אין דעם דאזיגן טייל פון פרק י"א שטעלן מיר זיך אפ אויף דריי פסוקים וואס באהאנדלען די באציאונג צווישן דעם צדיק און דעם רשע און דעם ציבור ארום זיי: ווי אזוי דער צדיק האט א השפעה אויף דער שטאט, ווי אזוי דער רשע מאכט זי חרוב, און וואס איז די פאסיגע מדה פון רעאגירן פאר א מענטש וואס באלעדיגט זיין חבר. מיר וועלן לערנען די פסוקים אין ליכט פונעם מלבי"ם, רבינו יונה, דער ווילנער גאון און רש"י.
בְּטוּב צַדִּיקִים תַּעֲלֹץ קִרְיָה וּבַאֲבֹד רְשָׁעִים רִנָּה׃ - ווען עס איז גוט פאר די צדיקים פרייט זיך די שטאט, און ביים אומקום פון די רשעים איז פאראן א געזאנג.
רבינו יונה דערקלערט: דער צדיק טוט גוטס פאר יעדן און טוט קיינעם נישט קיין שלעכטס. דערפאר ווען עס איז גוט פארן צדיק - פרייען זיך אלע, ווייל דער צדיק פרובירט שטענדיג צו טון גוטס פאר יעדן, און דעריבער "תעלוץ קריה".
נאך א הסבר: דער פסוק קומט זאגן אז עס איז א חוב אויף דיר זיך צו פרייען מיט דער טובת הצדיק, און אזוי אויך ווען עס קומט א שלעכטס אויפן רשע איז א חוב אויף דיר זיך צו פרייען - "ובאבוד רשעים רנה". דאס איז דער זעלבער יסוד וואס ווערט דערמאנט אין אן אנדערן פסוק: "מצרף לכסף וכור לזהב ואיש לפי מהללו". דו ווילסט וויסן צי דאס זילבער איז עכט - וועסטו עס צעשמעלצן (מצרף זיין). דו ווילסט וויסן צי דאס גאלד איז גערייניגט - וועסטו עס אריינלייגן אין שמעלצטאפ (כור). און דו ווילסט וויסן ווער דער מענטש איז - לויט וועמען ער לויבט אויס. הער אויס וועמען ער בארימט: אויב ער ווערט נתפעל פון א פוסבאל שפילער, פארשטייסטו וואו זיין קאפ ליגט; און אויב ער לויבט א צדיק - פארשטייסטו אויך וואו זיין קאפ ליגט. א מענטש וואס ווערט נתפעל פון א הערליכן חידוש אין דער תורה - איז א סימן אז ער איז פארזינקען אין דער תורה; א מענטש וואס באגייסטערט זיך פון א נייעס אדער פון אן ענין של הבל - איז א סימן אז אין דעם איז ער פארזינקען.
אזוי אויך איז בנוגע צדיקים און רשעים. ווען עס איז גוט פאר די צדיקים - דארפן זיך אלע פרייען, און דאס אנטפלעקט דיין פנימיות, אז דו פרייסט זיך מיט דער טובת הצדיק. און ווען דער רשע גייט אונטער און דו ביסט פארלוירן און טרויעריג - ווייזט דאס אז דו ביסט געבינדן צום רשע און באהאפטן צו אים. אדרבה, "באבד רשעים" ביסטו מצווה זיך צו פרייען - מיט רינה.
און אויב וועסטו פרעגן: עס שטייט דאך "לא תשנא את אחיך בלבבך"? אויף דעם זאגט שוין רבינו יונה: עס שטייט "אחיך", און א רשע גייט נישט אריין אין דעם כלל פון "אחיך". און אזוי שרייבט דער רמב"ם, אז ווען די רשעים, אפיקורסים און מינים שטארבן (מתפגרים זענען), דארפן זייערע קרובים אנטון ווייסע בגדים, מאכן א יום טוב און צושטעלן א סעודה - נישט קיין סעודת הבראה נאר א סעודת שמחה. פארוואס? "באבד רשעים רנה".
אין דער צייט איז ר' דן סגל געגאנגען פרעגן הרב אלישיב צי ער דארף זיצן שבעה אויף זיין ברודער. זיי האבן דורכגעשמועסט די פרטים פונעם מצב, און צום סוף האט ער אים געענטפערט אז ער דארף נישט זיצן שבעה: עס איז נישטא קיין דין פון זיצן שבעה אויף א מענטש וואס איז געווען א כופר ופוקר און האט מלחמה געהאלטן קעגן די מצוות ה' און קעגן יראי ה'.
"באבד רשעים רנה" - דאס ווייזט ווי שטארק דו ביסט פארבונדן צום רבונו של עולם. אבער אויב ביים טויט פונעם רשע טוט דיר וויי און דו ביסט בצער, איז א סימן אז דו ביסט נישט באהאפטן צום אייבערשטן, אז עס טוט דיר נישט וויי דאס וואס יעדן איינציגן מאמענט וואס דער רשע האט געלעבט איז געווען א צער פאר דער שכינה, און יעצט ענדליך איז די שכינה מער נישט אין צער. און נישט נאר דאס, נאר מען דארף זיך פרייען אפילו פארן רשע אליין: יעדן אויגנבליק וואס דער רשע לעבט לייגט ער צו האלץ צו זיין גיהנום. עס וואלט אים בעסער געווען ווען ער שטארבט מיט צוואנציג יאר פריער - דעמאלט וואלט ער געהאט א קלענערן גיהנום. נאך צוואנציג יאר מיינט נאך צוואנציג יאר פון עבירות, פון חילולי שבת, פון כריתות און מיתות בית דין, רחמנא ליצלן. אויב אזוי, לטובת דעם רשע וואלט פיל בעסער געווען ווען ער שטארבט פריער.
און מען דערציילט אויף רב חצק'ל לוינשטיין אז מען האט אים דערציילט אז א גרויסער כופר, וואס האט אסאך מרשיע געווען, איז נפטר געווארן, און מען האט אים געזען זיך מצטער זיין. האבן זיי אים געפרעגט: פארוואס טוט דער רבי זיך מצטער זיין, עס שטייט דאך "באבד רשעים רנה"? האט ער זיי געענטפערט: ריכטיג, איר זענט גערעכט, "באבד רשעים רנה". אבער פון דער צווייטער זייט שטעל איך מיר פאר די נשמה פון דעם דאזיגן כופר, וואס זיין גאנץ לעבן האט ער מלחמה געהאלטן ווייל ער איז געווען זיכער אז דער אמת איז מיט אים און די תורה איז שקר, און יעצט גייט ער ארויף אויבן אין הימל און פלוצלונג ווערט אים קלאר זיין טעות. וואספארא שרעקליכער צער האט די דאזיגע נשמה אויבן, ווען עס ווערט איר קלאר אז דאס גאנצע לעבן איז זי געפארן אין דעם פארקערטן ריכטונג, און אנשטאט צונויפצוזאמלען מצוות האט זי צונויפגעזאמלט עבירות מיט א ברען און מיט א גרויסער מסירות נפש. אויף דעם מצב טראכט איך, און ווען איך טראכט דערפון קען איך נישט אנדערש ווי זיך מצטער צו זיין. אבער זיכער איז דאס בלויז רחמנות אויפן רשע וואס ערשט יעצט אויבן האט ער באקומען שכל, בעת וואס אויף דעם וואס ער איז מער נישט דא פרייען מיר זיכער, ווייל כל זמן ער איז דא באבויערט ער ווייטער דאס שיף אין וועלכן מיר אלע געפינען זיך.
דער ווילנער גאון ערקלערט: ווען דער קדוש ברוך הוא ראטעוועט כלל ישראל פון זייערע דריקער, גאלט ער זיי קודם אויס און טוט זיי גוטס, און אין דעם צווייטן שלב נעמט ער זיך אָן און באצאלט פאר די וואס האבן זיי גערודפ'ט. קודם כל נעמט ער דיך ארויס פון דער צרה, און דערנאך נעמט ער נקמה אין דעם וואס האט עס גורם געווען. אין מצרים - קודם האט ער אונז אויסגעלייזט, און דערנאך האט ער דערטרונקען אונזערע פיינט אין ים סוף. ביי המן - קודם האט ער געטאן גוטס פאר מרדכי'ן, "ככה יעשה לאיש אשר המלך חפץ ביקרו" אין שטאטישן גאס, און ערשט דערנאך "ויתלו את המן".
און דער גאון איז מדייק: ווען השי"ת באגוטקט די צדיקים, פרייט זיך די גאנצע שטאט - אבער מ'זינגט און מ'לויבט נאך נישט דעם קדוש ברוך הוא. ווען זינגט מען און מ'לויבט? ווען השי"ת נעמט נקמה פון די וואס שטייען קעגן אונז: ווען ער רעכנט זיך אפ מיט מצרים, ווען ער באצאלט פאר המן'ען. און דאס איז "בטוב צדיקים תעלץ קריה" - דערווייל איז עס נאר א שמחה, ווי "והעיר שושן צהלה ושמחה". אבער נאכדעם, ווען עס קומט די נקמה אין המן'ען, און ווען השי"ת האט דערטרונקען אונזערע פיינט אין ים סוף - דעמאלט איז שוין דא א רינה. רינה איז פיל מער: צו זינגען און רינען. ווען האבן מיר געזאגט שירת הים? "ובאבד רשעים רנה" - ערשט נאכדעם וואס די רשעים זענען אונטערגעגאנגען האבן מיר געזאגט רינה. ווען עס איז גוט פארן צדיק איז דאס שמחה; דער אנהויב פון רינה איז ווען אויך דער רשע האט באקומען זיין קלאפ.
און נאך ברענגט דער גאון א מער פנימיות'דיגע זאך, על פי סוד: דער זוהר הקדוש זאגט "שמחה בצפרא, רננה ברמשא" - אינדערפרי שמחה, און פארנאכט רננה. "אברהם יגל, יצחק ירנן". אברהם שטעלט פאר דעם אינדערפרי, ווייל זיין מדה איז חסד און חסדים זענען בוקר, און דערפאר האט ער מתקן געווען תפילת שחרית. יצחק איז מרמז צום אוונט, בין הערביים, ווייל זיין מדה איז גבורה - און דערפאר "יצחק ירנן", און די רינה איז מרמז אויף גבורה. לויט דעם: "בטוב צדיקים תעלץ קריה" - דאס איז די שמחה, בחינת חסד; "ובאבד רשעים רנה" - די רינה וואס איר מקור איז פון גבורה, ווי יצחק, וואס איז די בחינה פון דינים. ווען דער קדוש ברוך הוא פירט אויס דינים אויף די רשעים, איז דאס א בחינה פון רינה, א בחינה פון גבורה.
בְּבִרְכַּת יְשָׁרִים תָּרוּם קָרֶת וּבְפִי רְשָׁעִים תֵּהָרֵס׃ - דורך דער ברכה פון די ערליכע וועט זיך א שטאט דערהייבן, און דורך דעם מויל פון די רשעים וועט זי חרוב ווערן.
דער מלבי"ם ערקלערט די צוויי פסוקים אינאיינעם. וואס איז דער חילוק צווישן "צדיקים" און "ישרים"? צדיקים זענען מענטשן וואס טוען בפועל גערעכטיקייט, לויט שורת הדין - וואס עס קומט זיך דיר וועסטו באקומען. די ישרים זענען די בעלי בינה, וואס זייער טבע ציט צום גוטן און זיי טוען לפנים משורת הדין, און זייער מעלה איז גרעסער פונעם צדיק.
די ישרים ברענגען א ברכה אויף דער שטאט און זי הייבט זיך אויף, ווייל די ברכה קומט פון דעם תוספת השפעה וואס געפינט זיך אין דער נפש פונעם מברך. "טוב עין הוא יבורך" - אל תקרי יבורך אלא יברך: ווער עס איז א טוב עין קען אויך בענטשן אנדערע, ווייל ער וויל משפיע זיין און שענקען. די צדיקים, דאגעגן, טיילן פונעם גשמיות'דיגן גוטס וואס זיי פארמאגן דורך מעשים פון צדקה, און דעריבער "בטוב צדיקים תעלץ קריה" - די שטאט באקומט גוטס פון די צדקה מעשים פונעם צדיק און פרייט זיך דערמיט.
און ביי די רשעים איז פונקט פארקערט. קעגן דער שמחה פון דער שטאט פון די מעשים פונעם צדיק - "ובאבד רשעים רנה": דער רשע טוט בפועל שלעכטס און שעדיגט בפועל, און ווען ער גייט אונטער וועט זיין רינה. און קעגן דעם רוחניות'דיגן צד - "בברכת ישרים תרום קרת": ווען דער ישר, וואס איז פון זיין נאטור גוט און טוט לפנים משורת הדין, בענטשט, איז דא א גרויסע ברכה און א גרויסער שפע, און די שטאט הייבט זיך אויף ברוחניות. און פונעם צווייטן זייט "ובפי רשעים תהרס" - דאס איז די קללה דורכן רשע, די שלעכטע רייד און לשון הרע, וואס מאכן חרוב די שטאט ברוחניות. קומט אויס אז דער ערשטער חלק פון די פסוקים רעדט פון א מעשה בפועל, און דער צווייטער חלק רעדט פונעם רוחניות'דיגן שפע און ברכה.
רש"י ערקלערט: "תרום קרת" - דער דאך פונעם הויז (תקרת הבית) וועט זיך דערהייבן און שטיין הויך און נישט איינפאלן, ווען עס זענען געווען ערליכע מלכים. און וועלכער הויז? בית המקדש. און וועלכע ישרים? מלכי יהודה. "קרת" איז א לשון פון קירוי (א דאך), אזוי ווי "והקריתם לכם ערים". דער מלבי"ם ערקלערט אז א "עיר" איז נישט ארומגענומען מיט א מויער בעת וואס א "קרת" איז יא ארומגענומען מיט א מויער, און "והקריתם לכם ערים" מיינט אז מען זאל מאכן די שטעט ארומגענומען מיט א מויער - א לשון פון א קיר (וואנט), און אויך א לשון פון א תקרה (דאך). ווען עס זענען געווען ערליכע און פרומע מלכים האט זיך די קרת דערהויבן, און דער בית המקדש איז געשטאנען אויף זיין פלאץ אין דער הויך פון דער שטאט. "ובפי רשעים תהרס" - דורך שנאת חנם און דורך די רשעים, אין די טעג פון רשעות'דיגע מלכים, איז דער בית המקדש חרוב געווארן.
רבנו יונה ערקלערט: ווען די ישרים האבן הצלחה אין עשירות און אין כבוד - תרום קרת, די שטאט און די מדינה הייבן זיך אויף. פארוואס? ווייל ווען די ישרים געפינען זיך אויבן, ציען זיי מיט זיך דאס פאלק צו מעשים פון צדק און יושר; און ווען די רשעים זענען אויבן, שלעפן זיי דאס פאלק צו מעשים פון רשעות. אזוי ווי מיר זעען: ווער געפינט זיך היינט אין די מידיע - דער גאנצער שמוץ און מאוס'קייט, דער ערב רב, און זיי האבן מצליח געווען אראפצוציען דאס פאלק צו רשעות. און אין יענע צייטן האבן די ראשי הממשלה און זייערע חברים געשמד'ט און אפגעפירט דאס פאלק פון דער תורה. אבער ווען עס איז דא א מלך צדיק - אדרבה, יעדער ציט זיך נאך אים. "ובפי רשעים תהרס" - דורך רכילות, סכסוכים און קריגערייען בין אדם לחברו, און דורך דעם וואס דער שקר געוועלטיגט און נישט דער אמת, ווערט די שטאט חרוב און פארדארבן.
און נאך א פירוש ברענגט רבנו יונה, כפשוטו: "בברכת ישרים" - ברכה און תפילה. ווען דער ישר בענטשט אדער דאווענט, "תרום קרת", ווייל זייער תפילה איז אנגענעם און אנגענומען - "ותפילת ישרים רצונו". די צדיקים שטעלן אויף די שטאט דורך תפילה און ברכה, און לעומת זה פארדארבן איר די רשעים דורך קללות, לשון הרע, רכילות און חנופה - אלע יענע שלעכטע און פארדארבענע זאכן וואס קומען ארויס פון א מענטשנ'ס מויל.
דער ווילנער גאון ערקלערט אויך אז ווען השי"ת בענטשט די ישרים, הייבט זיך די שטאט אויף ווייל זיי פירן דאס פאלק אויפן גראדן וועג, און ווען די רשעים געוועלטיגן פירן זיי דאס פאלק אויף א פארדארבענעם וועג און מאכן זיי קאליע. נאר ער שטעלט זיך אויפן שינוי הלשון: ביי די ישרים שטייט "בברכת ישרים", און ביי די רשעים "ובפי רשעים" - פארוואס שטייט נישט "בפי ישרים"? נאר מחשבה טובה הקדוש ברוך הוא מצרפה למעשה, אבער מחשבה רעה אין הקדוש ברוך הוא מצרפה למעשה. דערפאר ביי די ישרים, שוין ביי דער ברכה - דאס הייסט מיט דעם וואס זיי טראכטן צו בענטשן - הייבט שוין אן די קרת זיך צו דערהייבן און דער שפע גייט ארויס, נאך בעת די ברכה איז נאר אין דער מחשבה. אבער דעם רשע'ס מחשבה טוט גארנישט אויף, און דערפאר כדי עס זאל זיין א חורבן און קלקול פאדערט זיך ממש א דיבור: "ובפי רשעים תהרס" - כל זמן ער לאזט נישט ארויס די ווערטער ממש מיט זיין מויל, וועט די שטאט נישט חרוב ווערן.
בָּז לְרֵעֵהוּ חֲסַר לֵב וְאִישׁ תְּבוּנוֹת יַחֲרִישׁ׃ - דער וואס באגייט זיך מיט ביטול צו זיין חבר איז א חסר לב, און א פארשטענדיגער מענטש שווייגט.
רבינו יונה ערקלערט: א מענטש וואס פארשעמט זיין חבר איז א חסר לב, און דאס ווייזט אויף א חסרון דעת און א חסרון לב, ווי דער תנא זאגט אין אבות "אל תהי בז לכל אדם ואל תהי מפליג לכל דבר". "חסר לב" ווייזט אז עס פעלן אים מידות און מוסר, ווי עס שטייט "נואף אשה חסר לב", און ווי "לקנות חכמה ולב אין", און אויפן זעלבן אופן "ושומע תוכחת קונה לב". אזוי אויך ווערט "חסר לב" אנגערופן א חסר דעת, ווי "כיונה פותה אין לב" - די טויב לאזט זיך פארפירן און זי האט נישט קיין הארץ, זי האט נישט קיין פארשטאנד. קומט אויס אז דער וואס פארשעמט זיין חבר איז פעלערהאפטיג אין דעת, אין מידות און אין מוסר.
"ואיש תבונות יחריש" - דער בעל תבונה וואס הערט ווי מ'באזיט אים, פאסט נישט פאר זיין כבוד אים צו ענטפערן, און דעריבער שווייגט ער. פארוואס? טאמער וועט ער זיך פארגלייכן צו אים: ווען דו ענטפערסט פאר דעם וואס פארשעמט דיך, שטעלסטו זיך אויף זיין ניווא און קריגסט זיך מיט אים. נאך מער, דער איש תבונות זאגט: עס איז גענוג דאס וואס יענער האט מיך מבזה געווען כדי צו ווייזן אז ער איז א חסר לב. ער האט שוין אליין עדות געזאגט אויף זיין שפלות און לייכטזיניגקייט, יעדער האט געהערט ווי ער האט גערעדט און ווי ער האט זיך אויפגעפירט - און דאס איז גענוג. ער האט שוין פארדארבן פאר זיך מער ווי גענוג, און איך דארף נישט רעאגירן כדי זיך צו פארענטפערן. דאס איז "בז לרעהו חסר לב" - און ממילא "ואיש תבונות יחריש".
דער ווילנער גאון ערקלערט: דאס הארץ איז דער חלק וואס פארשטייט, און ווער עס פארשטייט נישט א זאך ביזן סוף ווערט אנגערופן א חסר לב - ער איז נישט ביכולת צו באגרייפן וואס עס וועט זיין ביים סוף. וואס ער זעט יעצט כאפט ער, אבער וואס עס וועט זיין צום סוף כאפט ער נישט. און אט באטייט "רעהו" אז יענער איז גוט צו דיר, אלעס צווישן אייך איז אין ארדענונג, ער איז דיין גוטער פריינד - און פונדעסטוועגן האסטו אים מבזה געווען. דאס ווייזט אז דו ביסט א חסר לב און פארשטייסט נישט דעם סוף, ווייל עס איז דאך נישטא קיין מענטש וואס האט נישט קיין שעה. ס'קען זיין אז פלוצלונג וועט ער שטייגן צו גדולה און דו וועסט זען אז דו דארפסט אים צוקומען, און ער וועט זאגן: מיר זענען דאך געווען חברים און דו האסט מיך פארשעמט, און יעצט פלוצים דארפסטו מיך האבן? ווען דו וואלסט געהאט א הארץ וואלסטו פארשטאנען אז עס לוינט זיך נישט אים צו באזיען, בפרט נאך ווען ער איז דיין פריינד. און אפילו אן דעם - גיי ווייס. פונקט דער וואס דו האסט מבזה געווען קען זיין דער בעל הבית אינעם ארבעטס-פלאץ וואו דו ווילסט אריינגיין; און יענער מענטש מיט וועמען דו האסט זיך געקריגט איבער א פארקינג און דו האסט אים נאכגעזאגט נישט-פאסיגע ווערטער, שטעלט זיך פלוצלונג ארויס אז ער זיצט אויפן קבלת-תלמידים קאמיטעט פונעם מוסד וואו דו ווילסט ארייננעמען דיין קינד. פארוואס זאלסטו מבזה זיין א מענטש?
"ואיש תבונות" - דער מענטש וואס טראכט אריין און פארמאגט א הארץ, נישט בלויז וואס ער באזיט נישט זיין חבר, נאר אפילו ווען א צווייטער באזיט אים, און אפילו אויב דער מבזה איז נישט זיין חבר נאר א פרעמדער מענטש - פונדעסטוועגן שווייגט ער און רעאגירט נישט. און דאס איז דער ריזיגער חילוק: דער חסר לב גייט און איז מבזה אפילו זיין חבר, און דער איש תבונות ענטפערט נישט אפילו פאר דעם וואס האט אים פארשעמט כאטש יענער איז אים פרעמד. און פארוואס שטייט "איש תבונות" און נישט "איש תבונה"? ערקלערט דער מלבי"ם: אן איש תבונות איז איינער וואס האט אין זיך פילע תבונות, און תבונה איז חכמה - דאס הייסט א גרויסער חכם. אזא מענטש שווייגט און פארקנאיפט דאס מויל.
דער מלבי"ם ערקלערט: ווייטער אין קאפיטל י"ד שטייט "בז לרעהו חוטא", און יעדער פסוק לערנט זיך אויס לויט זיין ענין. דארט רעדט זיך פון איינעם וואס פארשעמט זיין חבר אן קיין שום סיבה, און אזא מענטש זינדיגט קעגן די געזעצן פון חכמה - דאס הייסט קעגן מוסר, ווייל פארוואס זאל מען סתם אזוי באזיען א מענטש וואס האט דיר גארנישט געטאן. אבער דא רעדט זיך פון איינעם וואס מ'האט אים פארשעמט און ער האט צוריקגעגעבן א בזיון פאר א בזיון, און דערפאר הייסט ער "רעהו" - ווייל ער פירט זיך מיט אים מיט דער זעלבער מאס: ער האט מיך מבזה געווען און איך בין אים מבזה צוריק.
און אויב יענער האט אים מבזה געווען צום ערשט, הייסט ער נישט קיין חוטא, ווייל די גמרא זאגט דאך אז מען מעג ענטפערן פאר איינעם וואס האט עפעס געזאגט אויף דיר - אבער בלויז מיטן זעלבן מטבע, און מען טאר אים נישט ענטפערן מנה אפיים, ווייל דאס האט א חשש פון ריבית. אויב יענער האט געזאגט אויף דיר א געוויסע זאך, מעג מען אים ענטפערן אויפן זעלבן שטאפל, אבער מ'טאר נישט זאגן: יעצט וועל איך אויסזאגן פאר יעדן אלעס איבער דיר. און פארשטייט זיך, אפילו פון דעם וואס איז מותר איז זיכער גוט זיך צוריקצוהאלטן, און ווער עס פארבינדט זיין מויל בשעת א מריבה איז זיין מעלה געוואלדיג גרויס - אבער מצד הלכה און דין הייסט דאס נישט קיין חוטא.
נאר וואס דען? זאגט דער מלבי"ם אז דאס איז קעגן די געזעצן פון בינה: איינער וואס וואלט אריינגעטראכט און פארשטאנען דעם סוף פון דער זאך, וואלט פארשטאנען נישט צוריקצוגעבן אפילו פאר דעם וואס האט אים קודם פארשעמט. און ווי עס שטייט "ארך אפים רב תבונה, וקצר רוח מרים אולת". די נאראנים זענען חסרי לב, ווי עס שטייט "ואוילים בחסר לב ימותו", און דער נאר האט נישט קיין כח צו הערשן איבער זיין גייסט - וואס מען רופט היינט א "קורצער לונט": מען האט אים עפעס געזאגט און גלייך רעאגירט ער. זיי האבן נישט קיין כח השליטה, און פירן זיך נישט לויט דער תבונה נאר לויטן אינסטינקט און דעם מאמענטאלן נאטור זייערן. און דאס איז "ואיש תבונות יחריש" - אפילו אין א צייט ווען ער וואלט געמעגט ענטפערן, ווייל עס רעדט זיך דאך פון איינעם וואס איז באליידיגט געווארן און עס איז דא פלאץ אים צו ערלויבן צו ענטפערן, ווייסט ער אז אין אזא מצב איז בעסער צו שווייגן.
און דער מלבי"ם לייגט צו א דיוק בלשון: וואס איז דער חילוק צווישן "להחריש" און "לשתוק"? החרשה איז תמיד אלס ענטפער אויף א פראגע אדער א דיבור - מען האט מיך געפרעגט און איך פארשווייג, ווי "ויחרישו העם ולא ענו אותו דבר". שתיקה קען זיין אפילו ווען מען האט גארנישט געפרעגט, אז פון פריער אן האט ער געשוויגן. און דאס איז וואס שטייט דא: "איש תבונות יחריש" - אפילו ווען מען האט אים פארשעמט, וויבאלד ער איז אן איש תבונות שווייגט ער איין און ענטפערט נישט צוריק, און ענטפערט זיינע פארשעמער קיין ווארט נישט.