קאַפּיטל י״ג איז דער לעצטער קאַפּיטל פֿון ספר נחמיה, און דאָס איז אַ קאַפּיטל פֿון פֿאַרריכטן פּרצות. נחמיה קערט זיך צוריק קיין ירושלים נאָך אַ תּקופֿה פֿון אָפּוועזנהייט, און ער אַנטפּלעקט אַז אַלע דרײַ זאַכן וואָס דער עולם האָט מקבל געווען אויף זיך מיט אַ ברית און אַ שבֿועה - מפריש זײַן תּרומות ומעשׂרות, שמירת שבת, און דאָס דערווײַטערן די פֿרעמדע פֿרויען - זענען צוריק קאַליע געוואָרן. דער קאַפּיטל הייבט זיך אָן מיט אַ קריאת התּורה פֿאַר די אויערן פֿונעם פֿאָלק, און פֿון דאָרט ווערט אויסגעשפּרייט דער סדר פֿון די תּיקונים וואָס נחמיה פֿירט אויס איינס בײַ איינס.
בַּיּוֹם הַהוּא נִקְרָא בְּסֵפֶר מֹשֶׁה בְּאָזְנֵי הָעָם וְנִמְצָא כָּתוּב בּוֹ אֲשֶׁר לֹא־יָבוֹא עַמֹּנִי וּמוֹאָבִי בִּקְהַל הָאֱלֹהִים עַד־עוֹלָם׃ - אין יענעם טאָג האָט מען געלייענט אינעם ספר משה פֿאַר די אויערן פֿונעם פֿאָלק, און מען האָט געפֿונען דערין געשריבן אַז אַן עמוני און מואבי טאָר ניט קומען אין קהל פֿון גאָט ביז אייביק.
וואָס מיינט „ביום ההוא‟? לויטן מצודת דוד מיינט עס יענעם טאָג ווען מען האָט געהייליקט די חומה. אָבער דער מלבי״ם טײַטשט אַז „ביום ההוא‟ גייט אַרויף אויפֿן המשך: באַלד גיי איך דיר דערציילן אַלע געשעענישן פֿון יענעם טאָג, און אין יענעם טאָג האָבן מיר געלייענט אין ספר תּורת משה פֿאַר די אויערן פֿונעם פֿאָלק און מיר האָבן געפֿונען געשריבן „לא יבוא עמוני ומואבי בקהל האלהים עד עולם‟. און דער פּירוש פֿונעם מלבי״ם שטימט זייער גוט, וואָס אויב ניט, איז ניט פֿאַרשטאַנדיק פֿאַרוואָס פּלוצעם האָט מען געלייענט דווקא די דאָזיקע פּרשה. דעריבער קומט ער און זאָגט: „ביום ההוא‟ - ווײַטער וועסטו זען וואָס עס איז געווען אין יענעם טאָג, און דעמאָלט וועסטו פֿאַרשטיין פֿאַרוואָס מיר האָבן געדאַרפֿט לייענען פֿאַרן פֿאָלק דעם דאָזיקן פּסוק. קומט אויס אַז דער פּסוק איז אַן הקדמה צו דעם וואָס ווערט דערציילט ווײַטער.
כִּי לֹא קִדְּמוּ אֶת־בְּנֵי יִשְׂרָאֵל בַּלֶּחֶם וּבַמָּיִם וַיִּשְׂכֹּר עָלָיו אֶת־בִּלְעָם לְקַלְלוֹ וַיַּהֲפֹךְ אֱלֹהֵינוּ הַקְּלָלָה לִבְרָכָה׃ - ווײַל זיי זענען ניט אַנטקעגנגעקומען די בני ישׂראל מיט ברויט און מיט וואַסער, און ער האָט געדונגען אויף אים בלעם אים צו שילטן, און אונדזער גאָט האָט איבערגעקערט די קללה אויף אַ ברכה.
דער עונש איז פֿאַר דעם וואָס זיי זענען ניט אַנטקעגנגעקומען ישׂראל מיט ברויט און וואַסער, און ניט בלויז דאָס, נאָר זיי האָבן אויך געדונגען בלעמען צו שילטן, און אונדזער גאָט האָט איבערגעקערט די קללה אויף אַ ברכה. דאָ פֿרעגט זיך אַ באַקאַנטע קשיא: ווי קען זײַן אַז די תּורה פֿאָדערט פֿון זיי ערשטנס אויפֿן לײַכטן ענין און דערנאָך אויפֿן שווערן? דאָס איז ענלעך צו אַ מענטש וואָס קומט פֿאַר אַ בית המשפּט, און דער אַדוואָקאַט בעט פֿאַראייניקן די תיקים. דער שופֿט באַשטעטיקט עס, און דעמאָלט הייבט ער אָן: „הער שופֿט, דער דאָזיקער מענטש האָט פּאַרקירט אין אַ צווייטער ריי אויף אַ הויפּט גאַס און האָט געשטערט דעם פֿאַרקער‟, און ערשט דערנאָך לייגט ער צו: „און נאָך אַ זאַך - ער איז אויך באַשולדיקט אין רציחה‟. הייבט מען דען אַזוי אָן? הייב אָן מיט דער רציחה, דערצייל די פּרטים פֿון דער מעשׂה, און פֿאַרן סוף לייג צו נאָך אַ שטראָף פֿון פֿינף הונדערט שקלים. אָבער אָנצוהייבן מיט פֿאַרקער־שטערונג און ענדיקן מיט רציחה? פּונקט אַזוי זעט אויס דער פּסוק דאָ: „לא קידמו את בני ישׂראל בלחם ובמים‟ - ניט שיין, אמת, עס וואָלט געווען פּאַסיק צו ברענגען אַ ביסל ברויט און וואַסער - און דערנאָך „וישכור עליו את בלעם‟, דאָס הייסט מען האָט פּרובירט אײַך אומצוברענגען! דאָס וואָלט דאָך געדאַרפֿט שטיין דאָס ערשטע, ניט דאָס צווייטע.
פֿאַרענטפֿערט דער מלבי״ם: דאָס פֿאַראויסשטעלן „לא קידמו בלחם ובמים‟ קומט פֿאַרשטאָפּן זייער מויל פֿון יעדן תּירוץ. טאָמער וועלן זיי זאָגן: פֿאַרוואָס האָבן מיר געדונגען בלעמען? ווײַל מיר האָבן מורא געהאַט פֿאַר אײַך. אויב דאָס איז אמת און איר האָט עס געטאָן פֿון שרעק, פֿאַרוואָס זענט איר ניט אַנטקעגנגעקומען ישׂראל מיט ברויט און וואַסער? אַ האַנט וואָס דו קענסט ניט צוברעכן - קוש זי. ווען אַ מענטש זעט פֿאַר זיך אַ שרעקלעכע, מאַכטפֿולע קראַפֿט, גיט ער גלײַך פֿאָר שלום און שליסט אַ ברית. אַ ביסל ברויט און וואַסער וואָלט פֿאַר אײַך געלייזט די גאַנצע פּראָבלעם. און אַז איר זענט ניט אַנטקעגנגעקומען מיט ברויט און וואַסער, איז דאָס אַ ראיה אַז איר האָט גאָרניט מורא געהאַט פֿון ישׂראל. און אויב איר האָט ניט מורא געהאַט - פֿאַרוואָס זענט איר געגאַנגען דינגען בלעמען ער זאָל שילטן? קומט אויס אַז פֿריִער ברעכט מען אָפּ יעדן מעגלעכן תּירוץ, און ערשט דערנאָך קומט די גרויסע תּביעה, און זיי האָבן שוין מער גאָרנישט וואָס צו ענטפֿערן.
און דער דובנער מגיד, ווי באַקאַנט, האָט אויף דעם אַ לאַנגן משל, און מיר האָבן אים שוין דאָ דערציילט באַריכות. ער ערקלערט די תּביעה אין אַן ענלעכן וועג ווי דער מלבי״ם, אָבער אַ ביסל אַנדערש: ווען מען איז געקומען צו זיי און געזאָגט פֿאַרוואָס זענט איר ניט אַנטקעגנגעקומען ישׂראל מיט ברויט און וואַסער, האָבן זיי געענטפֿערט: האָבן מיר דען געלט אַרויסצוגעבן ברויט און וואַסער פֿאַר זעכציק ריבוא? און דאָס איז דאָך בלויז די מענער; רעכן צו פֿרויען, טף און קינדער און מען קומט אָן צו פֿינף מיליאָן נפֿשות. פֿון וואַנען האָבן מיר געלט אויף דעם? אויף דעם קומט דער ענטפֿער: געלט צו ברענגען זיי ברויט און וואַסער האָט איר ניט געהאַט, אָבער „וישכור עליו את בלעם בן בעור‟ - אַן אומגעהויער שווער געלט צו באַצאָלן פֿאַר בלעמען, מלוא ביתו כסף וזהב, דאָס האָט איר יאָ געהאַט? מיט דעם אַליין איז זייער טענה אָפּגעוואָרפֿן געוואָרן.
און פֿאַרוואָס האָט די תּורה דאָך פֿאָראויסגעשטעלט די טענה וועגן ברויט און וואַסער? ווײַל דאָ איז געווען אַן ענין פֿון כּפֿיות טובֿה. הקדוש ברוך הוא האָט געזאָגט צו אברהם „לך לך מארצך וממולדתך‟, און ווער האָט זיך מצרף געווען צו אים? לוט. אברהם איז ניט געווען מחויב אים מיטצונעמען, און פֿונדעסטוועגן האָט ער אים גענומען, אים אויפֿגענומען מיט ברויט און וואַסער, געזאָרגט פֿאַר אים, אים געשפּײַזט און מפרנס געווען און אים דערנענטערט צו זײַן טיש - ביז ער האָט געזען אַז ער קען מער ניט זײַן מיט אים און האָט אים אַוועקגעשיקט פֿון זיך. און פֿונדעסטוועגן, ווען עס זענען געקומען די מלכים, די פֿיר קעגן די פֿינף, איז אברהם אבינו אַליין מיט זײַן לײַב און לעבן געגאַנגען, ער און זײַן קנעכט אליעזר, און אַפֿילו אויב מען זאָגט מיט אַ קליינער מחנה פֿון דרײַ הונדערט און אַכצן לײַט - און דאָס איז גאָרנישט. וואָרעם אין די דברי הימים ביכער פֿון די אומות דערשײַנט די מלחמה פֿון כּדרלעומר מיט די מלכים ווי אַ וועלט־מלחמה: אַן אַלגעמיינע מלחמה וואָס האָט אַרײַנגענומען אַ סך פֿעלקער, אַ ריזיקע מלחמה. און אברהם גייט מיט דרײַ הונדערט און אַכצן - דאָס איז ניט קיין פּלוגה, דאָס איז ניט קיין חטיבֿה, דאָס איז גאָרנישט, און דאָך האָט ער זיך מסכּן געווען פֿאַר לוטן. איז אויב אַזוי, דער א״ב פֿון הכרת הטובֿ איז אַז ווען די אור־אייניקלעך פֿון אברהם קומען צו אײַך - זאָלט איר זיי כאָטש אַקעגנקומען מיט ברויט און וואַסער. און זיי האָבן דאָס ניט געטאָן. ווער עס פֿאַרמאָגט ניט די מידה פֿון הכרת הטובֿ, איז ניט ראוי בכלל צו קומען אין כּלל ישׂראל, און דעריבער „לא יבוא עמוני ומואבי‟.
און זאלסט נישט זאגן: סוף כל סוף איז דאך פון דער קללה גארנישט ארויסגעקומען, נו, ער האט געשאָלטן - און וואס איז געשען? דערויף קומט דער פסוק און זאגט "ויהפוך אלוהינו הקללה לברכה". וואס בלעם האט געטאן איז געווען גאר שווער און געפערליך, דאס וואלט געקענט חלילה אונז אונטערברענגען, און נאר בחסד השם האט ער איבערגעדרייט די קללה צו א ברכה. מען זאל נישט זיין ווי יענער קלוגער וואס אין דער צייט פון דער ערשטער גאלף-מלחמה האט ער געזאגט אז די סקאד-ראקעטן וואס סאדאם ווארפט זענען פון קארטאן, שטותים וואס שאטן נישט; ער האט דאך געזען פערציג ראקעטן און גארנישט איז נישט געשען. ווי נאריש איז ער געווען - ווען דער אויבערשטער האט געלאזט איין ראקעט פאלן אין סאודי אראביע און צוויי הונדערט זעלנער זענען אומגעקומען, און פלוצלונג איז קלאר געווארן אז דאס איז בכלל נישט "גארנישט". נישט גארנישט - נאר א חסד השם אויף אונז. און דאס איז, ליידער, א טייל פון אונזער צרה, אז מיר זענען פארגליווערט געווארן אין די געפילן: אויב איינער האט פרובירט אויסצופירן א ריזיגן פיגוע און עס איז אים נישט געלונגען, זאגט מען "יא, ס'האט געקענט זיין געפערליך" און מען באציט זיך דערצו בביטול, בשעת ווען מען וואלט געדארפט באטראכטן דאס כאילו חס ושלום עס וואלט געווען אן אמת'ער פיגוע און כאילו עס וואלטן געווען הרוגים - אזוי וואלט מען געדארפט רעאגירן: א חסד השם אז מען איז געראטעוועט געווארן, אבער טראכט נאר וואס עס וואלט געקענט זיין. דאס איז וואס דער פסוק זאגט אונז: ביז אהער האט געדארפט זיין א חורבן פאר כלל ישראל, נאר דער אויבערשטער האט איבערגעדרייט פאר אונז די קללה צו א ברכה.
וַיְהִי כְּשָׁמְעָם אֶת־הַתּוֹרָה וַיַּבְדִּילוּ כָל־עֵרֶב מִיִּשְׂרָאֵל׃ - און עס איז געווען, ווען זיי האבן געהערט די תורה, האבן זיי אפגעשיידט אלע אויסגעמישטע פון ישראל.
ווען זיי האבן געהערט די תורה און געזען אז "לא יבוא עמוני ומואבי בקהל השם", האבן זיי אפגעשיידט "כל ערב" - יעדן בן תערובת, יעדן וואס איז געווען אויסגעמישט: עמונים און מואבים, און אפילו די וואס האבן זיך מגויר געווען. ווייל עס שטייט דאך "לא יבוא בקהל השם עד עולם", און אפילו גרות העלפט אים נישט.
פרעגט דער מלבי"ם: עס איז דאך שוין געווען נתבלבלו האומות, און מיר האבן דאך א כלל "כל דפריש - מרובא פריש"? און דערפאר קען היינט א מענטש חתונה האבן מיט א פרוי פון לבנון אדער פון מצרים אדער פון סיי וועלכן ארט אויף דער וועלט, און מען זאגט אים נישט אז ער נעמט אן עמונית אדער מואבית, ווייל נתבלבלו האומות, און אזוי ווי זי האט זיך מגויר געווען זענען מיר תולה אינעם רוב וואס זענען מותר צו קומען אין קהל השם. אויב אזוי, פארוואס האבן זיי דא פסק'ענט לחומרא צו אסר'ן? פארענטפערט דער מלבי"ם: הגם נבוכדנצר און סנחריב וואס זענען געווען פריער האבן שוין צומישט די פעלקער - מיר האבן דאך געזען אז ער האט מגלה געווען כלל ישראל קיין חלח און חבור און נהר גוזן, און די כותים האט ער געברענגט אהער, און די אומות האבן זיך שוין אנגעהויבן צו מישן - פונדעסטוועגן זענען נאך געווען מיוחסים, עס זענען געווען באקאנטע משפחות וואס האבן חתונה געהאט בלויז אין זייער אייגענער משפחה און שבט, אויך ביי די אומות העולם. די דאזיגע מיוחסים איז זיי געווען אסור צו נעמען, און זיי האבן זיי געמוזט ארויסשיקן.
וְלִפְנֵי מִזֶּה אֶלְיָשִׁיב הַכֹּהֵן נָתוּן בְּלִשְׁכַּת בֵּית־אֱלֹהֵינוּ קָרוֹב לְטוֹבִיָּה׃ - און פאר דעם, איז אלישיב דער כהן, וועלכער איז געווען ממונה איבער דער לשכה פון בית אלוקינו, געווען א נאנטער צו טוביה.
וַיַּעַשׂ לוֹ לִשְׁכָּה גְדוֹלָה וְשָׁם הָיוּ לְפָנִים נֹתְנִים אֶת־הַמִּנְחָה הַלְּבוֹנָה וְהַכֵּלִים וּמַעְשַׂר הַדָּגָן הַתִּירוֹשׁ וְהַיִּצְהָר מִצְוַת הַלְוִיִּם וְהַמְשֹׁרְרִים וְהַשּׁוֹעֲרִים וּתְרוּמַת הַכֹּהֲנִים׃ - און ער האט אים געמאכט א גרויסע לשכה, וואו מ'פלעגט אמאל לייגן די מנחה, די לבונה, די כלים, און דעם מעשר פונעם תבואה, דעם וויין און דעם אויל, וואס איז געהערט געווארן פאר די לוים, די משוררים און די שוערים, און די תרומה פאר די כהנים.
יעצט דערציילט נחמיה דעם הינטערגרונט פון דער גאנצער מעשה: פריער איז געווען פאר אלישיב הכהן א לשכה נעבן דער לשכה פון טוביה. טוביה, נישט מער און נישט ווייניגער, האט זיך געמאכט א גרויסע לשכה נעבן דער לשכה פון אלישיב הכהן. און אין יענער לשכה פלעגט מען אמאל לייגן די מנחה, די לבונה, די כלים און די מעשרות - אלעס וואס עס האט באלאנגט פאר די כהנים און לוים. און וויבאלד אין יענער תקופה האט מען אויפגעהערט דארט צו ברענגען תרומות ומעשרות, איז די לשכה געבליבן ליידיג, און צוליב דעם איז אלישיב געגאנגען און איינגעארדנט די לשכה פאר זיין גוטן פריינד טוביה - טוביה דער עמוני.
דרך אגב, זעט מען פון דא אז דער נאמען טוביה איז נישט קיין ארגינעלער אידישער נאמען: טוביה ווערט דערמאנט אין תנ"ך אלס דער נאמען פון אן עמוני, און לכאורה איז דאס א ראיה אז עס פאסט נישט אזוי צו רופן, אויסער אויב מען זאגט אז דער וואס רופט אזוי מיינט דעם באדייט "טוב י-ה". און פונדעסטוועגן דארף מען בודק זיין, ווייל אויב דער נאמען ווערט אין ערגעץ נישט דערמאנט אלס א נאמען פון א צדיק - זאל מען נישט רופן דערמיט. אזוי ווי דער נאמען "מתן": א מענטש רופט מתן און זאגט אז ער מיינט א מתנה וואס דער אויבערשטער האט אים געגעבן, און פונדעסטוועגן אויב מען איז געגאנגען צו רבי חיים קנייבסקי האט ער גלייך געהייסן טוישן דעם נאמען צו "נתן" - און עס זענען באקאנט עטליכע וואס האבן אזוי געטאן - ווייל מתן איז געווען א נביא הבעל, און דאס איז דער איינציגער פלאץ וואו דער נאמען ווערט דערמאנט. אויב אזוי, אויב טוביה איז א נאמען וואס שטייט נאר ביי א רשע, איז בפשטות אין מסקי בשמייהו, מען רופט נישט מיט זייערע נעמען.
נאר נאכ'ן מעיין זיין האב איך געפונען אז עס ווערט געברענגט אין די ספרים אז מ'מעג יא רופן ביים נאמען טוביה, הגם טוביה העמוני איז געווען א רשע, ווייל דער נאמען איז שוין געווען פריער ביי משה רבינו: די גמרא אין סוטה (יב ע"א) זאגט בשם רבי יהודה "טוביה שמו" - אויף משה רבינו, מלשון "ותרא אותו כי טוב הוא". און אזוי אויך געפינען מיר דעם נאמען ביי די אמוראים: רב זוטרא בר טוביה וואס איז געווען א תלמיד פונעם רב, רבה בר טוביה, און רב טוביה בר מתנה. און אויסער דעם, טוביה איז א צירוף פון "טוב י-ה", דאס הייסט די גוטסקייט פונעם אויבערשטן. נאך האב איך געפונען דעם נאמען אין זכריה קאפיטל ו, נאך פריער: "והעטרות תהיה לחלם ולטוביה ולידעיא ולחן בן צפניה", און רש"י דארט ערקלערט אז דאס זענען געווען מענטשן וואס האבן מנדב געווען גאלד און זילבער, און די דאזיגע קרוינען זענען געהאנגען אין די פענצטער אין דער הויך פונעם היכל, ווי עס ווערט געברענגט אין מסכת מדות. קומט אויס אז ס'רעדט זיך פון ערליכע און צדיקישע מענטשן, און דערפאר מעג מען רופן מיט דעם נאמען. און מיר זאלן אויך באמערקן אז אין תנ"ך שטייט דער נאמען תמיד "טוֹבִיָּה", און ווידער דער מנהג העולם איז צו רופן "טוביה" - נישט מיט א חיריק אינעם בי"ת און נישט מיט א חולם אינעם וי"ו, נאר מיט א שורוק.
וּבְכׇל־זֶה לֹא הָיִיתִי בִּירוּשָׁלִָם כִּי בִּשְׁנַת שְׁלֹשִׁים וּשְׁתַּיִם לְאַרְתַּחְשַׁסְתְּא מֶלֶךְ־בָּבֶל בָּאתִי אֶל־הַמֶּלֶךְ וּלְקֵץ יָמִים נִשְׁאַלְתִּי מִן־הַמֶּלֶךְ׃ - און אין די גאנצע צייט בין איך נישט געווען אין ירושלים, ווייל אינעם צוויי און דרייסיגסטן יאר פון ארתחשסתא דעם קעניג פון בבל בין איך געקומען צום קעניג, און נאך א שטיק צייט האב איך געבעטן רשות פונעם קעניג.
נחמיה שטעלט קלאר: זאלסט וויסן אז אזא מעשה האט געקענט געשען נאר וויבאלד איך בין נישט דארט געווען, און זאלסט נישט זאגן "ווי אזוי ביסטו איינגעשלאפן אויף דער וואך". איך בין נישט געווען אין ירושלים, ווייל אינעם צוויי און דרייסיגסטן יאר פון ארתחשסתא דעם קעניג פון בבל בין איך געקומען צום קעניג, און נאך א שטיק צייט האב איך געבעטן פון אים רשות ארויפצוגיין קיין ירושלים, און דערנאך איז ער צוריק קיין בבל.
וָאָבוֹא לִירוּשָׁלִָם וָאָבִינָה בָרָעָה אֲשֶׁר עָשָׂה אֶלְיָשִׁיב לְטוֹבִיָּה לַעֲשׂוֹת לוֹ נִשְׁכָּה בְּחַצְרֵי בֵּית הָאֱלֹהִים׃ - און איך בין געקומען קיין ירושלים, און איך האב פארשטאנען די שלעכטס וואס אלישיב האט געטאן פאר טוביה, צו מאכן פאר אים א שטוב אין די הויפן פון בית אלוקים.
און ווען איך בין צוריקגעקומען פון בבל קיין ירושלים, האב איך געכאפט די שרעקליכע רעה: מ'האט אריינגעברענגט א גוי, פון יענע עמונים און מואבים וואס די תורה האט געזאגט אויף זיי אז זיי זאלן נישט קומען אין קהל ה', און מ'האט אים מסדר געווען א לשכה אין בית השם. אן עכטער חילול המקדש ממש.
וַיֵּרַע לִי מְאֹד וָאַשְׁלִיכָה אֶת־כׇּל־כְּלֵי בֵית־טוֹבִיָּה הַחוּץ מִן־הַלִּשְׁכָּה׃ - און עס איז מיר געווען זייער שלעכט, און איך האב ארויסגעווארפן אלע כלים פון טוביה'ס הויז אינדרויסן פון דער לשכה.
וָאֹמְרָה וַיְטַהֲרוּ הַלְּשָׁכוֹת וָאָשִׁיבָה שָּׁם כְּלֵי בֵּית הָאֱלֹהִים אֶת־הַמִּנְחָה וְהַלְּבוֹנָה׃ - און איך האב געהייסן און מ'האט מטהר געווען די לשכות, און איך האב דארט צוריקגעברענגט די כלים פון בית אלוקים, די מנחה און די לבונה.
די זאך איז מיר געווען זייער ביטער און שלעכט, און דערפאר האב איך גענומען אלע זיינע כלים און זיי ארויסגעווארפן אינדרויסן פון דער לשכה, איך האב אויסגעליידיגט פון דארט אלע זיינע באנוץ-חפצים. און דערנאך האב איך באפוילן צו מטהר זיין די לשכות, ווייל אין די דאזיגע לשכות זענען מלכתחילה געווען די כלים, די מנחה און די לבונה, און דערפאר האבן זיי געדארפט גערייניגט ווערן כדי זיי זאלן ווידער זיין ראוי דערצו. "ואשיבה שם" - איך האב צוריקגעקערט אהין די כלי בית אלוקים, די מנחה און די לבונה.
וָאֵדְעָה כִּי־מְנָיוֹת הַלְוִיִּם לֹא נִתָּנָה וַיִּבְרְחוּ אִישׁ־לְשָׂדֵהוּ הַלְוִיִּם וְהַמְשֹׁרְרִים עֹשֵׂי הַמְּלָאכָה׃ - און איך האב געוואויר געווארן אז די מנות פון די לויים זענען נישט געגעבן געווארן, און זיי זענען אנטלאפן איטלעכער צו זיין פעלד, די לויים און די משוררים וואס טוען די מלאכה.
ווי נאר איך האב אויסגעליידיגט די לשכה און געוואלט צוריקברענגען אהין וואס איז דארט געווען פריער, זי זאל ווידער דינען אלס דער ארט וואו מ'ברענגט די מנות פון די לויים, בין איך געוואויר געווארן די פראבלעם: מנות הלוויים זענען נישט געגעבן געווארן, מען האט נישט געברענגט קיין תרומות ומעשרות. און וואס האט דאס גורם געווען? אז די לויים זענען אנטלאפן יעדער איינער צו זיין פעלד. יעדער איינער איז געגאנגען צו זיין פעלד כדי ער זאל האבן וואס צו עסן, ווייל אויב ער וועט נישט זייען און נישט אקערן און נישט הארעווען - איז דאך נישטא ווער ס'זאל אים געבן. און אזוי האבן די לויים און די משוררים די עושי המלאכה פארלאזט איטלעכער זיין משמרת און זענען געלאפן צו זייערע פעלדער זיך אפצוגעבן מיט זייער תבואה.
וָאָרִיבָה אֶת־הַסְּגָנִים וָאֹמְרָה מַדּוּעַ נֶעֱזַב בֵּית־הָאֱלֹהִים וָאֶקְבְּצֵם וָאַעֲמִדֵם עַל־עׇמְדָם׃ - און איך האב זיך געקריגט מיט די סגנים (די פירער), און איך האב געזאגט: פארוואס איז פארלאזט געווארן דאס הויז פון גאט? און איך האב זיי צונויפגענומען און זיי צוריקגעשטעלט אויף זייער פלאץ.
איך האב זיך געקריגט מיט די סגנים און זיי געזאגט: פארוואס איז בית האלקים פארלאזט געווארן? וואס הייסט מען זוכט לויים צו דער עבודה, מען זוכט כהנים, און מען זאגט אז זיי זענען נישט דא - זיי זענען געגאנגען ארבעטן? נישט אזוי האט די תורה געפלאנט. דער בורא עולם האט געפלאנט אז מיר זאלן זיי מפרנס זיין און זיי זאלן זיך אפגעבן מיט עבודת השם, קודש קדשים; א לוי דארף נישט גיין אקערן זיין פעלד. און דערפאר האב איך אלעמען צונויפגענומען און זיי געשטעלט צוריק אויף זייער משמרת.
וְכׇל־יְהוּדָה הֵבִיאוּ מַעְשַׂר הַדָּגָן וְהַתִּירוֹשׁ וְהַיִּצְהָר לָאוֹצָרוֹת׃ - און גאנץ יהודה האבן געברענגט דעם מעשר פון תבואה, וויין און אייל צו די אוצרות.
און דורך דעם זענען גאנץ יהודה צוריקגעקומען ברענגען די מעשרות צו די אוצרות, כדי צו פארטיילן פאר די לויים און זיי זאלן האבן וואס צו עסן, און זיי זאלן נישט דארפן איבערלאזן זייער עבודה און גיין זוכן פרנסה.
וָאוֹצְרָה עַל־אוֹצָרוֹת שֶׁלֶמְיָה הַכֹּהֵן וְצָדוֹק הַסּוֹפֵר וּפְדָיָה מִן־הַלְוִיִּם וְעַל־יָדָם חָנָן בֶּן־זַכּוּר בֶּן־מַתַּנְיָה כִּי נֶאֱמָנִים נֶחְשָׁבוּ וַעֲלֵיהֶם לַחֲלֹק לַאֲחֵיהֶם׃ - און איך האב אנגעשטעלט איבער די שפייכלערס שלמיה דעם כהן, צדוק דעם סופר, און פדיה פון די לויים, און לעבן זיי חנן בן זכור בן מתניה, ווייל זיי זענען פאררעכנט געווארן פאר געטרייע מענטשן, און עס איז געווען אויף זיי צו פארטיילן פאר זייערע ברידער.
"ואוצרה" - מלשון אוצרות, דאס הייסט איך האב באשטימט גזברים איבער די אוצרות: שלמיה הכהן, צדוק הסופר און פדיה פון די לויים, "ועל ידם" - דאס הייסט לעבן זיי, צוגעשטעלט צו זיי - אויך חנן בן זכור בן מתניה. און אויף וואס האט זיך דער מינוי געגרינדעט? נישט צוליב משפחה-נאנטקייט, נישט צוליב חבר'שאפט אין דער פארטיי-פירערשאפט, און נישט צוליב קיין שום פראטעקציע, נאר "כי נאמנים נחשבו ועליהם לחלק לאחיהם": איך האב באשטימט ערליכע מענטשן אויף וועמען מען קען זיך פארלאזן, אז ווען מען דארף פארטיילן טיילן זיי פאר יעדן איינעם גלייך, און עס זאל נישט זיין קיין אומרעכט אדער מעילה.
זׇכְרָה־לִּי אֱלֹהַי עַל־זֹאת וְאַל־תֶּמַח חֲסָדַי אֲשֶׁר עָשִׂיתִי בְּבֵית אֱלֹהַי וּבְמִשְׁמָרָיו׃ - געדענק מיר, מיין גאט, דאס דאזיגע, און פארמעק נישט מיינע חסדים וואס איך האב געטאן אינעם הויז פון מיין גאט און אין זיינע משמרות.
נחמיה בעט: רבונו של עולם, געדענק מיר די דאזיגע מעשה וואס איך האב געטאן, און געדענק מיר אז איך האב פארצאמט די פרצה וואס איז דא געווען ביז איך בין געקומען, און עס זאל נישט פארמעקט ווערן נאר זיין כביכול שטענדיג פאר דיינע אויגן. און מיר האבן שוין פריער געלערנט אז דאס ספר פון נחמיה ווערט נישט אנגערופן אויף זיין נאמען, נאר ביי די ראשונים ווערט תמיד דערמאנט "ספר עזרא" אלס אן אלגעמיינער נאמען סיי פאר עזרא און סיי פאר נחמיה. און די גמרא פרעגט פארוואס ווערט נישט זיין ספר אנגערופן אויף זיין נאמען, און ענטפערט: ווייל ער האט מחזיק טובה געווען פאר זיך אליין, וואס ער האט געבעטן פונעם אייבערשטן ער זאל אים געדענקען זיינע מעשים און זיין גוטע ארבעט. און מיר האבן געזאגט אז עס פאסט נישט פאר א מענטש צו בעטן פונעם אייבערשטן אז ער זאל אים געדענקען זיין גוטע טעטיגקייט, ווייל די גוטע מעשים געדענקט דער אייבערשטער סיי ווי, און וואס עס קומט זיך אונז וועלן מיר ביים סוף באקומען. און דא בעט ער ווידער: זכרה לי על זאת ואל תמח חסדי.
זאגט דער מלבי"ם: עס זענען דא דריי זאכן וואס מיר האבן פריער געזען אז מען האט זיי מקבל געווען אויף זיך מיט א שבועה. די ערשטע - צו ברענגען די מעשרות; די צווייטע - צו היטן שבת; די דריטע - אפצוזונדערן פון זיך די פרעמדע פרויען (נשים נכריות) און זיי פארשיקן. און ווען נחמיה איז ארויסגעגאנגען פון ירושלים איז דער מצב צוריק קאליע געווארן, און אלע דריי זאכן וואס זיי האבן מקבל געווען אויף זיך מיט א ברית און מיט א שבועה זענען געווארן איינגעבראכן: מען האט אויפגעהערט צו געבן מעשרות, מען האט אויפגעהערט צו היטן שבת ווי מיר וועלן זען ווייטער, און מען האט צוריקגעברענגט זייערע פרעמדע ווייבער.
און אויף דעם קומט נחמיה און זאגט: רבונו של עולם, יעצט ווען איך שטיי אין דעם ברוך און ברענג צוריק די זאך צום תיקון, בעט איך אז דו זאלסט מיר רעכענען דעם זכות לצדקה כאילו איך האב יעצט געטאן די זאך פון אנהויב אן. און וואס איז דער באדייט פון די דברים? וואס איז שווערער - אויפצושטעלן א זאך און עס מייסד זיין, צי אנצוהאלטן און פירן א זאך וואס איז שוין געגרינדעט געווארן? אויפצושטעלן א זאך ווען ס'איז גארנישט דא, יש מאין, איז פיל שווערער; און נאכדעם וואס די זאך עקזיסטירט שוין, איז בלויז עס מסדר זיין און פירן פיל גרינגער. מען רעדט נישט פון דעם אופן וואו דאס אויפשטעלן איז גרינגער - ווי למשל אויפשטעלן א ישיבה אדער מפרנס זיין א ישיבה; דארט איז טאקע גרינגער אויפצושטעלן א ישיבה און טרעפן תורמים, ווי איידער צו טרעפן תורמים וואס זאלן געבן עסן פאר די בחורים יעדן איינציגן טאג. מען רעדט דערפון אז מייסד זיין א זאך איז שווערער ווי אנצוהאלטן איר אויפהאלטונג. ווען נחמיה האט מייסד געווען די פרישה פון די נשים נכריות איז עס געווען זייער שווער; און יעצט, ווען זיי האבן זיך צוריקגעקערט צו זייער שלעכטן וועג און ער דארף זיי ווידער אפשיידן, איז די זאך גרינגער, ווייל דער "חוק" איז שוין אריבער און אנגענומען געווארן, און מענטשן גייען בלויז אריבער דערויף, און ס'איז פיל גרינגער און פשוט'ער צו קומען און מתקן זיין. דערפאר זאגט נחמיה: רבונו של עולם, יעצט קום איך בלויז מתקן זיין, ווייל מייסד זיין האב איך דאך שוין מייסד געווען אויבן ווי מיר האבן געזען אין פרק י - און איך בעט אז דו זאלסט מיר געבן אויף דעם תיקון שכר און מיר עס פאררעכענען לטובה כאילו איך בין עס יעצט מייסד פון פריש, פון אנהויב, וואו די שוועריקייט איז פיל גרעסער און דער שכר איז פיל מער.
אין דעם דאזיקן חלק פונעם פרק האבן מיר אנגעהויבן מיט דער קריאה בתורה וואס האט ארויפגעברענגט דעם איסור פון "לא יבוא עמוני ומואבי", און מיר האבן געלערנט פונעם מלבי"ם און פונעם מגיד מדובנא'ס משל וויאזוי דער סדר פון די טענות - "לא קידמו בלחם ובמים" פאר "וישכור את בלעם" - פארשטאפט זיי דאס מויל פון יעדן תירוץ פון מורא, און ברענגט ארויס אז דער שורש פונעם פסול איז כפיות טובה כלפי דעם זרע פון אברהם וואס האט געראטעוועט לוט'ן. פון דארט זענען מיר אריבער צו דער הבדלה פון "כל ערב", און צום ביאור אז אפילו נאכדעם וואס די אומות זענען נתבלבל געווארן זענען נאך אלץ געבליבן באקאנטע מיוחסים וואס זיי האט מען געדארפט ארויסנעמען. און דערנאך האבן מיר געזען די דריי פירצות אינעם פרק: א לשכה אין בית המקדש וואס איז איבערגעגעבן געווארן פאר טוביה העמוני און זיין ארויסווארפן פון דארט מיט דער טהרה פון די לשכות; די מנות פון די לוים וואס מען האט נישט געגעבן ביז די לוים זענען אנטלאפן צו זייערע פעלדער, און נחמיה'ס קריג מיט די סגנים ביז מ'האט זיי צוריקגעקערט צו זייער משמרת און די מעשרות צו די אוצרות; און דאס מינוי פון נאמנה'דיגע גזברים און נישט קיין מקורבים. און צום סוף זיין בקשה "זכרה לי אלהי על זאת" - אז דער תיקון זאל אים פאררעכנט ווערן כאילו ער האט די זאך פון ס'ניי מייסד געווען, ווייל דער יסוד איז פיל שווערער און זיין שכר איז פיל גרעסער.