קאפיטל כז אין משלי גיט זיך אָפּ מיט פילע פנים'ער פון חברותא, פון תוכחה און פונעם באַציאונג צווישן אדם לחבירו. אין דעם שיעור וועלן מיר זיך אפשטעלן אויף איין פסוק, וואָס איז איינער פון די גרויסע יסודות אין תורת החסד: פסוק ט, וואָס לערנט אונדז ווי גרויס ס'איז דער כוח פון אַ גוטער עצה וואָס קומט פון אינדרויסן, און וויפיל כוח אַ מענטש האָט זיס צו מאַכן די נפש פון זיין חבר מיט גוטע ווערטער.
שֶׁמֶן וּקְטֹרֶת יְשַׂמַּח־לֵב וּמֶתֶק רֵעֵהוּ מֵעֲצַת־נָפֶשׁ׃ (משלי כז, ט) - בוימל און קטורת מאַכן פריילעך דאָס האַרץ, און די זיסקייט פון אַ חבר איז בעסער ווי די עצה פונעם אייגענעם נפש.
רש"י דערקלערט אַז דער "שמן" פון וואָס מען רעדט דאָ איז נישט קיין שמן זית, נאָר שמן אפרסמון - דער טייערסטער בשמים וואָס איז געווען אין יענע צייטן. דער ריח פון שמן אפרסמון און דער ריח פונעם קטורת דערפרייען דאָס האַרץ: אַ מענטש שמעקט און ווערט פול מיט תענוג, הנאה און שמחה. און אויף דעם זאָגט שלמה המלך: "ומתק רעהו מעצת נפש" - דער וואָס זיין חבר דערנענטערט אים און פאַרזיסט אים מיט זיינע ווערטער, און זיינע ווערטער זענען אָנגענעם צו דיינע אויערן, איז ער בעסער ווי איינער וואָס זיין אייגענע נפש באַראָט אים.
אַ מענטש איז מסופק אין אַ זאַך און ווייסט נישט וויאַזוי זיך צו פירן. ער טראַכט וועגן איין צד און וועגן דעם צווייטן צד, אפשר טוט מען אַזוי און אפשר אַזוי. ווי וויכטיג איז עס אַז ער האָט עמיצן וואָס קען אים געבן אַן עצה! אפילו אויב יענער מענטש איז נישט קיין גדול הדור, גיט ער כאָטש אַ נייעם בליק אויף דעם ענין וואָס איך בין מסופק דערין. ס'איז דאָ אַ גרויסע מעלה אין דעם וואָס נאָך עמיצער הערט אויס, וואָס נאָך עמיצער פאַרזיסט מיר מיט זיינע רייד - דאָס הייסט, זיינע ווערטער זענען זיס צו מיינע אויערן - ווען ער קומט מיר געבן אַן עצה. און דאָס איז בעסער ווי "עצת נפש", פון דער עצה וואָס איך באַראָט זיך מיט מיין נפש אַליין. ווייל ווען אַ מענטש באַראָט זיך מיט זיך אַליין איז ער פאַרגליווערט אינעם זעלבן מהלך המחשבה, אָבער ווען ער האָט עמיצן אַנדערש וואָס גיט אים אַן עצה - אויף דער היינטיגער שפּראַך: ער גייט אַרויס פונעם קעסטל ("יוצא מן הקופסה"). דו ביסט דאָך פאַרטיפט אינעווייניג אינעם ענין און דערפאַר ביסטו פאַרגליווערט, אָבער אַ מענטש פון אינדרויסן טראַכט אַנדערש.
עמיצער האָט אַמאָל דערציילט (איך ווייס נישט צי די זאַכן זענען פונקטליך): נאַס"אַ האָט געאַרבעט לאַנגע חדשים צו אַנטוויקלען אַ פּען וואָס זאָל קענען שרייבן אויך אינעם חלל. אַ פּען שרייבט דאָך דורכן כוח המשיכה, און אינעם חלל איז דאָך נישטאָ קיין כוח המשיכה - דער טינט שווימט פּשוט אינעווייניג און האָט נישט קיין שום סיבה אַראָפּצוגיין צום פּאַפּיר. מען האָט אַריינגעלייגט חדשים פון אַנטוויקלונג צו בייקומען די פּראָבלעם. האָט מען געפרעגט די רוסישע קאָסמאָנאַווטן וואָס זיי האָבן געטאָן, האָבן זיי געענטפערט: מיר האָבן געשריבן מיט אַ בלייַער! אָט האָסטו אַן אמת'ע יציאה מן הקופסה: דו האָסט אָפּגעמאַכט אַז מען מוז שרייבן מיט אַ פּען, ממילא אַנטוויקלט מען אַ פּען - אָבער ווער זאָגט אַז מען דאַרף אַ פּען? נעם אַ בלייַער און שרייב!
איך האָב אויך געלייענט וועגן אַ מענטש וואָס האָט געהאַט אַ פאַבריק, און ער האָט געהאַט אַ פּראָבלעם: די פּאַפּירן וואָס זענען אַרויסגעקומען פון דער מאַשין פלעגן זיך צוקלעפּן איינס צום צווייטן. מען האָט געברענגט טעכניקער, מען האָט אויספּרובירט פאַרשידענע וועגן און באַזונדערע המצאות וואָס האָבן געקאָסט הונדערטער טויזנטער שקלים כדי אָפּצוטיילן די פּאַפּירן. איז געקומען איין פּשוט'ער אַרבעטער און געשטעלט אַ ווענטילאַטאָר קעגן דער מאַשין - און דער ווענטילאַטאָר האָט געמאַכט די אָפּטיילונג און געלייזט די גאַנצע פּראָבלעם. אַ מענטש וואָס טראַכט אַ ביסל אויף אַ נייעם שטייגער, וועט פּלוצים זען אַז פּראָבלעמען וואָס האָבן אויסגעזען קאָמפּליצירט זענען פיל ווייניגער קאָמפּליצירט ווי עס דאַכט זיך. ווען מען נעמט אַן עצה פון עמיצן אַנדערש, גיט עס דיר אַמאָל אַ בליק וואָס דו האָסט קיין איין רגע נישט געטראַכט דערפון.
אויב אַזוי, "שמן וקטורת ישמח לב" - און דאָס זעלבע איז מיט "מתק רעהו": צו הערן אַן עצה פון אַ חבר וואָס פאַרזיסט אים מיט זיינע ווערטער איז בעסער ווי עצת נפש, פון די עצות וואָס דיין אייגענע נפש ראָט דיר, ווייל דו ביסט באַגרענעצט אין דיין מחשבה, בשעת אַן אַנדערער קען דיר געבן אַ נייעם כיוון פון טראַכטן.
אויף אַן אַנדער אופן זאָגט רש"י על דרך דרוש: "ומתק רעהו" - דער וואָס פאַרבעסערט זיינע מעשים זיי זאָלן זיין זיס פאַר זיין חבר, און "רעהו" דאָ מיינט מען דעם הקדוש ברוך הוא. מתק רעהו - ס'איז גוט פאַר אַ מענטש צו פאַרזיסן זיינע מעשים פאַרן הקב"ה, מער ווי דער וואָס פילט אָן די תאוות פון זיין האַרץ. און פון וואַנען ווייסט מען אַז "רעהו" איז דער הקדוש ברוך הוא? פונעם נעקסטן פסוק, "רעך ורע אביך אל תעזוב", וואָס רעדט פונעם רבונו של עולם, ווי מיר וועלן מסביר זיין אויף זיין אָרט.
רבנו יונה אין שערי תשובה שרייבט: אַ מענטש איז מחויב צו טראַכטן מחשבות און אויפקומען מיט פּאַסיקע און אויסגעהאַלטענע עצות פאַר זיין חבר. דאָס הייסט, אַ מענטש דאַרף טראַכטן ווי אַזוי צו העלפן יענעם, און דאָס איז איינע פון די יסודות פון דרכי גמילות חסדים, ווי עס שטייט: "שמן וקטורת ישמח לב ומתק רעהו מעצת נפש". טראַכט כסדר: ווי אַזוי קען איך ברענגען אַ תועלת פאַר יענעם, ווי אַזוי קען איך העלפן אַנדערע - ווייל די זיסקייט וואָס אַ מענטש העלפט דערמיט זיין חבר איז בעסער ווי אַן עצה פון נפש.
נאָך אַ זאַך שרייבט רבנו יונה אין זיין פירוש אויף מסכת אבות: גמילות חסדים איז אַנדערש ווי צדקה. צדקה איז פאַר אָרעמעלייט, אָבער גמילות חסדים איז אויך פאַר עשירים. וואָרום צומאָל דאַרף דער עשיר דרינגענד אַ הלוואה וואָס זאָל אים שטעלן אויף די פיס, און אָן דעם קען ער חלילה אָנקומען צו פשיטת רגל און צו בעלי חובות. איין הלוואה קען אים שטאַרק העלפן, און אויך אַ גוטע עצה קען אים שטאַרק העלפן. און דאָס איז וואָס שלמה המלך האָט געזאָגט: "שמן וקטורת ישמח לב ומתק רעהו מעצת נפש" - פונקט ווי אויל און קטורת פרייען אויף דאָס האַרץ, אַזוי פאַרזיסט מען דעם חבר מיט דער עצה פון זיין נפש. מען גיט אים אַ גוטע עצה און דערמיט פאַרזיסט מען זיין נפש. און די מדה פון חסד מאַכט אים זיין לרצון פאַרן אויבערשטן, און צוליב דעם איז באַשאַפן געוואָרן די וועלט, צו טאָן נחת רוח צום באַשעפער: "עולם חסד יבנה", און ווען אַ מענטש פירט זיינע וועגן מיט חסד, פירט ער זיך לויט דער הנהגה פונעם אויבערשטן.
עס איז כדאי צו באַמערקן אַז רבנו יונה האָט נישט קיין פירוש אויפן לעצטן חלק פון משלי, דעריבער איז אַלץ וואָס מיר ברענגען דאָ אין זיין נאָמען צונויפגעקליבן - פון שערי תשובה, פון זיין פירוש אויף אבות, און פון איגרת התשובה. אין איגרת התשובה שרייבט ער: "וזה מעשה גמילות חסדים - ידבר על לב העני, ויהיו דבריו נחת רוח לאביון, וינחמנו ממעשיו ומעיצבון ידו, ויכבדהו וינשאהו, ויתנכר ממעשיו כי עגמה נפשו לאביון. והשנית - ילווה לעני לטוב לו להרחיב לו". זעט וואָס פאַר אַ חשיבות עס איז דאָ נישט בלויז אין דער נתינה אַליין, נאָר אין די נחמות און אין די זיסע ווערטער פאַר זיין נפש. מען טאָר אים נישט געבן די מתנה און צוקלאַפּן די טיר, נאָר מען דאַרף רעדן מיט אים ווערטער וואָס וועלן באַרואיקן זיין נפש און אים מחזק זיין, ווערטער וואָס ווייזן פאַרשטאַנד צום אָרימאַן, אַז דער מצב וועט נישט בלייבן אַזוי אויף אייביק, און אַז דער קדוש ברוך הוא וועט אים משפיע זיין פון זיין גרויסן חסד.
אויף דעם אופן האָט שלמה המלך געזאָגט: "טוב ארוחת ירק ושלוה בה" פון געשטאָפּטע פייגל. ווען ער איז אָנגעקומען צום יענעם עשיר, האָט דער עשיר אָנגעגרייט פאַר אים אַ טיש ווי די סעודה פון שלמה בשעתו, אָבער אינמיטן האָט ער אָנגעהויבן צו אים זאָגן: געדענקסטו וואָס עס איז געווען ביי דיר אויפן טיש? געדענקסטו וויפיל מענטשן פלעגן עסן ביי דיר? איך געדענק ווען דו ביסט געווען אַ מלך... און שלמה עסט און זיינע אויגן רינען מיט טרערן. איז ער אָנגעקומען צום הויז פונעם אָרימאַן, און דאָרט האָט ער בלויז באַקומען אַ מאָלצייט פון גרינסן - אָבער דאָרט האָט דער אָרימאַן אָנגעהויבן אים צו טרייסטן: דו וועסט נאָך צוריקקומען צו זיין גרויס, אַלץ וואָס גייט איבער אויף דיר זענען תיקונים, און בעזרת השם וועט דיך דער קדוש ברוך הוא צוריקקערן צו דיין מלכות. אַ מאָלצייט פון גרינסן - און וואָס פאַר אַ שמחה האָב איך געהאַט, קעגן יענעם וואָס האָט מיר די גאַנצע צייט געשאָטן זאַלץ אויף די וואונדן. זעט מען דאָך אַז צומאָל איז "מתק רעהו" טייערער פון אַלץ: ווערטער פון חיזוק און דערמוטיקונג זענען טייערער ווי צדקה און געלט וואָס מען גיט אים.
און אגב דאַרף מען וויסן אַז צומאָל דאַרפן דווקא די עשירים און בעלי ממונות דאָס האָבן, דווקא זיי דאַרפן יועצים. יעדער וואָס האָט אַ מעגלעכקייט און יעדער וואָס קען העלפן יענעם - זאָל וויסן אַז אין אונדזער דור איז דאָס אַ גרויסע מצוה.
עמעצער האָט דערציילט וועגן זיין אַרבעטער, אַ יונגערמאַן אַ בן כ"ה-ל', אַן אויסגעצייכנטער אַרבעטער, אַ בעל מידות, וואָס איז נישט ביכולת זיך צו קריגן מיט קיינעם. פלוצעם האָט זיך אַרויסגעשטעלט אַז ער האָט פּראָבלעמען מיט שלום בית: מחלוקתן, און די עלטערן מישן זיך אַריין, און פון דאָרט הייבן זיך אָן די אַלע צרות. איין טאָג איז זיין שווער געקומען אין געשעפט, און ער האָט זיך געזעצט רעדן מיט אים. האָט ער אים געזאָגט: קוק, איך קען דיין איידעם, דו וועסט נישט געפינען אַזאַ איינעם. דאָס איז אַ מענטש וואָס איז נישט גרייט זיך צו קריגן מיט קיינעם, און אויב עס איז פאַראַן אַ וויכוח איז ער דער ערשטער וואָס ציט זיך צוריק. און דיין טאָכטער איז אויך נישט מושלם, זי האָט אויך אירע פּראָבלעמען. וואָס מיינסטו, וועסטו געפינען עמעצן בעסערס? וואָס האָסטו געטראַכט בעצם? וואו פירסטו דאָס? שטופּסטו צו גירושין? זי האָט פיר קינדער - אויב זי גט זיך איז זי ביי דיר אין שטוב. האָסטו דאָס גענומען אין חשבון? ווער וועט חתונה האָבן מיט אַ פרוי פון דרייסיג יאָר מיט פיר קינדער? זי וועט בלייבן ביי דיר.
נאָך נעכטן האָט אַ מענטש אָנגעקלונגען און געזאָגט: כבוד הרב, איך האָב נישט געוואָלט טאָן גאָרנישט, איך האָב געקלונגען צו פרעגן. איך האָב אַ קינד פון דריי יאָר, און איך זע אים פלוצעם אַריינקומען אין שטוב אָן הויזן און אָן אונטערוועש, און ער זעצט זיך מאָלן. און ביי מיר זענען עניני צניעות און קדושה אין שטוב אַ זאַך וואָס מען טאָר נישט מקיל זיין דערין, און איך האָב געוואָלט טאָן עפּעס זייער שטרענג - אָבער איך האָב געזאָגט, קודם וועל איך אָנקלינגען. האָב איך אים געזאָגט: אַ מזל דו האָסט געקלונגען, און גוט האָסטו געטאָן. וואָס ווילסטו פונעם קינד? אַ קינד פון דריי יאָר, וואָס פאַרשטייט ער? אויף וואָס וועסטו מיט אים רעדן, אויף קדושה? און פאַרוואָס זאָלסטו שרייען אויף אים? ווילסטו אים מאַכן שראַמען אין דער נפש, אריינברענגען אין אים שרעק און אָפּשיי פון דעם גאַנצן ענין פון צניעות? דו וועסט אים חרוב מאַכן די נשמה. אַ קינד פאַרשטייט נישט אין דעם, ער האָט נישט קיין מושגים אין דעם, ער איז אַ קינד. דאָס זענען דאָך פשוט'ע זאַכן וואָס אַמאָל האָט יעדער מענטש פאַרשטאַנען: אַ קינד דרייט זיך אַזוי - טייערער, גיי טו אָן אונטערוועש, טו אָן הויזן, מען שיקט אים אין צימער, ער טוט זיך אָן, און מען זיצט נישט אַזוי אין שטוב. פאַרטיק דער ענין. און היינט מיינט אַ מענטש אַז מען דאַרף מאַכן אַ וועלט-מלחמה אויף אַזאַ זאַך?
איך זאָג אייך: דער מזל פון יענעם קינד איז געווען אַז זיין טאַטע האָט אָנגעקלונגען. ווייל עס זענען פאַראַן אַזעלכע וואָס קלינגען נישט, און דערנאָך הערט מען קריגערייען און מחלוקתן. עס האָט אָנגעקלונגען צו מיר אַ פרוי וועגן אַ מיידעלע פון צוויי און אַ האַלב יאָר, וואָס איר מאַן וויל איר שיקן אין קינדער-גאָרטן אָנגעטאָן ווי אַ מין נזירה. אַ מיידעלע פון צוויי און אַ האַלב יאָר - וואָס פאַר אַ פּראָבלעמען פון צניעות איז דאָ דאָ? דאָס קען איר שעדיקן אין דער נפש. רבונו של עולם, מענטשן האָבן פאַרלוירן דעם שכל הישר, פאַרלוירן דעם געזונטן זינען. יעדער וואָס האָט אַ ביסל שכל הישר - מען דאַרף נישט זיין קיין גרויסער גאון, עס איז גענוג צו זיין פונעם פריערדיקן דור, וואָס איז נאָך געווען אַ דור פון שכל הישר - וויפיל מצוה איז דאָ צו העלפן און עפענען די אויגן פאַר אַ מענטש וואָס בלאָנדזשעט היינט, ווען מענטשן זענען תוהי דרך.
און דערפאַר זאָגט שלמה: "מתק רעהו מעצת נפש". די עצה וואָס דו גיסט פאַר דיין חבר איז אים זיס. און ווען דו גיסט אים אַ גוטע עצה און העלפסט אים, נעמסטו שכר אויפן פרי פון דער עצה און שכר פאַר דעם נחת רוח וואָס דו האָסט אים געטאָן - אַ כפליים שכר פון הימל. ווייל דער מענטש פרייט זיך ווען ער דערקענט די ליבע פון זיין געטרייען חבר, וואָס גיט אַכטונג אויף זיינע מעשים צוליב זיין גוטן ווילן. אַ מענטש פרייט זיך אַז עס איז פאַראַן ווער עס העלפט אים און היט אויף זיינע מעשים - און דאָס איז "שמן וקטורת ישמח לב ומתק רעהו מעצת נפש".
דער גר"א טייטשט דעם פסוק אויף בית המקדש: "שמן" - דאס איז דער שמן פונעם מנורה, "וקטורת" - די קטורת וואס מען פלעגט מקטיר זיין. און "מתק רעהו" - ווי זיס זענען די רייד פונעם כהן גדול וואס ער פלעגט זאגן יום כיפור: "אנא, חטא העם הזה, כפר נא" און אזוי ווייטער. און פון וואנעט האט דער כהן געוואוסט וואס צו זאגן און אויף וואספארא אופן? "מעצת נפש" - ווייל ער האט געקענט די עבירות פון זיין שבט און די עבירות פון די פילע שבטי ישראל. ווארום ווען א מענטש איז געקומען מקריב זיין א קרבן פלעגט ער זיך מתוודה זיין, און דער כהן האט געזען אין וואס מען פאלט דורך און אין וועלכע זינד מען איז פגום, און פון דעם האט ער געוואוסט וועלכע ענינים דארפן א תיקון, און וואספארא גוטע עצה צו געבן פארן פאלק ווי אזוי צו דינען דעם אויבערשטן. דעריבער האט ער געקענט מתוודה זיין פאר זיי, ווייל ער האט באמת געוואוסט וואס יעדער איינער דארף פארריכטן. דער שמן המנורה איז וואונדערבאר, און די קטורת איז וואונדערבאר, און זיי מאכן פריילעך דאס הארץ - און צוזאמען מיט דעם אלעם איז דא א זאך וואס איז גרעסער פון זיי: די זיסקייט פון די רייד פונעם כהן גדול וואס טוט זיך מתוודה זיין פארן פאלק, ווייל דאס איז דער עיקר - אז א מענטש זאל זיך מתוודה זיין און פארריכטן זיינע זינד.
דער מלבי"ם ערקלערט אז דאס הארץ איז דער משכן פאר דער נפש החיונית. די פריערדיגע האבן גערעדט וועגן דער נפש החיונית און דער נפש הרוחנית. די נפש החיונית איז דאס וואס מיר רופן אין די מדריגות פון נפש-רוח-נשמה מיטן נאמען "נפש", מלשון נפש החיים. אויך א הונט האט א נפש חיונית, און אויך בהמות און חיות - פארשטייט זיך לויט זייער מדריגה. די נפש החיונית איז דער כוח התנועה און דער כוח החיות, און דאס איז וואס שטייט "הדם הוא הנפש", אז איר פלאץ איז אינעם הארץ און אינעם בלוט, און די גרונטליכע באוועגונג פונעם מענטש קומט פון איר כוח. אבער ביים מענטש איז דא א העכערע רוחניות'דיגע קומה, דער רוחניות'דיגער טייל אין אים, דאס איז די נפש הרוחנית וואס קיין בעל חי האט נישט, און אין נר"ן הייסט דאס "רוח". און העכער פון איר איז די נשמה, וואס זי איז א חלק אלוה ממעל, און ווי די מקובלים זאגן זיצט זי העכער דעם מענטשנ'ס קאפ און שיקט פינקען פון ליכטיגקייט צו די כוחות פון כתר חכמה בינה, אדער חכמה בינה דעת - דאס הייסט זי געפינט זיך נישט אינעווייניג אין גולגולת נאר פון אינדרויסן דערפון. און ווער עס וויל קען מעיין זיין באריכות אינעם ספר משנת הגלגולים, וואו מען איז מאריך איבער דער חלוקה פון נפש, רוח און נשמה, זייער פלאץ און דער אופן ווי זיי פונקציאנירן.
זאגט דער מלבי"ם: דאס הארץ איז דער פלאץ וואו עס רוהט די נפש החיונית, און זי באקומט א שמחה דורך דעם גוטן שמן וואס גיבט א גוטן ריח און דורך דער קטורת. ווען א מענטש שמעקט האט ער א הנאה - און די הנאה איז שווער אנצורופן א רוחניות'דיגע הנאה, נאר א ריח'דיגע הנאה, ווייל דער גוף איז דער וואס געניסט דערפון. און כאטש דער אויבערשטער האט שוין באשאפן אין אונז דעם כוח צו אטעמען און ארייננעמען ריינע לופט, און די לונג גיבט פארן הארץ חיוניות'דיגע לופט וואס לייגט אריין אין אים א רוח חיים, פונדעסטוועגן דורך א ווינט פון אינדרויסן מיט א גוטן ריח קומט צו צום מענטש א גוטע געפיל און חיות. אויסער די געווענליכע לופט וואס מען אטעמט איז פאראן כביכול א "טורבא לופט", א זאך וואס גיבט א גרעסערע חיות און א גרעסערע הנאה.
און אזוי אויך, זאגט דער מלבי"ם, כאטש דער כוח פונעם שכל און עצה איז איינגעפלאנצט אינעם מענטשנ'ס נפש, דאך וועט זיין כוח שטארקער ווערן ווען ער וועט זיך דורכרעדן און נמתק זיין אן עצה מיט זיין חבר. אזוי ווי די נשימה איז גענוג צום לעבן און דאך קומען די בשמים און דערהויבן און געבן א חיות פון אן אנדער סארט, אזוי אויך האסטו אן עצה ביי דיר אין נפש און לכאורה איז עס גענוג - אבער וויסן זאלסטו אז אויב דו וועסט זיך באראטן און נמתק זיין אן עצה מיט דיין חבר, וועט די זאך וואס קומט פון אינדרויסן געבן א פיל גרעסערע חיות און וועט פארפולקאמען די עצה זי זאל זיין קלוג און ריכטיג. און "מתק" דא איז ווי דער לשון "אשר יחדיו נמתיק סוד" - אז מיר טראכטן צוזאמען ווי אזוי צו לייזן די פראבלעם. און דעמאלט קען אפילו א גרויסער מענטש הנאה האבן און האבן א תועלת פון א קלענערן מענטש.
מען דערציילט אויף רבי חיים וואלאזשינער אז ער איז אמאל געקומען צום הויז פונעם גר"א, און די בני בית האבן זיך זייער געפרייט צו אים און געזאגט: גוט אז איר זענט געקומען. שוין דריי טעג וואס דער ווילנער גאון עסט נישט און טרינקט נישט, און זיין פנים איז געווארן שווארץ. ער זיצט איבער א סוגיא אינעם ירושלמי און קען נישט שטיין אויף איר אמת'ן טייטש, און ער האט דערין א גרויסע קושיא. מיר האבן פרובירט צו רעדן צו אים ער זאל עס איבערלאזן און קומען עסן, אבער ער קען נישט. אפשר וועט איר פרובירן צו רעדן מיט אים.
איז רבי חיים - דער תלמיד מובהק פונעם גר"א - אריינגעגאנגען, און דער גר"א האט זיך שטארק געפרייט צו אים און געזאגט: גוט אז דו ביסט געקומען, איך פלאג זיך מיט א סוגיא און כ'האב נישט קיין פארשטאנד דערין. און ער האט אנגעהויבן פארלייגן פאר אים די סוגיא. האט רבי חיים געזאגט: וואס דער רבי ווייסט נישט, וועל איך יא וויסן? האט דער גר"א געענטפערט: "מני ומנך תתרווח שמעתתא" - פון מיר און פון דיר צוזאמען וועט די סוגיא קלאר ווערן. נאכדעם וואס ער האט פארגעלייגט פאר אים די סוגיא מיט אירע שוועריקייטן, האט רבי חיים אויפגעברענגט א געדאנק און א צד, דער ווילנער גאון האט עס אויסגעברייטערט, און א גרויס ליכטיגקייט האט באלאכטן זיין פנים: חסדי השם, ער איז זוכה געווען צו פארשטיין די סוגיא.
עס איז שוין געווען געציילטע מינוטן פאר שבת, און מען דערציילט אז דאס ערשטע וואס דער גר"א האט געטאן איז געווען צו גיין טועם זיין עפעס - ווייל עס איז דא אן ענין נישט אריינצוגיין אין שבת ווען מען איז מעונה. עס זענען דא וואס עסן יעדן ערב שבת צוליב דעם חשש, אבער ביים גר"א איז דאס געווען צוליב דער הלכה אליין, און דערפאר האט מען אים גערופן דער "גאון החסיד": וואס עס האט אים געארט איז געווען אז עס איז דא א הלכה נישט אריינצוגיין אין שבת ווען מען איז מעונה. יעצט אז ער איז זוכה געווען צו פארשטיין די סוגיא - גייט ער שוין טועם זיין עפעס.
און פון דעם זעט מען: אזא גרויסער מענטש ווי דער גר"א זאגט - איך דארף א געהילף, איך דארף אז איינער זאל מיר ערקלערן. און ווער? מיין תלמיד, רבי חיים וואלאזשינער. ווען עס קומט די עצה פונעם חבר פון אינדרויסן צו דער עצת הנפש, דעמאלט ווערט די עצה גאנץ. "יחדיו נמתיק סוד", און ווי צוויי מעסערס וואס שארפן זיך איינס דאס אנדערע - ווען מיר זענען צוזאמען, דורך דעם קען מען דערגרייכן פיל מער ווי ווען יעדער טראכט פאר זיך אליין.
"שמן וקטורת ישמח לב ומתק רעהו מעצת נפש": פונקט ווי דער ריח פונעם גוטן שמן און די קטורת לייגן צו חיות און שמחה צו דער בלויזער לופט וואס א מענטש אטעמט, אזוי אויך טוט די עצה פון א חבר וואס קומט פון אינדרויסן משלים זיין און דערהייבן די עצה פון דעם מענטשנס אייגענע נפש, וועלכער איז פארגליווערט אין זיין טראכטן און גייט נישט ארויס פונעם קעסטל. רש"י לערנט אז די עצה פון א חבר וואס איז זיס פאר דיינע אויערן איז בעסער ווי די עצה פון דיין אייגענער נפש, און בדרך דרש - אז דער מענטש זאל פארזיסן זיינע מעשים פאר זיין חבר, דאס איז דער הקדוש ברוך הוא. רבנו יונה לייגט צו אז דאס איז פון די עיקרים פון גמילות חסדים: אויסצוטראכטן ריכטיגע מחשבות און עצות פאר זיין חבר, צו רעדן צום הארצן פונעם עני און אים טרייסטן, און ארויסהעלפן אויך אן עושר סיי מיט א הלוואה און סיי מיט אן עצה. און דער הגר"א לערנט אז נאך מער פון דער זיסקייט פונעם שמן המנורה און די קטורת איז גרעסער די זיסקייט פונעם ווידוי פונעם כהן גדול, וואס ער האט געוואוסט פון די נפשות פונעם עם וואס זיי דארפן מתקן זיין. און די מעשה פונעם הגר"א מיט רב חיים מוולוז'ין באווייזט אז אפילו דער גדול הדור דארף צוקומען צו זיין חבר - "מני ומנך תתרווח שמעתתא", און אזוי ווי איין מעסער שארפט זיך אן דורכן צווייטן.