הקדמה: די נבואה פֿון נחום אויפֿן פֿאַל פֿון אַשור
קאַפּיטל ב' אין נחום איז אַ ברייטער און פּרטימדיקער באַשרײַבונג פֿון דער מפלה פֿון אַשור און פֿונעם חורבן פֿון נינוה. װי מיר האָבן געזען אינעם פֿריִערדיקן קאַפּיטל, איז דער מלך פֿון אַשור געװען אַ גרויזאַמער מלך, און ער האָט געװאָלט מלחמה האַלטן מיט בבל. אין זײַן אייגענער מלוכה זײַנען אויפֿגעשטאַנען קעגן אים מורדים, און לכתחילה איז אים געלונגען זיי צו אונטערװאַרפֿן. אָבער דערנאָך איז געקומען אַ חיל פֿון דרויסן - די באַקטריאַנער - װאָס האָט געזאָלט קומען צו זײַן הילף, און די בבליים האָבן באַוויזן זיי אָפּצוקויפֿן און איבערצובייגן זייער האַרץ צו זיך. אַזוי איז יענער חיל, װאָס האָט געדאַרפֿט העלפֿן דעם מלך פֿון אַשור, געװאָרן אַ הילף פֿאַר זײַנע שׂונאים, און צוזאַמען מיט די מורדים פֿון אינװייניק האָט בבל איינגענומען אַשור.
דער מלך איז געװען סאַרדאַנאַפּאַל, אַ מלך רשע, אַן עריץ און אַ פֿאַרדאָרבענער. װען ער האָט געזען אַז מען נעמט אים אײַן, האָט ער אונטערגעצינדן זײַן פּאַלאַץ און פֿאַרברענט זיך אַליין צוזאַמען מיט זײַנע פֿרויען, קינדער און קנעכט, און האָט פֿאָרגעצויגן צו שטאַרבן אַ טויט פֿון התאבדות. מיר האָבן אויך געזען אַז ער האָט פֿריִער געהאַט אַ רמז: די שטערנזעער, די מעוננים און די װאָס האָבן געקענט די צײַטן האָבן אים געזאָגט, אַז װען ער װעט זען דעם טײַך חידקל אַרבעטן קעגן אים, זאָל ער װיסן אַז דאָס איז זײַן סוף. און טאַקע, אַ קורצע צײַט פֿאַר דער מפלה איז דער חידקל אַרויס פֿון זײַנע ברעגן, האָט פֿאַרפֿלייצט די שטאָט־מויער און אײַנגעװאָרפֿן אַ טייל פֿון איר, און דעמאָלט האָט סאַרדאַנאַפּאַל פֿאַרשטאַנען אַז דער קץ איז נאָענט און האָט געטאָן װאָס ער האָט געטאָן.
פסוק א: די בשורה פֿון שלום פֿאַר יהודה
הִנֵּה עַל־הֶהָרִים רַגְלֵי מְבַשֵּׂר מַשְׁמִיעַ שָׁלוֹם, חׇגִּי יְהוּדָה חַגַּיִךְ שַׁלְּמִי נְדָרָיִךְ, כִּי לֹא יוֹסִיף עוֹד לַעֲבׇר־בָּךְ בְּלִיַּעַל כֻּלֹּה נִכְרָת. - זע, אויף די בערג זײַנען די פֿיס פֿונעם מבשׂר װאָס לאָזט הערן שלום; פֿײַער, יהודה, דײַנע ימים־טובֿים, באַצאָל דײַנע נדרים, װאָרום דער בליעל װעט מער נישט איבערגיין דורך דיר, ער איז אינגאַנצן פֿאַרשניטן געװאָרן.
דער מלך פֿון אַשור האָט געװאָלט אונטערװאַרפֿן יהודה. מיר האָבן געזען אַז חזקיהו און זײַנע מענטשן האָבן זיך פֿאַרשלאָסן הינטער אַ מויער, טירן און ריגלען, ביז הקדוש ברוך הוא איז געקומען און געשלאָגן אין סנחריב הונדערט און פֿינף און אַכציק טויזנט ראשי גייסות. זיי האָבן מורא געהאַט פֿאַר אים, און איצט קומט צו זיי די בשורה: אויף די בערג זײַנען די פֿיס פֿונעם מבשׂר װאָס לאָזט הערן שלום. יהודה - פֿײַער דײַנע ימים־טובֿים, דו קענסט שוין פֿײַערן דײַנע יום־טובֿים.
דער מלבי"ם גייט דורכאויס דעם גאַנצן קאַפּיטל מיט צװיי מעגלעכקייטן פֿון דער צײַט און ערקלערט לויט ביידע. לויט דער דעה אַז די מעשׂה איז געװען אין די טעג פֿון מנשה, דערציילט דער כּתוב אַז די שרי צבא פֿונעם מלך פֿון אַשור האָבן גענומען מנשה'ן און אים געבראַכט קיין בבל מיט קייטן ("בחוחים"), "ויעתר מנשה אל ה' וישיבהו למלכותו". און חז"ל באַשרײַבן אַז מען האָט אים אַרײַנגעזעצט אין אַ קעסל און אונטערגעצינדן אַ פֿײַער אונטער אים, און דעמאָלט האָט ער געשריגן צום אייבערשטן, און הקדוש ברוך הוא האָט געשיקט אַ שטורעם־װינט װאָס האָט אים אַרויסגענומען פֿון דאָרטן און אים צוריקגעבראַכט קיין ירושלים, און דעמאָלט האָט ער געטאָן תשובה. הגם זײַן תשובה איז נישט געװען בשלמות, אָבער פֿונדעסטװעגן האָט ער תשובה געטאָן.
אויף דער תּקופֿה רעדט דאָ דער נביא. מנשה איז גענומען געװאָרן דורך בעלעסיס, דער שׂר צבא פֿון בבל װאָס איז געװען אונטער דער ממשלה פֿונעם מלך פֿון אַשור, און דערנאָך, װען דער שׂר צבא פֿון בבל האָט געמוֹרדט קעגן סאַרדאַנאַפּאַל דעם מלך פֿון אַשור, האָט דער שׂר צבא פֿון בבל צוריקגעקערט מנשה'ן צו זײַן מלכות. דעמאָלט האָט מנשה גענדרט נדרים צו דינען דעם אייבערשטן, און אויף דעם איז געשטעלט געװאָרן אין תהלים קאַפּיטל ס"ו: "אשלם לך נדרי אשר פצו שפתי". און דעמאָלט זײַנען די מבשׂרים אַרויסגעגאַנגען צו די בערג פֿון יהודה און געמאָלדן שלום: איר דאַרפֿט מער נישט זאָרגן פֿון די צוררים װאָס דריקן אײַך, װײַל מנשה קערט זיך צוריק צו זײַן מלוכה. פֿײַערט אײַערע ימים־טובֿים, דער מזבח איז געבויט געװאָרן, הייבט אָן צו דינען דעם אייבערשטן, און באַצאָלט די נדרים װאָס איר האָט גענדרט אין דער צײַט פֿון דרוק און צרה.
"כי לא יוסיף עוד לעבור בך בליעל כולה נכרת" - איר דאַרפֿט מער נישט האָבן קיין מורא פֿונעם מלך פֿון אַשור, װאָס ער װערט אָנגערופֿן בליעל, אַ יועץ בליעל. "כולה נכרת" - ער און זײַן הויז, און אויך זײַנע קינדער זײַנען אַנטלאָפֿן און װעלן מער נישט צוריקקומען.
רש"י און אויך דער רד"ק טײַטשן אַז די זאַכן גייען אויף סנחריב. ביידע רעדן פֿונעם מלך פֿון אַשור, און די מחלוקת איז װעגן דער צײַט: לויט רש"י רעדט זיך פֿון סנחריב װאָס איז געקומען אין די טעג פֿון חזקיהו, און לויטן מלבי"ם רעדט זיך פֿונעם מלך װאָס איז געקומען אין די טעג פֿון מנשה דעם זון פֿון חזקיהו. לויט רש"י און דעם רד"ק װערט "לא יוסיף עוד לעבור בך בליעל כולה נכרת" אויסגעטײַטשט אַז אויך זײַנע זין זײַנען אַנטלאָפֿן, און דאָס שטימט מיט זייער מהלך: עס זײַנען אויסגעגאַנגען הונדערט און פֿינף און אַכציק טויזנט ראשי גייסות בײַ די טויערן פֿון ירושלים, און זײַנע זין זײַנען אַנטלאָפֿן און דערנאָך געהרגעט זייער פֿאָטער, און צום סוף זײַנען אויך די זין געשטאָרבן - "כולה נכרת".
פסוק ב: דער מפיץ געפֿינט זיך אין אַ באַלעגערונג
עָלָה מֵפִיץ עַל־פָּנַיִךְ נָצוֹר מְצוּרָה, צַפֵּה־דֶרֶךְ חַזֵּק מׇתְנַיִם אַמֵּץ כֹּחַ מְאֹד. - עס איז אַרויפֿגעגאַנגען אַ צעשפּרייטער קעגן דײַן פּנים, באַװאַך די פֿעסטונג, קוק אויפֿן װעג, שטאַרק די לענדן, באַמאַכטיק דעם כּוח זייער שטאַרק.
"עלה מפיץ על פניך" - עס איז שוין ארויפגעגאנגען דער צעשפרייטער. ווער איז דער מפיץ? דאס איז דער מלך אשור, וואס האט צעשפרייט כלל ישראל אין גלות, אדער, אויב מען נעמט דאס צו א פריערדיגער תקופה, וואס האט געוואלט צעשפרייטן ישראל אין גלות. אבער יעצט "נצור מצורה" - זיינע אייגענע שרי צבא וואס האבן אין אים רעבעלירט באלאגערן אים, און ער אליין געפינט זיך אין א באלאגערונג.
"צפה דרך" - שטיי און קוק אויפן וועג. אין יענע צייטן פלעגט מען שטיין ביי די קרייצוועגן און אויסהערן בשורות פון די עוברים ושבים; דאס איז געווען דער צענטער פון די נייעס. אזוי האט לאה געשטאנען אויפן וועג כדי צו הערן וואס מען רעדט אויף איר חתן, אויפן "תכשיט" עשו, און זי האט געהערט ווי מען זאגט "הגדולה לגדול והקטנה לקטן", און צוליב דעם האט זי געוויינט און זוכה געווען צו פאלן אין חלק פון יעקב. אויך דא: קוק אויפן וועג כדי צו הערן די גוטע בשורה איבער זיין מפלה, און דורך דעם "חזק מתנים אמץ כח מאד" - שטארק זיך, ווייל דו ביסט עתיד צו הערן גוטע בשורות.
און וואס איז דער חילוק צווישן "חזק" און "אמץ"? ערקלערט דער מלבי"ם אז חיזוק איז דער עצם כח, בעת אימוץ איז די התמדה פונעם שטארקייט אינעם הארץ - א לב אמיץ, א שטענדיגע פעסטקייט אינעם הארצן. און דאס איז דער טייטש "אמץ כח מאד".
פסוק ג: שיבת גאון יעקב
כִּי שָׁב יְהֹוָה אֶת־גְּאוֹן יַעֲקֹב כִּגְאוֹן יִשְׂרָאֵל, כִּי בְקָקוּם בֹּקְקִים וּזְמֹרֵיהֶם שִׁחֵתוּ. - ווייל דער אייבערשטער האט צוריקגעקערט דעם שטאלץ פון יעקב אזוי ווי דער שטאלץ פון ישראל, ווייל פארניכטער האבן זיי אויסגעליידיגט און זייערע צווייגן האבן זיי פארדארבן.
"כי שב ה' את גאון יעקב" - אויך די עשרת השבטים וואס זענען געווען אין גלות אונטער אים, האט דער הקדוש ברוך הוא זיי געגעבן רשות צוריקצוקומען, און זייער גאון וועט זיין אזוי ווי דער גאון פון ישראל. דער מלבי"ם ערקלערט שטענדיג אז די דאזיגע נעמען ווייזן אויף צוויי מדריגות: "יעקב" איז מלשון עקב, א נידעריגער ארט, און "ישראל" ווייזט אויף שררה און א הויכער ארט. און אין כלל ישראל זענען פאראן צוויי חלקים: די עשרת השבטים, וואס זענען געגאנגען אויף א שלעכטן וועג שוין פון די צייטן פון ירבעם בן נבט, און זיי ווערן אנגערופן "יעקב", דער נידעריגערער חלק; און קעגן זיי זענען יהודה און בנימין וואס ווערן אנגערופן "ישראל", וואס זענען פארטריבן געווארן שפעטער און צום סוף אויך צוריקגעקומען, און דער קיום וואס מיר האבן היינט איז פון זיי, בעת די עשרת השבטים זענען אונז אינגאנצן פארלוירן געגאנגען. און דאס איז דער באדייט: השיב ה' די עשרת השבטים זאלן צוריקקומען, און זייער גאון זאל זיין ווי דער גאון פון ישראל וואס דאס איז יהודה, וואס זענען נישט געווען אונטער דער האנט פון מלך אשור. און לויט דעם איז "כי שב" א לשון פון שיבה - זיי וועלן צוריקקערן צו זייער לאנד.
דער רד"ק ברענגט אויך דעם דאזיגן פירוש, און ער לייגט צו א ביאור בשם רבי יהודה אז "ושב את גאון יעקב" איז מלשון תשובה ונחת, דאס הייסט ער האט געלאזט געמאכט פאר יעקב און זיי וועלן האבן מנוחה.
"כי בקקום בוקקים" - דער לשון בוקק קומט תמיד אין צוזאמענהאנג מיט אויסליידיגן דעם וויינשטאק, ווי א גפן וואס מען האט אויסגעליידיגט פון אירע פרוכט. און נישט נאר דאס, נאר "וזמוריהם שיחתו" - זיי האבן אויך פארדארבן די צווייגן פונעם וויינשטאק אליין. און דער נמשל: אויסער דעם וואס זיי האבן אויסגערויבט דאס געלט פון ישראל, וואס דאס איז ווי דאס קלויבן די פירות - "בקקום בוקקים", די רויבער האבן גערויבט זייער פארמעגן - האבן זיי זיי אויך פארטריבן פון זייער לאנד, און דאס איז "וזמוריהם שיחתו", אז מען האט צוגענומען זייער לאנד, און ממילא קען שוין דער גפן נישט טראגן קיין צווייג און געבן קיין פרי. און דער מלבי"ם לייגט צו, אז אפילו אויב מען זאגט אז עס רעדט זיך פון א פריערדיגער תקופה, קען מען זאגן אז שוין דעמאלט האט דער מלך אשור אנגעהויבן לייגן זיין האנט אויף די עשרת השבטים, און הגם די זאך איז נישט מפורש אין די כתובים, איז עס נאך נישט געווען אויף א גרויסן און ענדגילטיגן פארנעם, און דערפאר האט עס נישט באקומען אן אויסדרוק אין די כתובים.
פסוק ד: תיאור גבורתה של אשור
מָגֵן גִּבֹּרֵיהוּ מְאׇדָּם, אַנְשֵׁי־חַיִל מְתֻלָּעִים, בְּאֵשׁ־פְּלָדֹת הָרֶכֶב בְּיוֹם הֲכִינוֹ, וְהַבְּרֹשִׁים הׇרְעָלוּ. - דער שילד פון זיינע גיבורים איז רויט געפארבט, די קריגסלייט זענען אנגעטאן אין שארלאך-רויט, מיט פייערדיגע שטאל בליצן די קערידזשעס אין טאג פון זיין צוגרייטונג, און די בראש-ביימער ווערן געשאקלט.
דא הייבט דער נביא אן צו באשרייבן בפרטיות דעם ערשטן חורבן פון נינוה. לכתחילה האט זיך דער מלך סרדנפל פארלאזט אויף זיינע גיבורים, ווייל זיי האבן דאך געזיגט אין דער מלחמה, זיי האבן באוויזן צו פארטרייבן די מורדים און בייקומען בבל. "מגן גיבוריהו מאדם" - דער שילד פון די גיבורים איז געפארבט רויט מיט דאס בלוט פון די באזיגטע; דאס הייסט, מיר האבן געזיגט אינעם קאמף, מיר האבן פארגאסן בלוט און אונזער האנט איז אויבן אן.
"אנשי חיל מתולעים" - די תולעת איז א מין ווארעם פון וועמענס בלוט מען פלעגט מאכן א רויטע פארב, און דערמיט פלעגט מען פארבן קליידער. די אנשי חיל האבן געטראגן קליידער געפארבט מיט תולע, וואס דאס איז א סימן אויף רציחה און בלוט. דער רד"ק ערקלערט אז דאס איז א סימן אויף זייער גדולה און גרויס כבוד, ווייל קליידער געפארבט מיט תולע ווערן פאררעכנט פאר בגדי כבוד; און נאך אן הסבר, אז דער דאזיגער קאליר שיינט שטארק און ווארפט א פחד אויף מענטשן, און יעדער וואס זעט זיי ווערט דערשראקן, און דעריבער האבן זיי געטראגן אזעלכע קליידער.
"באש פלדות הרכב ביום הכינו" - דער "רכב" איז די מרכבה וואָס מען פלעגט איינשפּאַנען צו פערד און אַרויסגיין מיט איר אין קאַמף. דאָס אייזן פלעגט מען באַאַרבעטן מיט פייער און פאַקלען, און ווען מען האָט עס געוואָלט גלאַנצנדיק מאַכן, האָט מען עס ווידער איבערגעפירט אונטער די פייער-פאַקלען עס צו באַנײַען. "פלדות" איז ווי "לפידות" (פאַקלען), און דער פּשט לויטן מלבי"ם: מען האָט אַרײַנגעלייגט דעם רכב אין פייער וואָס האָט אים באַנײַט ער זאָל בלישטשען, ווי ער וואָלט ממש הײַנט צוגעגרייט געוואָרן.
דער רד"ק טײַטשט אַנדערש: די מרכבות זענען געלאָפן נאָך די פערד, און בײַ זייערע רעדער זענען געווען מעטאַלענע רייפן, און ווען זיי זענען געלאָפן אויף די וועגן אויף שטיינער, האָט דער שטיין וואָס רײַבט זיך אינעם אייזן געשפּריצט פונקען, און עס האָט אויסגעזען ווי פייער קומט אַרויס פון די רייפן - "באש פלדות", ווי דאָס פייער פון פאַקלען.
"והברושים הורעלו" - דער מלבי"ם ערקלערט אַז די שפּיזן וואָס זענען געווען געמאַכט פון בראָש-האָלץ זענען געווען באַשמירט מיט סם, כּדי דער שלאַג זאָל זײַן אַ טויט-שלאַג. אַזוי פלעגט מען אויך טאָן מיט פײַלן, און ווער עס איז געטראָפן געוואָרן מיט אַזאַ פײַל זענען זיינע שאַנסן צו בלײַבן לעבן געווען קנאַפּ. דער רד"ק ברענגט בשם זײַן פאָטער אַז "הורעלו" מיינט געציטערט, ווײַל תרעלה איז ציטערניש, און די ברושים דאָ זענען אַ משל אויף די שרים, די חשוב'ע לײַט און די שׂררה-לײַט פון נינוה, וואָס אַ שרעקלעכער ציטער האָט זיי אָנגעכאַפּט. רש"י גייט אויך אין דעם זעלבן ריכטונג, על פי תרגום יונתן, אַז די ברושים זענען די חשוב'ע און די גרויסע פונעם אָרט, נאָר דאָס וואָרט "הורעלו" טײַטשט ער ווי תרגום יונתן: "מסורבלין בצבעונין" - סרבל איז אַ לבוש, דאָס הייסט זיי זענען געווען אײַנגעהילט אין פאַרביקע מלבושים, און "הורעלו" מלשון רעלות, ווי דער שטייגער פון פרויען וואָס גייען אַרויס פאַרשלייערט, און ווי עס שטייט אין ישעיה "הנטיפות והשירות והרעלות". און לויט דעם זענען יענע חשוב'ע מענטשן געווען אָנגעטאָן אין פּראַכטפולע מלבושים.
פסוק ה: בהלה או גבורה
בַּחוּצוֹת יִתְהוֹלְלוּ הָרֶכֶב, יִשְׁתַּקְשְׁקוּן בָּרְחֹבוֹת, מַרְאֵיהֶן כַּלַּפִּידִים, כַּבְּרָקִים יְרוֹצֵצוּ. - אין די גאַסן טוען זיך די מרכבות פאַרטומלען, זיי קלאַפּן זיך אָן אין די רחובות, זייער אויסזען איז ווי פאַקלען, ווי בליצן לויפן זיי אַרום.
אין די קומענדיקע פּסוקים זענען דער רד"ק און דער מלבי"ם מחולק אינעם אַלגעמיינעם גאַנג, און די פּסוקים ווערן פאַרטײַטשט סײַ אַהין און סײַ אַהער. לויטן רד"ק שילדערט דער פּסוק די בהלה פון אשור, און לויטן מלבי"ם שילדערט ער דווקא זייער גבורה.
לויטן רד"ק: "בחוצות יתהוללו הרכב" - זיי האָבן נישט געקענט אַרויסגיין פון שטאָט צו קעמפן מיט זייערע מיליטער, און דעריבער זענען די רײַטערס פון די מרכבות אַרומגעלאָפן ווי משוגעים אינעווייניק אין שטאָט. "ישתקשקון ברחובות" - זיי גייען מיט אַ בהלה אין די גאַסן פון שטאָט. דער לשון פון שקשוק איז אַ לשון פון צומישעניש, ווי מען זאָגט הײַנט "שקשוק", און דער מקור פונעם אויסדרוק איז מלשון שוק, ווײַל דער מענטש וואָס גייט דערשראָקן קלאַפּן זיך אָן זיינע שוקיים איינע אין דער אַנדערער. "מראיהן כלפידים" - זייערע פּנימ'ער זענען רויט ווי פאַקלען, וואָס דאָס איז אַ סימן פון בזיון און בושה, ווײַל יעדער וואָס שעמט זיך ווערט זײַן פּנים רויט, און ווי עס ווערט געזאָגט בײַ די בבלים בײַ זייער מפלה "פני להבים פניהם"; און זייערע פּנימ'ער זענען רויט פון גרויס בזיון וואָס זיי האָבן נישט קיין כוח צו קעמפן קעגן זייערע פײַנט. "כברקים ירוצצו" - פון גרויס בהלה זענען זיי געלאָפן אין די גאַסן און נישט געוווּסט וואָס צו טאָן און ווי אַזוי זיך צו ראַטעווען.
לויטן מלבי"ם באַשרײַבט דער פּסוק אשור'ס גבורה אין אָנהייב. "חוצות" איז דער טייל הינטער די הײַזער, און דאָרטן "יתהוללו הרכב" - די מרכבה-לײַט לויפן אַהין און צוריק; בעת פאַר די הײַזער "ישתקשקון", מלשון שוק, וואָס זיי האָבן זיך צונויפגעקליבן צוזאַמען ווי אין אַ מאַרק-טאָג. "מראיהן כלפידים" - פּונקט ווי דער פאַקל גייט אַרויס מיט אַ גרויסער גיכקייט, אַזוי האָט אשור צוגעגרייט זײַנע כוחות צום קאַמף.
פסוק ו: האדירים הנכשלים והסוכך
יִזְכֹּר אַדִּירָיו, יִכָּשְׁלוּ בַּהֲלִיכָתָם, יְמַהֲרוּ חוֹמָתָהּ וְהֻכַן הַסֹּכֵךְ. - ער וועט דערמאָנען זײַנע מאַכטפוליקע גיבורים, זיי וועלן זיך שטרויכלען אין זייער גיין, זיי וועלן אײַלן צו איר מויער, און דער סוכך איז צוגעגרייט געוואָרן.
לויטן ערשטן פּירוש פונעם רד"ק, און אַזוי אויך לויטן מלבי"ם, רעדט מען דאָ פונעם מלך אשור, דער קעניג פון נינוה. "יזכור אדיריו" - ער וועט דערמאָנען זײַנע אדירים און זיי באַשטימען און זיי באַפעלן צו גיין צום מויער מלחמה האַלטן; אָבער מיינט נישט אַז זיי וועלן מצליח זײַן אין קאַמף - "יכשלו בהליכתם", זיי וועלן זיך שטרויכלען אין זייער גיין פון גרויס בהלה. "והוכן הסוכך" - דער שונא האָט צוגעגרייט דעם סוכך צו דער מויער כּדי צו אונטערגראָבן די וואַנט.
און וואָס איז דער סוכך? ערקלערט דער רד"ק: "הסוכך הוא מכסה קרשים ועורות עליהם, כשבאים הנלחמים אל העיר ונכנסים תחתיו עד החומה, וחותרין תחת החומה, והוא מגן עליהם מן האבנים שמשליכים מעל החומה" (דער סוכך איז אַ דעק פֿון ברעטער מיט הײַט אויף זיי, ווען די מלחמה-לײַט קומען צו דער שטאָט גייען זיי אַרײַן אונטער אים ביז צום מויער, און גראָבן אונטער דער מויער, און ער באַשיצט זיי פֿון די שטיינער וואָס מען וואַרפֿט פֿונעם מויער). ווײַל ווען מען האָט געוואָלט אייננעמען אַ מויער האָט מען געמוזט צוקומען צו איר און איר צושטויסן מיט אַן איל ברזל אָדער קלעטערן אויף איר און אַרײַנדרינגען אינעווייניק, נאָר דאָס איז כּמעט אוממעגלעך געווען, ווײַל דער שונא פֿון אויבן האָט די מעלה פֿון דער הייך און ער וואַרפֿט שטיינער און בליסטראות אויף יעדן וואָס דערנענטערט זיך. דעריבער פֿלעגט מען בויען פֿון ברעטער און ביימער אַ מין גרויסן גאַנעק, און מען האָט דאָס געטראָגן איבער זיך און זיך דערמיט דערנענטערט צום מויער, און דעמאָלט האָט מען געקענט אַרײַנשטעלן אונטער אים דעם איל ברזל און שטויסן, און די שטיינער און פֿײַלן האָבן געטראָפֿן אינעם סוכך און נישט אין זיי. טאַקע אויב מען האָט געוואָרפֿן אויף זיי פֿײַער איז געווען אַ פּראָבלעם, ווײַל מען האָט געקענט פֿאַרברענען דעם סוכך איבער זיי, אָבער קעגן פֿײַלן און בליסטראות איז דער סוכך געווען בייהילפֿיק.
דער מלבי"ם ערקלערט אז ס'רעדט זיך פון די גיבורים פון מלך אשור, יענע גיבורים וואס ער האט גערופן פון באַקטריען - א גאר גרויסער פלאץ, וואס ווערט דערמאנט אין די ביכער מיטן נאמען "גרעקאָ-באַקטריען קינגדאָם". ער האט ארויסגעקוקט אויף זיי און זיך פארלאזט אויף זיי אז זיי וועלן אים העלפן קעגן די בבלים, און דאס איז "יזכור אדיריו", אז ער געדענקט זיי און ווארט אויף זיי. "יכשלו בהליכתם" - אויפ'ן וועג האבן די בבלים זיי געכאפט און אפגעקויפט, און די מורדים האבן אפגעמאכט מיט זיי אז זיי זאלן אריבערגיין צו זייער זייט און מלחמה האלטן אינאיינעם קעגן סרדנפל. קומט אויס אז זיי זענען געשטרויכלט געווארן דורך די וואס האבן זיי פארפירט און געברענגט צו פאלן זיך אנצושליסן צו זיי, און דורך דעם זענען אלע זיינע גיבורים געפאלן אין דער מלחמה. "ימהרו חומתה" - און דעמאלט האבן זיי זיך פארשפארט אין דער חומת העיר, "והוכן הסוכך" - מען האט צוגעגרייט די פעסטונג וואס זאל זיי באשיצן פונעם פיינט. דאס הייסט, לויט'ן מלבי"ם איז דער סוכך נישט פונעם שונא, נאר די פעסטונג וואס סרדנפל האט אויפגעשטעלט זיך צו שיצן דערין.
דער רד"ק טייטשט אויך אויפ'ן מלך בבל: "יזכור אדיריו" - דער מלך בבל איז דער אדיר, און זיינע מענטשן זענען געגאנגען צו דער חומה זי איינצונעמען, און פון גרויס איילעניש און שנעלן לויפן זענען זיי געשטרויכלט געווארן אין זייער גיין, און זיי האבן צוגעגרייט דעם סוכך כדי צו שטיין אונטער דעם און אונטערגראבן די חומה.
פסוק ז: שערי הנהרות
שַׁעֲרֵי הַנְּהָרוֹת נִפְתָּחוּ וְהַהֵיכָל נָמוֹג. - די טויערן פון די טייכן האבן זיך געעפנט, און דער פאלאץ איז צוגאנגען.
רש"י, און אויך דער רד"ק, גייען אין דעם ריכטונג אז ס'רעדט זיך פון די טויערן פון דער שטאט אויף דער זייט פונעם טייך, ווארום די שטאט איז געווען ארומגענומען מיטן טייך חידקל, און ס'איז געווען אין איר א זייט וואו די טויערן זענען געווען געוואנדן צום טייך. "שערי הנהרות נפתחו" - די חיל האבן צובראכן די טירן און זענען אריין דורך יענע טויערן. "וההיכל נמוג" - דער פאלאץ וואו דער קעניג איז געזעסן איז צוגאנגען, געציטערט און געוואקלט פון דעם כח פון די בליסטרא שטיינער וואס מ'האט געווארפן דערויף; און רש"י זאגט: שטיינער וואס מ'ווארפט וואס ווערן אנגערופן "בומא", דאס הייסט מ'האט אויפגעריסן דעם פאלאץ מיט די שטיינער פון די בליסטראות. דער רד"ק ערקלערט אז דאס איז געקומען פון די שווערע קלעפ וואס מ'האט געקלאפט אין די טויערן, וואס פון זייער כח האבן זיך די טויערן צובראכן און ס'האט אויך געטראפן דעם פאלאץ. און תרגום יונתן טייטשט "גשרי נהרוותא" - אז דער טויער אויפ'ן טייך איז דער בריק, ווייל דער שונא דארף אריבערגיין דעם טייך אנצוקומען, און זיי האבן באוויזן צו עפענען די בריקן און אריבערצוגיין מלחמה האלטן מיטן מלך אשור.
לויט'ן מלבי"ם באשרייבט דער גאנצער פסוק דאס וואס מיר האבן פריער געזען, אז די מענטשן פון מלך אשור האבן אים געזאגט: וויסן זאלסטו, אז ווען דער טייך וועט פארפלייצן, דארט וועט זיך אנהויבן דיין מפלה; אזוי זעען מיר אין די שטערנס. און טאקע דער חידקל האט פארפלייצט און פארשוועמט די שטאט. און דאס איז "שערי הנהרות נפתחו" - און לויט דעם רעדט זיך בכלל נישט פון די טויערן פון דער שטאט, נאר פון די טייכן אליין, וואס זיי זענען ווי איינגעשלאסן אין טויערן אויפ'ן ארט וואו זיי פליסן, און יעצט האט זיך דער טויער געעפנט און דער טייך איז ארויף אויף זיינע ברעגן און האט פארשוועמט די שטאט. "וההיכל נמוג" - די וואס זענען געווען אין פאלאץ זענען צוגאנגען פאר שרעק, ווייל אט פארווירקלעכט זיך די נבואה וואס די שטערנזעער האבן פאראויסגעזאגט, און יעצט וועט דער טייך פארפלייצן די שטאט און זי וועט איבערגעגעבן ווערן אין די הענט פונעם פיינט.
פסוק ח: מות המלכה ונשי הארמון
וְהֻצַּב גֻּלְּתָה הֹעֲלָתָה, וְאַמְהֹתֶיהָ מְנַהֲגוֹת כְּקוֹל יוֹנִים מְתֹפְפֹת עַל־לִבְבֵהֶן. - און זי איז אוועקגעשטעלט געווארן, די מלכה איז ארויפגעבראכט געווארן, און אירע דינסטן יאמערן ווי דער קול פון טויבן, קלאפנדיג אויף זייערע הערצער.
וויבאלד דער קעניג האט פארשטאנען אז דער סוף איז געקומען, האט ער פארברענט זיין פאלאץ מיט זיינע ווייבער, קנעכט און קינדער. און דאס איז "והוצב גלתה הועלתה" - מען האט צוגעגרייט א שייטערהויפן פייער צו פארברענען די מלכה און אלע פילגשים. "גלתה" איז די מלכה, און דער מלבי"ם ערקלערט אז אזוי ווי דער קעניג האט געהייסן "תגלת פלאסר", און "תגלת" איז א טיטל פון כבוד פאר דער מלוכה, אזוי אויך האט די מלכה געהייסן "גלתה". און דער רד"ק ברענגט בשם רב שמואל אז דער נאמען פון דער מלכה איז געווען "הוצב".
מיר וועלן גיין לויט'ן מלבי"ם: "הוצב" איז מלשון עגלות צב, אזוי ווי "בצבים ובכרכרות", א צוגעדעקטע און פראכטפולע קארעטע אין וועלכער מ'פירט די מלכה. "והוצב גלתה הועלתה" - די קארעטע פון דער מלכה און די מלכה אינעווייניג זענען דארט אוועקגעשטעלט געווארן און אינגאנצן פארברענט געווארן; "הועלתה" איז לשון העלאה באש, פארברענען אויפ'ן שייטערהויפן, און אזוי ווי עס שטייט ווייטער "והבערתי בעשן רכבה". "ואמהותיה" - אויך די דינסטן זענען פארברענט געווארן אין פייער. "מנהגות" - אזוי ווי מנהמות, מלשון הגה, וואס זיי האבן געהאדזשעט און געקרעכצט ווי דער קול פון טויבן, "מתופפות על לבבהן" - זיי שלאגן אויף זייער הארץ פון גרויס צער און עגמת נפש איבער דער גרויסער שריפה און איבער'ן פארברענען אויפ'ן מוקד אלע בני בית פונעם מלך.
פסוק ט: נינוה כבריכת מים
וְנִינְוֵה כִבְרֵכַת־מַיִם מִימֵי הִיא, וְהֵמָּה נָסִים, עִמְדוּ עֲמֹדוּ וְאֵין מַפְנֶה. - און נינוה איז ווי א בריכה פון וואסער פון אירע עלטסטע טעג, און זיי לויפן אנטלויפן; שטעלט זיך אפ, שטעלט זיך אפ, אבער קיינער קערט זיך נישט אום.
דער רד"ק דערקלערט אויף אן אופן פון א משל, אז נינוה פון אלטע צייטן אן איז געווען פול מיט שפע און כל טוב. תמיד ווען מ'וויל ארויסברענגען שפע, דרוקט מען דאס אויס מיט א לשון פון א בריכה (א טייכל); אויך מיר, להבדיל, זאגן אינעם "לשם ייחוד" ביים קידוש פון שבת "שפע מהבריכה העליונה", און דאס איז אויך דער מקור פונעם לשון ברכה - אראפברענגען שפע פון דער בריכה העליונה. דאס הייסט, נינוה איז געווען משופע מיט אלעם גוטן ווי א בריכת מים וואס גיסט ארויס שפע אויף יעדן ארט, ווי א בריכה וואס וואסער זאמלט זיך אהין פון רעגנס אדער פון א קוואל. און יענער הערליכער ארט - "והמה נסים", יעצט אנטלויפן זיי פון דער שטאט אין דער צייט וואס זי ווערט איינגענומען, און ווען די שונאים זאגן זיי "עמדו עמדו", איז נישטא קיינער וואס קוקט אפילו צו זען ווער עס רופט אים; אלע לויפן אוועק און בלייבן נישט קיין איין רגע.
דער מלבי"ם טייטשט כפשוטו, לויט ווי מיר האבן מסביר געווען אז דער חידקל האט איבערגעפלוצט זיינע ברעגעס און פארפלייצט נינוה, און ס'איז מקוים געווארן די פארויסזאגונג וואס מ'האט פארגעזאגט דערויף. און אויף דעם זאגט דער נביא "מימי היא" - אזוי איז דאך געווען מימי קדם, פון דעם טאג וואס זי איז געווארן אין איר מציאות, אז דער טייך פארפלייצט איר פון צייט צו צייט. און דער מלבי"ם ברענגט פונעם אברבנאל אז נינוה איז תמיד געווען פול מיט וואסער, און זיי האבן געמוזט בויען זייערע הייזער אויף הויכע שטאקן - א מין קליינע ווענעציע. און אויב אזוי, אויב די זאך איז דארט געווען א געווענליכע זאך, פארוואס זענען זיי אנטלאפן? נאר ווי מיר האבן געזאגט: דאס מאל איז עס געווען א סימן, אז ווען איר וועט זען ווי דער חידקל שטייגט און נינוה ווערט פארפלייצט, זאלט איר וויסן אז דער סוף האט זיך אנגעהויבן, און דערפאר איז געפאלן אויף זיי א שרעק און אלע זענען אנטלאפן.
"עמדו עמדו" - ווי דער מלבי"ם האט שוין מקדים געווען, ווערט שוין געברענגט אין די דברי הימים פון די אלטע ספרים, אז די ארמיי וואס האט איינגענומען נינוה האט געזאגט צו די שטאט-לייט: מיר האבן גארנישט קעגן אייך, מיר ווילן אייך נישט נעמען פאר קנעכט, נישט הערשן איבער אייך און נישט שלעכטס טון פאר אייך, אונזער מלחמה איז נאר קעגן איינעם, קעגן דעם גרויזאמען און אכזריות'דיגן קעניג. און דערפאר זאגט מען זיי: שטעלט אייך אפ, שטעלט אייך אפ, איר האט נישט וואס צו אנטלויפן, מיר זענען נאר געקומען אראפנידערן דעם שטאלץ פונעם בליעל סרדנפל, און זיי שרייען אויף זיי אז זיי זאלן נישט אנטלויפן. און מיט דעם אלעם "ואין מפנה" - ס'איז נישטא קיינער וואס קערט זיך אפילו אום צו זען ווער ס'שרייט צו אים, און זיי אנטלויפן ווען קיינער יאגט זיי נישט, זיי לויפן אין דער צייט וואס די בני בבל יאגן זיי בכלל נישט נאך און האבן קיין שום ענין מיט זיי.
פסוק י: די ביזה וואס מען האט נישט גענומען
בֹּזּוּ כֶסֶף בֹּזּוּ זָהָב, וְאֵין קֵצֶה לַתְּכוּנָה, כָּבֹד מִכֹּל כְּלִי חֶמְדָּה. - רויבט זילבער, רויבט גאלד, און ס'איז נישטא קיין עק צו די צוגעגרייטע אוצרות, כבוד איז מער פון יעדע באגערטע כלי.
זאגט דער מלבי"ם, ווי עס שטייט אין די דברי הימים פון די אלטע פעלקער, אז די זיגער - די בני בבל - האבן נישט געזוכט צו רויבן קיין רויב פון נינוה און האבן נישט געוואלט צונעמען די אוצרות פון דארט, און צו דער ביזה האבן זיי נישט אויסגעשטרעקט זייער האנט; ס'איז זיי געווען גענוג דער כבוד פונעם נצחון און דאס אראפנידערן סרדנפל דעם קעניג פון אשור. און דערפאר זאגט מען כביכול צו די מנצחים: "בוזו כסף בוזו זהב", ס'איז דאך דא דא אומענדליכע אוצרות, פארוואס נעמט איר נישט? "ואין קצה לתכונה" - תכונה איז מלשון צוגעגרייט, ס'איז נישטא קיין גרעניץ צו די אוצרות וואס זענען דארט אנגעגרייט געווארן. און זיי ענטפערן קעגן דעם: "כבוד מכל כלי חמדה" - דער כבוד רעדט צו אונז מער ווי יעדע באגערטע כלי וואס מיר וואלטן געקענט גלוסטן צו נעמען פון דא; דאס וואס עס איז אונז געלונגען זיי צו אונטערווארפן איז טייערער אין אונזערע אויגן ווי צו גזל'ענען זילבער און גאלד.
פסוק יא: בוקה ומבוקה ומבולקה
בּוּקָה וּמְבוּקָה וּמְבֻלָּקָה, וְלֵב נָמֵס וּפִק בִּרְכַּיִם, וְחַלְחָלָה בְּכׇל־מׇתְנַיִם, וּפְנֵי כֻלָּם קִבְּצוּ פָארוּר. - זי איז ליידיג, אויסגעליידיגט און צעשטערט, דאס הארץ צעגייט און די קניען קלאפן, א ציטער אין אלע לענדן, און די פנימ'ער פון אלעמען האבן איינגעזאמלט שווארצקייט ווי א טאפ.
דער רד"ק מסביר אז די כוונה איז אויף ליידיגקייט, ווי "גפן בוקק" - א וויינשטאק וואס מ'האט אויסגעליידיגט. "בוקה ומבוקה" ווערט געטאפלט צו פארשטארקן און צו זאגן אז די ליידיגקייט איז געווען גאר גרויס, "ומבולקה" איז א לשון פון אפשניידן, אז זי וועט זיין ליידיג פון יעדן גוטס און וועט ווערן אפגעשניטן. רש"י טייטשט "ומבולקה" - צעבראכן, אז מ'האט איינגעווארפן אירע מויערן. "ולב נמס" - פאר די איינוואוינער דארט וועט דאס הארץ צעגיין. "ופיק ברכיים" - א צוזאמענפאל פון די קניען, ווייל דער וואס האט מורא קלאפן זיינע קניען איינע אין דער אנדערער פון גרויס ציטערניש, ווי דער לשון "וארכובתיה דא לדא נקשן". "פני כולם קיבצו פארור" - זייערע פנימ'ער זענען שווארץ ווי א טאפ, ווייל די ראנדן פונעם טאפ זענען שווארץ; ווייל אין יענע צייטן פלעגט דער טאפ שטיין ממש אויף קוילן, און ער איז געווען פון אייזן און נישט פון קיין נירוסטה, ממילא זענען זיינע ברעגעס געווארן שטארק פארשווארצט, און תמיד ווען מ'האט געוואלט ארויסברענגען שווארצקייט פלעגט מען זאגן אז זייערע פנימ'ער זענען שווארץ געווארן ווי די שולי הקדרה (די ראנדן פון א טאפ).
דער מלבי"ם באשרייבט דא דעם מצב פון די שטאט-לייט: די גאנצע שטאט איז אויסגעליידיגט געווארן, און דאס איז "בוקה ומבוקה". און וואס לייגט צו די אות מ'? צו פארגרעסערן די ליידיגקייט - בוקה איז ליידיג, און מבוקה איז א נאך גרעסערע ליידיגקייט, ווי שמה ומשמה. "ומבולקה" איז די גאנצע פארניכטונג, אז אלעס איז חרוב געווארן. און דאס הארץ פון די שטאט-לייט איז צעגאנגען פון גרויס פחד, "וחלחלה בכל מותניים" פון גרויס צובראכנקייט און צער, "ופיק ברכיים" אין דער צייט וואס זיי זענען אנטלאפן.
פסוקים יב-יג: די וואוינונג פון די לייבן
אַיֵּה מְעוֹן אֲרָיוֹת וּמִרְעֶה הוּא לַכְּפִרִים, אֲשֶׁר הָלַךְ אַרְיֵה לָבִיא שָׁם גּוּר אַרְיֵה וְאֵין מַחֲרִיד. - וואו איז די וואוינונג פון די לייבן און דאס פאשע-פלאץ פאר די יונגע לייבן, וואו עס פלעגט גיין דער לייב, די לייביכע און דאס קליינע לייבעלע, און קיינער האט זיי נישט דערשראקן.
דער רד"ק זאָגט: די גוים וואָס האָבן צוגעזען דעם חורבן פֿון נינוה זאָגן - ווי אַזוי האָט געקענט פֿאָרקומען אַזאַ זאַך צו אַן אָרט וואָס איז געווען אַ מעון אריות (אַ וווינאָרט פֿון לייבן)? פֿון דאָרט פֿלעגן מענטשן אַרויסגיין אין מלחמה ווי רײַסנדיקע לייבן, אָנשרעקן די גאַנצע וועלט און ברענגען דעם רויב קיין נינוה. און זי איז געווען אַ מעון לאריות און אַ פּאַשע פֿאַר כפירים (יונגע לייבן), וואָרום דער רויב איז די ביזה און שלל וואָס זיי פֿלעגן נעמען פֿון יעדן אָרט און אַהערברענגען, פּונקט ווי אַ לייב וואָס גייט אַרויס, רײַסט און שלעפּט צוריק צו זײַן הייל. "אשר הלך אריה ולביא שם, גור אריה ואין מחריד" - אויך דאָס לייבנקרעמל (גור אריה) איז דאָרט געווען און האָט זיך ניט געשראָקן; דאָס אָרט איז געווען רויִק און שטיל, און דאָך איז אין אים געווען די גבורה אַרויסצוגיין און פֿאַרצוקן פֿון יעדן אָרט אינדרויסן.
דער מלבי"ם ערקלערט אַז די ווערטער גייען אַרויף אויפֿן בית המלך, וואָס איז איצט חרובֿ און וויסט. דער צושויער שטייט און ווּנדערט זיך איבער דער שרעקלעכער אַכזריות פֿון סרדנפל: ווי אַזוי האָט ער געקענט פֿאַרברענען דעם פּאַלאַץ פֿונעם מלך איבער זײַנע ווײַבער, קינדער, דינסטן און קנעכט, ווי אַזוי האָט ער זיי אומגעבראַכט מיט אַזאַ אַכזריות און ניט רחמנות געהאַט אויף זיי? "איה מעון אריות" - דאָס איז דאָס מלכות-הויז וווּ די מלכים האָבן געוווינט, און דער מלך איז דער אַלטער לייב. "ומרעה הוא לכפירים" - אַרום פּאַלאַץ האָבן זיך געפֿיטערט די כפירים, דאָס זײַנען די ייִנגערע לייבן, די קינדער פֿונעם מלך. "אשר הלך אריה לביא שם" - דאָרט פֿלעגט גיין דער לייב און די לביא, און לביא איז די נקבה פֿונעם לייב, ווי מיר געפֿינען אין יחזקאל "לביאה"; דאָס הייסט דער מלך און די מלכּה, און דאָרט איז געווען זייער וווינאָרט. "שם גור אריה" - דאָס זײַנען די קליינע קינדער, די בני המלכים, "ואין מחריד" - דאָרט זײַנען זיי געווען זיכער. און לויט תרגום יונתן: "דהוו אזלין מלכיא תמן בניהון שבקין", אַז די מלכים, פֿון זייער גרויס בטחון אין דעם דאָזיקן אָרט, פֿלעגן ברענגען זייערע קינדער און זיי איבערלאָזן אין נינוה, און אַ פּנים זײַנען דאָרט געווען ערטער פֿון לערנען און חכמה, און מחמת זייער גרויס זיכערקייט אינעם אָרט האָבן זיי דאָרט איבערגעלאָזט זייערע קינדער.
אַרְיֵה טֹרֵף בְּדֵי גֹרוֹתָיו, וּמְחַנֵּק לְלִבְאֹתָיו, וַיְמַלֵּא־טֶרֶף חֹרָיו וּמְעֹנֹתָיו טְרֵפָה. - דער לייב האָט געריסן גענוג פֿאַר זײַנע יונגע לייבלעך, און דערשטיקט [רויב] פֿאַר זײַנע לביאות (לייבינס), און ער האָט אָנגעפֿילט זײַנע לעכער מיט רויב און זײַנע היילן מיט פֿאַרצוקטע שפּײַז.
לויטן רד"ק באַשרײַבט דער פּסוק נינוה אין אירע גרויסע צײַטן: "אריה טורף בדי גורותיו" - דער לייב פֿלעגט פֿאַרצוקן גענוג פֿאַר זײַנע יונגע, און דאָס איז אַ המשך פֿונעם פֿריִערדיקן פּסוק, אַז יענער מעון אריות איז געווען אַן אָרט פֿון גיבורים וואָס גייען אַרויס צו די אַנדערע לענדער, כאַפּן רויב און ברענגען אַהין, און עס איז געווען גענוג רויב אויך פֿאַר זײַנע קינדער. "ומחנק ללבאותיו" - ער פֿלעגט דערשטיקן די פֿײַנט כּדי צו ברענגען שפּײַז אויך פֿאַר די לביאות, די נקבות. און דאָס אַלץ איז אַ משל אויפֿן מלך פֿון נינוה און זײַנע שׂרים, וואָס פֿלעגן ברענגען די שלל פֿון אַלע פֿעלקער קיין נינוה.
דער מלבי"ם ערקלערט אַז די באַשרײַבונג גייט אויפֿן מצבֿ פֿון נינוה נאָך דער מפּלה, און וויפֿל אַכזריות עס איז דאָרט געטאָן געוואָרן: דער לייב, דאָס איז דער מלך סרדנפל, רײַסט די "בדי גורותיו" - הרגעט זײַנע קליינע קינדער. "בדי" איז ווי "יונקותיו ובדיו", די צווײַגן און צווײַגלעך פֿונעם בוים, און כּביכול דער לייב רײַסט די צווײַגן פֿון זײַנע קינדער און זייערע אבֿרים. און ווי איז מעגלעך אַז דער מלך איז געגאַנגען און פֿאַרברענט דעם פּאַלאַץ איבער זײַנע קינדער און ווײַבער? און ניט בלויז דאָס, נאָר "ומחנק ללבאותיו" - ער האָט דערשטיקט זײַנע לביאות, דאָס זײַנען זײַנע ווײַבער, וואָרום זיי זײַנען געשטאָרבן פֿונעם רויך, און רויך טויט דורך שטיקונג. "וימלא טרף חוריו ומעונותיו טרפה" - זײַנע ווײַבער רופֿט ער "טרפה" בלשון נקבה, און זײַנע יונגע קינדער "טרף" בלשון זכר; די פֿרויען האָבן געוווינט אין די גרויסע פּאַלאַצן (מעונות), און די קינדער זײַנען געווען אין קלענערע שטיבער (חורים), און ער האָט אָנגעפֿילט די לעכער מיט טרף און די היילן מיט טרפה. קען דען פֿאָרקומען אַזאַ זאַך, האָט מען אַזוינס אַמאָל געהערט?
פסוק יד: הנני אליך
הִנְנִי אֵלַיִךְ נְאֻם יְהֹוָה צְבָאוֹת, וְהִבְעַרְתִּי בֶעָשָׁן רִכְבָּהּ, וּכְפִירַיִךְ תֹּאכַל חָרֶב, וְהִכְרַתִּי מֵאֶרֶץ טַרְפֵּךְ, וְלֹא־יִשָּׁמַע עוֹד קוֹל מַלְאָכֵכֵה. - אָט בין איך קעגן דיר, זאָגט ה' צבאות, און איך וועל פֿאַרברענען אין רויך אירע וועגנער, און דײַנע יונגע לייבן (גיבורים) וועט די שווערד אויפֿעסן, און איך וועל פֿאַרשנײַדן פֿון דער ערד דײַן רויב, און עס וועט מער ניט געהערט ווערן דאָס קול פֿון דײַנע שליחים.
זאָגט דער הקדוש ברוך הוא: הנני אליך - איך בין קעגן דיר. "והבערתי בעשן רכבה" - איך וועל פֿאַרברענען אין רויך דײַנע וועגנער. "וכפיריך תאכל חרב" - דײַנע כפירים, דאָס זײַנען דײַנע גיבורים, זיי וועט די שווערד פֿאַרצערן. "והכרתי מארץ טרפך" - איך וועל פֿאַרשנײַדן פֿון דער ערד דעם רויב וואָס דו פֿלעגסט אָנכאַפּן. "ולא יישמע עוד קול מלאככה" - מען וועט שוין מער ניט הערן דאָס קול פֿון דײַנע שליחים וואָס פֿלעגן קומען אָנשרעקן די אומות, אַזוי ווי רבשקה וואָס סנחריב האָט געשיקט אָנצושרעקן חזקיהו.
צום סך-הכּל:
דער קאַפּיטל הייבט זיך אָן מיט דער בשׂורה פֿון שלום פֿאַר יהודה - דער מבשׂר שטייט אויף די בערג, און יהודה פֿײַערט אירע ימים טובֿים און באַצאָלט אירע נדרים, ווײַל דער בליעל וועט מער ניט אַדורך גיין אין איר. פֿון דאָרט גייט דער נבֿיא איבער צו באַשרײַבן די מפלה פֿון נינוה אויף אירע אַלע שטופֿעס: דער מפיץ (צעשפּרייטער) וואָס געפֿינט זיך אַליין אין אַ באַלאַגערונג, דאָס צוריקקערן פֿון גאון יעקבֿ ווי גאון ישׂראל, די ערשטע גבֿורה פֿון די גיבורי אשור מיט זייערע רויטע מגינים און זייערע גלאַנציקע וועגנער, דער דורכפֿאַל פֿון די חשובֿע לײַט וואָס זײַנען געשטרויכלט געוואָרן אויפֿן וועג דורך דעם שׂונא, דאָס פֿלייצן פֿונעם טײַך איבער זײַנע ברעגן ווי אַן ערפֿילונג פֿון דער נבֿואה וואָס מען האָט פֿאָרויסגעזאָגט דעם מלך, דאָס פֿאַרברענען פֿונעם פּאַלאַץ איבער דער מלכּה, די דינסטן און די קינדער דורך סרדנפל אַליין, דאָס אַנטלויפֿן פֿון די שטאָט-לײַט הגם די אייננעמער האָבן זיי גערופֿן זיך אָפּצושטעלן, און די אוצרות וואָס זײַנען געבליבן צערויבט זײַנען ניט געפּלינדערט געוואָרן ווײַל די עהרע איז טײַערער פֿון אַלע כּלי חמדה. און צום סוף איז דער מעון האריות - דאָס בית המלכות וואָס איז געווען אַן אָרט פֿון זיכערקייט וווּ קיינער שרעקט זיך ניט - פֿאַרוואַנדלט געוואָרן אין אַן אָרט וווּ דער לייב רײַסט זײַנע יונגע און דערשטיקט זײַנע לביאות, און אויף דעם רופֿט אויס ה' צבֿאות: הנני אליך, און איך וועל פֿאַרשנײַדן פֿון דער ערד דײַן רויב און עס וועט מער ניט געהערט ווערן דאָס קול פֿון דײַנע שליחים.