קאפיטל ט' אין ספר משלי הייבט זיך אן מיט א דערהויבענער באשרייבונג פון דער חכמה ווי א קלוגע פרוי וואס בויט זיך א הויז, גרייט צו א סעודה און לאדנט איין צו זיך געסט. שלמה המלך קערט זיך דא צוריק צו דעם וואס ער האט דערמאנט פריער - אז דער גאנצער בנין העולם איז געווארן דורך דער חכמה, וואס דאס איז די תורה הקדושה. אין דעם שיעור וועלן מיר באגלייטן די ערשטע פסוקים פונעם קאפיטל לויט דעם דרך פונעם מלבי"ם, און מיר וועלן זען ווי אזוי די תורה רופט צו יעדן מענטש - סיי צום פתי און סיי צום חסר לב - צו קומען און זיך שפייזן ביי איר טיש.
חׇכְמוֹת בָּנְתָה בֵיתָהּ חָצְבָה עַמּוּדֶיהָ שִׁבְעָה׃ (א) - די חכמה האט געבויט איר הויז, זי האט אויסגעהאקט אירע זיבן זוילן.
דא קערט זיך שלמה צוריק צו דעם וואס ער האט פריער דערמאנט: דער בנין פונעם עולם איז געבויט געווארן דורך דער חכמה, און די חכמה איז בעצם די תורה - "ה' קָנָנִי רֵאשִׁית דַּרְכּוֹ". די תורה איז געווען דער אנפאנג פונעם וועג פון דער וועלט, און דורך איר איז זי געבויט געווארן. און יעצט פארגלייכט ער דעם בנין העולם צו דעם בויען פון א הויז, ווי עס שטייט "בְּחָכְמָה יִבָּנֶה בָּיִת" - וואס דארט רעדט מען אויף דער וועלט - און אזוי אויך "ה' בְּחָכְמָה יָסַד אָרֶץ". ממילא מיינט "בנתה ביתה" דעם בנין פונעם עולם.
גלייך אינעם ערשטן טאג פון מעשה בראשית האט זיך שוין אנגעהויבן דער בנין פונעם הויז. דער ערשטער שלב איז געווען א בחינה פון בריאת יש מאין. און מיר האבן שוין מסביר געווען אין די פריערדיגע שיעורים אז דערנאך, אינעם צווייטן שלב - יום שני, שלישי און רביעי - איז דאס שוין געווען ארויסברענגען יש מיש, נאכדעם וואס עס איז באשאפן געווארן דער ערשטער חומר היולי, וואס דאס איז בעצם וואס מען רופט היינט אן אטאָם; פון דארט און ווייטער איז עס שוין א בריאה פון יש מיש.
"חצבה עמודיה שבעה" - דאס זענען די איבעריגע טעג. דער ערשטער טאג איז געווען די ערשטע יצירה פון יש מאין, דער אטאָם; און דערנאך "חצבה עמודיה שבעה", דאס ארויסברענגען דעם כח מן הכח אל הפועל אין זיבן טעג, וואס יעדן טאג איז אין אים באשאפן געווארן נאך א פרט. "עמודיה שבעה" זענען די שבעת ימי בראשית, וואס יעדן טאג האט ער באשאפן אין זיי נאך א בריאה.
נאר לכאורה איז דא דא א שוועריקייט: וואס מיינט "שבעה"? שבת האט דאך דער אויבערשטער "שָׁבַת מִכָּל מְלַאכְתּוֹ", און לכאורה קען מען זי נישט רעכענען אלס א טייל פונעם בנין העולם. פארוואס רופסטו דאס אויסהאקן די זוילן פון דער וועלט אויף אן אופן וואס נעמט אריין אין זיך אויך דעם יום השבת?
דער תירוץ איז אז די וועלט איז געבויט גשמיות'דיג און רוחניות'דיג. וואס איז באשאפן געווארן אין די זעקס טעג איז דער גשמיות'דיגער חלק פון דער וועלט, און וואס איז באשאפן געווארן אינעם זיבעטן טאג איז איר רוחניות'דיגער חלק - די וואונדערליכע און ניסימ'דיגע הנהגה, וואס זי איז אויך פון די זוילן פון חכמה וואס דער קדוש ברוך הוא האט געגרינדעט אויף זיי די וועלט. און דאס איז וואס ער זאגט "בנתה ביתה חצבה עמודיה שבעה": דער זיבעטער חלק פעלט אויך אויס, און דאס איז די העכער-נאטירליכע הנהגה.
פון דא וועלן מיר אויך פארשטיין פארוואס די זאכן וואס זענען באשאפן געווארן ערב שבת זענען באשאפן געווארן דווקא בין השמשות. שבת איז דער רוחניות'דיגער חלק פון דער וועלט, די העכער-נאטירליכע הנהגה; דערפאר יעדער זאך וואס פון איין זייט איז זי אין דעם טבע און פון דער צווייטער זייט איז זי העכער דעם טבע - אזוי ווי פי האתון, וואס מצד אחד איז דאס אן אייזל וואס איז אין דעם טבע און מצד שני רעדט זי און דאס איז העכער דעם טבע - איז איר צייט בין השמשות. בין השמשות איז א צייט צווישן טאג און נאכט, צווישן שבת און א וואכנטאג, א צייט וואס חול און קודש זענען דערין אויסגעמישט; אזוי אויך די הנהגה פון א תערובת פון נס און טבע, אזוי ווי פי האתון וואס האט אין זיך טבע און נס צוזאמענגעמישט.
טָבְחָה טִבְחָהּ מָסְכָה יֵינָהּ אַף עָרְכָה שֻׁלְחָנָהּ׃ (ב) - זי האט געשאכטן איר בהמה, זי האט אנגעגאסן איר וויין, זי האט אויך אנגעגרייט איר טיש.
ווען דער פסוק רעדט שפעטער וועגן דער אשה כסילה רעכנט ער אויס ביי איר דריי זאכן, און דערפאר, זאגט דער מלבי"ם, אויך דא ווען ער רעדט וועגן דער חכמה אלס אן אשה משכלת רעכנט ער אויס ביי איר דריי זאכן. די ערשטע זאך איז אז די חכמה האט געבויט דאס הויז און פעסטגעשטעלט אירע זוילן - דאס איז די תורה וואס האט געבויט די וועלט. די צווייטע זאך איז דאס צוגרייטן די סעודה: "טבחה טבחה" - זי האט געשאכטן א בהמה און צוגעגרייט; "מסכה יינה" - זי האט געמישט און געמאנגלט איר וויין, ווי דער לשון פון "למסוך", אויסמישן, ווייל זייער וויין איז דאך נישט געווען ראוי צו טרינקען אן מסיכה און מזיגה. און דאס אלעס "אף ערכה שולחנה" - כדי עס זאל גארנישט פעלן.
און דער נמשל איז: די חכמה איז די שפייז פון דער נפש. פונקט ווי א מענטש וואס גרייט צו עסן פאר די שפייז פונעם גוף - מאכט א סעודה, שעכט, גיסט אן וויין - אזוי אויך טוען די דברי חכמה אונטערשטיצן דאס הארץ, דעם רוחניות'דיגן חלק אינעם מענטש. "טבחה טבחה" איז די שפייז פון דער נפש, די דברי חכמה, דורך וועלכע דאס הארץ ווערט נישט דערשראקן פון אלע ערליי קושיות און פראגעס און זאכן וואס שטימען אים נישט; דער יצר הרע קומט אים צומישן - האט ער די חכמה, און די חכמה העלפט אים ארויס.
"מסכה יינה" - דער וויין קומט מרמז זיין אויף בינה. דער וויין מאכט פרייליך דאס הארץ און דערהויבט עס, און אזוי דערהויבט די בינה דעם מענטש, ווייל בינה מיינט דאך ארויסנעמען איין זאך פון א צווייטער, מלשון התבוננות; דאס פארברייטערן די ידיעות פון חכמה ווערט געטאן דורך בינה, די לאגישע פארגלייכונגען און דאס ארויסנעמען די מסקנות.
בדרך אגב קען מען אויך מסביר זיין לויט פנימיות פארוואס וויין ווערט צוגעפאסט צו בינה. וויין איז א בחינה פון דינים - וויין איז רויט - און דער שורש הדינים איז פון בינה, וואס זי איז דער צד פון גבורה; חכמה איז דער צד פון חסד און בינה דער צד פון גבורה. מען טאר נישט זאגן אז בינה אליין איז דינים, ווייל בינה אליין איז זייער הויך און דארט איז דא בלויז חסדים, נאר זי איז דער שורש הדינים, און די גאנצע השתלשלות פון גבורה איז אויפן צד פון בינה, און די השתלשלות פון חסד אין די ספירות איז אויפן צד פון חכמה. און אזוי אויך אינעם מענטש: "חסד דרועא ימינא, גבורה דרועא שמאלא", און "הלב מבין" - און דאס הארץ געפינט זיך אויף דער לינקער זייט, וואס דאס איז דער חלק פון גבורה. און אזוי אויך אין די מוחין: בינה איז אויף דער לינקער זייט, חכמה אויף דער רעכטער זייט, און דער כתר מיט דעת אינמיטן. זעט מען קלאר אז דאס אנגיסן פונעם וויין איז מרמז אויף דברי בינה.
און מען קען אויך מסביר זיין פארוואס די זאך איז פארבונדן דווקא מיט מזיגה (אויסמישן און אנשענקען): מזיגה מיינט צונויפמישן צוויי באזונדערע זאכן, אזוי ווי מען זאגט היינט אז צוויי פירמעס האבן זיך צונויפגעגאסן (מיזוג), דאס הייסט זיך פאראייניגט און פארמישט. אזוי אויך די בינה - זי איז נישט קיין נייע ערפינדונג פון פריש, נאר דאס ארויסנעמען איין זאך פון א צווייטער: אויב דארט האבן מיר געזאגט אזוי און דא האבן מיר געזאגט אזוי, פירט דער לאגישער פארגלייך צו א מסקנא אזוי און אזוי. איך האב צונויפגעמישט צוויי זאכן און בין אנגעקומען צו א מסקנא - דאס איז דער כוח פון בינה, און דאס איז "מסכה יינה", דאס צונויפמישן צוויי זאכן כדי ארויסצונעמען מסקנות.
און די דריטע זאך - "אף ערכה שולחנה", זי גרייט צו אלע ענינים פון דער סעודה אז עס זאל גארנישט פעלן. דאס זענען די ענינים פון דעת. דעת, ווי מיר האבן שוין מסביר געווען עטליכע מאל, זענען די אלגעמיינע ידיעות אין אלע וועלטליכע ענינים, די אקסיאמען (אנגענומענע יסודות) און די זאכן וואס זענען ביי אונז מקובל אלס פשוט און קלאר. אז וואסער קאכט ביי הונדערט גראד - וואס פאר א חלק איז דאס? דאס איז דער חלק פון דעת. קיין שום וויסנשאפטלער דארף נישט נעמען קיין וואסער און אריינלייגן אין א קעסל כדי אנצוהייבן א פארשונג, ווייל דאס איז פון די קלארע ידיעות, און אלע קלארע ידיעות גייען אריין אינעם כלל פון דעת. ווידעראום בינה איז נישט קיין דעת, ווייל בינה איז ארויסנעמען מסקנות - מען דארף זיך מתבונן זיין, פארשן, מעיין זיין, און פון דעם ארויסנעמען א מסקנא.
שָׁלְחָה נַעֲרֹתֶיהָ תִקְרָא עַל גַּפֵּי מְרֹמֵי קָרֶת׃ (ג) - זי האט געשיקט אירע מיידלעך צו רופן, אויף די הויכע פלעצער פון דער שטאט.
די ערשטע זאך וואס מיר האבן געזען איז אז זי האט געבויט דאס הויז, די צווייטע אז זי האט צוגעגרייט אלע צרכי הסעודה, און די דריטע - "שלחה נערותיה תקרא". דער פשוט'ער פשט פונעם פסוק: "נערותיה" זענען אירע דינסטן און אירע שליחות, און זי רופט און לאדנט איין אלע מסובים "על גפי מרומי קרת" - "גפי" איז ווי כנפי (פליגלען / שפיצן), און "מרומי קרת" מיינט די הויכע פלעצער פון דער שטאט, קרת איז א שטאט (קריה).
און דייק דערין: די חכמה רופט נישט די מסובים אליין, אין פארגלייך צו דער כסילות וואס מיר וועלן זען שפעטער אז זי רופט אליין. די חכמה שיקט אירע מיידלעך, און דער באטייט דערפון איז אז א מענטש קען נישט משיג זיין די חכמה מיט א דירעקטער השגה. ווי אזוי זענען מיר משיג די חכמה? דורך די חכמים, דורך די נביאים, דורך קבלה (מסורה). א מענטש קען נישט צוקומען צו די מסקנות פון חכמה פון זיך אליין, ווייל די חכמה איז דאך די הבחנה צווישן גוט און שלעכט, דער מוסר'ישער חלק, און דאס קען א מענטש נישט אויספירן פון זיין אייגענעם שכל - איינער וועט מחליט זיין אזוי און דער צווייטער וועט מחליט זיין פארקערט, אז דווקא דאס איז שלעכט און דאס איז גוט. דער מוסר'ישער חלק איז א חלק וואס איז שווערער צו באווייזן מיט מופתים, און כדי דאס מקבל צו זיין דארף מען האבן די חכמים, די נביאים און די מלמדים. דאס איז "שלחה נערותיה" - אירע משרתים וואס זענען די פארשפרייטער פון דער חכמה, און דורך זיי "תקרא על גפי מרומי קרת", דורך זיי לאדנט זי איין כביכול צו דער סעודה און זאגט: קום און לערן זיך וואס איך האב דיר צו לערנען - דורך אירע נערות, די חכמים און נביאים אין יעדן דור.
מִי פֶתִי יָסֻר הֵנָּה חֲסַר לֵב אָמְרָה לּוֹ׃ (ד) - ווער עס איז א פתי זאל זיך איינביגן אהער, צו א חסר לב האט זי געזאגט.
די מיידלעך פון דער חכמה לאדנען איין סיי דעם פתי און סיי דעם חסר לב. און וואס איז דער חילוק צווישן זיי? זאגט דער מלבי"ם: "פתי" איז וואס מען רופט אויף אונזער שפראך א פתי - איינער וואס גלייבט יעדער זאך, א חסר דעת וואס לאזט זיך נארן און פארפירן פאר יעדער זאך, און דערפאר הייסט ער א פתי; ער האט נישט די כלים צו מעיין זיין, צו בודק זיין און זיך מתבונן זיין. און די חכמה רופט צום פתי: קום אויך דו, דו האסט א מעגליכקייט משיג צו זיין די געזעצן פון חכמה.
און נאך רופט זי צום חסר לב. "לב", ווי מיר האבן שוין מסביר געווען עטליכע מאל לויטן מלבי"ם, באדייט דעם כוח הממשלה, דעם כוח השלטון פונעם מענטש איבער וואס ס'טוט זיך ארום אים, אז דאס הארץ איז דער מושל בגוויה. ממילא ווען א מענטש איז א חסר לב, מיינט דאס אז עס פעלט אים דער כוח המושל. און גיט אכט: ער איז נישט ווי דער פתי - ער קען זיין א גרויסער פיקח, א גרויסער משכיל, אפילו א פראפעסאר; נאר ער איז א חסר לב, דאס הייסט אז די תאוות זענען ביי אים שטערקער, און דער גלוסטעניש איז ביי אים שטערקער ווי דאס וואס דער שכל זאגט.
און דערפאר זאגט זי "מי פתי יסור הנה" - א מענטש וואס איז א חסר דעת, "יסור הנה", זאל זיך איינדרייען אהער, און אויך "חסר לב" - אויך צו אים ווענדט זי זיך. און דער מלבי"ם פארבינדט דאס ווארט "אמרה לו" צום פתי, דהיינו אז דאס איז שוין א חלק פונעם קומענדיגן פסוק: "מי פתי יסור הנה, חסר לב" - און דערנאך "אמרה לו", צו וועמען? צום פתי:
לְכוּ לַחֲמוּ בְלַחֲמִי וּשְׁתוּ בְּיַיִן מָסָכְתִּי׃ (ה) - גייט, עסט פון מיין ברויט, און טרינקט פונעם וויין וואס איך האב אנגעמישט.
די כוונה פון די ווערטער צום פתי איז: לאז אפ דעם וועג פון פתיות, דעם וועג פון תמימות און חוסר דעת, און קום נעם אן די חוקי החכמה. וואויל מיר האבן דאך שוין פריער געלערנט "לָתֵת לַפְּתָאיִם עָרְמָה" - די חכמה העלפט דעם פתי צו באקומען עורמה, קלוגער צו ווערן אין זאכן וואס ער האט פריער נישט פארמאגט. קומט די תורה און זאגט אים: דורך דעם וואס דו וועסט קלוגער ווערן אין דער תורה, וועסטו משיג זיין עורמה. און מיר האבן שוין געזען פריער אז א מענטש וואס הארעוועט אין דער תורה באקומט דערמיט עורמה, א חכמה פון זיך מתבונן זיין אין יעדער זאך. ווער ס'איז נישט עוסק בתורה, איז זיין בליק אפטמאל אויבערפלעכליך; אבער ווען א מענטש לערנט תורה איז זיין בליק טיף, ווייל דער אל"ף בי"ת פון עסק התורה איז דאך צו חוקר זיין: מי אמר, מנא לן, מאי טעמא, אויף וואס פארלאזטו זיך, וואס זענען די ראיות - יעדע זאך איז אן התבוננות, א חקירה און אן אריינטראכטן מיט טיפקייט.
איינמאל האט איינער פון די ראשי השמאל, וואס איז אויך געווען א שדרן און א פראגראם-פירער אין טעלעוויזיע, דערציילט אז ער האט געמאכט א פראגראם וואו מען האט געברענגט עטליכע בחורים פון יענער ארגאניזאציע וואס נעמט ארויס בחורים פון די ישיבות, און קעגן זיי עטליכע תיכון-בחורים, סתם וועלטליכע בחורים, און מען האט געפירט צווישן זיי א שמועס און געשטעלט פראגעס. האט יענער מראיין געזאגט: איך וועל אייך זאגן דעם אמת, איך האב זיך שטארק שטארק געשעמט. יעדע שאלה וואס איך האב געפרעגט - האבן די, די געוועזענע ישיבה-בחורים, געענטפערט אויף א טיפן און געשליפענעם אופן; און די תשובות פון די אנדערע זענען געווען פלאך, אן קיין אינהאלט און אן קיין טיפקייט. דאס איז גאר עפעס אנדערש. און פארשטייט: די וואס זענען געקומען צו דער פראגראם זענען געווען אזעלכע וואס זענען ארויסגעפאלן פון דער ישיבה-וועלט, דאס הייסט נישט די וואס זענען באמת געווען מסוגל צו זיצן און זיך פארטיפן - און פונדעסטוועגן, ווען מען פירט מיט זיי א שמועס איז עס גאר עפעס אנדערש, עמקות און התבוננות קעגן פלאכקייט.
און פארוואס? ווייל די תורה גיט עורמה פארן מענטש. א מענטש לערנט - רש"י זאגט אזוי; און וואס אויב רש"י האט געזאגט? גלייך קומט תוספות און פרעגט: פון וואנעט נעמט רש"י אזא זאך, פארוואס זאל ער אזוי זאגן, און מען ווארפט עס אפ. מען לערנט תוספות, און עס קומט דער מהרש"א און פרעגט אויף תוספות: פארוואס זאלן זיי זאגן אזא זאך, לכאורה איז דאך דער צדק מיט רש"י. און דערנאך לערנט מען דעם חתם סופר וואס פרעגט אויפן מהרש"א. בקיצור, קיין שום זאך ווערט נישט אנגענומען סתם אזוי ווי עס שטייט - דו האסט געזאגט, מען האט געזאגט, מען האט איבערגעגעבן, דאס איז עס, קבל? ניין! יעדע זאך וואס שטייט געשריבן - מי אמר, מען דארף דערין מעיין זיין, זיך מתבונן זיין און פארטיפן. דאס איז וואס די חכמה זאגט: "לכו לחמו בלחמי", נעם אן די חוקי החכמה, און דורך דעם וועט אריינגיין עורמה אין זיין הארץ, "לתת לפתאים ערמה". און דאס זענען די "טבחה טבחה מסכה יינה ערכה שלחנה" - די חוקי החכמה.
און דערנאך ווענדט זי זיך צום חסר לב. דער חסר לב האט נישט קיין פראבלעם מיט כשרונות און נישט מיטן שכל; זיין פראבלעם איז א געפילס-פראבלעם, אז ער ציט זיך נאך די תאוות פון זיין הארץ. צו אים זאגט זי "ושתו ביין מסכתי" - ער דארף פארשטיין און זיך פארטיפן אין די דברי חכמה דורכן כוח הבינה, וואס ווערט געגליכן צו וויין, און דורך דער התבוננות וועט ער אפטרעטן פונעם וועג פון תאווה.
עִזְבוּ פְתָאיִם וִחְיוּ וְאִשְׁרוּ בְּדֶרֶךְ בִּינָה׃ (ו) - לאזט אפ די פתיות און לעבט, און גייט גליקליך אינעם וועג פון בינה.
דא קערט זי זיך צוריק צו די צוויי סארטן לויטן סדר. צו די פתאים זאגט זי "עזבו פתאים וחיו" - דורך דער חכמה וועסטו אפלאזן די פתיות, דו וועסט ווערן א בעל עורמה, דו וועסט באקומען שכל און חכמה און עורמה, און דו וועסט זיך נישט לאזן פארפירן נאך דיין הארץ מחמת חוסר דעת. און צום חסר לב, צו וועמען זי האט געזאגט "ושתו ביין מסכתי", זאגט זי "ואשרו בדרך בינה": דורך דעם וואס איר וועט טרינקען פונעם יין הבינה וועט איר זיך מתבונן זיין אין דער טיפקייט פון די דברי חכמה, און דאן וועט איר געפינען דעם נפשישן גליק - "ואשרו" מלשון אושר.
ווארום פארוואס ציט דער מענטש נאך די תאוות פון זיין הארץ? ווייל ער מיינט אז דאס וועט אים מאכן גליקליך. קומט די תורה און זאגט: עס איז דא עפעס וואס איז פיל מער בארוישנד פונעם יין התאווה, און דאס איז דער יין החכמה. און דער הייליגער אור החיים שרייבט דאך, אז אויב מענטשן וואלטן געוואוסט די זיסקייט פון דער הייליגער תורה, וואלטן זיי געווען אנגעצונדן און באגיסטערט נאך איר - פונקט ווי נאך דער זיסטער זאך אויף דער וועלט. דאס איז וואס די חכמה זאגט אים: קום און טרינק דעם דאזיגן וויין, און ממילא וועסטו אפלאזן די פארדארבענע וויינען וואס דו ציסט נאך זיי, אלע ענינים פון תאוות. און בפרט אז ביי עניני תאוות גייט דעם מענטשנס תאווה אוועק נאכדעם וואס ער האט זי באפרידיגט; קעגנאיבער דעם ביי עסק התורה איז עס "ואשרו" - דאס איז א תאווה וואס מאכט דעם מענטש גליקליך, וואס א גאנצע צייט דערגרייכט ער נאך און נאך און נאך, און ס'איז נישט פאראן קיין שטופע וואס מען קען זאגן "געענדיגט און פארטיג".
איין מאל איז א תלמיד חכם, וואס האט מחבר געווען א ספר, געגאנגען פרעגן דעם הרב אלישיב און רעדן מיט אים אין לערנען. ער האט אנגעהויבן פרעגן שאלות, הרב אלישיב האט אים געענטפערט, און זיי האבן אנגעהויבן זיך מפלפל זיין. ביי א געוויסן שטאפל האט אים הרב אלישיב געזאגט: "תורה היא, וללמוד אני צריך". דאס הייסט: וואס דו רעדסט מיט מיר איז ריכטיג, דאס איז תורה - אבער וואס קען מען טאן, איך האב אן הספק, איך האב א גמרא, איך דארף לערנען. זיינע מינוטן זענען געווען אויסגערעכנט - נישט די שעה'ן, נאר די מינוטן. הרב יצחק זילבערשטיין, זיין איידעם, דערציילט אז אפילו ער, ווען ער פלעגט קומען צו אים, פלעגט אפשמועסן א גענויע שעה; ס'איז נישט פאראן אזא זאך ווי "אריינכאפן א באזוך". און אויב ער האט פארשפעטיגט די שעה - וועט מיר גארנישט העלפן, איך נעם דעם באס און פאר צוריק קיין בני ברק. עס זענען דא שעה'ן און עס זענען דא זמנים, און אלעס איז געמאסטן אויפן מינוט.
זיין רעבעצין פלעגט דערציילן, אז ווען ער פלעגט גיין אין בית המדרש לערנען, פלעגט ער פארשליסן דעם בית המדרש און זיצן מיטן רוקן צום פענסטער; אפילו אויב מ'וועט צעברעכן דאס פענסטער, אפילו אויב ס'וועט קומען א בולדאזער - גארנישט וועט אים נישט רירן פון פלאץ. ער זיצט און לערנט מיט אן אומגעהויערער התמדה. און דאס איז די מציאות פון "אשרו בדרך בינה": וואס מאכט א מענטש גליקליך - דער עסק התורה, און אן דעם וואו איז דאס לעבן. און ווען זי פלעגט בעטן פון אים עפעס א זאך, פלעגט ער איר זאגן: איך מוז לערנען, ווייל אויב נישט, קומען מענטשן פרעגן מיר שאלות - וואס וועל איך זיי ענטפערן?
און אויף זיין גדלות דערציילט הרב מרדכי אליהו, אז ווען זיי פלעגן זיצן צוזאמען אינעם זעלבן הרכב אינעם בית דין, האבן אלע געדארפט עפענען ספרים און נאכקוקן - וואו דער ש"ך זאגט דאס, אין וועלכן סעיף קטן, כדי נאכצוזאגן דעם לשון פונקטליך; און ער פלעגט זיצן און שרייבן א פערטל שעה, שרייבן א גאנצע תשובה מיט אלע מקורות אין זיין קאפ, אן עפענען א ספר: דער שולחן ערוך אין דעם און דעם סימן סעיף פלוני, און אין יענעם סימן האט ער געשריבן אזוי, און אינעם ש"ך אין יענעם סעיף קטן, און אין הגהות הגר"א אין יענעם סעיף קטן האט ער געשריבן אזוי, און לעומת זה שרייבט דער פתחי תשובה אזוי, און דער מחנה אפרים אין יענעם סימן האט משיב געווען א תשובה אויף דעם און דעם דף. אלעס איז אים געלעגן אין קאפ, און מיר האבן נישט געדארפט עפענען און נאכקוקן. א מענטש וואס דער עסק התורה איז זיין ברויט און זיין וויין, ער פלאמט דערנאך מיט א גרויסער תשוקה, זוכט ער זיך נישט קיין וואקאציעס - דאס איז דאך דער גרעסטער תענוג. "ואשרו בדרך בינה" - דער דרך הבינה איז דאס וואס וועט דיך מאכן גליקליך.
און דערפאר זאגט דער רמב"ם: עס געפינט זיך נישט קיין מחשבת תאוה אדער מחשבת עריות נאר אין א הארץ וואס איז ליידיג פון חכמה. א מחשבת עריות איז א זאך וואס ציט דאס הארץ פונעם מענטש, און ממילא מוז מען האבן עפעס אנדערש דערקעגן וואס זאל דיך ציען, עפעס וואס זאל ציען זיין הארץ - און דאס איז דער עסק התורה. און אויב נישט דאס, איז זיכער נישט פאראן קיין אנדערער וועג; אזוי ווי עס שטייט "בור ריק אין בו מים" - נחשים ועקרבים יש בו, שלענג און עקרובים זענען דערין. מ'דארף זיי נישט אריינברענגען, זיי געפינען זיך שוין דארט פון זיך אליין. ממילא איז דער עסק התורה דאס וואס וועט דיר געבן דאס גליק, "ואשרו בדרך בינה", א גליק וואס איז דער אמת'ער אויסטויש אנשטאט דעם פאלשן גליק.
און עס שטייט אין זוהר הקדוש, אז ווען אנשי כנסת הגדולה האבן מבטל געווען דעם יצר הרע פון עבודה זרה, האבן זיי ביי יענער געלעגנהייט געזאגט: לאמיר אויך מבטל זיין דעם יצר הרע פון עריות. זאגט די גמרא אז מ'האט נישט געקענט געפינען קיין פריש איי פון א הינדל, און דעמאלט האבן זיי פארשטאנען אז די וועלט דארף דאס האבן, און דערפאר האבן זיי אים בלויז אפגעשוואכט - זיי האבן פארבלענדט זיינע אויגן, אזוי אז א מענטש ווערט נישט נאטירליך נפתה צו זיינע נאנטע קרובים; אבער אינגאנצן האבן זיי אים נישט מבטל געווען. און די גמרא זאגט, אז אין יענער צייט ווען מ'האט מבטל געווען דעם יצר הרע פון עריות - בטלה חדוותא דשמעתתא, עס איז בטל געווארן די שמחת התורה. זה לעומת זה: ווער ס'האט די שמחת התורה, ווערט ממילא בטל פון אים דער יצר הרע פון עריות.
און אויב נישט - שטייט דאך מפורש: "בראתי יצר הרע, בראתי לו תורה תבלין". עס שטייט נישט "בראתי לו מצווה תבלין". זאגט דער נפש החיים: א מצוה איז נישט קיין תבלין קעגן דעם יצר הרע. די איינציגע זאך וואס קען ראטעווען דעם מענטש פונעם יצר הרע איז נאר תורה; אן תורה האט ער נישט קיין שום שוץ און הצלה פונעם יצר הרע. און דערפאר זאגט די גמרא אז א מצוה, און נאר בעידנא דעסיק בה, "אגוני מגנא ואצולי לא מצלא" - זי שיצט דיך פון א היזק בשעת דו ביסט עוסק אין דער מצוה, אבער זי ראטעוועט דיך נישט פונעם חטא, אפילו נישט בעידנא דעסיק בה. לעומת זאת די תורה, אין דער צייט וואס ער איז עוסק דערין, ראטעוועט אים אויך פונעם חטא. די הצלה פונעם חטא קומט נאר דורך דער תורה.
און דערפאר אויב איינער וועט דיר זאגן: יענער איז א קדוש, ער איז נישט עוסק אין תורה אבער ער איז א קדוש - זאלסטו נישט אפקויפן אזעלכע מעשיות. פון וואו האט ער באקומען קדושה? פארוואס האט אים דער יצר הרע איבערגעלאזט, וואס איז געשען, ער האט נישט געזען אז דא איז פאראן א קליענט? וואו איז זיין יצר הרע? אויב ס'איז דא תורה - קען מען נאך פארשטיין; אבער אן תורה, ווי קען ער זיין א קדוש? "ואשרו בדרך בינה" - דער דרך הבינה וועט דיך מאכן גליקליך.
דער אנהויב פונעם קאפיטל שילדערט די חכמה - די תורה - ווי א קלוגע פרוי וואס בויט דעם הויז פון דער וועלט: "בנתה ביתה" אויפן ערשטן טאג מיטן באשאפן יש מאין, און "חצבה עמודיה שבעה" אין די זיבן טעג פון בראשית, ווען דער זיבעטער איז דער עמוד פון דער איבערנאטירלעכער הנהגה. דערנאך גרייט זי צו דריי מאכלים פאר דער שפייז פון דער נשמה: דאס ברויט פון חכמה, דער וויין פון בינה און דער טיש פון דעת. דאס רופן צו דער סעודה טוט זי דורך אירע "נערותיה" - די חכמים און נביאים אין יעדן דור, ווייל די געזעצן פון חכמה און מוסר קען דער מענטש נישט משיג זיין פון זיך אליין. און צו דער סעודה זענען געלאדנט צוויי: דער פתי, דער חסר הדעת, וואס די תורה גיט אים קלוגשאפט און א טיפקייט פונעם בליק; און דער חסר לב, וועמענס תאוות זענען שטערקער פון זיין שכל, און פאר אים ווערט איבערגעגעבן דער וויין פון בינה - אז דורך זיך פארטיפן אין דער טיפקייט פון די דברי תורה וועט ער געפינען דאס אמת'ע גליק, "ואשרו בדרך בינה", און דערין וועט בטל ווערן דאס פאלשע גליק פון דער תאוה, ווייל דער מענטש האט נישט קיין אנדער תבלין קעגן דעם יצר הרע אויסער דער תורה אליין.