דריי פסוקים נאכאנאנד אין דעם קאפיטל באשעפטיקן זיך מיט איין שאלה: וויאזוי דארף א מענטש זיך פירן ווען ער ווערט אריינגעשלעפט אין א געפעכט. שלמה המלך באגנוגנט זיך נישט מיטן איסור פון מחלוקת, נאר ער לערנט אונז א פראקטישן חשבון: וואס וועט זיין דער סוף? וואס וועסטו האבן פון דעם קריג? און אויב ביסטו דאך געצוואונגען צו קריגן - וואו גייען די גרענעצן. מיר וועלן דורכגיין די פסוקים איינס ביי איינס, מיט די פירושים פונעם גר"א, רלב"ג, רש"י, און בעיקר לויט דעם דרך פונעם מלבי"ם.
אַל־תֵּצֵא לָרִב מַהֵר פֶּן מַה־תַּעֲשֶׂה בְּאַחֲרִיתָהּ בְּהַכְלִים אֹתְךָ רֵעֶךָ׃ - גיי נישט ארויס שנעל צו א געפעכט, טאמער וואס וועסטו טאן צום סוף ווען דיין חבר וועט דיך פארשעמען.
קודם א דקדוק'ישע באמערקונג פונעם מנחת שי: עטליכע געדרוקטע נוסחאות האבן פארדרייט און געשריבן "לריב" מיט א יו"ד, און דאס איז נישט ריכטיג. די גמרא און די פסיקתא האבן די גירסא "לָרִב" - מיט א חיריק אונטערן רי"ש, אן קיין יו"ד. און צוליב דעם האבן זיי געדארשנט דעם פסוק אויך אויף דעם אופן: זאלסט קיינמאל נישט לויפן נאך שררה. "אל תצא לָרַב מהר" - לויף נישט נאך רבנות און בעט נישט מען זאל דיך אויפנעמען. "פן מה תעשה באחריתה" - מען וועט קומען פרעגן ביי דיר שאלות, און דו וועסט בלייבן מיט אן אפענעם מויל, אויסשפרייטן די הענט און זאגן איך ווייס נישט. "בהכלים אותך רעך" - און דו וועסט האבן דערפון גרויס בושה וכלימה.
אין דעם ענין איז כדאי צו דערמאנען די מעשה אויפ'ן בעל בית הלוי. ווען מען האט אים אויפגענומען אלס רב אין בריסק, איז מען געקומען פרעגן ביי אים א שאלה - האט ער געענטפערט: איך ווייס נישט. עס איז געקומען א פרוי מיט אן עוף פרעגן א שאלה אויף טריפות - האט ער געקוקט און געזאגט: איך ווייס נישט. איז געקומען א דריטער מענטש - האט ער אים אויך געזאגט: איך ווייס נישט. האט מען אנגעהויבן רעדן: א מקח טעות, דערפאר האבן מיר אויפגענומען א רב? זענען די ראשי הקהל געגאנגען פרעגן דעם רב אליין וואס איז געשען. האט ער זיי געזאגט: אלעס איז אין בעסטן ארדענונג. נאר איך האב געוואלט גלייך ביים אנהויב ווען איך בין אנגעקומען אהער מודיע זיין פאר'ן ציבור זיי זאלן זיך נישט דערשרעקן - ס'איז מותר אויך פאר א רב צו זאגן איך ווייס נישט. א רב איז נישט מחויב צו וויסן אלעס. ווייל אויב מען וועט מיינען אז ער מוז אלעס וויסן, דאן ווען איינער וועט קומען פרעגן א שאלה וואס ער ווייסט נישט דעם ענטפער, וועט ער אים ארויסווארפן סתם א תשובה, ווייל וואס הייסט, איך ווייס נישט? איך מוז דאך אלעס וויסן. דעריבער וויל איך מען זאל וויסן אז מען קען באקומען פונעם רב אן ענטפער פון איני יודע. יעצט רופט זיי צוריק, און איך וועל ענטפערן פאר יעדן א ריכטיגע תשובה כפי עניינו.
און אזוי איז עס טאקע: אמאל קלינגט מען אן צו א רב א באקאנטן תלמיד חכם, מען פרעגט א שאלה, און ער זאגט דיר קלינג אן נאך צען מינוט, איך וויל מעיין זיין אין דער זאך - ווייל די שאלה איז קאמפליצירט. הרב עובדיה יוסף, אויב מען קוקט אין די תשובות וואס מען האט אים געפרעגט, וועט מען זען אז אמאל פארלענגערט ער פינף, זעקס, זיבן און צען בלעטער אין יביע אומר אין א שקלא וטריא אויף איין שאלה. קען דען א מענטש ענטפערן אויף אזא זאך מקופיא? קוק וויפיל מען האט געדארפט מפלפל זיין כדי אנצוקומען צו א תשובה. און צומאל שרייבט ער א תשובה, און נאך יארן איז ער חוזר בו - ער האט געזען נייע ראיות, מען האט אים געברענגט קשיות, ער איז ווידער מעיין געווען אין דער זאך און געקומען צו אן אנדערע מסקנא. עס איז גארנישט פשוט צו זיין א מענטש וואס ענטפערט אויף יעדער שאלה. דעריבער: אל תצא לָרַב מהר, פן מה תעשה באחריתה בהכלים אותך רעך.
דער גר"א ערקלערט דעם פסוק כפשוטו: זאלסט נישט זיין בהל'דיג ארויסצוגיין אין א קריג, אפילו אין א זאך וואס דו ביסט אינגאנצן זיכער אז דו ביסט גערעכט. ווייל הגם לויט דיינע אויגן ביסטו הונדערט פראצענט גערעכט, איז זייער מעגליך אז דער חבר וועט קומען און דיר ווייזן אין איין רגע אז עפעס האסטו נישט ריכטיג פארשטאנען, אז דו האסט געזען פונקט קאפויער - און דו ביסט געקומען שרייען אויף אים, און ער ענטפערט דיר: ניין מיין פריינד, די מעשה איז געווען אזוי און אזוי. און דו זאגסט: אה, גערעכט, אנטשולדיגט, א טעות, איך האב נישט באמערקט, דו ביסט גערעכט. און דו ביסט אנגעקומען צו בושה וכלימה. דעריבער, מתון מתון, מיט געדולד.
דער גר"א, ווי זיין שטייגער, נעמט די זאכן אויך צו תורה: זאלסט זיך נישט איילן אפצופרעגן די ווערטער פון דיין חבר און שרייען מיט אים. ווער ס'האט געלערנט אין ישיבה ווייסט וואס ס'מיינט "שרייען מיט אים" - ביים סדר הלימוד איז א געפערליכער רעש, דער שרייט און יענער ענטפערט א פארקערטע סברא, פייער, ריתחא דאורייתא. און דרך אגב, רבי ישראל סאלאנטער איז אמאל געקומען אין א כולל וואס האט געהייסן "כולל תורת המוסר", וואו אלעס האט זיך געפירט מיט דרכי המוסר: איינער רעדט און מען איבערהאקט אים נישט אינמיטן, מען לאזט אים אויסרעדן זיינע ווערטער, מען פליט נישט ארויף צו ענטפערן. ער האט דארט געזען כבוד און דרך ארץ. האט מען אים געפרעגט: וואס זאגט דער רב? האט ער זיי געזאגט: דער כולל הייסט תורת המוסר - מוסר האב איך דא געזען, תורה נישט אזוי ווייט. תורה ווערט נישט איבערגעגעבן אזוי. תורה איז מיט פייער און בליצן, מיט ברען און הייסע ליפן. נישט אויפ'ן שטייגער פון א געריכטליכן וויכוח - "האלט כבודו אז אליבא דרבא אין דעם פאל איז מען חייב?" "איך האלט אז לויט דער הבנה פונעם רשב"א איז מער מסתבר נישט ווי די תוספות". נישט אזוי לערנט מען. לערן מיט התלהבות און מיט א חשק, און אויב דיין חבר זאגט עפעס נישט ריכטיג - שריי אויף אים! געוואלדיג שיין.
און דאך, זאגט דער גר"א, זאלסטו זיך נישט איילן אפצופרעגן. דיין חבר האט עפעס געזאגט און גלייך שפרינגסטו אן - איז דאך זייער מעגליך אז ער וועט דיר אויפווייזן אז דאס וואס דו האסט געזאגט איז בכלל נישט קיין קשיא, און אמאל גאר א חסרון אין פארשטיין וואס עס שטייט. און וואס וועסטו דעמאלט טאן צום סוף ווען דיין חבר וועט דיך פארשעמען? עס האט זיך ארויסגעשטעלט אז דו האסט גארנישט פארשטאנען, און ביסט סתם אזוי ארויסגעלאפן שרייען.
דער רלב"ג ערקלערט אז א מענטש דארף זיך דערווייטערן פון מחלוקת, כדי ער זאל נישט צוקומען צו א מצב אז מען זאל זאגן אויף אים א מיאוס ווארט אדער מען זאל אים שלאגן. דאס הייסט: ס'איז מעגליך אז דו ביסט גערעכט ביזן סוף, און דאך וועסטו בלייבן דער פארלירער. איינער האט אמאל געזאגט: קריג זיך קיינמאל נישט מיט קיין נאר. פארוואס? ווייל א נאר האט גארנישט וואס צו פארלירן, און דו האסט יא. ביי אים איז נישט קיין פראבלעם דיך צו באזינגען, דיך צו שילטן, און אפילו דיך צו שלאגן. און דו, אן ערנסטער און מכובד'יקער מענטש, וועסט דאך נישט אראפנידערן צו דעם ניווא, און יעדער ענטפער דיינער וועט דיך נאר ארויסשטעלן לעכערליך. טא וואס ביסטו ארויס זיך שלאגן מיט אים? ער וועט שרייען קולות און דיך פארשעמען, און דו וועסט איינשלינגען בזיונות - דו האסט דאך וואס צו פארלירן, אבער ער נישט. דאס איז דער טייטש פון "בהכלים אותך רעך": ס'איז פאראן א מענטש וואס וועט דיך מבייש זיין, פארשעמען, בארעדן, און אפילו שלאגן. דעריבער טראכט צוויי מאל פאר דו גייסט זיך קריגן: מיט וועמען גיי איך זיך דא דינגען.
דער מלבי"ם ערקלערט אז יעדע פעולה וואס א מענטש טוט דארף זיין געצילט צום תכלית - דאס הייסט, צום אונטערשטן שורה: וועל איך דורך דעם דערגרייכן דעם תכלית צי נישט? אסאך מענטשן מאכן דא א טעות און ענטפערן גלייך פון בויך ארויס, אן אימפולסיווע רעאקציע. אבער שטעל זיך אפ און טראכט: וואס וועט דיר ארויסקומען פון דער תגובה? "איך האב אים געמוזט שטעלן אויפן פלאץ" - שיין און וואויל, דו האסט אים געשטעלט אויפן פלאץ, אבער וואס איז די תועלת? האסטו עפעס פארדינט? געוויינטליך איז דער ענטפער אז ס'איז נישט ארויסגעקומען נאר היזק. דעריבער זאל מען שטענדיג בודק זיין: איז די פעולה רציאנאל צי עמאציאנעל? וועט עס דיך ברענגען צום תכלית, צי קומט עס בלויז ארויסצולאזן פארע? און אויב קומט עס בלויז ארויסצולאזן פארע - טו עס נישט.
און אמאל, זאגט דער מלבי"ם, קומט א מענטש אויסצופירן א זאך און ער באקומט פונקט דאס פארקערטע: ער קומט האבן א תועלת און ס'קומט אים ארויס א היזק. צום ביישפיל, איינער האט דיך פארשעמט, און דו גייסט זיך קריגן מיט אים - "שעמסט זיך נישט? וויאזוי רעדסטו? שעם זיך!" און היות יענער קען זיין א מענטש אן קיין שום כבוד, וועט ער יעצט נאך פארדאפלען די בושות און די שמוץ קעגן דיר. ס'איז דא א ווארט: ס'איז נישט כדאי אריינצופאלן אין מויל פון געוויסע טיפן. ער האט עפעס געזאגט - אויב דו שווייגסט, איז עס פארטיג. אויב דו ענטפערסט, עפנט זיך דער קאנאל, און ווער קען דען אפשטעלן דעם שטראם? דעריבער: גיי נישט ארויס זיך קריגן שנעל. מען האט דיך באעוול'ט נישט מיט יושר - ווארט א מאמענט און קוק איבער צי דאס איז בכלל דער טיפ מענטש וואס דו ווילסט "שטעלן אויפן פלאץ". ס'איז גאר מעגליך אז וואס ער האט דיר געטאן ביז איצט איז כאין וכאפס קעגן דעם וואס ער וועט דיר טאן פון יעצט און ווייטער, און דאס אלעס נאר ווייל דו האסט גערעדט.
און דאס זעלבע איז ריכטיג ווען מ'קומט מוחה זיין. א מענטש רעדט קעגן אן אדם גדול, און מען זאגט: מ'טאר נישט שווייגן, מ'מוז מוחה זיין! אבער די תוצאה פון דער מחאה קען זיין אז יענער מענטש וועט זאגן: קום וועל איך דיר דערציילן אויף אים, וואס איך האב גערעדט ביז יעצט איז נאך גארנישט. נישט נאר האסטו עס נישט בארואיגט, נאר דו האסט צוגעגאסן נאפט צום פייער. דעריבער דארף מען זיין גאר קלוג פאר מ'גייט ארויס מוחה זיין - סיי אויף דיין אייגענעם כבוד און סיי אויפן כבוד פון אן אדם גדול. קוק ווער דער מענטש איז און טראכט אריין: ס'איז פאראן איינער וואס דו וועסט אים מעיר זיין און ער וועט זאגן "גערעכט, איך האב נישט רעאגירט ווי ס'פאסט, איך בעט איבער", און ס'איז פאראן אזא וואס דו וועסט אים נאר מער אנרייצן, און ער וועט פארשעמען נאך פיל מער. און דעמאלט, אנשטאט צוריקברענגען דיין כבוד, האסטו נאך באקומען א תוספת כלימה און שפאט.
רִיבְךָ רִיב אֶת־רֵעֶךָ וְסוֹד אַחֵר אַל־תְּגָל׃ - פיר דיין קריג מיט דיין חבר, אבער א צווייטנ'ס סוד זאלסטו נישט אויפדעקן.
רש"י טייטשט: אויב בעל כרחך מוזטו זיך קריגן און דינגען מיט דיין חבר - "סוד אחר אל תגל", זאלסטו אים נישט דערמאנען דעם פעלער פון זיינע עלטערן וואס זענען שוין נפטר געווארן, זאכן וואס נישט יעדער ווייסט און דו קומסט און דעקסט עס אויף. דאס הייסט, הייב נישט אן צו דערציילן היסטאריע און אים מבזה זיין. אין היינטיגע ווערטער: מיש נישט אריין עלטערן. דו האסט א וויכוח - רעד צום ענין. פרוביר נישט ארויסצוגראבן קיין שלעכטס פון זיין פארגאנגענהייט כדי אים צו פארשעמען. דאס איז נישט פאסיג און נישט יושר'דיג, אזוי קריגט מען זיך נישט און אזוי דינגט מען זיך נישט.
דער הגר"א ערקלערט אז דאס איז א דירעקטער המשך צום פריערדיגן פסוק. דארט זאגט ער: אייל זיך נישט צו קריגן, טאמער ביסטו גאר דער וואס האט א טעות און דו וועסט כאפן בזיונות. און דא לייגט ער צו: אפילו אויב נאך יישוב הדעת זעסטו אז דו ביסט גערעכט הונדערט פראצענט, און דאס איז א זאך וואס ס'פאסט זיך צו דינגען דערויף, איז אבער דא א גרעניץ וויאזוי דאס צו טאן. וויאזוי? דו דינגסט זיך מיט יענעם און ווייזט אים אויף אז ער האט א טעות, און יענער ענטפערט דיר: "וויסן זאלסטו אז איך זאג דאס נישט פון זיך אליין - איך האב געפרעגט דיין פלוני און ער האט מיר געזאגט אז איך בין גערעכט, איך האב געפרעגט א געוויסן תלמיד חכם און ער איז מסכים מיט מיר." דאס הייסט, הינטער דער טענה וואס זעט דיר אויס אומלאגיש שטייט אן אדם גדול. און דעמאלט גייסטו זוכן מבזה צו זיין יענעם גדול: ווער איז ער בכלל צו זאגן א דעה? דאס הייסט א גדול? דאס הייסט א דיין? ער פארשטייט עפעס אויף דער וועלט? איך האב אים אמאל געזען טאן אזוי און אזוי, ער האט געהאט א מחלוקת מיט זיין שכן וועגן דעם און דעם ענין. זאגט דער הגר"א: ביסט געגאנגען אויפדעקן א סוד פון א צווייטן מענטש, וואס איז בכלל נישט דיין בעל דין, בלויז ווייל דיין קעגנער האט געזאגט אז יענער חכם האלט ווי אים - אזא זאך איז נישט ערליך און נישט פאסיג.
דער מלבי"ם ערקלערט: אפילו ווען דו מוזט זיך קריגן, פיר בלויז דיין אייגענעם קריג, "וסוד אחר אל תגל" - און דעק נישט אויף קיין פרעמדן סוד. אסאך מאל טענה'ט זיך א מענטש, די געמיטער היצן זיך אן, און דער וויכוח הערט אויף צו זיין ענייני. אנשטאט זיך צו דינגען צי די זאך איז מותר צי אסור, פאסיג צי נישט פאסיג, ריכטיג צי נישט ריכטיג, הייבט מען זיך אן צו שלאגן אויף יענעם גופא: "סתם זאלסטו וויסן אז דו ביסט שטענדיג אזא סארט טיפ", "יענער האט זיך אויך געקריגט מיט דיר און געהאט א טענה, און דעמאלט האסטו אויך אזוי גערעדט". וואס האט דאס אלעס צו טאן מיטן ענין? מען הייבט אן אריינצומישן דעם שכן'ס געפעכט וועגן דעם רינעס (מרזב) און א צווייטנ'ס וויכוח וועגן דעם פארקינג. אויף דעם זאגט דער פסוק: "סוד אחר אל תגל" - בלייב קאנצענטרירט אויף דיין וויכוח מיט אים, און מיש נישט אריין קריגערייען פון אנדערע און נישט די כעסן פון אנדערע.
פֶּן־יְחַסֶּדְךָ שֹׁמֵעַ וְדִבָּתְךָ לֹא תָשׁוּב׃ - טאמער דער וואס הערט וועט דיך פארשעמען, און דיין שלעכטער שם וועט שוין מער נישט צוריקגעצויגן ווערן.
וואס מיינט "יחסדך"? "גלותי את חרפת מצרים" ווערט איבערגעזעצט אין תרגום "חיסודא דמצראי" - א לשון פון שפאט און חרפה. "פן יחסדך שומע": דער וואס הערט עס אויס וועט קוקן אויף דיר ווי אויף איינעם וואס האט אפגעטאן א שאנדפולע זאך, ווי א מענטש וואס פארדינט גינוי. אויב דו מוזט זיך קריגן מיט דיין חבר און דו אנטפלעקסט סודות פון אנדערע, זאגט דער וואס זעט עס: דער מענטש שעמט זיך נישט, ער האט א ויכוח און גלייך מישט ער אריין און שלעפט ארויס אלטע מעשיות און סודות פון שאַנק. אדרבה, דעם גאנצן ביזיון וועסט דו אליין אויפעסן. "ודיבתך לא תשוב" - מען וועט דיך האלטן פאר א מוציא דיבה. פארוואס דערציילסטו וועגן דעם ויכוח וואס יענער האט געהאט מיט אים? פארוואס דרייסטו אריין א צווייטע פרשה וואו ער האט געהאט א פראבלעם? דאס איז דאך הוצאת דיבה. דו ווילסט זיך טענה'ן - טענה זיך עניניות איבער דעם וואס דו קריגסט זיך יעצט.
דער גר"א גייט ווייטער אין זיין מהלך: דו האסט געהערט אז עס איז פאראן א דיין וואס שטארקט די הענט פון דיין בעל דין, אדער ער האט געפרעגט א חכם און דער חכם איז מסכים געווען מיט אים, און דו הייבסט אן רעדן אויף אים עקלדיגע ווערטער - ווער איז דאס א דיין? דאס איז א חכם? דאס איז א רב? קום לאמיר דיר דערציילן. דורך דעם וועלן די צוהערער דיך אליין האלטן פאר אן עקל. "ודיבתך לא תשוב" - דאס לשון הרע וואס דו האסט גערעדט קענסטו שוין נישט צוריקנעמען. וואס איז שוין ארויס פון מויל איז שוין אוממעגליך צוריקצוברענגען. און מענטשן וועלן קוקן אויף דיר מיט פאראכטונג, ווי אויף א נידעריגן מענטש: דו האסט א ויכוח - דארפסטו בארעדן א חכם? זידלען א דיין?
לאמיר דערציילן בקיצור א מעשה וואס מיר האבן אמאל דערציילט באריכות. אין בריסק איז געווען א מחלוקת צווישן די פרייע און צווישן די שומרי מצוות איבער דער הנהגה פון די קהילות. עס זענען פארגעקומען בחירות, לויט וועלכע עס וועט באשלאסן ווערן צי די קהילה וועט האבן א פרומען צביון אדער א פרייען צביון - די שולעס פון דער קהילה און אלעס וואס איז תלוי דערין. אזוי איז געווען אין אייראפע, און אזוי איז עס געוויסערהייט ביזן היינטיגן טאג: די פרומע פארטייען זענען די מזוזה פון דער מדינה, אפצוהיטן אביסל די רוחניות, און אויב דער כח גייט אריבער צו אנדערע - איז פונקט פארקערט.
דער בריסקער רב איז געווען דער רב פון יעדן איינעם, און ביי א געוויסן שלב האט ער איינגעזען אז די זאך רירט אן אין די יסודות פון אידישקייט. האט ער געזארגט מען זאל דרוקן מודעות וואו זיין דעת ווערט קלאר אויסגעדריקט: מען טאר נישט מסכים זיין אז עס זאלן אויסגעוועלט ווערן די פרייע, און מען מוז נאר וועלן פרום-ערליכע פארשטייער וואס וועלן היטן די דת אין דער קהילה. אבער ער האט ארויפגעלייגט איין תנאי: אז מען זאל באווייזן אויפצוהענגען די מודעות פאר שבת. אויב עס וועט קומען צו א מצב אז מען וועט דארפן הענגען נאנט צו שבת - איז ער בשום אופן נישט מסכים. מען איז געגאנגען, פארפאסט דעם נוסח, געברענגט צו אים איבערצוקוקן, ער האט מסכים געווען, און מען האט געדרוקט. מען איז געקומען צו אים מיט דעם גרייטן מאטעריאל ארום א שעה פאר שבת. ער האט א קוק געטאן אויפן זייגער און געזאגט: ניין, יעצט הענגט מען שוין נישט אויף. האבן זיי געזאגט: כבוד הרב, מיר האבן דאך אזויפיל אריינגעלייגט. האט ער געזאגט: א שעה פאר שבת גייט מען נישט הענגען, מען קען חלילה צוקומען צו חילול שבת. און ער איז בשום אופן נישט מסכים געווען. זיי האבן געהאט גרויס עגמת נפש, אבער האבן זיך אונטערגעווארפן.
ביי די פרייע איז לכאורה געווען איינער וואס האט זיי אויסגעזאגט וואס דער רב פלאנט. האבן זיי געזאגט: אה, אזוי? האבן זיי אנגעגרייט מודעות דערקעגן, און דערין געזידלט און פארשעמט דעם רב. ביז דעמאלט איז ער פאררעכנט געווארן פאר נייטראל און מען האט נישט גערעדט קעגן אים, און יעצט האבן זיי אים אראפגעמאלן פאר פאליטיש, ווי איינער וואס שטייט אויף דער זייט פון די יראים, און האבן גערעדט אויף אים זייער שארף. און זיי זענען ארומגעפארן און געגאנגען אין שבת אליין און באדעקט די גאנצע שטאט מיט צעטלעך. זענען מענטשן געקומען שבת אינדערפרי און געזען: קודם כל, מען האט געהאנגען אין שבת - און דאס האט געבאדערט. און צווייטנס, חירופים וגידופים קעגן דעם רב - און דער רב האט דאך גארנישט געזאגט און בכלל נישט אויסגעדריקט זיין מיינונג, וואס ווילן זיי פון אים? די זאך האט געווירקט ווי א בומעראנג: עס זענען אויסגעוועלט געווארן נאר די ערליכע פארשטייער, און יענע פון די פרייע זענען בכלל נישט אריינגעקומען. האט דער רב זיי געזאגט: איר זעט, פון שמירת שבת פארלירט מען נישט. ווען איר וואלט פארעפנטליכט אונזער מודעה און זיי וואלטן געענטפערט דערויף, וואלט עס געווען פאר זיי א קלאפ קעגן אונז - אט זעט מען ווי דער רב מישט זיך אין פאליטיק, און זיי וואלטן גערעכטפארטיגט זייערע מעשים. אבער דא האט דער רב גארנישט געזאגט, ער האט בכלל נישט געהאט קיין מודעות, און זיי זענען סתם אזוי ארויסגעקומען קעגן אים.
האבן מיר דא געזען דעם יסוד פונעם פסוק: ווען א מענטש רעדט קעגן אן אדם גדול, באטראכטן די צוהערער אים אליין פאר פארשעמט, פאר א קליינעם מענטש. דעריבער, זאגט דער גר"א, דער וואס זאגט: "ווער איז דער דיין? ווער איז דער חכם? וואס פארשטייט ער?" - און פאר וואס, כדי מבטל צו זיין זיינע ווערטער - "יחסדך שומע", מען וועט קוקן אויף דיר מיט פאראכטונג, ווי אויף א חרפה. און פון דער צווייטער זייט, "ודיבתך לא תשוב" - גיי נעם שוין די ווערטער צוריק.
דער גר"א נעמט דעם פסוק אויך צו ענינים פון תורה. צוויי תלמידי חכמים דינגען זיך אין הלכה, און איינער ציט ארויס א ספר פון א פריערדיגן חכם און ווייזט אז מען האט אים געפרעגט פונקט איבער דעם ענין און ער האט אזוי געפסק'נט למעשה. זאגט דער גר"א: אפילו אויב דו ווייסט אז דער דין איז מיט דיר, זאלסטו נישט זאגן: "ער האט דא געגרייזט, דאס איז דאך קעגן א מפורש'ע גמרא". פארוואס? צוליב צוויי טעמים. ערשטנס, "יחסדך שומע" - מען וועט קוקן אויף דיר ווי אויף אן עקלדיגע זאך, אזוי ווי דער לשון "חסד הוא" וואס שטייט ביי עריות, וואס זיין טייטש איז א תועבה. מען וועט זאגן: וויאזוי דערוועגסטו זיך צו רעדן אויף א חכם קדמון? וויפיל דו האלטסט זיך פאר א תלמיד חכם, וויאזוי האסטו די דרייסטקייט? גדולי ישראל דאך, אפילו ווען זיי האבן געהאלטן אז פריערדיגע גדולים האבן געגרייזט, האבן זיי קיינמאל נישט גערעדט מיט ביזיון, נאר מיטן לשון "אשתמיטתיה" - עס איז פארזען געווארן פון אים אן אויסגעשמועסטע גמרא וואו עס שטייט אזוי און אזוי, און ענליכס צו דעם. אבער זיי האבן קיינמאל נישט געזאגט "ער האט אינגאנצן געגרייזט" אדער "לא חש לקמחיה" און אלע אזעלכע פארשעמטערהייט אויסדרוקן. און צווייטנס, "ודיבתך לא תשוב" - די שלעכטע ווערטער וואס דו האסט ארויסגעזאגט וועסטו שוין נישט קענען צוריקנעמען.
דער מלבי"ם פירט אויס זיין מהלך: עס רעדט זיך פון א מענטש וואס גייט זיך קריגן כדי צוריקצוגעווינען זיין פארלוירענעם כבוד, און יענער מענטש לעסטערט אים נאך מער. אויף דעם זאגט דער פסוק: "ריבך ריב את רעך וסוד אחר אל תגל". און פארוואס זאלסטו נישט אנטפלעקן א צווייטנ'ס סוד? ווייל אויסער דער בושה און דעם ביזיון וואס דו האסט באקומען אנפאנג, און אויסער דער כלימה וואס דו האסט באקומען דערנאך - ווייל דיין בעל דין שווייגט דאך נישט און ער שילט און לעסטערט דיך נאכאמאל - קומט נאך צו צו די ביידע "יחסדך שומע": מען וועט זאגן אויף דיר אז דו ביסט א מוציא שם רע, אן הולך רכיל און א מגלה סודות. און דעמאלט וועסטו וועלן צוריקדרייען דיין שלעכטן נאמען און דו וועסט נישט קענען, און דו וועסט האבן אן אייביגן קלון. דעריבער איז די עצה: "ריבך ריב את רעך וסוד אחר אל תגל", כדי דו זאלסט נישט צוקומען צו דעם ביזיון.
די דריי פסוקים שטעלן צונויף א גאנצע מהלך פון זהירות. "אל תצא לריב מהר" - יאג זיך נישט, נישט צו שררה און נישט צו א קריג, ווייל עס קען זיין אז דו האסט א טעות, און עס קען זיין אז דער צד שכנגד איז א מענטש וואס האט גארנישט וואס צו פארלירן; און לויטן מלבי"ם: קוק פריער וואס איז די תכלית, און טו נישט בלויז אויסצוגעבן כעס און היץ. "ריבך ריב את רעך וסוד אחר אל תגל" - אפילו ווען דו מוזט זיך קריגן, זיי עניני: אן אריינמישן עלטערן, אנדערע מענטשן אדער זייטיגע ויכוחים, און אן פארשעמען דעם חכם אדער דעם דיין וואס שטייט הינטער דער טענה פון דיין חבר. "פן יחסדך שומע ודיבתך לא תשוב" - ווייל צום סוף וועסט דווקא דו אויסזען אין די אויגן פון די צוהערער פארשעמט און ווי א מוציא דיבה, און וואס איז שוין ארויס פון מויל קען מען שוין מער נישט צוריקנעמען. און ווי מיר האבן געזען אין דער מעשה פון בריסק, אמאל דער וואס היט זיך און לאזט זיך נישט אריינציען, קומט צום סוף ארויס דער מנצח.