אין קאפיטל ל"א, אין דער פרשה פון "אשת חיל", גייט דער מלבי"ם ווי זיין שטייגער אויף צוויי וועגן: אויפן דרך הפשט, וואו עס רעדט זיך פון א פראקטישער, פלייסיגער און געטרייער פרוי וואס פירט איר שטוב און איר מסחר; און אויפן דרך המליצה, וואו די "אשת חיל" איז די נפש, יענע נפש וואס ציט זיך צו רוחניות, וואס טוט אויף אין דער וועלט צו משלים זיין זיך אליין און אנדערע. אין דעם שיעור וועלן מיר עוסק זיין אין די פסוקים וואס באשרייבן די פלינקייט און זריזות פון דער אשת חיל סיי אין שטוב און סיי אינדרויסן, איר מסחר, אירע מעשים און איר צדקה, און מיר וועלן זען ווי יעדער פרט ווערט ערקלערט סיי ביי דער פרוי אין שטוב און סיי ביי דער נפש אינעם גוף.
וַתָּקָם בְּעוֹד לַיְלָה וַתִּתֵּן טֶרֶף לְבֵיתָהּ וְחֹק לְנַעֲרֹתֶיהָ׃ - זי שטייט אויף בעת עס איז נאך נאכט, און גיט עסן פאר איר הויזגעזינד, און א באשטימטן חלק פאר אירע דינסטן.
על דרך הפשט, ווי דער מלבי"ם און דער גר"א ערקלערן: די אשת חיל גיט זיך אפ מיט די באדערפענישן פון אינעווייניג אין שטוב, און שטייט אויף בעת ס'איז נאך נאכט כדי אנצוגרייטן שפייז און עסן. גיט אכט אויפן חילוק אינעם פסוק: "טרף" ווערט געזאגט אויף איר הויזגעזינד, בעת פאר אירע דינסטן ווערט געזאגט "וחוק". די נערות זענען די משרתות וואס באדינען איר, און פאר זיי גיט זי א קצבה: וויפיל עס קומט זיך, לויט ווי עס איז אפגעשמועסט און לויט ווי זי האט זיך פארפליכטעט פאר זיי. "חוק" מיינט א באשטימטע זאך. ווידער פאר אירע בני בית גיט זי טרף אן א שיעור, שפייז און השפעה און גוטע זאכן וויפיל זיי ווילן נאר. די משרתים באקומען לויט א חוק און א קצבה, און די בני בית באקומען אן א גרענעץ.
על דרך המליצה ערקלערט דער מלבי"ם אז עס רעדט זיך פון דער נפש. וואס איז דאס לילה? דער עולם הזה איז ענליך צו א נאכט, און דער עולם הבא איז בבחינת א טאג. "לילה כיום יאיר כחשיכה כאורה". דער עולם הזה איז פינסטערניש: א מענטש גייט דא און זעט נישט דעם רבונו של עולם, ער לעבט אין דער פינסטערניש פון דער גשמיות'דיגער ווירקליכקייט און אין דער פינסטערניש פונעם טריבן חומר. דער עולם הבא איז א מציאות פון ליכטיגקייט: "והיה אור הלבנה כאור החמה ואור החמה יהיה שבעתיים כאור שבעת הימים". דער גשמיות'דיגער חומר איז ווי א טריבער פארהאנג וואס שטערט אונז פון האבן רוחניות'דיגע השגות און זיך מדבק צו זיין אינעם בורא.
און פונדעסטוועגן, יענע אשת חיל, די נפש וואס ציט זיך צו רוחניות, "ותקם בעוד לילה". נישט ערשט אויף יענער וועלט דערקענט זי דעם בורא עולם, ווארום דארט איז דאך נישט קיין קונץ; נאר דא, בעת די וועלט איז נאך ווי א נאכט, דא וועקט זי זיך אויף. שוין אין דעם עולם הזה שפירט די געלייטערטע נפש די רוחניות'דיגע געפילן און זוכט השגות און דעם לימוד התורה. "ותתן טרף לביתה" מיינט דעם לימוד התורה, וואס דאס איז די שפייז פאר די כוחות פון שכל און בינה, און דאס גיט זי אן קיין שיעור.
"וחוק לנערותיה" רעדט פון קיום המצוות, וואס זיי זענען די געזעצן און חוקים ווי אזוי צו פירן דעם חומר און די נאטור. דער מענטש האט חוקים און כללים: וויפיל ער זאל עסן, וואס ער זאל בענטשן און מאכן א ברכה אויפן עסן, ווי אזוי זיך צו פירן אין גשמיות'דיגע ענינים, אין מסחר, אין געלט, בין איש לאשתו און דאס גלייכן. דאס אלעס ווערט אנגערופן "נערותיה", ווייל דער גוף באדינט די נשמה, און ער איז ווי א משרת און א שמש. פאר זיי גיט מען א באשטימטן חוק: יעדער טייל פונעם גוף, וויפיל עס זאל זיין זיין פעולה, וואס מען פאדערט פון אים און ביז וויפיל אים צו נוצן. און דערפאר זענען דא מצוות, און די מצוות זענען בבחינת א חוק, ווייל א מענטש קען דאך זיין א נבל ברשות התורה. דעריבער פעלט אויס א חוק: וואס צו עסן און וואס נישט צו עסן, עס זענען דא נבלות און טרפות, און עס זענען דא זאכן וואס זענען פעלערהאפטיג מצד כשרות כאטש זיי זענען נישט אזוי הארב. אלע גשמיות'דיגע ענינים זענען די נערות וואס באדינען די נשמה, און זיי אלע דארפן האבן א חוק און א גרענעץ צו וויסן וויפיל צו נעמען פון יעדן איינעם.
זָמְמָה שָׂדֶה וַתִּקָּחֵהוּ מִפְּרִי כַפֶּיהָ נָטְעָה כָּרֶם׃ - זי טראכט איבער א פעלד און קויפט עס איין, פון דער פרוכט פון אירע הענט פלאנצט זי א וויינגארטן.
רש"י ערקלערט על דרך הדרש אז "זממה" איז מלשון זמם און צוים: די תורה האט אנגעטון א זמם און א צוים אויף עשו איש שדה. "ותקחהו" - צום סוף האט זי אים אינגאנצן צוגענומען פון דער וועלט און אים פארלענדט. "מפרי כפיה נטעה כרם", פון די פירות פון אירע מעשים, דער עסק התורה וואס כלל ישראל איז דערמיט פארבונדן, האט זי איינגעפלאנצט כלל ישראל אויף יענער וועלט. א כרם איז א משל אויף כלל ישראל: "כרם היה לידידי בקרן בן שמן", "גפן ממצרים תסיע". כלל ישראל זענען בבחינת א גפן און בבחינת א כרם, און די הייליגע תורה האט זיי איינגעפלאנצט ווי נטיעות פאר עולם הבא.
על דרך הפשט ערקלערט דער מלבי"ם: ביז איצט האט מען גערעדט פון איר זריזות אינעווייניג אין איר הויז, "ותקם בעוד לילה ותתן טרף לביתה", און דא גייט ער איבער צו איר זריזות אינדרויסן פון שטוב. "זממה" דא איז מלשון מחשבה: זי טראכט טיפע מחשבות ווי אזוי אפצוקויפן א פעלד, און פון די פירות פון דער ארבעט וואס זי פארדינט אינעם פעלד רוהט זי נישט אפ אויף די הייוון, נאר מיט די דאזיגע רווחים פלאנצט זי א וויינגארטן, און גייט כסדר און פארמערט אירע פארדינסטן לטובת איר מאן.
אויפן וועג פון מליצה ערקלערט דער מלבי"ם אז דאס רעדט זיך פון דער נפש: זי זייעט געטליכע זוימען אויפן פעלד פון דער נפש. ווי דער מלבי"ם האט שוין מסביר געווען עטליכע מאל, און מיר האבן דאס אויך געזען אין ספר ישעיה, איז די נפש פונעם מענטש ווי א פעלד: וואס מען זייעט דערין, דאס וועט זי ארויסוואקסן. א מענטש קען נישט זייען קנאבל און האפן אז עס זאלן אים וואקסן רויזן. זייסטו רויזן, וועלן וואקסן רויזן; זייסטו קנאבל, וועט ארויסקומען קנאבל. קומט אויס אז די נפש פונעם מענטש פארמאגט אין זיך א כח, זי איז "בכוח". לייגסטו אריין אין איר גוטס, וועט ארויסקומען גוטס; לייגסטו אריין שלעכטס, רחמנא ליצלן, אדער לייגסטו גארנישט אריין, וועט דאס שלעכטע ארויסקומען פון זיך אליין, ווייל "עיר פרא אדם יולד", און פון נאטור ציט דער מענטש נאכן פרא-מענטש וואס אין אים.
און דערפאר "זממה שדה ותקחהו": זי אקערט די נפש אזוי ווי מען טוט אין א פעלד און זייעט אין איר, און דאס ווערט געטאן דורכן לימוד התורה. די מעשים זענען צוגעגליכן צו א פעלד, ווייל זיי זענען ווי א זריעה; און דער עיון איז צוגעגליכן צו א כרם, ווייל א וויינגארטן באדייט וויין, און וויין מרמז אויף העכערע השגות. קומט אויס אז די נפש איז מתוקן צו זיין עבודה יתברך אין ביידע שטחים: סיי אין די מעשים, "זממה שדה ותקחהו", און סיי אינעם עיון, "מפרי כפיה נטעה כרם".
חָגְרָה בְעוֹז מָתְנֶיהָ וַתְּאַמֵּץ זְרוֹעֹתֶיהָ׃ - זי האט מיט שטארקייט אנגעגארטלט אירע לענדן, און פארשטארקט אירע ארעמס.
אויפן וועג פון פשט ערקלערט דער מלבי"ם: ווען די אשת חיל האנדלט אינדרויסן, צו פארן מיט שיפן פון סוחרים אדער ארבעטן אויפן פעלד, גארטלט זי אירע לענדן מיט שטארקייט. דער אויסדרוק זיך אנגארטלען קומט פאר אסאך מאל בנוגע א מענטש וואס גייט אדער לויפט, כדי דער קערפער זאל זיך נישט וואקלען און נישט שטערן אין מיטן לויפן, אזוי ווי ביי אליהו הנביא וואס האט אונטערגעבינדן זיינע לענדן און געלאפן פאר אחאב. דאס אנגארטלען צייגט אויף איינעם וואס שטייט גרייט ארויסצוגיין אויפן וועג. און ווען זי טוט אן ארבעט אינעווייניג אין שטוב, דעמאלט "ותאמץ זרועותיה": נישט מיט פוילקייט, אמאל ארבעט זי און אמאל רוהט זי זיך אפ און טרינקט קאווע און לייענט א צייטונג, נאר זי פארשטארקט אירע ארעמס און טוט מיט איר גאנצן כח די ארבעט פון שטוב.
אויפן וועג פון מליצה ערקלערט דער מלבי"ם אז דאס רעדט זיך פון דער נפש: ווען די נפש פארטיפט זיך אין עפעס, ווערט דאס אנגערופן א גיין, ווייל דער מענטש גייט פון איין השכלה צו דער צווייטער, און פון א פארשטאנד צום עיון, און פונעם עיון צו א טיפערע העמקה. יעדער וואס לערנט קען דאך דאס: מען וויל מברר זיין א נושא, מען עפנט איין ספר און עס שטעלט זיך ארויס אז דער ענין רירט אן נאך דריי ענינים וואס האבן א שייכות, מען עפנט אלע דריי און עס שטעלט זיך ארויס אז יעדער איינער צווייגט זיך אויס צו נאך פיר אנדערע, און בקיצור, דער נושא איז גארנישט אזוי פשוט.
ווער עס וויל א משל דערויף, זאל עפענען דעם שו"ת יביע אומר. צי מעג מען נוצן א זון-בוידער אום שבת? אן אויבערפלעכליכער מענטש מיינט אז עס איז דא דא בלויז איין נקודה פון בישול, און ער הייבט זיך אן אריינצוטאן דערין. אבער דארט געפינען זיך צען אדער צוואנציג פולע בלעטער איבער דעם ענין, און אין יעדן פסקא שמועסט ער אויס פון אן אנדערע בחינה און פון אן אנדערן קוק-ווינקל. דאס זעלבע מיט וואשן די ציין אום שבת: איז דא א שאלה פון סוחט? פון מוליד ביים מאכן דעם שוים? פון ממרח ביים שמירן די פאסטע? פון רפואה? פון ארויסנעמען בלוט? מען האט געמיינט אז מען דארף דן זיין בלויז אין איין נקודה, און מען פארצווייגט זיך צו נאך אן ענין און צו נאך א בירור און צו נאך א שאלה. פילע מאל קומט דאס ארויס פון דעם עיון אליין, אז איין ספר ערוועקט דיך צו א צווייטן ענין, און דו זעסט ווי די סוגיא פארברייטערט זיך אין נאך און נאך פלעצער.
דעריבער, אין די ענינים פון עיון איז די התקדמות פונקט ווי א גיין, און די נפש האט "חגרה בעוז מתניה" צו גיין מחיל אל חיל, פון איין השגה צו דער צווייטער און פון איין עיון צום צווייטן. און אין די ענינים פון מעשה, וואס זענען בבחינת "זממה שדה", פארשטארקט זי אירע ארעמס צו טאן מצוות און מעשים טובים, נישט מיט שוואכע הענט און נישט מיט קיין פוילקייט, נאר מיט איר גאנצן כח מקיים צו זיין די מצוות פונעם אויבערשטן.
טָעֲמָה כִּי טוֹב סַחְרָהּ לֹא יִכְבֶּה בַלַּיְלָה נֵרָהּ׃ - זי האט פארזוכט אז גוט איז איר סחורה, איר ליכט פארלעשט זיך נישט ביינאכט.
דער אבן עזרא ערקלערט אז "טעמה" איז אזוי ווי "ברוך טעמך", וואס טייטשט געבענטשט איז דיין עצה. דאס הייסט, זי האט געגעבן די עצה אז עס איז גוט זיך אפצוגעבן מיט מסחר, און דערפאר "לא יכבה בלילה נרה", ווייל זי גיט זיך אפ דערמיט אויך ביינאכט. און אזוי אויך טייטשט דער מצודת ציון אז "טעם" מיינט אן עצה, אזוי ווי "וטעם זקנים יקח", וואס דארט איז דער טייטש אז די עצה פון די זקנים איז אוועקגענומען געווארן פון זיי. אזוי אויך דא: איר עצה איז געווען א גוטע זיך אפצוגעבן מיט מסחר, און דערפאר פארלעשט זי נישט איר ליכט ביינאכט.
דער מלבי"ם אויפן וועג פון פשט ערקלערט: זי באשטימט נישט איר האנדל בלויז פארן ריוח, בלויז פאר דעם נוצן וואס קומט איר ארויס פונעם מסחר, נאר "טעמה כי טוב סחרה" - זי זוכט וויאזוי זי קען אויך אינעם מסחר טאן גוטס, טאן צדקה און טאן גמילות חסדים. די דאזיגע פרוי, די סוחר'טע, געפינט אינעם מסחר געלעגנהייטן משפיע צו זיין טובה. און דערפאר "לא יכבה בלילה נרה": זי לייגט צו כח אין איר ארבעט און פארציט זי ביז אין דער נאכט אריין, כדי זי זאל האבן א גרעסערע הכנסה אויך פאר צדקה און גמילות חסדים.
על דרך המליצה דערקלערט דער מלבי"ם אז עס רעדט זיך פון דער נפש: אויסער דעם וואס זי פארפאלקאמט זיך אליין, טוט זי דורך איר האנדל פארפאלקאמען אויך אנדערע. ווארום "טוב" מיינט משפיע זיין אויף יענעם. און ווי באקאנט שרייבט דער בעל חובות הלבבות, אז אפילו אויב א מענטש וועט זיין א געוואלדיגער צדיק און שטיין אויף דער מדרגה פון א נביא, וועט ער נישט דערגרייכן די זכותים פון א מזכה הרבים. און פארוואס? ווייל אלעס וואס ער האט צוגעלייגט איז נאר ביי זיך אליין, בעת א מזכה הרבים דאפלט זיך כסדר אין הונדערטער און טויזנטער.
דער חפץ חיים האט געבראכט דערויף א משל. א מענטש איז א שוסטער, לאמיר זאגן א לוקסוס-שוסטער, וואס מאכט שיך מיט דער האנט, עבודת יד. ער זיצט און באארבעט די הויט מיט די הענט, נייט מיט דער האנט, יעדע שיך איז א באזונדערע זאך וואס מ'טרעפט נישט אין ערגעץ, און א פאר שיך קאסט צען טויזנט דאלאר. וויפיל פאר שיך שטעלט ער אהער אין א חודש? איין פאר, צוויי, פיר. לעומת זה איז געקומען א צווייטער און געעפנט א פאבריק אין כינע, מאסן-פראדוקציע, און פרעג אים וויפיל ער שטעלט אהער אין א חודש, וועט ער דיר זאגן צענדליגער טויזנטער. ער פארקויפט א שיך פאר דרייסיג שקל, אבער ווער פארדינט מער? דער שוסטער האט געמאכט פיר פאר און אריינגעבראכט פערציג טויזנט; דער בעל המפעל קען אריינברענגען פיר הונדערט טויזנט א חודש. אזוי אויך אין רוחניות: אפילו אויב דער מזכה הרבים איז נישט אויף דער זעלבער מדרגה ווי יענער גרויסער עובד השם וואס האט אלעס משיג געווען פאר זיך אליין, האט די עבודה פון א יחיד נישט דעם ווערט פון א מזכה הרבים, וואס זיין מאסן-פראדוקציע, דאס וואס ער האט מזכה געווען די רבים, שטייגט איבער יענע השגות פון א נביא.
קומט אויס אז די גרויסע השגה איז אין זיכוי הרבים. און דאס איז וואס שטייט: אויסער דעם וואס די נפש פארפאלקאמט זיך אליין אין איר האנדל, פארפאלקאמט זי אויך די רבים דורך טוב סחרה, און דאס איז א שטענדיגער פארדינסט. ווען איך בין מקיים א מצוה, האב איך עס מקיים געווען פאר זיך; אבער אויב האב איך געזאגט פאר מיין חבר "קום לייג תפילין" און איך האב אים איבערגערעדט, און פון מארגן און ווייטער לייגט ער אויך תפילין יעדן טאג, בין איך געווארן א סוחר. ביז איצט בין איך געווען איין קראם, און וויפיל קען שוין איין קראם פארקויפן? פון איצט אן האב איך צווייגן. צען מענטשן לייגן תפילין יעדן טאג, און אלעס שרייבט זיך צו אויף מיין חשבון. דו ביסט נישט איין קליין געשעפט, דו ביסט צען פיליאלן, און דו ברענגסט אריין לויט דער צאל צווייגן וואס דו האסט געעפנט. יעדן טאג וואס יענער מענטש לייגט תפילין ווערט פארשריבן אויף דיין חשבון, ממש אזוי ווי איינער וואס האט געעפנט א פיליאל. דאס איז דאך א געריבענער סוחר.
און דאס איז "טעמה כי טוב סחרה": זי האט געזען אז דער בעסטער וועג צו מערן דעם האנדל אין עבודת השם איז דורך זיכוי הרבים, וואו מען פארקויפט אסאך, און וואו מען האט די מעגלעכקייט זיך צו אנטוויקלען רוחניות'דיג פיל מער ווי א מענטש וואס איז נאר מקיים פאר זיך אליין. און מכוח דעם, "והלך לפניך צדקך". וואס פאר א זכותים אזא מענטש האט אויף דער יענער וועלט, קען מען גארנישט משער זיין און נישט באשרייבן. אויף מזכי הרבים ווערט געזאגט "ככוכבים לעולם ועד". און דאס איז "לא יכבה בלילה נרה": ביי דער נאכט, שפעטער, ווען דער מענטש איז שוין אין קבר, וועט זיין ליכט נישט פארלאשן ווערן. נאכן טויט האט ער א ליכט וואס גייט פאר אים, "והלך לפניך צדקך", וואס די מצוות לויכטן פאר אים ווי א ליכט, ווייל "נר מצוה ותורה אור". דאס וואס זי האט מזכה געווען אנדערע וועט איר לייכטן אויך שפעטער, ווען עס וועט זיין בבחינת לילה.
דער מדרש אין שוחר טוב, מזמור קל"ו, דרש'נט דעם פסוק אויף בתיה בת פרעה. עס ווערט געבראכט אז בתיה בת פרעה איז געווען א בכורה, און ביי מכת בכורות האט זי אויך געדארפט נסתלק ווערן פון דער וועלט, און בזכות דער תפילה פון משה רבנו איז זי געראטעוועט געווארן. און דאס איז "לא יכבה בליל נרה". גיט אכט, דער כתיב איז "בליל" און דער קרי איז "בלילה". פון וועלכן ליל רעדט מען? דער ליל וואס ווערט דערמאנט אין דער תורה, "ליל שימורים". "לא יכבה בליל נרה", איר נר דאס איז די נשמה פון בתיה בת פרעה, וואס איז נישט צוגענומען געווארן פון איר מכוח דער תפילה פון משה רבנו. ווארום בתיה איז דאך געווען די וואס האט געראטעוועט משה'ן, און אלס א פעולת גומלין ראטעוועט איר משה רבנו אין יענעם ליל שימורים זי זאל נישט אוועקגעריסן ווערן פון דער וועלט.
יָדֶיהָ שִׁלְּחָה בַכִּישׁוֹר וְכַפֶּיהָ תָּמְכוּ פָלֶךְ׃ - אירע הענט האט זי אויסגעשטרעקט צום שפינדל, און אירע הענט האבן געהאלטן דעם שפין-שטעקן.
רש"י ערקלערט אז "כישור" איז מלשון כישרון פון אירע מעשים. דאס איז אוודאי אויפן דרך הדרש, ווייל כישור איז דאך א כלי פון וועבן, און פונדעסטוועגן האט זי מיט דעם כישרון פון אירע מעשים אויסגעשטרעקט אירע הענט. "וכפיה תמכו פלך", פלך איז א לשון פון א שטיץ און א שטעקן, ווי מחזיק בפלך.
אין ביאור הגר"א ווערט געבראכט: "שמעתי מאחי הגדול ששמע מאדונינו מורנו ורבנו", דאס הייסט פונעם גר"א. אין אנהייב פון ספר משלי ווערן דערמאנט דריי סארטן מענטשן וואס זענען נישט קיין משכילים און לערנען נישט, און זיי זענען ווייט פון חכמה: פתי, לץ, און כסיל. "עד מתי פתאים תאהבו פתי ולצים לצון חמדו להם וכסילים ישנאו דעת". און דאס איז "וכפיה תמכו פלך": די תורה הקדושה האט דעם כוח צו שטיצן "פלך", ראשי תיבות פתאים, לצים, וכסילים. אפילו איינער וואס איז א פתי, אפילו איינער וואס איז א לץ, און אפילו איינער וואס איז א כסיל, אויב ער וועט הארעווען אין דער תורה, וועט ער בכוח התורה זיך ענדערן צום גוטן.
כַּפָּהּ פָּרְשָׂה לֶעָנִי וְיָדֶיהָ שִׁלְּחָה לָאֶבְיוֹן׃ - איר האנט-פלאך האט זי אויסגעשפרייט צום ארימאן, און אירע הענט האט זי אויסגעשטרעקט צום אביון.
דער מלבי"ם אויפן דרך הפשט בינדט צונויף די צוויי פסוקים אינאיינעם: "ידיה אשר שלחה בכישור", די זעלבע הענט האט זי אויסגעשטרעקט צום אביון, "וכפיה אשר תמכו פלך", די זעלבע הענט האט זי אויסגעשפרייט צום עני. דאס הייסט, זי טיילט אפ פון איר האנט-ארבעט צדקה פארן אביון און גמילות חסדים פארן עני. און דאס איז פארבינדן מיט דעם וואס מיר האבן פריער געזען, "טעמה כי טוב סחרה", אז זי זעט אין איר האנדל נישט נאר א פרנסה-מיטל, נאר אויך א וועג צו טון גוטס און חסד מיט אנדערע, און דא ווערט באשריבן ווי אזוי זי טוט למעשה אויף דעם אופן.
און דער מלבי"ם ערקלערט: "כפים" באציט זיך אויפן שפיץ האנט און די פינגער, אזוי ווי איינער וואס איז פורש כפיו. ווען א מענטש וויל טאן אן איידעלע, פינקטליכע ארבעט, טוט ער דאס מיט די פינגער, און ווען ער וויל א גראבערע ארבעט איז אמאל גענוג א שטופ מיטן פוס; יעדע מלאכה וואס פאדערט פונקטליכקייט און איידלקייט ווערט געטאן מיט די פינגער. אירע כפים שטרעקט זי אויס צום עני. און דער עני איז אנדערש פונעם אביון און איז חשוב'ער פון אים: דער אביון איז דער וואס גלוסט נאך אלעס, מלשון "אבה", אזוי ווי "לא אבה יבמי", א לשון פון רצון, און אויך מלשון "אביונה" וואס איז א לשון פון תאוה. דער עני איז נישט אין אזא נידעריגער מדרגה פון עניות, און דערפאר שעמט ער זיך צו נעמען צדקה בפרהסיא; בעת דער אביון איז שוין אנגעקומען צום סאמע דנא, און ער שעמט זיך נישט צו נעמען צדקה בפרהסיא און שפירט קיין בזיון דערפון.
דערפאר די כפים, וואס זיי זענען די מער אויסגעארבעטע און טוען איידעלע מלאכות, זיי שפרייט זי אויס צום עני, און דאס שפרייטן די כפים איז בצנעא: זי לייגט אים אריין גלייך אין טאש אן דעם וואס ער זאל באמערקן, כדי ער זאל זיך נישט שעמען. לעומת זה "ידיה שלחה לאביון": א "יד" איז נישט קיין איידעלע פעולה, נאר א מער גראבע פעולה. און וויבאלד דער אביון האלט זיך נישט צוריק פון נעמען בפרהסיא און קומט אפילו בעטן בפרהסיא, גיט זי אים אויך בפומבי, פאר יעדנ'ס אויגן.
על דרך המליצה ערקלערט דער מלבי"ם אין דעם זעלבן ריכטונג: "ידיה שלחה בכישור" - די זעלבע הענט שיקט זי צום אביון, "וכפיה תמכו פלך" - די זעלבע שפרייט זי אויס צום עני. אין דער בחינה פון דער נפש, איז דער עני די ארעמקייט פון דער נפש, און אין עני אלא בדעת, א נפש וואס איז ארעם אין דעת; און דער אביון איז די דלות פונעם גוף.
די הענט שטעלן פאר די מעשה און די פעולה וואס דער מענטש טוט. און וואס איז דער כישור? זאגט דער מלבי"ם אז דאס איז דאס דיקע האלץ אויף וועלכן מ'וועבט, און מען פלעגט אויך צובינדן דערצו די געפאנגענע אין תפיסה, ווי עס שטייט "מוציא אסירים בכושרות", פון יענעם ארט וואו זיי זענען געווען צוגעבונדן צום כישור. דאס גראבע האלץ צייכנט אפ דעם גראבן און טונקעלן חומר, די גשמיות פונעם מענטש, וואס בינדט אים צו ווי אן אסיר צום חומר און צו די תאוות. דאס מאכט שווער אויף דער נפש: די נפש גלוסט ארויפצופליען אויבן, און דער חומר איז ווי א שווערע וואג וואס שלעפט איר אראפ אונטן.
און דאס איז וואס דער פסוק זאגט: זי שטרעקט אויס אירע הענט, וואס דאס זענען די פעולות, דאס הייסט די מצוות און מעשים טובים און די גשמיות'דיגע פעולות אין עבודת השם, און מיט זיי רייניגט זי דעם חומר און נעמט אים ארויס כביכול פון זיין תפיסה. און די דאזיגע הענט שטרעקט זי צום אביון, מלשון תאוה, צום יענעם ביי וועמען די תאוות און די אביונה נעמען איבערהאנט, כדי אז דורך דעם וואס זיי וועלן זען די מעשי ידים און די צדקות, וועלן זיי זיך שטארקן אזוי ווי איר איבער זייער חומר און זייערע תאוות.
"וכפיה תמכו פלך": מיט די כפים שפינט זי, און דאס שפינען איז אן איידעלערע פעולה. דאס איז די בחינה פון די השכלות, וואס זענען נישט קיין גשמיות'דיגע זאך, לעומת די ידים וואס רעדן פון ענינים פון תאוה און גשמיות. די כפים שטעלן פאר די איידעלע פעולה, די השכלה און חכמה, די לימודים און די עיונים, און זיי שטרעקט זי אויס צום עני, וואס ער איז דער עני בדעת: אים זארגט זי אויסצולערנען תורה, אים קלוגער צו מאכן און אים משכיל צו זיין אין די רוחניות'דיגע השכלות.
קומט אויס אז די דאזיגע נשמה האט צוויי פעולות: משפיע צו זיין אויף דעם וואס איז צוגעבונדן צום חומר און אים אפצורייסן פון זיין חומר, און משפיע צו זיין אויף דעם וואס איז אן עני בדעת און מוסיף זיין אין אים דעת און יראת השם. סיי אפצוהאלטן פון גשמיות און סיי צוגעבן אין רוחניות, און דאס וועט איר ביישטיין אויך אויף יענער וועלט.
די אשת חיל אין די דאזיגע פסוקים איז א געשטאלט פון זריזות און נתינה: זי שטייט אויף בעוד לילה און גיט שפייז אן א שיעור פאר אירע בני בית און א באשטימטן חוק פאר אירע מיידלעך; זי קלערט מחשבות צו קויפן א פעלד און לייגט צו פון אירע פארדינסטן צו פלאנצן א וויינגארטן; זי גארט אירע לענדן אינעם האנדל אינדרויסן און שטארקט אירע ארעמס אין דער ארבעט פונעם הויז; און זי זעט אין איר האנדל נישט בלויז פארדינסט נאר אויך א וועג צו צדקה און חסד, און טיילט מיט חכמה: בצנעא פארן עני און בפרהסיא פארן אביון. און על דרך המליצה איז דאס אלעס די נפש: וואס וועקט זיך אויף שוין אין דער נאכט פון דער דאזיגער וועלט, זיייט אין דעם פעלד פון איר נפש מעשים און פלאנצט א וויינגארטן פון עיון, גייט פון השגה צו השגה און מאכט שטארק אירע ארעמס פאר מצוות, און לייגט צו צום אייגענעם שלימות דעם שלימות פון די רבים, וואס דאס איז דער מערסט לוינענדער האנדל, וואס איר ליכט וועט זיך נישט פארלעשן אויך אין דער נאכט וואס קומט דערנאך.