זיין. אזא מענטש איז געזונט. ווער עס זאגט "עס האט בכלל קיין השפעה נישט אויף מיר", דער האט א פראבלעם, און עס זענען דא געוויסע דאקטוירים וואס קענען דאס באהאנדלען. דו ביסט ווי א בלינדער: פון גרויס וואס דו ביסט פארזונקען אין זימה, איז עס שוין נישט משפיע אויף דיר, ווייל דו ביסט טיף טיף אינעם בלאטע. איך, וואס ווער יא באאיינפלוסט, מיין מצב איז גוט, און דערפאר היט איך זיך. דו מיינסט אז דיין מצב איז בעסער ווייל דו ווערסט נישט באאיינפלוסט? פארקערט, דאס ווייזט ווי טיף דו ביסט פארפארן, וויפיל שמירת עינים איז ביי דיר א פרעמדער באגריף. א בלינדער קוקט אויף דער זון און זאגט "עס מאכט מיר גארנישט אויס" - ער איז דער קראנקער, נישט איך. און אזוי איז אין אלע ענינים: א מענטש וואס האלט זיך צוריק און פארשפארט זיך, וועט זען אז ער האט א כוח זיך מתגבר צו זיין, און א מענטש וואס פרובירט זיך צו זעטיגן וועט נאר טיפער אראפפאלן.
און וויאזוי איז דוד אנגעקומען צו דער דאזיגער סיטואציע? זאגט די גמרא: בת שבע האט געוואשן איר קאפ "תותי חלתא", אונטער א סארט קארב פון ראָרן וואס איז געווען ווי א מחיצה. איז געקומען דער שטן און האט זיך באוויזן פאר דוד ווי א פויגל. האט דוד געשאסן א פייל אויפן פויגל, און דער פייל האט דורכגעשניטן יענע מאטע פון ראָרן, און בת שבע איז אנטפלעקט געווארן פאר אים און ער האט איר געזען. און עס איז באקאנט אז דער יצר הרע ווירקט נאר אין דעם וואס די אויגן פונעם מענטש זעען. קיין ראיה נישט - קיין יצר הרע נישט.
און פון דא איז דא א קשיא: עס שטייט "וְלֹא תָתוּרוּ אַחֲרֵי לְבַבְכֶם וְאַחֲרֵי עֵינֵיכֶם", און דאס אויג זעט דאך און דאס הארץ גלוסט, אויב אזוי וואלט מען דאך געדארפט זאגן קודם "אחרי עיניכם" און ערשט דערנאך "אחרי לבבכם"? נאר מען לערנט אונז אויס: דאס אויג זעט נישט נאר אויב דאס הארץ וויל. ווען דאס הארץ וויל, זעט דאס אויג, און ווען דאס הארץ וואלט נישט געוואלט, וואלט דאס אויג אויך נישט געזען. טאקע דאס אויג זעט און דאס הארץ גלוסט, אבער וויאזוי האט דאס אויג געזען? ווייל דאס הארץ האט געוואלט.
וַיִּשְׁלַח דָּוִד וַיִּדְרֹשׁ לָאִשָּׁה וַיֹּאמֶר הֲלוֹא־זֹאת בַּת־שֶׁבַע בַּת־אֱלִיעָם אֵשֶׁת אוּרִיָּה הַחִתִּי׃ - און דוד האט געשיקט נאכפרעגן אויף דער פרוי, און מען האט געזאגט: דאס איז דאך בת שבע די טאכטער פון אליעם, דאס ווייב פון אוריה החתי.
דוד המלך האט געשיקט נאכפרעגן צי די פרוי איז א פנויה אדער אן אשת איש. זאגט דער מלבי"ם: איידער מיר וועלן דאס מבאר זיין, דארף מען וויסן אז דער אברבנאל באשולדיגט שטארק דוד המלך, און רעכנט אויס ביי אים פינף זינד. לאמיר זיי אויסרעכענען, און דערנאך וועלן מיר זען ווי דער מלבי"ם ווייזט אויף פון די פסוקים אליין דאס פארקערטע. דער ערשטער חטא: אשת איש. חז"ל ערקלערן אז זי איז געווען א מגורשת, אבער דער אברבנאל האט נישט אנגענומען דעם פירוש. דער צווייטער חטא: נאכדעם וואס בת שבע האט געזאגט "הָרָה אָנֹכִי", האט דוד פרובירט צו שיקן אוריה צו זיין ווייב, כדי ער זאל מיינען אז דער היריון איז פון אים, און אזוי פארדעקן די זאך. און דאס איז שרעקליך און פחד'דיג, ווייל דעמאלט וועט דוד'ס זון אויפוואקסן אין אוריה'ס שטוב, און אוריה וועט זיין זיכער אז דאס איז זיין קינד. אויסער דעם וואס ער איז א ממזר, איז דא דא דער ענין פון "ומלאה הארץ זימה", ווייל ווען מען ווייסט נישט ווער דער טאטע איז, קען א ברודער חתונה האבן מיט זיין שוועסטער. דער דריטער חטא: וואס ער האט באפוילן צו שטעלן אוריה קעגן דעם שטארקסטן פראנט פון דער מלחמה כדי אים צו טויטן, ווען ער האט קיין שום עולה נישט געטאן. עס וואלט געווען בעסער אויפצוהאלטן אוריה'ן אין ירושלים, צו זען אז בת שבע זאל געבוירן בסתר, און דערנאך אים צוריקשיקן אהיים אן דעם וואס ער זאל עפעס וויסן. דער פערטער חטא: וואס ער האט אים נישט גע'הרג'עט אליין נאר מיט דער שווערד פון די בני עמון, און מיט דעם האט ער גורם געווען אז עס זאלן אומקומען נאך גיבורים פון כלל ישראל, ווייל מען האט דאך געמוזט אנצינדן א שלאכט וואו ער זאל פאלן, און אין אזא שלאכט פאלן אויך אנדערע, בשעת ער וואלט אים געקענט הרג'ענען בצנעה. דער פינפטער חטא: וואס ער האט זיך געאיילט חתונה צו האבן מיט איר תיכף ביים ענדע פון די טעג פון אבלות, און מיט דעם האט אויסגעזען ווי ער לויפט נאך אלץ נאך די תאוה. און לויט דער שיטה פונעם אברבנאל האט דוד טאקע פארמערט מיט עוון און אשמה, נאר דער אויבערשטער האט אים מוחל געווען ווייל ער האט תשובה געטאן מיט א תשובה שלימה, האט מקבל געווען זיין שטראף, און "ושב ורפא לו".
זאגט דער מלבי"ם: מיט דער ריכטיגער השקפה איז די שיטה פון חז"ל מוכרח. אן אשת איש וואס האט געלעבט מיט א פרעמדן מענטש און איר מאן איז געשטארבן - איז אסורה לבעל ולבועל אויף אייביג. אויב אזוי, ווי קען זיין לויט דיין מהלך אז דוד האט חתונה געהאט מיט איר? און נישט נאר דאס, נאר די זאך האט זיך ווייטער געצויגן אויך נאך דער תוכחה פון נתן הנביא, און אפילו דער אברבנאל איז מודה אז דוד האט תשובה געטאן. קען דען זיין אז א מענטש זאל תשובה טאן מיט א שרץ בידו, אז ער בלייבט פארהייראט צו א פרוי וואס איז אים פארבאטן? אוודאי נישט.
און נאך מער: אויב זי איז געווען אן אשת איש, איז דאס קינד א ממזר. און אויב דאס קינד איז א ממזר, ווי קען דוד בעטן און מתחנן זיין אז דער זון זאל בלייבן לעבן? עס איז דאך באקאנט אז כל זמן דער ממזר לעבט איז נישטא קיין כפרה פאר דעם וואס האט אים געבוירן, און ער איז בבחינת א מזכרת עוון, און א כפרה קען נאר זיין ווען ער שטארבט. אויב אזוי, דאס קינד איז קראנק, וואלט מען דאך געדארפט זאגן: ברוך השם ער זאל גיין פון דער וועלט און דער עוון זאל פארמעקט ווערן! וואס איז דער פלאץ צו מתפלל זיין ער זאל לעבן, אויב ער איז געקומען פון א ביאה אסורה?
און נאך א ראיה: ווי אזוי קען זיין אז דער אויסדערוויילטער מנהיג צו פירן כלל ישראל, שלמה בן דוד, איז געבוירן געווארן פון בת שבע, וואס לויט דיין שיטה וואלט זי געדארפט זיין פארבאטן פאר דוד'ן? ער הייסט דאך אויך "ידידיה", ווייל הקדוש ברוך הוא האט אים ליב געהאט, ידיד ה'. קען דען א ידיד ה' קומען פון א ביאה מיט אן אשת איש? און נאך מער, די גאנצע מלוכה האט זיך ווייטער געצויגן דורך אים! פון דעם אלעם איז קלאר אז בת שבע איז בשום אופן נישט געווען פארבאטן פאר דוד'ן.
און פארוואס איז זי נישט געווען קיין אשת איש? ווייל יעדער וואס איז ארויס אין מלחמה ביי מלכות בית דוד פלעגט געבן א גט כריתות פאר זיין ווייב. און דער טעם פון דער תקנה איז געווען: אין יענע צייטן, ווער עס איז געפאלן אין קאמף האט מען נישט אהיימגעברענגט אין אן ארון, נאר ער האט געהאט א דין פון א מת מצוה, ער קונה מקומו און מען באגראבט אים אויפן פלאץ. און אזוי קען זיין אז עס זענען ארויס אין שלאכט הונדערט טויזנט מענטשן און צוריקגעקומען ניינציג טויזנט, און צען טויזנט ליגן באגראבן ערגעץ אין די פעלדער. ווער זענען זיי און וואס זענען זיי? ווער זענען די עדים וואס האבן געזען די קבורה פון יעדן באזונדער? "ער איז ארויס מיט מיר קעמפן, איך קען אים נישט, מען האט מיר געזאגט אז ער איז אומגעקומען, מיר האבן געגראבן און באגראבן". וואלט דאך זיין ווייב געבליבן אן עגונה ביזן סוף פון אירע טעג, ווייל עס זענען נישטא קיין עדים וואס זאלן מעיד זיין אז איר מאן איז טויט.
וואס האט מען געטאן? מען האט מתקן געווען אז יעדער וואס גייט ארויס אין מלחמה ביי בית דוד זאל שרייבן א גט כריתות פאר זיין ווייב. און דער אמת איז אז די זאך האט זיך שוין אנגעהויבן אין די צייטן פון שאול המלך. וואו זעט מען דאס? ווען דוד'ס פאטער האט אים געשיקט זען וואס הערט זיך מיט זיינע ברידער ביי דער מלחמה מיט גלית, האט ער אים געזאגט "וְאֶת עֲרֻבָּתָם תִּקָּח", און חז"ל זאגן: ברענג פון זיי דעם גט כריתות וואס זיי דארפן געבן פאר זייערע ווייבער. און אזוי, אויב ער וועט שטארבן אין דער מלחמה, ווערט די פרוי א גרושה און נישט קיין אלמנה, און מען פארדינט דערמיט צוויי זאכן: ערשטנס, אפילו מען ווייסט נישט מיט זיכערקייט צי ער איז געשטארבן, וויבאלד ער איז נישט צוריקגעקומען פון דער מלחמה ווערט דער גט חל, און די פרוי איז מותר צו הייראטן תיכף ביים ענדע פון דער מלחמה. צווייטנס, זי דארף נישט קיין יבום אויב זי האט נישט קיין קינדער, ווייל נאר אן אלמנה דארף יבום און נישט קיין גרושה. און עס איז דא א מחלוקת אין חז"ל צי מען פלעגט שרייבן א גט גמור לחלוטין, אדער א גט על תנאי - אויב איך קער זיך נישט צוריק ביים ענדע פון דער מלחמה זאלסטו זיין מגורשת פון יעצט אן.
און דא איז דער מלבי"ם מדייק אינעם לשון פונעם פסוק: "וַיִּשְׁלַח דָּוִד וַיִּדְרֹשׁ לָאִשָּׁה" - זיין ערשטע שאלה איז געווען צי זי איז אן אשת איש צי א פנויה. און ווען מען האט אים געענטפערט "הֲלוֹא זֹאת בַּת שֶׁבַע בַּת אֱלִיעָם אֵשֶׁת אוּרִיָּה הַחִתִּי", האט ער פון דעם אליין געוואוסט אז זי איז א פנויה. ווייל אוריה איז דאך געווען פון די גיבורי דוד, ווי עס שטייט מפורש אין די כתובים, און ער איז ארויס אין שלאכט; אויב אזוי איז קלאר אז ער האט איר איבערגעלאזט א גט, ווי דער מנהג איז דעמאלט געווען אז יעדער האט איבערגעלאזט א גט. און אויב דו וועסט פרעגן, ווער זאגט אז דאס איז זיכער געטאן געווארן? זי איז דאך "בַּת אֱלִיעָם", און אליעם איז געווען דער זון פון אחיתופל הגילוני דעם יועץ פון דוד, און ער, זאגט דער מלבי"ם, איז דער וואס האט געגעבן די עצה און מתקן געווען די תקנה אז די פרוי זאל באקומען א גט פארן מאן'ס ארויסגיין אין קאמף. און אויב ער איז געווען דער בעל התקנה, האט ער אוודאי געזארגט אז ביי זיין אייניקל זאל מען דאס מקיים זיין.
און וואס איז געווען דוד'ס פלאן? דער כלל איז געווען אז דער גט גייט אריין אין קראפט אויב ער קערט זיך נישט צוריק צוזאמען מיט אלע אנשי המלחמה. אויב אזוי, וועט דוד פארנעמען אוריה'ן צום סוף פון דער מלחמה מיט עפעס א שליחות, און אלע קעמפער וועלן צוריקקומען אין א באשטימטן טאג, בשעת ער וועט צוריקקומען ערשט צוויי וואכן שפעטער - און דעמאלט ווערט דער גט חל, און די פרוי ווערט א מגורשת. און ווען ער וועט צוריקקומען, וועט ער זי פון פריש מְקַדש זיין. און ווי אזוי איז זי מגורשת? למפרע, שוין פון דער שעה וואס ער האט געגעבן דעם גט. און פארוואס מוז מען אזוי זאגן? ווייל אויב מען זאל זאגן אז זי ווערט נאר מגורשת פון דעם מאמענט וואס ער איז נישט צוריקגעקומען, קען דאך זיין אז ער איז שוין געשטארבן אין סוף סיון, און ווי קען א גט חל זיין נאכדעם וואס זי איז שוין אן אלמנה? נאר על כרחך מוז דער גט חל זיין רעטראאקטיוו למפרע פון דער שעה פון נתינה, און דעמאלט איז זי סיי פטור פון יבום און סיי ווערט זי פאררעכנט פאר א גרושה. און דאס איז געווען דוד'ס פלאן: זי זאל זיין א פנויה למפרע.
וַיִּשְׁלַח דָּוִד מַלְאָכִים וַיִּקָּחֶהָ וַתָּבוֹא אֵלָיו וַיִּשְׁכַּב עִמָּהּ וְהִיא מִתְקַדֶּשֶׁת מִטֻּמְאָתָהּ וַתָּשָׁב אֶל־בֵּיתָהּ׃ - און דוד האט געשיקט שליחים און האט זי גענומען, און זי איז געקומען צו אים, און ער איז געלעגן מיט איר, און זי האט זיך גערייניגט פון איר טומאה, און זי איז צוריקגעגאנגען צו איר הויז.
דוד שיקט שליחים, און ער האט געוואלט זיי זאלן אויספארשן די זאך, עס זאל זיין קלאר אז די דאזיגע פרוי איז טאקע געגט. און דער פסוק לייגט צו, כדי דו זאלסט נישט מיינען אז דוד איז נישט נזהר געווען פון דעם איסור פון אשת איש - וואס דו זעסט דאך אז אפילו פון דעם איסור נידה איז ער געווען נזהר. איר מאן איז געווען אויפ'ן שלאכטפעלד און זי האט נישט געהאט קיין שום נאטירלעכן באדארף זיך צו רייניגן (כאטש אין יענע צייטן פלעגט מען זיך אויך מטהר זיין צוליב עסן טהרות), און אין יענער שעה איז זי "מִתְקַדֶּשֶׁת מִטֻּמְאָתָהּ" - זי האט זיך געטובל'ט פון איר נידה. אויב אזוי איז דא נישט געווען קיין איסור אשת איש און אויך נישט קיין איסור נידה, און אויך די דאזיגע עבירה קלעבט זיך נישט אן אין דוד'ן.
וַתַּהַר הָאִשָּׁה וַתִּשְׁלַח וַתַּגֵּד לְדָוִד וַתֹּאמֶר הָרָה אָנֹכִי׃ - און די פרוי איז טראגעדיג געווארן, און זי האט געשיקט און אנגעזאגט פאר דוד'ן און געזאגט: איך בין טראגעדיג.
זאגט דער זוהר הקדוש: אוריה איז ארויסגעגאנגען און האט איר איבערגעלאזט א גט אין ז' סיון, און די מעשה איז געווען אין כ"ד אלול. און פארוואס איז וויכטיג צו וויסן די דאטומען? ווייל עס מוזן זיין דריי חדשי הבחנה. א פרוי טאר זיך נישט חתונה האבן מיט א צווייטן אינאיינעם מיט דריי חדשים, ווייל אויב זי וועט געבערן וועט מען נישט וויסן צי דאס קינד איז א בן תשעה פונעם ערשטן אדער א בן שבעה פונעם צווייטן, ווייל א פרוי קען געבערן למקוטעין, אדער צו זיבן חדשים אדער צו ניין חדשים. און דא זענען שוין אריבער דריי חדשים זינט אוריה איז אוועק פון דער היים, און דערפאר האט זי געקענט זאגן פאר דוד'ן מיט א קלארקייט "הָרָה אָנֹכִי", ווען די טראגעדיגקייט איז געווען קלאר אז זי איז פון אים.
און פון וואו האט זי שוין דעמאלט געוואוסט אז זי איז טראגעדיג? זאגט דער רלב"ג: זי האט באלד דערשפירט איר עיבור דערמיט וואס עס האבן זיך אפגעטון פון איר ארחות נשים, דאס הייסט זי האט אויפגעהערט צו זען מראות דמים, און פון דעם האט זי געוואוסט. ווייל אויב נישט, וואלט זי דאך געדארפט ווארטן נאך דריי חדשים ביז עס וועט זיין דער עובר ניכר.
וַיִּשְׁלַח דָּוִד אֶל־יוֹאָב שְׁלַח אֵלַי אֶת־אוּרִיָּה הַחִתִּי וַיִּשְׁלַח יוֹאָב אֶת־אוּרִיָּה אֶל־דָּוִד׃ - און דוד האט געשיקט צו יואב'ן: שיק מיר אוריה החתי; און יואב האט געשיקט אוריה'ן צו דוד'ן.
יואב איז געווען אויפ'ן שלאכטפעלד, און אוריה מיט אים, און דוד שיקט מען זאל שיקן אוריה'ן קיין ירושלים. דא איז די צווייטע קלאגע פונעם אברבנאל: אז דוד האט געוואלט אז אוריה זאל שלאפן מיט זיין ווייב, און דורך דעם וועט פארמעקט ווערן דער נאמען פונעם פאטער פון דעם געבוירענעם קינד און ער וועט פאררעכנט ווערן פאר'ן זון פון אוריה, א זאך וואס טאר נישט געטאן ווערן על פי תורה. ענטפערט אויף דעם דער מלבי"ם: דוד האט געוואוסט אז ער איז דער קעניג און אלעס איז אונטער זיין האנט, און ער האט געזאגט ביי זיך אז אין א געוויסער שטופע וועט ער זיך זארגן מודיע צו זיין פאר'ן קינד איבער זיין מצב און וועמענס זון ער איז, און דורך דעם וועט נישט זיין קיין חשש אז ער זאל חתונה האבן מיט איינעם וואס איז אים נישט פאסיג.
וַיֹּאמֶר דָּוִד לְאוּרִיָּה רֵד לְבֵיתְךָ וּרְחַץ רַגְלֶיךָ וַיֵּצֵא אוּרִיָּה מִבֵּית הַמֶּלֶךְ וַתֵּצֵא אַחֲרָיו מַשְׂאַת הַמֶּלֶךְ׃ - און דוד האט געזאגט צו אוריה'ן: גיי אראפ צו דיין הויז און וואש דיינע פיס; און אוריה איז ארויס פונעם קעניגס הויז, און עס איז ארויסגעגאנגען נאך אים א מתנה פונעם קעניג.
"רֵד לְבֵיתְךָ וּרְחַץ רַגְלֶיךָ" - מיט פשוט'ע ווערטער: גיי אראפ צו דיין הויז און זיי מיט דיין ווייב. "מַשְׂאַת הַמֶּלֶךְ" מיינט מכבד זיין, א גרויסע מנחה און א מכובד'יגע סעודה וואס מען האט געשיקט נאך אים.
וַיִּשְׁכַּב אוּרִיָּה פֶּתַח בֵּית הַמֶּלֶךְ אֵת כָּל־עַבְדֵי אֲדֹנָיו וְלֹא יָרַד אֶל־בֵּיתוֹ׃ - און אוריה האט זיך געלייגט ביים טויער פונעם קעניגס הויז, צוזאמען מיט אלע קנעכט פון זיין האר, און ער איז נישט אראפגעגאנגען צו זיין הויז.
דער פלאן ווערט צעשטערט. און דא, זאגט דער מלבי"ם, וועלן מיר מדייק זיין אין די פסוקים און זען אז אוריה האט שוין אין דעם שלב אנגעזאמלט דריי עבירות. די ערשטע: ער איז עובר געווען אויפ'ן באפעל פונעם מלך. דער מלך האט אים געזאגט "רֵד לְבֵיתְךָ", דאס הייסט ער זאל בלייבן אין זיין הויז, און ער איז געשלאפן "פֶּתַח בֵּית הַמֶּלֶךְ", נישט ממש ביים טויער נאר אין יענעם שטח וואו די עבדי המלך זענען געשלאפן. פארוואס? ווייל ער האט געוואלט צוריקגיין צום שלאכטפעלד, און ער איז דארט געשלאפן ווי איינער וואס זאגט: איך בין נאר צייטווייליג דא, תיכף נעם איך די חפצים און איך גיי צוריק אין מלחמה. אבער עס איז נישטא קיין פלאץ צו האבן ליב דעם מלך קעגן דעם באפעל פונעם מלך. אין דער רגע וואס דער מלך באפעלט, מאך נישט קיין חשבונות פארוואס עס לוינט זיך עובר צו זיין אויף זיין ווארט - מען הייסט א מורד במלכות. די צווייטע: ער האט פארשעמט די משאת המלך. דער מלך האט דיר אפגעגעבן כבוד און געשיקט נאך דיר א גרויסע מנחה, און דו ביסט נישט געגאנגען צו דיין הויז מקבל צו זיין דעם כבוד און עסן די סעודת המלך מיט דיין פרוי.
וַיַּגִּדוּ לְדָוִד לֵאמֹר לֹא־יָרַד אוּרִיָּה אֶל־בֵּיתוֹ וַיֹּאמֶר דָּוִד אֶל־אוּרִיָּה הֲלוֹא מִדֶּרֶךְ אַתָּה בָא מַדּוּעַ לֹא־יָרַדְתָּ אֶל־בֵּיתֶךָ׃ - און מען האט דערציילט פאר דוד'ן זאגנדיג: אוריה איז נישט אראפגעגאנגען צו זיין הויז; און דוד האט געזאגט צו אוריה'ן: קומסט דאך פון וועג, פארוואס ביסטו נישט אראפגעגאנגען צו דיין הויז?
דוד האט אים נישט געוואלט ווייזן אז ער איז אין כעס, ווייל אויב יא וואלט אוריה אנגעהויבן חושד זיין: וואס וויל דער מלך אזוי שטארק אז איך זאל צוריקגיין צו מיין הויז? דערפאר האט ער אים געפרעגט ווי א שאלת תם: דו ביסט דאך געקומען פונעם וועג, און חז"ל האבן דאך געזאגט אז חייב אדם לפקוד את אשתו בשעה שבא מן הדרך, און דאס איז דאך דיין מחויבות.
וַיֹּאמֶר אוּרִיָּה אֶל־דָּוִד הָאָרוֹן וְיִשְׂרָאֵל וִיהוּדָה יֹשְׁבִים בַּסֻּכּוֹת וַאדֹנִי יוֹאָב וְעַבְדֵי אֲדֹנִי עַל־פְּנֵי הַשָּׂדֶה חֹנִים וַאֲנִי אָבוֹא אֶל־בֵּיתִי לֶאֱכֹל וְלִשְׁתּוֹת וְלִשְׁכַּב עִם־אִשְׁתִּי חַיֶּךָ וְחֵי נַפְשֶׁךָ אִם־אֶעֱשֶׂה אֶת־הַדָּבָר הַזֶּה׃ - און אוריה האט געזאגט צו דוד'ן: דער ארון, און ישראל און יהודה זיצן אין סוכות, און מיין האר יואב און די קנעכט פון מיין האר לאגערן אויפ'ן פלאך פונעם פעלד, און איך זאל קומען צו מיין הויז צו עסן און צו טרינקען און צו ליגן מיט מיין ווייב? ביי דיין לעבן און ביים לעבן פון דיין נשמה, אויב איך וועל טאן די דאזיגע זאך!
אין זיין ענטפער האט ער געזאגט דריי זאכן: דער ארון, ישראל און יהודה זיצן אין סוכות, אן קיין שוץ איבער'ן קאפ; יואב און עבדי אדוני לאגערן אויפ'ן אפענעם פעלד, וואס זיי האבן אפילו קיין סוכות נישט; און צווישן די ווערטער - "וַאדֹנִי יוֹאָב". און דא איז די דריטע עבירה: יואב איז דיין האר? דער מלך איז דיין האר! דו האסט נישט קיין אנדערן האר ווען דו שטייסט פאר'ן מלך. און ווי מען וועט זען שפעטער, די אשה התקועית וואס יואב האט געשיקט האט געזאגט פאר'ן מלך "עַבְדְּךָ יוֹאָב", ווייל מען זאגט נישט פאר א מלך "אדוני" אויף אן אנדערן מענטש. דאס איז געווען די דריטע מרידה, און צוליב דעם איז אוריה נתחייב געווארן מיתה למלכות.
וַיֹּאמֶר דָּוִד אֶל־אוּרִיָּה שֵׁב בָּזֶה גַּם־הַיּוֹם וּמָחָר אֲשַׁלְּחֶךָּ וַיֵּשֶׁב אוּרִיָּה בִירוּשָׁלַיִם בַּיּוֹם הַהוּא וּמִמָּחֳרָת׃ - און דוד האט געזאגט צו אוריה'ן: זיץ דא אויך היינט, און מארגן וועל איך דיר אוועקשיקן; און אוריה איז געבליבן זיצן אין ירושלים אין יענעם טאג און אויפ'ן מארגנדיגן טאג.
דוד פארשטייט אז אוריה איז באזארגט און וויל צוריקגיין צום קאמף, וויבאלד ער איז געווען איינער פון די זיבן און דרייסיג גיבורים און ער האט זיך נישט געקענט ערלויבן צו זיצן אין זיין הויז בשעת זיינע חברים צום קאמף זענען אין פעלד. דערפאר האט ער אים געזאגט: זארג זיך נישט, בלייב דא נאך היינט, מארגן וועל איך דיר שיקן צום קאמף. דער עיקר - גיי אראפ צו דיין הויז.
וַיִּקְרָא־לוֹ דָוִד וַיֹּאכַל לְפָנָיו וַיֵּשְׁתְּ וַיְשַׁכְּרֵהוּ וַיֵּצֵא בָעֶרֶב לִשְׁכַּב בְּמִשְׁכָּבוֹ עִם־עַבְדֵי אֲדֹנָיו וְאֶל־בֵּיתוֹ לֹא יָרָד׃ - און דוד האט אים גערופן, און ער האט געגעסן פאר אים און געטרונקען, און ער האט אים אנגעשכור'ט; און ער איז ארויסגעגאנגען אין אוונט צו ליגן אויף זיין געלעגער מיט די קנעכט פון זיין האר, און צו זיין הויז איז ער נישט אראפגעגאנגען.
דוד רופט אים, גיט אים צו עסן, צו טרינקען און מאכט אים שיכור, מיטן חשבון אז ווען ער וועט זיין פארשיכור'ט וועט ער אפשר צוריקגיין צו זיין הויז. אבער דאס העלפט אויך נישט. "בְּמִשְׁכָּבוֹ" - אין דעם געלעגער וואו ער איז נעכטן געשלאפן, וואו עס איז שוין געווען פאר אים א גרייטע בעט. און לאמיר באמערקן דעם חילוק: אין פסוק ט' שטייט "אֵת כָּל עַבְדֵי אֲדֹנָיו", און דא שטייט "עִם עַבְדֵי אֲדֹנָיו". מיר האבן שוין מסביר געווען לויט'ן הגאון מווילנא אז "עם" מיינט בשוואות גמורה און פאר דעם זעלבן ציל, בעת וואס "את" קען מיינען בלויז א שותפות אויפ'ן וועג, ווען יעדער האט אן אנדערן ענין. לכתחילה איז ער געשלאפן "את" עבדי אדוניו, אן איינמאליגע שותפות. אבער נאכדעם וואס זיי האבן זיך באפריינדעט און געווארן נאנט, אין דער נעקסטער נאכט שלאפט ער שוין "עם" עבדי אדוניו, דאס איז שוין זיין צווייטע היים.
וַיְהִי בַבֹּקֶר וַיִּכְתֹּב דָּוִד סֵפֶר אֶל־יוֹאָב וַיִּשְׁלַח בְּיַד אוּרִיָּה׃ - און עס איז געווען אינדערפרי, און דוד האט געשריבן א בריוו צו יואב'ן, און ער האט עס געשיקט דורך דער האנט פון אוריה.
אין דער פרי פארשטייט דוד אז דער פלאן וועט נישט גיין, און ער נעמט ארויס א רעזערוו-פלאן, א פלאן פאר א נויטפאל, וואס דאס איז זיין איינציגע ברירה. "סֵפֶר" בלשון הכתובים און חז"ל מיינט אן איגרת, א בריוו, אזוי ווי "ונשלח ספרים ביד הרצים", און דאס קומט מלשון סיפור דברים - וואס א מענטש וויל דערציילן פלעגט ער שרייבן אין אן איגרת.
וַיִּכְתֹּב בַּסֵּפֶר לֵאמֹר הָבוּ אֶת־אוּרִיָּה אֶל־מוּל פְּנֵי הַמִּלְחָמָה הַחֲזָקָה וְשַׁבְתֶּם מֵאַחֲרָיו וְנִכָּה וָמֵת׃ - און ער האט געשריבן אין דעם בריוו אזוי: שטעלט אוריה'ן אקעגן דעם שווערסטן פראנט פון דער מלחמה, און צעקערט זיך פון אים אפ, כדי ער זאל געשלאגן ווערן און שטארבן.
ווען אוריה וועט שטארבן וועט זיך די גאנצע מעשה נישט אנטפלעקן: יעדער וועט זיין זיכער אז אוריה איז דאך צוריקגעקומען פונעם שלאכטפעלד, און אז ער איז דא געווען איז ער מסתמא אהיימגעלאפן צו זיין שטוב און פון דעם איז זיין ווייב נתעבר געווארן. און נאך א פלאן איז געווען אז דוד זאל זי חתונה האבן גלייך נאך זיין מיתה, און דעמאלט - ווען זי איז נאך אין אנפאנג הריון - ווען זי וועט אנקומען צו די שפעטערע חדשי ההיריון וועלן אלע זיין זיכער אז דער קינד איז פון אים. און אזוי האט דוד טאקע געטון שפעטער.
און דא ווערט דוד ריין פון דער פערטער טענה פונעם אברבנאל, אז דורכ'ן שיקן אוריה'ן אין דער מלחמה איז פאראורזאכט געווארן דער טויט פון פילע אידן, ווייל מ'דארף דאך אנמאכן א געפערליכן קאמף וואו ער זאל שטארבן, און מ'קען דאך נישט אפמאכן אז דווקא ער זאל אומקומען און נישט אן אנדערער גיבור. זאגט דער מלבי"ם: קוק מדקדק צו זיין אינעם לשון הכתוב, און אויך די דאזיגע קלאגע פאלט אוועק. "הָבוּ אֶת אוּרִיָּה אֶל מוּל פְּנֵי הַמִּלְחָמָה הַחֲזָקָה" - ס'איז דא א פלאץ וואו ס'איז שוין דא דער פראנט פון דער שטארקער מלחמה, און בלויז אהין זאלט איר אים ברענגען, "וְשַׁבְתֶּם מֵאַחֲרָיו". ער האט אים נישט געהייסן אנהויבן א נייע שלאכט און נישט מסכן זיין סאלדאטן, נאר אויף א פלאץ וואו ס'איז שוין סיי ווי דא א שטארקע מלחמה, כדי נישט צו מאכן א מצב וואס זאל מסכן זיין אנדערע מענטשן. און פארוואס זאל מען צופירן צו זיין טויט? מיר האבן שוין געזען אז ער איז געווען מחוייב מיתה צוליב דריי טעמים.
אויב אוריה איז חייב מיתה, פארוואס האט ער אים נישט גע'הרג'עט על פי בית דין? זאגט דער מלבי"ם: ווען דוד וואלט אים גע'הרג'עט, וואלט ער נישט געקענט נעמען בת שבע פאר א ווייב, ווייל מ'וואלט געזאגט אז דוד האט גע'הרג'עט איר מאן כדי צו צונעמען זיין ווייב.
און בדרך אגב: ס'איז מבואר אין די מפרשים איינער פון די טעמים פארוואס א כהן גדול איז אנגעזאגט נישט צו נעמען קיין אלמנה און גרושה, "וְהוּא אִשָּׁה בִבְתוּלֶיהָ יִקָּח" - טאמער וועט דער כהן גדול אין יום הכיפורים, אינעם הייליגסטן טאג, אינעם קודש הקדשים, לייגן אן אויג אויף אן אשת איש און מתפלל זיין: "רבונו של עולם, נעם איר מאן נאנט צו דיר", כדי איר מאן זאל שטארבן און זי זאל קומען נאנט צו אים. דערפאר זאגט מען אים: ניין, בלויז "אישה בבתוליה". און דאס אליין ווייזט אונז וואס א מענטש איז: אפילו א כהן גדול, אין יום הכיפורים, אינעם קודש הקדשים - די טבעים און מדות פונעם מענטש קענען אים ענדגילטיג פארפירן צו אזעלכע געדאנקען.
וַיְהִי בִּשְׁמוֹר יוֹאָב אֶל־הָעִיר וַיִּתֵּן אֶת־אוּרִיָּה אֶל־הַמָּקוֹם אֲשֶׁר יָדַע כִּי אַנְשֵׁי־חַיִל שָׁם׃ - און עס איז געווען ווען יואב האט באלאגערט די שטאט, האט ער געשטעלט אוריה'ן צום פלאץ וואס ער האט געוואוסט אז דארט זענען אנשי חיל.
"בִּשְׁמוֹר יוֹאָב אֶל הָעִיר" - אין דער צייט פונעם מצור. דער מלבי"ם ערקלערט אז דער שטייגער פון די לייט אין דער באלאגערטער שטאט איז געווען ארויסצוגיין פון צייט צו צייט און שלאגן אין דער ארמיי וואס באלאגערט זיי, און דעריבער פלעגט מען שטעלן גיבורים פון אינדרויסן קעגנאיבער דעם פלאץ וואו די גיבורים געפינען זיך פון אינעווייניג. יואב האט געוואוסט וואו די אנשי חיל פונעם שונא שטייען, און דארט האט ער געשטעלט אוריה'ן, וואס איז אליין געווען פון די אנשי חיל, פון די זיבן און דרייסיג גיבורי דוד.
וַיֵּצְאוּ אַנְשֵׁי הָעִיר וַיִּלָּחֲמוּ אֶת־יוֹאָב וַיִּפֹּל מִן־הָעָם מֵעַבְדֵי דָוִד וַיָּמָת גַּם אוּרִיָּה הַחִתִּי׃ - און די מענטשן פון דער שטאט זענען ארויסגעקומען און האבן געקעמפט מיט יואב'ן, און עס זענען געפאלן פונעם פאלק פון דוד'ס קנעכט, און אויך אוריה החתי איז געשטארבן.
גיב אכט: די מענטשן פון דער שטאט זענען ארויסגעגאנגען און האבן מלחמה געהאלטן מיט יואב'ן, און ס'זענען געפאלן פונעם פאלק אויף א נאטירלעכן אופן אלס טייל פון דער מלחמה, נישט חלילה אויף אן אונטערגעשטעלטן אופן, און צווישן זיי איז אויך געשטארבן אוריה החתי.
וַיִּשְׁלַח יוֹאָב וַיַּגֵּד לְדָוִד אֵת כָּל־דִּבְרֵי הַמִּלְחָמָה׃ וַיְצַו אֶת־הַמַּלְאָךְ לֵאמֹר כְּכַלּוֹתְךָ אֵת כָּל־דִּבְרֵי הַמִּלְחָמָה לְדַבֵּר אֶל־הַמֶּלֶךְ׃ - און יואב האט געשיקט און געלאזט וויסן פאר דוד אלע פאסירונגען פון דער מלחמה. און ער האט אנגעזאגט דעם שליח אזוי צו זאגן: ווען דו וועסט ענדיגן צו רעדן אלע רייד פון דער מלחמה צום מלך.
יואב שיקט לאזן וויסן פאר דוד, און מיט אנדערע ווערטער זאגט ער אים: דיין בקשה איז ערפילט געווארן. "הַמַּלְאָךְ" מיינט דער שליח.
וְהָיָה אִם־תַּעֲלֶה חֲמַת הַמֶּלֶךְ וְאָמַר לְךָ מַדּוּעַ נִגַּשְׁתֶּם אֶל־הָעִיר לְהִלָּחֵם הֲלוֹא יְדַעְתֶּם אֵת אֲשֶׁר־יֹרוּ מֵעַל הַחוֹמָה׃ מִי־הִכָּה אֶת־אֲבִימֶלֶךְ בֶּן־יְרֻבֶּשֶׁת הֲלוֹא־אִשָּׁה הִשְׁלִיכָה עָלָיו פֶּלַח רֶכֶב מֵעַל הַחוֹמָה וַיָּמָת בְּתֵבֵץ לָמָּה נִגַּשְׁתֶּם אֶל־הַחוֹמָה וְאָמַרְתָּ גַּם עַבְדְּךָ אוּרִיָּה הַחִתִּי מֵת׃ - און עס וועט זיין אויב דער צארן פונעם מלך וועט ארויפגיין און ער וועט דיר זאגן: פארוואס זענט איר צוגעטרעטן צו דער שטאט צו קעמפן, צי האט איר דען נישט געוואוסט אז זיי שיסן פון דער מויער? ווער האט דערשלאגן אבימלך בן ירבשת, צי האט דען נישט א פרוי געווארפן אויף אים אן אויבערשטן מילשטיין פון דער מויער און ער איז געשטארבן אין תבץ? פארוואס זענט איר צוגעטרעטן צו דער מויער? זאלסטו זאגן: אויך דיין קנעכט אוריה החתי איז געשטארבן.
"בֶּן יְרֻבֶּשֶׁת" מיינט דער זון פון ירובעל, און "פֶּלַח רֶכֶב" איז א טייל פון א מילשטיין וואס מ'מאָלט דערמיט, דער "רכב" איז דער אויבערשטער טייל, א שווערער שטיין זייער, און א פרוי האט דאס אראפגעווארפן אויף אים און אים געטויט אין דער שטאט תבץ. דער מלבי"ם ערקלערט אז יואב זאגט פארן שליח: ווען דו וועסט ענדיגן פארציילן די פאסירונגען פון דער מלחמה, איז מעגלעך אז דער מלך וועט אין כעס ווערן און זאגן, פארוואס זענט איר צוגעטרעטן צום מויער? און אין דער טענה זענען דא צוויי טענות: איינס, אז מ'טאר זיך גארנישט דערנענטערן צו א מרחק פון שיסן פון דער מויער, ווייל דער וואס שטייט אויפן מויער האט א מעלה; און צווייטנס, על אחת כמה וכמה נישט צו שטיין גאר אונטער דער מויער, ווייל אפילו א פרוי קען אראפווארפן א מילשטיין און הרג'ענען א גרויסן גיבור, אזוי ווי עס איז געשען מיט אבימלך.
און מיר זאלן מדקדק זיין: ער האט געפרעגט "לָמָּה" און נישט "מַדּוּעַ". "מדוע" גייט אויפן עבר, וואס איז געווען די פריערדיגע סיבה; "למה" גייט אויפן עתיד, פאר וועלכער תכלית און ציל. דאס הייסט: פארוואס (למה) זענט איר צוגעטרעטן צום מויער, וואס האט איר געוואלט אויפטון? און דעמאלט "וְאָמַרְתָּ גַּם עַבְדְּךָ אוּרִיָּה הַחִתִּי מֵת". לכאורה איז דאס דאך בכלל נישט קיין ענטפער - וואס איז דער שייכות צווישן דער קשיא פארוואס איר זענט צוגעטרעטן צום מויער, און דעם טויט פון אוריה?
נאר יואב מיט זיין חכמה האט געזאגט א זאך וואס איז משתמע לשני פנים, ווייל ער האט נישט געוואלט אז דער שליח זאל פארשטיין אז עס איז דא דא א סוד צווישן אים און דוד'ן. דער שליח זאל פארשטיין איין זאך, און דוד זאל פארשטיין א צווייטע זאך. דער שליח וועט פארשטיין און זאגן: פארשטיי אז די האנט פון יואב איז נישט געווען אינעם חטא, נאר אוריה החתי, וואס איז געווען פון דוד'ס שטארקע גיבורים, האט מוסר נפש געווען און זיך דערנענטערט צום מויער אטאקירן, און די קעמפער זענען געצויגן געווארן נאך אים און אזוי איז ער געשטארבן - דאס הייסט, די שולד ליגט אויף אוריה וואס האט אנגעהויבן זיך צו דערנענטערן, און נישט אויף יואב. און פון דער צווייטער זייט, איז יואב'ס כוונה געווען אז ווען דוד וועט הערן אז אויך אוריה איז געשטארבן, וועט ער זיך בארואיגן אז זיין רצון איז ערפילט געווארן און ער וועט נישט כעס'ן אויף זיי.
וַיֵּלֶךְ הַמַּלְאָךְ וַיָּבֹא וַיַּגֵּד לְדָוִד אֵת כָּל־אֲשֶׁר שְׁלָחוֹ יוֹאָב׃ - און דער שליח איז געגאנגען און איז געקומען און האט דערציילט פאר דוד אלעס וואס יואב האט אים געשיקט.
גיב אכט: "אֵת כָּל אֲשֶׁר שְׁלָחוֹ יוֹאָב". דער שליח האט נישט פארשטאנען די חילוק וואס יואב האט געמאכט, אז נאר אויב דער מלך וועט אין כעס ווערן זאל ער אים ענטפערן, נאר ער האט געזאגט אלעס אויף איינמאל, כדי דער מלך זאל מלכתחילה נישט אין כעס ווערן.
וַיֹּאמֶר הַמַּלְאָךְ אֶל־דָּוִד כִּי־גָבְרוּ עָלֵינוּ הָאֲנָשִׁים וַיֵּצְאוּ אֵלֵינוּ הַשָּׂדֶה וַנִּהְיֶה עֲלֵיהֶם עַד־פֶּתַח הַשָּׁעַר׃ וַיֹּרְאוּ הַמּוֹרִאים אֶל־עֲבָדֶיךָ מֵעַל הַחוֹמָה וַיָּמוּתוּ מֵעַבְדֵי הַמֶּלֶךְ וְגַם עַבְדְּךָ אוּרִיָּה הַחִתִּי מֵת׃ - און דער שליח האט געזאגט צו דוד: ווייל די לייט האבן זיך געשטארקט איבער אונז און זענען ארויסגעקומען צו אונז צום פעלד, און מיר זענען געווען איבער זיי ביזן עפענונג פונעם טויער; און די שיסערס האבן געשאסן אויף דיינע קנעכט פון דער מויער און עס זענען געשטארבן פון די קנעכט פונעם מלך, און אויך דיין קנעכט אוריה החתי איז געשטארבן.
ער שטעלט פריער די ערשטע סיבה: זיי זענען ארויסגעקומען אקעגן אונז כדי צו אטאקירן, און ווען מען קומט דיך אטאקירן איז דער בעסטער שוץ אן אטאקע, און דערפאר זענען מיר צוריק און האבן זיי אטאקירט, און זיי האבן אנגעהויבן צו אנטלויפן, און אזוי האבן זיי אונז נאכגעשלעפט צום ריכטונג פון דער מויער, און פון דארט האבן די שיסער געשאסן אויף אונז און עס זענען געשטארבן פון די עבדי המלך, און אויך אוריה צווישן זיי.
וַיֹּאמֶר דָּוִד אֶל־הַמַּלְאָךְ כֹּה־תֹאמַר אֶל־יוֹאָב אַל־יֵרַע בְּעֵינֶיךָ אֶת־הַדָּבָר הַזֶּה כִּי־כָזֹה וְכָזֶה תֹּאכַל הֶחָרֶב הַחֲזֵק מִלְחַמְתְּךָ אֶל־הָעִיר וְהָרְסָהּ וְחַזְּקֵהוּ׃ - און דוד האָט געזאָגט צום שליח: אַזוי זאָלסטו זאָגן צו יואב: זאָל די דאָזיקע זאַך ניט שלעכט זײַן אין דײַנע אויגן, וואָרעם אַזוי און אַזוי פֿאַרצערט די שווערד; פֿאַרשטאַרק דײַן מלחמה אַקעגן דער שטאָט און וואַרף זי אײַן, און דערמוטיק אים.
זאָגט אים דוד: דאָס וואָס דו מיינסט אַז דאָס דערנענטערן זיך צו דער חומה איז געווען אַ שלעכטע זאַך, זאָלסטו וויסן אַז דאָס איז געווען די ריכטיקע פּעולה. עס איז פֿיל בעסער זיך צו דערנענטערן צו דער חומה און קעמפֿן מיט מסירת נפש ביז מען וואַרפֿט זי אײַן, איידער צו פֿאַרציִען די טעג פֿונעם מצור. וואָרעם אויב מען ציט פֿאַר דעם מצור, זיצן דאָך די מענטשן פֿון אינעווייניק ניט רואיק, נאָר זיי גייען אַרויס און שלאָגן אין אונדזערע הינטערשטע רייען יעדעס מאָל פֿון ס'נײַ, און עס קומט אויס אַז מען גייט אַרײַן אין אַ מלחמת התשה. קיין שום מדינה וויל ניט קיין מלחמת התשה. ס'איז פֿיל בעסער איין שנעלער קאַמף, כאָטש שווער מיט פֿאַרווונדעטע אָבער שנעל, איידער אַ מלחמת התשה, וואָס צום סוף קאָסט זי פֿיל מער פֿאַל פֿון טויטע, ווײַל מען צאָלט נאָך און נאָך קרבנות יעדעס מאָל פֿון ס'נײַ. און דאָס איז דער טײַטש פֿון "כִּי כָזֹה וְכָזֶה תֹּאכַל הֶחָרֶב": ווען איר וואָלט זיך ניט דערנענטערט צו אַטאַקירן אויף איין מאָל, וואָלט די שווערד פֿון די מענטשן פֿון דער חומה פֿאַרצערט אין אײַך טאָפּלט.
וַתִּשְׁמַע אֵשֶׁת אוּרִיָּה כִּי־מֵת אוּרִיָּה אִישָׁהּ וַתִּסְפֹּד עַל־בַּעְלָהּ׃ וַיַּעֲבֹר הָאֵבֶל וַיִּשְׁלַח דָּוִד וַיַּאַסְפָהּ אֶל־בֵּיתוֹ וַתְּהִי־לוֹ לְאִשָּׁה וַתֵּלֶד לוֹ בֵּן וַיֵּרַע הַדָּבָר אֲשֶׁר־עָשָׂה דָוִד בְּעֵינֵי ה'׃ - און די פֿרוי פֿון אוריה האָט געהערט אַז איר מאַן אוריה איז געשטאָרבן, און זי האָט געקלאָגט אויף איר מאַן. און ווען די אַבלות איז פֿאַריבער, האָט דוד געשיקט און זי אַרײַנגענומען צו זיך אין שטוב, און זי איז אים געוואָרן פֿאַר אַ ווײַב, און זי האָט אים געבאָרן אַ זון; און די זאַך וואָס דוד האָט געטאָן איז געווען שלעכט אין די אויגן פֿון ה'.
דער קומענדיקער קאַפּיטל, בעזרת השם, באַשעפֿטיקט זיך מיט דער תוכחה: דער אויבערשטער שיקט נתן הנביא צו מוסר'ן דוד'ן מיטן משל פֿון כבשת הרש, און דוד, ווי נאָר מען מוסר'ט אים, טוט גלײַך תשובה און זאָגט "חטאתי", און דעמאָלט זאָגט אים דער נביא "גם ה' העביר חטאתך".
דער דאָזיקער קאַפּיטל הייבט זיך אָן מיט דרײַ ווערטער וואָס זענען דער שורש פֿון אַלץ: "וְדָוִד יוֹשֵׁב בִּירוּשָׁלָיִם" - דער מלך וואָס איז ניט אַרויס צו די מלחמות ה' אין דער צײַט ווען גאַנץ כּלל ישראל געפֿינט זיך אין פֿעלד. פֿון דאָרט און ווײַטער האָבן מיר געלערנט פֿון דער גמרא אַז לעולם אַל יביא אדם עצמו לידי ניסיון, און אַז די תאוה אַרבעט פֿאַרקערט פֿון ווי עס דאַכט זיך דעם מענטש: משביעו רעב, מרעיבו שבע. און מיר האָבן געזען ווי דער מלבי"ם, מיטן דקדוק אין לשון הפּסוקים, וואַרפֿט אום איינס בײַ איינס די טענות וואָס דער אברבנאל האָט אַרויפֿגעברענגט: בת שבע איז ניט געווען קיין אשת איש, ווײַל יעדער וואָס איז אַרויס אין מלחמת בית דוד פֿלעגט געבן אַ גט כריתות, און איר זיידע אחיתופל איז דער וואָס האָט מתקן געווען די תקנה; דוד האָט זיך נזהר געווען אַפֿילו פֿון איסור נדה; אוריה האָט זיך מתחייב געווען מיתה למלכות מיט דרײַ מרידות; און דער באַפֿעל איז געווען אים צו שטעלן אויף אַן אָרט וווּ די שווערע פֿראָנט-ליניע שטייט שוין סײַ-ווי, כּדי ניט צו שטעלן אַנדערע אין סכּנה. און מיט דעם אַלעמען פֿאַרענדיקט דער כּתובֿ "וַיֵּרַע הַדָּבָר אֲשֶׁר עָשָׂה דָוִד בְּעֵינֵי ה'", אונדז צו לערנען אַז אַפֿילו ווען אַלץ איז געטאָן געוואָרן לויט די גדרי הדין, מעסט מען ניט אַ מלך פֿון ישראל מיט די מאָסשטאַבן פֿון פּשוט'ע מענטשן. און בעזרת השם, דעם גרונטיקן הסבר אויף דער גאַנצער מעשה, ווי הרבֿ דעסלער באַלײַכט עס און ווי די זאַכן ווערן פֿאַרשטאַנען לויטן זוהר, וועלן מיר זען ווײַטער אין דער פּרשה.