קאפיטל י"א אין משלי איז כולו פארנומען מיט שטעלן צוויי וועגן איינס קעגן דאס אנדערע: דער וועג פון די ערליכע און בעלי חסד קעגן דעם וועג פון די רשעים און עריצים. אינעם שיעור פאר אונז וועלן מיר זיך אפשטעלן אויף דריי פסוקים אין הארץ פונעם קאפיטל - "אשת חן תתמוך כבוד", "גומל נפשו איש חסד" און "רשע עושה פעולת שקר" - און מיר וועלן זען ווי אזוי רבנו יונה, דער הגאון מווילנא און דער מלבי"ם טייטשן זיי אויס, יעדער איינער פון אן אנדערן קוק-ווינקל, און אלע צילן צו איין שאלה: וואס בלייבט באמת אין דער האנט פונעם מענטש פון זיין גאנצן עמל.
אֵשֶׁת־חֵן תִּתְמֹךְ כָּבוֹד וְעָרִיצִים יִתְמְכוּ־עֹשֶׁר׃ (טז) - אן אשת חן האלט אן כבוד, און געוואלד-טאטער (עריצים) האלטן אן רייכטום.
רבנו יונה ערקלערט אז "עריצים" זענען די מענטשן וואס גיבן זייער שרעק אין ארץ חיים - א לשון וואס שטייט אין חז"ל - דאס הייסט מענטשן וואס ווארפן אן א שרעק אויפן ציבור. זיי זענען "גברי אלימי", מענטשן וואס בכח הזרוע האבן די בריות מורא פון זיי. און די דאזיגע, זאגט דער פסוק, "יתמכו עושר": עס גייט זיי נישט אן צו מערן זייער געלט אפילו ווען עס איז נישט ביושר, ווייל בעל המאה איז דאך בעל הדעה. וואס מער געלט זיי וועלן האבן, אלץ מער וועלן זיי קענען אנווארפן זייער שרעק אויף מער מענטשן.
די דאזיגע מענטשן טוען נישט קיין צדקה און טוען נישט קיין חסד, נאר באנוצן זיך מיט גזל און עושק כדי צו פארמערן זייער פארמעגן. און פארוואס? ווייל דורך צדקה און חסד קויפט דער מענטש אפ כבוד פונעם ציבור. זעט וויפיל פילאנטראפן געבן נדבות און העלפן ארויס, און דערנאך פובליצירן זיי וואס זיי האבן געטאן כדי צו באקומען די ליבשאפט פונעם ציבור - אמאל קאסט דער פרסום נאך מער ווי די נדבה אליין. אלעס פארן כבוד. אבער דער עריץ שעצט בכלל נישט קיין כבוד. ער זאגט: איך דארף נישט דו זאלסט מיר מכבד זיין, איך דארף אז דו זאלסט מורא האבן פון מיר. אויב האסטו מורא פון מיר, האב איך באקומען וואס איך האב געוואלט. דערפאר טוט ער נישט קיין חסד, נאר זוכט די גאנצע צייט ווי אזוי אריינצוברענגען נאך געלט כדי אנצווארפן א גרעסערע שרעק.
אויף דעם זאגט רבנו יונה אז זיי האבן א גרויסן טעות. זיי מיינען אז די יראה אליין פון זיי איז כבוד, און גלייך ווי ווער עס ציטערט פאר זיי גיט זיי כבוד. אבער פונקט פארקערט איז ריכטיג: א מענטש וואס מען האט מורא פון אים - הינטער זיין רוקן לאכט מען פון אים, מען רעדט אויף אים און מען שמיצט אים אויס, ווייל מען האט אים נישט ליב. לעומת זה, א מענטש וואס מען רעספעקטירט - אין יעדן ארט רעדט מען אויף אים נאר גוטס, ווייל דאס איז אן אמתי'ער כבוד. ווער עס שטעלט מיר צו א רעוואלווער צום שלייף, האב איך דאך נישט קיין ברירה און איך ציטער, אבער ביים ערשטן געלעגנהייט וועל איך אים געבן א טריט און אויסשפייען אויף אים. אבער דער איש חסד וואס האט געגעבן און משפיע געווען איז זוכה צו אן אמתי'ן כבוד - נישט קיין פאלשער כבוד וואס מען שטעלט זיך אויף פאר אים פון שרעק, נאר מען שטעלט זיך אויף ווייל מען איז אים מכבד, זייענדיג אן איש מעלה און אן איש חסד וואס איז באליבט ביי די בריות.
"אשת חן" דא איז א משל אויף א מענטש וואס געפינט חן אין די אויגן פון די בריות: ער העלפט, שטייט צו דער האנט, האט ליב די בריות און שענקט זיי. מיט זיינע מעשים "תומך כבוד" ער - ער ברענגט אז מען זאל אים מכבד זיין. ווידעראום דער עריץ ווערט רייך אויפן חשבון פונעם ציבור און זייער גזילה, אבער צו כבוד וועט ער נישט אנקומען, נאר נאר צו דעם אז מען זאל אים פיינט האבן. און פארוואס האט דער פסוק גענוצט דווקא "אשת חן" און נישט "איש חן"? איז רבנו יונה מרמז: אויב דער דאזיגער עריץ האט אן אשה וואס זי איז אן אשת חן, וואס געפינט חן אין די אויגן פון די מענטשן און וויל שטיצן און העלפן און געבן - גיט ער איר נישט קיין רשות דערצו, אפילו נישט פון איר אייגן געלט און פון איר יגיע כפים. ער איז נישט גרייט. לויט זיין מיינונג דארף מען אנשרעקן, נישט טיילן און נישט שענקען.
דער הגאון מווילנא טייטשט דעם פסוק כפשוטו אויף דער פרוי. די גמרא זאגט אז די פרוי איז אן עזר פארן מענטש - "אעשה לו עזר כנגדו" - און חז"ל פרעגן: במה עוזרתו, מיט וואס העלפט זי אים? א מענטש ברענגט ווייץ אהיים, קייעט ער דען ווייץ? ער ברענגט פלאקס, טוט ער דען אן פלאקס? און היינטיגע צייטן אויך, אפילו דו ברענגסט נישט קיין ווייץ נאר ברויט, און דו ברענגסט נישט קיין פלאקס נאר קליידער - פונדעסטוועגן ברענגסטו קארטאפל און מעל און אנדערע זאכן פון וואס די פרוי מאכט געקעכטס, קוכן און געבעקסן. דאס איז "עזר כנגדו": דו ברענגסט דעם רויען חומר, און די פרוי באשאפט דערפון געשמאקע און פיינע זאכן. און ווען א מענטש האט אן אשת חן - "תתמוך כבוד", זי גיט אים כבוד און העלפט אים. די גמרא דערציילט אויף איינעם פון די אמוראים וואס פלעגט רופן זיינע בגדים "מכבדותי" (מיינע מכבדים), וואס פון וואו קומען דען די בגדים? אין יענע צייטן פלעגט די פרוי זיי נייען. קומט אויס אז די פרוי ברענגט איר מאן צו כבוד: אינעם עסן וואס זי גרייט אן, אין די קליידער וואס זי טוט אים אן, און אין אלעס וואס זי טוט פאר זיין טובה.
און לויט דעם דרך רעדט "ועריצים יתמכו עושר" בכלל נישט פון קיין רשעים, נאר פון געשווינדע און טעטיגע הויז-לייט און קנעכט, וואס טוען די מלאכה פון זייער האר מיט פלינקייט. ווען א מענטש האט פלינקע ארבעטערס און געריבענע און פלייסיגע אגענטן - וועלן זיי אים העלפן ווערן רייך. דאס הייסט: אן אשת חן וועט דיר העלפן צו זיין מכובד, ווייל אלעס וואס דו ברענגסט אהיים וועט זי פאררעכטן און צוגרייטן אויף א שיינעם און מכובד'יגן אופן; בעת פלינקע הויז-געזינט וועלן גורם זיין אז דו זאלסט האבן א גוטע פרנסה און א גרויסן עשירות.
דער מלבי"ם ערקלערט אז עשירות און כבוד, ווען זיי זענען א מתנת אלקים, קומען זיי צוזאמען: ווער עס פארמאגט עשירות פארמאגט כבוד, און ווער עס פארמאגט כבוד פארמאגט עשירות. אויב א מענטש באנוצט זיך מיט דער מתנה פון עשירות וואס דער אויבערשטער האט אים געגעבן כדי צו טאן דערמיט חסד, האט ער סיי עשירות און סיי כבוד - מיט זיין געלט האט ער געהאלפן און געגעבן, און איבעראל שעצט מען אים. אבער ווען זיי קומען באזונדער, איז דער כבוד פאר זיך אליין א מעלה - אויב דו ביסט באמת ראוי פאר כבוד צוליב דיינע מעלות און מעשים טובים; בעת דער עשירות פאר זיך אליין, אויב עס איז געשאפט געווארן שלא כהוגן מיט גזל און חמס אדער מען באנוצט זיך דערמיט צום שלעכטן, איז עס א שעדליכע זאך און א פחיתות.
דער מלבי"ם שילדערט די צוויי מעלות, די מעלה פון עשירות און די מעלה פון כבוד, ווי צוויי מעלות וואס דארפן עמיצן זאל זיי שטיצן און האלטן. און דער פסוק זאגט: "אשת חן תתמוך כבוד" - דער כבוד דארף נישט קיין גיבורים זאלן אים שטיצן. ער ווערט נישט דערגרייכט דורך עריצים און בעלי כוח, נאר אן אשה וואס קריגט חן דורך אירע מעשים טובים איז גענוג כדי צו שטיצן דעם כבוד. בקיצור: פאר כבוד פעלט נישט אויס קיין גיבור; אפילו א פרוי מיט אביסל חן איז זוכה צו כבוד דורך אירע מעשים טובים. לעומת זאת "ועריצים יתמכו עושר" - ווער עס באנוצט זיך מיט זיין כוח גבורה שלא כדין און שלא במשפט כדי ארויסצונעמען געלט, ער איז דער וואס שטיצט דעם כוח פון עשירות. "עריצים" איז מלשון לערוץ דלים, וואס ער בארויבט די ארעמעלייט כדי צו דערגרייכן. קומט אויס אז עשירות וואס קומט אן כבוד איז א גאר צווייפלהאפטיגע עשירות, וואס בלויז עריצים דערגרייכן עס אויף זייער וועג.
נאך לייגט דער מלבי"ם צו אז מען קען ערקלערן דעם פסוק על דרך המליצה: די אשה אין ספר משלי סימבאליזירט די נפש. "אשת חן תתמוך כבוד" - א טייערע און וויכטיגע נפש, זי פארמאגט כבוד בעולם הזה און בעולם הבא. בעת די עריצים - אלעס וואס וועט זיי בלייבן איז בלויז דאס ממון, און צו כבוד וועלן זיי נישט זוכה זיין.
גֹּמֵל נַפְשׁוֹ אִישׁ חָסֶד וְעֹכֵר שְׁאֵרוֹ אַכְזָרִי׃ (יז) - דער איש חסד טוט גוטס מיט זיין אייגענער נפש, און דער גרויזאמער פארדארבט זיין אייגן לייב.
רבנו יונה ערקלערט אז דער איש חסד געוואוינט צו זיין נפש צו גוטע געוואוינהייטן, צו גוטע מדות און צו מיטלמעסיגע הנהגות. דער לשון "גומל" איז מלשון גידול, ווי דער לשון "כגמול עלי אמו" - ער דערהויבט און ערציט זיין נפש און לאזט וואקסן איר מעלה און אירע מעשים. און וויאזוי טוט מען חסד מיט דער נפש? ווען א מענטש האלט צוריק פון זיין נפש די תאוות און גיט איר בלויז כדי קיומה און נישט מער וויפיל זי דארף, און ער פארדארבט איר נישט - דאס איז "גומל נפשו", אז ער פירט די מדה פון זיין נפש זי אויסצוארבעטן און צו לאזן וואקסן דורך דעם וואס ער גיט איר וויפיל עס פאסט פאר איר און נישט מער פון דעם.
און לעומת דעם "ועוכר שארו אכזרי" - "שארו" איז דער גוף פונעם מענטש. ווער עס פארדארבט זיין גוף, הונגערט אים אויס און פייניגט אים מיט סיגופים, ווערט אנגערופן אכזרי, ווייל ער טוט שלעכטס צו זיין אייגענער נפש פונקט ווי אן אכזר וואס טוט שלעכטס פאר א צווייטן. וואויל דורך דער פארדארבונג פונעם גוף ווערן די כוחות הנפש פארלוירן: ווען א מענטש איז אויסגעמאגערט און האט נישט געגעסן אסאך טעג, ווערט זיין נפש אויך א נפש רעה, און קומט אויס אז ער ברענגט שאדן פאר זיין נפש. און מען קען אויך מפרש זיין פארקערט: "עוכר שארו" איז דער וואס פארדארבט זיין גוף מיט דעם וואס ער גיט אים פון אלע תאוות עולם הזה - און מיט דעם פלאגט ער זיין נפש און באגייט זיך אכזריות'דיג צו איר.
נאך ערקלערט רבנו יונה אז עס איז מעגליך אז דער פסוק רעדט וועגן דער מידה פון כילות, דאס הייסט קארגקייט. דער וואס טוט גוטס פאר זיין נפש גייט אין דעם דרך פון חסד, אז ער האט אינזין מהנה צו זיין זיין נפש פון זיין אייגענע יגיע כפים לויט וויפיל עס פעלט אויס: ער קויפט וואס ער דארף פאר זיך, ער עסט כדי צו זיין געזונט - "גומל נפשו איש חסד". אבער דער וואס קארגט אויף זיך אליין און זאגט "דאס פעלט נישט אויס און דאס איז טייער", און דורך דעם גייט זיין נפש צוגרונד - אויף אים ווערט געזאגט "אכזרי". פארוואס באגייסטו זיך מיט אכזריות צו דיר אליין?
און די דאזיגע רייד זענען נישט געזאגט געווארן אויף צדיקים און קדושי עליון וואס האבן געטאן סיגופים, וואס דאס זענען הויכע און דערהויבענע מעלות, נאר אויף א פשוט'ן מענטש, וואס דארף עסן גוט, שלאפן גוט און לערנען גוט. אנשי מעלה זענען מסוגל צו פארמינערן אין שלאף און אוועקטרייבן דעם שלאף פון די אויגן, צו פארמינערן אין עסן און טרינקען, אין תענוג און געלעכטער, און דאס הייבט זיי נאר אויף און פארגרעסערט זיי. אבער א געווענליכער מענטש וואס וועט וועלן אריינגיין אין די אלע מעלות - זאל וויסן אז רוב שאנסן זענען אז ער וועט פאלן, און נישט סתם פאלן, נאר פאלן זייער טיף. עס קען זיין אז ער וועט אויסהאלטן א וואך, צוויי חדשים, א יאר אדער צוויי יאר, אבער ווען מען דרוקט זיך מיט א דרוק פאר וועלכן מען איז נישט געבויט און מען שטייט נישט אויף יענער מדרגה, וועט דער דאזיגער שפרונג-פעדער צום סוף אים אוועקשליידערן גאר ווייט. "עוכר שארו אכזרי" - דו באגייסט זיך מיט אכזריות צו דיין נשמה, וואס שטייט נישט אויף דער מדרגה. מען דארף שטייגן לאנגזאם, מדרגה נאך מדרגה, ביז מען גרייכט צו דער מדרגה פון קדושי עליון, און נישט אז א מענטש זאל מיינען אז נעכטן איז ער געווען א רשע און היינט איז ער שוין א צדיק גמור. אזוי ארבעט עס נישט.
דער ווילנער גאון ערקלערט: "גומל נפשו איש חסד" - ווער עס טוט חסד מיט די בריות, טוט חסד מיט זיך אליין. ערשטנס, ווען איך טו חסד מיט אנדערע, אויב חלילה וועל איך אמאל דארפן צוקומען - וועלן אנדערע טאן חסד מיט מיר. און צווייטנס, ביים הקדוש ברוך הוא איז אלעס פארשריבן, און ער וועט מיר באצאלן כגמולי. און לעומת זאת "ועוכר שארו אכזרי" - ווער עס איז אכזריות'דיג צו די בריות שעדיגט זיין שאר, זיין אייגן גוף, וואויל אויך אנדערע וועלן זיך פירן אכזריות'דיג צו אים, און ווען עס וועט קומען דער מאמענט וואס דו וועסט דארפן הילף און שטיצע, וועט קיינער נישט רחמנות האבן אויף דיר, און יעדער וועט זיך אויפפירן אכזר'יש צו דיר.
נאך ערקלערט דער גר"א: "גומל נפשו איש חסד" - א מענטש וואס זיינע אלע מחשבות זענען וויאזוי צו טאן חסד און וויאזוי מקיים צו זיין מצוות, אפילו וואס ער טוט פאר זיין אייגענער נפש ווערט ביי אים פאררעכנט פאר א מצוה, ווייל אלע זיינע כוונות זענען לשם שמים. דער ענין ווערט מבואר אין שולחן ערוך אין סימן רל"א, אז א מענטש וואס טוט גוטס פאר זיין גוף מיט דעם וואס ער שלאפט גוט און עסט גוט און איז מכוון דערביי לשם שמים - איך עס כדי איך זאל האבן כוח צו עוסק זיין בתורה און צו דאווענען, איך גיי ארבעטן כדי מקיים צו זיין מיין חיוב צו שפייזן און מפרנס זיין מיין ווייב און קינדער און כדי מחנך צו זיין מיינע קינדער צו תלמוד תורה - ווערט יעדע סתם'דיגע פעולה וואס איז נישט קיין מצוה פאררעכנט ביי אים פאר א מצוה, ווייל ער האט אינזין געהאט לשם ה'.
אויפן גר"א אליין ווערט געברענגט אז ער פלעגט נישט מאכן קיין תעניתים און סיגופים, און רבי חיים מוואלאזשין האט אויף אים געזאגט אז דער גר"א פלעגט מתקן זיין מיט זיין עסן גאר אסאך תיקונים, פיל מער ווי וואס אנדערע פירן אויס מיט זייערע סיגופים און תעניתים. פארוואס? ווייל ער איז א קודש קדשים, און דער וואס גיסט אן וויין אין האלדז פון תלמידי חכמים איז פונקט ווי ער גיסט אן וויין אויפן מזבח. קומט אויס אז זיין עסן איז ווי אן אכילת מזבח, ממש ווי א קרבן. און אזוי איז אויך ביי א פשוט'ן מענטש: אויב זענען אלע זיינע מחשבות ווי אזוי צו טון חסד און ווי אזוי צו טון מצוות, ווערט אויך דאס וואס ער טוט פאר זיך אליין - איך האב געגעסן, איך האב געטרונקען - פאררעכנט פאר א חסד און א מצווה, און ער באקומט דערפאר שכר.
"ועוכר שארו אכזרי" - אבער דער וואס אלץ וואס ער טוט פאר זיין גופ'ס הנאה איז בלויז אנצופילן זיינע תאוות, איז נישט בלויז אז מען רעכנט אים דאס נישט פאר קיין מצווה, נאר ער פארדארבט נאך זיין אייגן פלייש. ווייל ווען א מענטש לויפט נאך תאוות, אפילו אין געווענלעכע און ערלויבטע זאכן, פארמערט ער תאווה אין זיין קערפער. און ווי דער פסוק זאגט "אל תהי בזוללי בשר בסובאי יין" - און כאטש דאס פלייש איז מהדרין מן המהדרין גלאט כשר, דורך דעם לויפן אליין פארמערסטו תאוות אין דיין גוף און מאכסט אים פאר א תאוות'דיגן גוף. און וואס פאסירט מיט אזא גוף נאך דער פטירה? חיבוט הקבר: עס קומען צוויי מלאכי שרת, גראבן טיפער דעם קבר און הייבן אן שאקלען, און דאס גאנצע שאקלען איז כדי ארויסצונעמען די תאוות פונעם גוף. קומט אויס אז אפילו איינער וואס לויפט נאך ערלויבטע זאכן נאר ער ווערט נאכגעשלעפט מיט זיינע תאוות נאך זיי, פארדארבט ער זיין אייגן פלייש און שעדיגט זיין גוף, ווייל דער גוף וועט דארפן אריבערגיין חיבוט הקבר כדי אויסצוליידיגן פון אים אלץ וואס איז אין אים צוגעקלעבט געווארן.
און דער גר"א לייגט צו א דיוק אינעם שינוי הלשון: ביים גוטן צד שטייט "איש חסד", אבער ביים צווייטן צד שטייט נישט "איש אכזרי", נאר בלויז "אכזרי". "איש חסד" באדייט א בעל חסד, וואס האט א גוטע מחשבה - און א גוטע מחשבה רעכנט דער קדוש ברוך הוא צו צום מעשה. אפילו ער האט נאך בפועל נישט געטון דעם חסד, אויב איז ער אן איש חסד אין זיין מחשבה ווערט עס אים שוין פאררעכנט פאר א חסד און ער באקומט דערפאר שכר. אבער ביי א שלעכטער מחשבה שטייט נישט "איש אכזרי", ווייל אויף א שלעכטער מחשבה ווערט מען נישט באשטראפט, נאר ס'איז רעדע וועגן איינעם וואס איז ממש בפועל אן אכזר. דערפאר דערמאנט מען ביי אכזרי נישט דאס ווארט "איש".
דער מלבי"ם ערקלערט אז אן "איש חסד" איז א מענטש וואס זיין שטענדיגער וועג איז צו טון חסד מיט יעדן איינעם, אן צו ערווארטן קיין באלוינונג און אן צו ערווארטן צוריקבאצאלן, נאר חסד לשם שמים אליין. און נאך מער, ער דארף נישט קיין התעוררות און התפעלות פון דער מדה פון רחמנות און חמלה און דאס גלייכן. ס'איז דא א מענטש וואס איז בכלל נישט קיין איש חסד, נאר ער האט געזען א פאל וואס רירט צום הארצן און האט אויפגעוועקט זיינע געפילן, און ער האט אריינגעשטעקט די האנט אין טאש און געגעבן צדקה. צי איז ער אן איש חסד? ניין. אבער דער איש חסד דארף נישט מען זאל אים שאקלען און רירן כדי ארויסצוקריגן פון אים עטלעכע פרוטות; תיכף ווען ער הערט אז ס'איז דא א מעגלעכקייט צו העלפן, נעמט ער ארויס פון זיין טאש און קומט צו העלפן אפילו מיט זיין גוף. דאס איז א מענטש וואס איז כולו חסד.
און לעומת זה "עוכר שארו אכזרי": דער אכזר, נישט בלויז פארדארבט ער זיין גייסטיקע נשמה, נאר מיין נישט אז צום ווייניגסטנס פאר זיין גוף טוט ער גוטס. א מענטש עסט אן א גרויסע סעודה און זאגט: דו האסט זיך געמוטשעט מיט סיגופים און איך האב געגעסן, און ווער פון אונז האט פארדינט? זאגט אים דער פסוק: נישט אזוי, מיט דער אכזריות ביסטו אכזר אויך צו זיך אליין, אויך צו דיין שארו און צו דיין גוף, און דו קאליעסט ממש דיין קערפער. און אזוי אויך דער וואס באגייט זיך מיט אכזריות צו אנדערע: לכאורה מיינט ער אז ער האט פארדינט - דו האסט געגעבן צוויי הונדערט שקל און איך האב נישט געגעבן, און איך בין געבליבן מיט מער אויף א גשמיות'דיגן אופן. זאגט אים דער פסוק: דו מאכסט א טעות, אויך א "עוכר שארו" ביסטו. סיי פיזיש האסטו פארלוירן און סיי פון געלט וועגן האסטו פארלוירן, ווייל אן אכזרי'דיגער מענטש - וועט מען זיך פירן מיט אכזריות צו אים, און צום סוף וועסטו נאר פארלירן דערפון.
רָשָׁע עֹשֶׂה פְעֻלַּת־שָׁקֶר וְזֹרֵעַ צְדָקָה שֶׂכֶר אֱמֶת׃ (יח) - דער רשע טוט אן אומזיסטע פעולה, און דער וואס זייעט צדקה האט אן אמת'ן לוין.
רבינו יונה ערקלערט: די מעשים פונעם רשע אויף דער וועלט זענען אן אומזיסטע פעולה. און ווי דער לשון וואס דוד האט געזאגט אויף די שאף פון נבל הכרמלי: "אך לשקר שמרתי". נבל האט זיך באפאלן מיט רייד אויף די יונגענלייט וואס דוד האט געשיקט צו בעטן פון אים א ביסל פון דעם וואס איז גרייט אין זיין יום טוב, און ער איז נישט געווען גרייט צו געבן, כאטש דוד און זיינע מענטשן האבן געהיט זיינע שאף. און אויף דעם האט ער געזאגט: "אך לשקר שמרתי" - אומזיסט האב איך אויסגענוצט מיין כוח. זעט מען אז "שקר" באדייט אן אומזיסטע פעולה, איך האב געטון און גארנישט דערפון פארדינט.
און דאס איז "רשע עושה פעולת שקר": אלץ וואס ער קלויבט צונויף - געלט, רווחים, הייזער - אלץ איז פאר די תענוגים פונעם גוף און אלץ פאר כבוד, און עס קומט אויס אז ער האט געארבעט פאלש און אומזיסט. וואס וועט דען בלייבן פון דיר? די ווילא מיט די זעקס שטאק וואס דו האסט געבויט, און דער נייסטער קאר וואס דו האסט געקויפט - צום סוף פירט מען יעדן איינעם אין א שווארצער מערסעדעס, און יעדער וועט האבן א ווילא פון ד' אמות אונטער צען טפחים. און וואס האסטו אויפגעטון? וואס האסטו בעצם איינגעהאנדלט? קומט אויס אז דאס גאנצע פלאגן און שטרענגען זיך צו ווערן רייך און צו פארדינען - איז א פעולת שקר, אן ארבעט אן קיין שום ריווח, "כי לא במותו יקח הכל, לא ירד אחריו כבודו".
די דריי פסוקים וואס מיר האבן געלערנט שטעלן צוזאמען איין בילד. "אשת חן תתמוך כבוד ועריצים יתמכו עושר" - דער אמת'ער כבוד ווערט קונה געווען דורך מעשים טובים און מיט חן, בשעת דער עריץ וואס שאפט געלט בכוח הזרוע באקומט פחד און נישט קיין כבוד, און צום סוף נאר שנאה. "גומל נפשו איש חסד ועוכר שארו אכזרי" - דער אמת'ער חסד הייבט זיך אן מיט א ריכטיגן באציאונג צו זיך אליין: נישט קיין סיגוף וואס דער מענטש קען נישט אויסהאלטן, נישט קיין קמצנות וואס לייגט חרוב די נפש, און נישט קיין נאכיאגן תאוות וואס פארדארבט דעם גוף, נאר געבן פארן גוף כדי צרכו און מיט א כוונה לשם שמים וואס מאכט אפילו דאס עסן פאר א קרבן; און ווער עס טוט חסד מיט די בריות טוט מיט דעם חסד מיט זיך אליין, און ווער עס פירט זיך מיט אכזריות צו די בריות שעדיגט צום סוף זיך אליין. "רשע עושה פעולת שקר" - דאס גאנצע אנזאמלען פארמעגן און דער איינגערעדטער כבוד פונעם רשע איז אן אומזיסטע מי, ווייל נישט ביים טויט וועט ער אלץ מיטנעמען. דער כבוד, דער חסד און די צדקה זענען די איינציגע זאכן וואס זענען דער אמת'ער שכר וואס בלייבט ביים מענטש אין דער האנט.