ווײַטער אינעם קאַפּיטל, נאָכן רוף "תְּנָה־בְנִי לִבְּךָ לִי וְעֵינֶיךָ דְּרָכַי תִּצֹּרְנָה", קומט שלמה המלך וואָרענען פֿאַר צוויי מינים פֿאַלן: אַ פֿאַל וואָס שטאַמט פֿון תאווה, און אַ פֿאַל וואָס שטאַמט פֿון פֿאַרדרייטע דעות. די ביידע ווערן פֿאַרגליכן צו צוויי פֿאַרשיידענע פּאַסטקעס, און אינעם חילוק צווישן זיי ליגט אַ יסודותדיקער פּרינציפּ אין עבודת האדם.
כִּי־שׁוּחָה עֲמֻקָּה זוֹנָה וּבְאֵר צָרָה נׇכְרִיָּה׃ - וואָרום אַ טיפֿע גרוב איז אַ זונה, און אַן ענגער ברונעם איז אַ נכריה.
דער מלבי"ם דערקלערט: קעגן "ועיניך דרכי תצורנה" ווערט געזאָגט "שוחה עמוקה זונה" - די זונה דריקט אויס דעם יצר התאווה אינעם מענטש, יענער יצר וואָס זוכט אַ דבר עבירה. ער איז ענלעך צו אַ טיפֿער גרוב: ווער עס ווערט פֿאַנגען דערין איז אים זייער שווער אַרויסצוקומען. און קעגן "תנה בני לבך לי" ווערט געזאָגט "ובאר צרה נכריה" - די נכריה דריקט אויס די מחשבות פֿון מינות, דאָס הייסט פֿון כפירה.
און פֿאַרוואָס דווקא אַן ענגער ברונעם און נישט קיין טיפֿע גרוב? דערקלערט דער מלבי"ם: אין אַן ענגן ברונעם דערטרינקט זיך דער וואָס פֿאַלט גלײַך אין וואַסער און שטאַרבט. אַזוי אויך ווער עס דערטרינקט זיך אין מינות שטאַרבט אַ מיתת הנפש און קערט זיך מער נישט אום צו זען דאָס ליכט פֿון לעבן. ווידער אין אַ טיפֿער גרוב איז נאָך פֿאַראַן ברייטקייט, עס איז דאָ פּלאַץ זיך צו רירן, עס איז פֿאַראַן אַ מעגלעכקייט זיך צו כאַפּן און אַרויסגיין. זייער שווער, אָבער מעגלעך.
און ווי אמת זענען די ווערטער. אַ מענטש וואָס איז געפֿאַלן אין תאוות - קען מען אים זען טאָן תשובה. אַ מענטש וואָס איז געפֿאַלן אין מינות - וועסטו כּמעט ווי נישט זען ער זאָל זיך אומקערן. אויף דעם האָבן חז"ל געזאָגט אַז שָׁנָה וּפֵרַשׁ קשה מכולם. אַ מענטש וואָס איז געגאַנגען און זיך אָנגעזאַמלט אַלערליי פֿאַרדרייטע דעות און פֿאַלשע אידעען, פּרוּוו אים צוריקברענגען בתשובה: איינער פֿון אַ טויזנט, און אפֿשר איינער פֿון אַ מיליאָן, אויב בכלל. איינצלנע יחידים קען מען געפֿינען אין דער היסטאָריע - מען רעדט וועגן דאָקטאָר בן דהאן, און וועגן נאָך איינעם, דער וואָס האָט באַשאַפֿן דעם באַגריף ציונות, וואָס ער האָט אויך תשובה געטאָן. פֿון אַלע יענע חכמי ההשכלה - האָט עמיצער תשובה געטאָן? קיינער נישט.
דער הסבר איז, אַז ווען די זאַך קומט פֿון אַן אידעאָלאָגיע, איז די פֿאַרקרימונג פֿאַרקריצט אין דער נפש אַליין. אָבער ווען עס רעדט זיך וועגן תאווה - איז דער טבע פֿון תאווה "עתים חלים עתים שוטה", זי קומט און גייט אַוועק. אַ מענטש וואָס היינט איז ער בסדר, איז דאָס נישט קיין פֿאַרזיכערונג אויף אין צוויי טעג אַרום, ווײַל פּלוצעם קען זיך איבער אים שטאַרקן די תאווה און ער וועט טאָן זאַכן וואָס מען וואָלט נישט געגלייבט. און דאָך, זײַן מצבֿ אין צוויי טעג אַרום זאָגט גאָרנישט וועגן זײַן מצבֿ אין צוויי וואָכן אַרום, ווײַל מען זעט ווי אַ מענטש, נאָכדעם וואָס ער האָט באַפֿרידיקט זײַן תאווה, כאַפּט ער זיך פּלוצעם און זאָגט: וווּ בין איך, וואָס פֿאַר זאַכן טו איך - און פּרוּווט ווידער אַרויפֿצוקלעטערן. די תאווה איז עפּעס אַן אויסערלעכס, נישט אין דער נפש. די אידעאָלאָגיע איז אין דער נפש, און פֿון דער נפש איז זייער שווער זיך צו באַפֿרײַען.
לויט דעם האָבן מיר אַמאָל מסביר געווען פֿאַרוואָס אברהם אבינו האָט זיך אַזוי שטאַרק קעגנגעשטעלט אַז זײַן זון זאָל נעמען אַ פֿרוי פֿון די בנות כנען: די בנות כנען זענען געווען פֿאַדאָרבן אין זייער נפש. און אויב דו וועסט זאָגן, סײַ אין מצרים און סײַ בײַ לבן זענען דאָך געווען שרעקלעכע תאוות, און עס שטייט אויף בתואל אַז יעדע בתולה פֿלעגט קודם פֿאַרגוואַלטיקט ווערן פֿונעם הגמון - אויף דעם איז דער ענטפֿער: פֿון תאוות, אַפֿילו פֿון שרעקלעכע, קען מען זיך איבערקומען; אָבער אַ קרומקייט אין דער נפש, וואָס קומט פֿון אַן אידעאָלאָגיע, איז זייער שווער צו ענדערן.
לויט דעם האָבן מיר אויך מסביר געווען יציאת מצרים. דער הקדוש ברוך הוא האָט אונדז געברענגט זיך צו לייטערן, און דערווײַל איז דאָך מצרים געווען די ערוות הארץ, אַן אָרט פֿון מ"ט שערי טומאה - וואָס פֿאַר אַ לייטערונג איז דאָס ווען מען ברענגט זיי אַרײַן אין טומאה? נאָר דער זיכוך איז געווען פֿון די פֿאַרדרייטע דעות. די טומאה איז אַן אויסערלעכע, זי באַשטייט פֿון תאוות, און פֿון תאוות קען מען אַרויסקומען; אָבער פֿון פֿאַרדרייטע דעות איז זייער שווער. און דאָס איז וואָס ער זאָגט: "באר צרה נכריה" - דער וואָס דערטרינקט זיך אין מינות שטאַרבט אַ מיתת הנפש און וועט זיך מער נישט אומקערן צו זען דאָס ליכט פֿון לעבן.
אַף־הִיא כְּחֶתֶף תֶּאֱרֹב וּבוֹגְדִים בְּאָדָם תּוֹסִף׃ - אויך זי לויערט ווי אַ רויבער, און פֿאַרמערט פֿאַררעטער צווישן מענטשן.
"כחתף" - ווי בחטף, פלוצלונג און אומגעראכטן. רבנו יונה ערקלערט אז דער פסוק גייט דא צוריק אויף דער אשה נכריה: אפילו זי איז נישט אזוי שלעכט ווי א זונה, ווייל אן אשה נכריה קען זיין פשוט א פרעמדע פרוי פאר אים און נישט קיין פרוי וואס פארנעמט זיך מיט ענייני זנות - איז זי אויך כחתף. "חתף" איז ווי א חיית חתף, א רויב-חיה וואס כאַפּט, ווי אן ארי וואס קומט פלוצלונג, כאַפּט אָפּ און לויפט אוועק. א חיה וואס לויערט, וואס א מענטש ווייסט נישט וויאזוי ער איז פלוצים אריינגעפאלן און וויאזוי זי האט אים פארכאפט.
און דאס איז דער חידוש: ווען עס רעדט זיך פון אן אשה זונה, ווייסט דער מענטש אז דא איז פאראן א פראבלעם און ער היט זיך. מען רעדט דאך נישט פון קיין רשעים נאר פון אן ערליכן איד, א ירא שמים. אבער ווען עס רעדט זיך פון אן אשה נכריה - רעדט מען דאך פון אן איידעלע פרוי, אנגעטון מיט צניעות, אן אשת איש און א מוטער פון קינדער. צי פארזיכערט דען דאס אלעס אז גארנישט וועט נישט געשען? "אין אפוטרופוס לעריות". דעריבער "כחתף תארוב" - נישט אז זי שטעלט אים א מארדע און לויערט אויף אים, ווייל מען קוקט נישט אויף איר ווי איינע וואס פרובירט צו פארכאפן מענטשן, נאר די עבירה און דער פאל קענען קומען בחטף, און דער מענטש קען נישט גלייבן וויאזוי ער איז אנגעקומען צו אזא מצב און וויאזוי ער איז אראפגעגליטשט צו אזא מציאות.
"ובוגדים באדם תוסיף" - דער מענטש וואס איז פון זיין נאטור אן ערליכער און ישר'דיגער, וועט ווערן א בוגד צוליב איר און וועגן איר, ווייל דער יצר הרע פון עריות וועט מכריע זיין דעם נאטירליכן כח פון יושר וואס געפינט זיך אין אים. און ווי ריכטיג איז דאס: ווען א מענטש האט א נסיון און א פיתוי פון אן עבירה, פאלט אים דען איין אין קאפ "דו ביסט דאך בוגד אין דיין אייגענער פרוי"? חז"ל האבן דאך געזאגט: בעידנא דיצר הרע לית דמדכר ליה ליצר הטוב. א מענטש וואס גייט כאפן פייער אין קוילן מיט אן אשת איש, וואס איז אן הארבער איסור פון מיתת בית דין בחנק - איז דען די בגידה דאס וואס אינטערעסירט אים? און אפילו ביי א פנויה, וואס רובם ככולם זענען דאך נידות וואס גייען נישט אין מקוה און ס'איז א חיוב כרת - קומען אים דען אויפן געדאנק די מחשבות "דו ביסט דאך בוגד אין דיין אשת נעורים? און ווען דיין פרוי זאל אזוי טון, וואס וואלסטו דעמאלט געזאגט?" בשעת מעשה געדענקט דער מענטש אפילו נישט אז עס עקזיסטירט אזא זאך ווי א יצר טוב. דאס איז דער טייטש "ובוגדים באדם תוסיף": די נאטירליכע מדה פון יושר אין אים ווערט פארוואנדלט אין א בגידה צוליב דעם נסיון און דעם פיתוי אין וועלכן ער איז אריינגעפאלן.
דער מלבי"ם ווידער פארשטייט, אז "כחתף תארוב" גייט נישט צוריק אויף דער נכריה נאר אויף דער זונה, אויף וועמען עס איז געזאגט געווארן "שוחה עמוקה". די זונה לויערט כחתף - זי כאַפּט פלוצלונג דעם וואס אין זיין הארץ איז ארויפגעקומען א רוח התאוה און זי פארכאפט אים אין איר נעץ. ווען ער וואלט זיך באלד מתבונן געווען וואלט ער זיך געהיט פון איר, נאר זי כאַפּט אים אָפּ גאר פלוצלונג. ווידעראום "ובוגדים באדם תוסיף" גייט צוריק אויף דער נכריה, אויף מינות און כפירה: זי וועט מוסיף זיין אינעם מענטש בגידה, דורך ברענגען טענות און ראיות כדי אריינצוברענגען אין אים א בגידה אין תורת ה', אינעם דרך האמת און אינעם דרך הישר.
לְמִי אוֹי לְמִי אֲבוֹי לְמִי מִדְיָנִים לְמִי שִׂיחַ לְמִי פְּצָעִים חִנָּם לְמִי חַכְלִלוּת עֵינָיִם׃ - פאר וועמען איז וויי, פאר וועמען איז קלאג, פאר וועמען זענען קריגערייען, פאר וועמען זענען קלאגעס און רייד, פאר וועמען זענען וואונדן אומזיסט, פאר וועמען איז רויטקייט פון די אויגן.
לַמְאַחֲרִים עַל־הַיָּיִן לַבָּאִים לַחְקֹר מִמְסָךְ׃ - פאר די וואס פארזוימען זיך איבערן וויין, פאר די וואס קומען נאכפארשן געמישטע משקאות.
ביזן צווייטן פסוק פרעגט שלמה המלך בלויז קשיות, און ערשט דערנאך קומט דער ענטפער. דא גייט מען אריין אינעם ענין פון די וואס שלעפן זיך נאכן וויין. רש"י טייטשט: "אוי" און "אבוי" איז א לשון פון שרייען און קלאגן; "מדינים" איז א לשון פון מדון און מריבה, ווי "אשת מדינים"; "שיח" איז א לשון פון א קלאגע, ווי "ישפוך שיחו"; "פצעים חינם" - קלעפּ וואס מען שמייסלט אים אן אן קיין שום אורזאך; "חכלילות עיניים" - רויטקייט, רויטע אויגן.
רבנו יונה ערקלערט: "למי אוי למי אבוי" - אויף זיין עבירה און אויף זיין חטא, ווייל דער וויין ברענגט צו זימה. און דא זעט מען דעם שייכות צו די פריערדיגע פסוקים: ביז יעצט האבן מיר גערעדט פון א זונה און א נכריה, און פלוצלונג גייט מען איבער צו וויין - וואס איז דער שייכות? נאר דער וויין ברענגט צו זימה. און דאס איז פשוט און פארשטענדליך: יעדער מענטש פארמאגט ביי זיך א מויער ווען עס קומט צו ענייני זימה, א מוסר'ישע גדר וואס זאגט "ס'פאסט נישט, מען קען נישט רעדן אזוי צו א פרוי, ס'איז נישט צניעות'דיג". און ווידער, מען רעדט נישט דא פון רשעים נאר פון מענטשן וואס גייען אין דרך ה'. אבער ווען א מענטש טרינקט וויין, פאלן אוועק אלע גדרים, אלע צוימען און ברעמזן ווערן אויסגעטון. דער וויין מאכט דעם מענטש פריי, ער ווערט לייכטזיניג, ער שפּאַסט, זי שפּאַסט - און איר פארשטייט שוין אליין וואוהין דאס קען פירן. קומט אויס אז ס'איז דא א דירעקטע פארבינדונג צווישן זנות און וויין, ווי דער לשון הכתוב זאגט אז תירוש שלעפט נאך זיך זנות.
"למי מדינים" - דער וויין געבערט כעס און מריבה. "למי שיח" - ער פארמערט מיט רייד, ווי ס'שטייט "לץ היין הומה שכר". און ווי ריכטיג איז דאס. מען האט אמאל מיטגעהאלטן ביי א שבת חתן, עס איז דארט געזעסן א מענטש און געטרונקען אן א שיעור. עס זענען דא מענטשן וואס ווען זיי זענען אליין ערלויבן זיי זיך נישט, ווייל דער וויין קאסט געלט און די אלע משקאות קאסטן געלט; אבער ווען מען קומט צו א שבת חתן און צו אזעלכע פלעצער, און ס'איז דא דארט פרייע וואדקע, עראק, ביר און וויין - טרינקט דער מענטש אן אן אויפהער. מען האט געמיינט אז ער קען גוט טרינקען, אבער פלוצלונג האט ער געעפנט דאס מויל. ער האט נישט פארשמוצט דאס מויל, אבער געשוויגן האט ער אויך נישט - ער האט גערעדט אפשר א שעה און א האלב אן אן אפשטעל, גערעדט מיט דעם און מיט יענעם, ווי ער וואלט איינגעשלונגען א קאסעטע. נכנס יין יצא סוד. און נאך מער, ער האט געמונטערט יעדן צו טרינקען און געזאגט: מענטשן האבן מורא צו טרינקען טאמער וועלן זיי שיכור ווערן, אבער ביי מיר - וויפיל איך טרינק, ווירקט עס גארנישט אויף מיר. און דער עולם איז צופרידן און מען גיסט אים אן נאך און נאך, און ער שפירט גארנישט. ביי אים איז אלעס אין בעסטן ארדענונג, נאר יענער האט א פראבלעם. פשוט א בזיון. און דאס זעלבע איז געווען אויף אן אנדער ארט וואו מען האט גערופן א רב צו האלטן א דרשה, און ער האט זיך שוין געווארפן און געשאקלט - ס'איז גארנישט געווען קיין כבוד. דאס איז "למי שיח": דער וויין ברענגט דעם מענטש צו רעדן אן אן אויפהער, "הומה שכר", און נאכן שכר קומט די המיה, און ווער קען אים שוין אפשטעלן און ווער קען אים מאכן שווייגן.
"למי פצעים חינם" - לכאורה וואלט מען געקענט מיינען אז צוליב די מריבות קומען קלעפּ, און פון די קלעפּ קומען וואונדן. אבער רבנו יונה טייטשט: דער וויין געבערט קראנקהייטן אינעם מענטשנ'ס קערפער, און דאס זענען די פצעים. א שיכור, השם ירחם, זיין לעבער ווערט צעפרעסן און זיין גאנצער קערפער ווערט געשעדיגט. "למי חכלילות עיניים" - ווי רש"י טייטשט, רויטקייט אין זיינע אויגן.
דער הגר"א שמועסט אויס דעם פסוק, ווארום שלמה המלך מאכט דאך נישט לאנג מיט ליידיגע ווערטער, און ווען ער שרייבט זאכן וואס זענען לכאורה א חזרה - אוי, אבוי, מדינים, שיח, פצעים, חכלילות - מוז מען דאך געפינען אן הסבר דערצו. זאגט דער הגר"א: עס זענען דא דא זעקס זאכן, דריי קעגן דריי. ווען א מענטש גייט אראפ פון גוטן וועג און שלעפט זיך נאך יין און לויפט נאך זיין תאוה, ווערן דריי גרופעס געשעדיגט פון אים.
די ערשטע גרופע זענען זיינע בני בית, און זיי ליידן דאס מערסטע. עס איז באקאנט אז ביי די גוים איז דער טאג פונעם באקומען געהאלט געווען א טאג פון מורא און שרעק פאר דער פרוי: דער מאן באקומט די שכירות, גייט אין קרעטשמע אריין, טרינקט כדבעי, און קומט אהיים מיט געלט אין טאש, און זי ווייסט שוין וואס שטייט איר פאר - חביט חביט ולא בריך. מען פארציילט אויף אן עם הארץ וואס האט נישט געוואוסט וויאזוי מען פירט דעם ליל הסדר. האט ער געזאגט פאר זיין ווייב: גיי קוק וואס דער שכן טוט, ער ווייסט דאך בעסער, און וואס ער טוט וועלן מיר אויך טון. איז די פרוי געגאנגען און א קוק געטאן אין שכנ'ס הויז, און פלוצים זעט זי ווי יענער מאן האט זיך גערעגט אויף זיין ווייב - און יענער איז מסתמא געווען א נישט קלענערער עם הארץ - און האט איר אנגעהויבן צו שלאגן. איז די פרוי צוריקגעקומען אהיים, און איר מאן פרעגט איר: נו, וויאזוי מאכט מען דעם ליל הסדר? האט זי געשוויגן, וואס זאל זי אים דען זאגן, כדי ער זאל אויך אנהויבן מאכן אזא "סדר" אין שטוב? האט ער געדרוקט: נו, רעדסטו שוין צי נישט? און ער האט איר אנגעהויבן שלאגן. האט זי אים געזאגט: איך זע דאך אז דו ווייסט שוין אליין וויאזוי מען מאכט, טא פאר וואס האסטו מיר געשיקט?
די צווייטע גרופע זענען די קרובים - די ברידער, די שוועסטער, די עלטערן. זיי זענען נישט ממש זיינע בני בית, אבער זיי ליידן אויך: עס איז נישט קיין כבוד און נישט קיין נחת צו וויסן אז מען האט אן אייניקל א שיכור אדער א ברודער א שיכור. די דריטע גרופע זענען די שאר בני אדם וואס זענען נישט זיינע קרובים, וואס אויב זיי האבן מיט אים א שייכות און א מגע ומשא, איז זיי אויך גאר אומאנגענעם צו ליידן פון א מענטש וואס דרייט זיך ארום שיכור בגילופין.
און קעגן די דאזיגע דריי גרופעס דרוקט זיך שלמה אויס. "למי אוי" - דאס זענען די בני בית וואס שרייען אויף אים "אוי", אויף דעם וואס ער יאגט זיך נאך יין אנשטאט צו גיין ארבעטן פאר זיין פרנסה, און אין שטוב איז נישטא וואס צו עסן, און יעדע פרוטה וואס ער האט נעמט ער אין קרעטשמע אריין. "למי אבוי" - דאס זענען די וואס זאגן אבוי לנו, וויי איז אונז, אז מיר האבן נישט וואס צו עסן און מיר האבן נישט אויף די צרכי הבית, ווייל אלעס וואס ער האט אין שטוב גיבט ער אויס פאר יין. "למי מדינים" - דאס זענען די קרובים וואס קריגן זיך מיט אים: וואספארא בושות מאכסטו אונז אן, וואספארא בזיונות, מען זאגט מיר 'איך האב געזען דיין ברודער, איך האב געזען דיין פעטער'. "למי שיח" - דאס איז אויך ביי די קרובים, וואס זיי שמועסן ביי זיך אין שטוב שלא בפניו: עס קען אזוי נישט אנגיין, דער פעטער קען אונז נישט מאכן קיין בושות א גאנצן צייט, מיר קענען עס מער נישט פארנעמען צוליב אים. זיי האבן א שיח און א גאנצן שמועס וועגן דאס שלעכטס וואס ער ברענגט זיי אן. "למי פצעים" - דאס זענען די פרעמדע, די רחוקים; ווען א מענטש ווערט שיכור פארלירט ער דעם קאנטראל, ער שלאגט דעם און יענעם און ער האט נישט קיין שום שליטה אויף זיך, און יענע שלאגן אים אויך צוריק. "למי חכלילות עיניים" - דאס זענען די פרעמדע מענטשן וואס קלייבן זיך ארום אים, מאכן פון אים חוזק און לאכן אפ פון זיין הנהגה.
דער מלבי"ם האט אן אייגנארטיגן פשט. ביז יעצט האבן מיר פארשטאנען אז "אוי" און "אבוי" זענען צוויי אויסדרוקן פון צער, אבער דער מלבי"ם לערנט דעם פסוק ווי א שאלה און א תשובה. "אבוי" איז מלשון "אבה", אזוי ווי "לא אבה לשלחם", א לשון פון רצון און תאוה, און אזוי ווי "אביונה" וואס באדייט א תאוה. אויב אזוי: למי אוי? - פאר וועמען איז דא אן אוי? למי אבוי - פאר דעם וואס שלעפט זיך נאך דער תאוה. דער וואס לעכצט און גלוסט א גאנצן טאג נאך תאוות, ער איז דער וואס שרייט א גאנצן צייט אוי.
און אזוי אויך: למי מדינים, ווער האט שטענדיג קריגערייען און טענות ומענות? "למי שיח". און דער מלבי"ם ערקלערט דעם חילוק צווישן דיבור און שיח: דיבור איז מיט שכל, בעת וואס שיח איז אזוי ווי "מסיח לפי תומו", א רעדן אן קיין מחשבה און אן קיין שכל, אן ארויסווארף פון זיינע פאנטאזיעס און דמיונות. און דאס איז פונקט דער ענין פונעם שיכור, וואס רעדט אן אויפהער. דער וואס עפנט דאס מויל און רעדט אן קיין טעם און אן קיין לאגיק - ער איז דער וואס מערט אן מדנים: ער האט גערעדט קעגן יענעם, יענער האט זיך גערעגט, און אזוי האט זיך אנגעדרייט א מחלוקת וואס וואלט גארנישט אנגעהויבן ווען ער וואלט געשוויגן.
און די זעלבע זאך ביים סוף פונעם פסוק: למי פצעים חנם? "למי חכלילות עינים". ווער עס טרינקט און ווערט שיכור און זיינע אויגן זענען רויט פון גרויס יין - זאל זיך נישט וואונדערן אז ער כאפט אויך פעטש בחנם. דו האסט געקענט נישט אריינגיין אהין, נישט אריינגיין אין דעם דאזיגן וויכוח - אבער חכלילות עינים האסטו דאך.
וואס באדייט "ממסך"? רש"י ערקלערט: לשון מזיגה, ווי "מסכה יינה" - זי האט אויסגעמישט. דער יין אין יענע צייטן איז נישט געווען ראוי צום טרינקען צוליב זיין שטארקייט און שארפקייט, און מען פלעגט אים אנמישן מיט וואסער, און דאס הייסט מזיגת היין. דרך אגב, היינט האט זיך דער אויסדרוק פארדרייט: מען זאגט אויף לשון קודש "תמזוג לי כוס תה", אבער דאס איז נישט ריכטיג - טיי טוט מען גיסן (מערה זיין) און נישט מוזג זיין. מזיגה באדייט צונויפמישן צוויי זאכן: מיש אריין מילך אינעם קאווע, מיש צו וואסער צום יין. אויך היינט זאגט מען אז צוויי פירמעס האבן זיך צונויפגעמישט (התמזגו), דאס הייסט זיי האבן זיך פאראייניגט. צוויי זאכן וואס ווערן אויסגעמישט און ווערן פאראייניגט צו איינס - דאס הייסט מזיגה און דאס איז ממסך.
לויט רש"י, איז דער טייטש פון "לחקור ממסך", אז זיי פארשן נאך וואו עס געפינט זיך גוטער יין און וואו מען פארקויפט משובח'דיגן יין. אין זייערע צייטן פלעגט דער וויינמאכער אליין מאכן זיין יין און אים פארקויפן, עס איז נישט געווען קיין מסודר'דיגע פארשפרייטונג, און דערפאר ווער עס האט געוואלט א גוטן משובח'דיגן יין האט געדארפט נאכפארשן און מברר זיין: וואו, ביי וועמען, מען זאגט אז דער היי-יאריגער בציר ביי יענעם איז געלונגען עפעס אויסערגעווענליך. און אזוי דרייט ער זיך ארום מיט חקירות ובירורים כדי צו וויסן וואו מען פארקויפט דעם גוטן יין.
היינט איז כמעט נישטא קיין נויט דערין, און דאס אליין ווייזט אויף דער ירידה וואס מיר זענען אראפגעפאלן: אמאל זענען כמעט נישט געווען קיין געשעפטן פאר יין און אלכוהול, און היינט עפנט מען אויף יעדן ווינקל א בוטיק-געשעפט פאר "מבינים", מיט טעימות, ממש ווי דער לאבי פון א האטעל. אמאל זענען געווען "מחסני יין" - א מענטש מיט א קראם ווי א מחסן פול מיט פלעשער. און ווער עס וועט אמאל לייענען וואס עס שטייט אויפן צעטל וועט שטיין געפלעפט: א מענטש האט גענומען טרויבן, געמאכט דערפון יין, און פארפאסט דערויף א שיר שבח: "טרויבן מיט א מיטעלער עפיצות, וואס זענען געפלעגט און געהאדעוועט געווארן מיט ליבע אין די גרינע טאלן פון צפון רמת הגולן", "א יין מיט א פולן קערפער, א זיסלעכע עפיצות, מיט א ביסל נגיעות פון ראזמארין". ביטע דיר, לאז טרינקען א גלאז יין - וואס האסטו געמאכט דערפון? מען האט גענומען עסנווארג און עס דערהויבן צו א מדריגה פון אלוקות, מען זינגט אים שיר ושבח, און בסך הכל איז עס א מיץ ענבים פאר צוואנציג שקל.
רבינו יונה ערקלערט אנדערש, און אויך מצד דעם לשון שטימט עס בעסער: "לחקור ממסך" מיינט נישט אויספארשן וואו מען פארקויפט גוטן יין, נאר אויספארשן דעם שיעור פונעם ממסך. די גמרא לאזט הערן אז מזיגת היין איז געווען א חכמה נישט קיין פשוט'ע, נישט ווי א שנקער וואס מישט סתם צונויף צוויי זאכן; מען פלעגט וויסן פונקטליך וויפיל וואסער אריינצוגיסן און אין וועלכער מאס, ממש מיט פינקטלעכע מאסן. און דאס איז וואס זיי קומען אויספארשן: וויפיל צוצוגעבן, וויפיל אראפצונעמען, וואס איז די גענויע מדרגה. און מיר געפינען אין דער גמרא ביי יענעם חכם וואס מען האט אים אנגעגאסן יין און ער האט געזאגט: די מזיגה איז מיר ענליך צו דער מזיגה פון פלוני אלמוני - און מען האט אים געזאגט אז טאקע ער איז דער וואס איז יעצט אנגעקומען, און האט אנגעגאסן פארן רב אנשטאט דעם וואס פלעגט אים געווענליך אנגיסן. דער רב האט דערקענט דעם מוזג פון א דאקער ניואנס אין טעם, אינעם באשטאנד פון וואסער קעגן דעם יין. זעט מען דאך אז עס זענען דערין געווען ממש טיפע חקירות.
דער הגר"א ברענגט דעם פסוק אין ישעיה: "הוי משכימי בבוקר שכר ירדופו, מאחרי בנשף יין ידליקם". גיב אכטונג אויפן אונטערשיד: די וואס שטייען אויף פארטאגס לויפן נאך שכר, און די וואס פארזוימען זיך ביינאכט - דער יין צעפלאמט זיי. און לכאורה, וואס ברענט שטארקער, יין אדער שכר? אן קיין ספק די אנדערע אלכוהאלישע געטראנקען: אין יין איז דא דרייצן אדער פערצן פראצענט, און אין עראק פערציג פראצענט און מער, און עס זענען אפילו פאראן פון פופציג. עס רעדט זיך פון עפעס וואס איז פיל שטארקער און ווירקזאמער.
ערקלערט דער הגר"א: ווער עס שטייט אויף אינדערפרי און יאגט זיך צו זיין ארבעט האט דאך נישט קיין צייט צו זיצן איבערן יין ביז ער וועט זעט ווערן, דערפאר מוז ער עס טון שנעל און נעמט דאס שטארקע - א גלעזל עראק טוט וואס פיר גלעזלעך יין טוען. דעריבער ווערט אויף אים געזאגט "משכימי בבוקר שכר ירדופו", פון גרויס בהלה צו לויפן צו זיין ארבעט לויפט ער נאך שכר. און אין לשון חז"ל איז "שכר" נישט דאס וואס מיר רופן היינט ביר, נאר אלטער און זייער שטארקער יין, און דעריבער שטייט ביים נזיר "יין ושכר אל תשת" - צי איז אים דען פארבאטן געווארן וויסקי אדער וואדקע וואס קומען נישט פון טרויבן? נאר די כוונה איז אויף אלטן און שטארקן יין וואס ווערט אנגערופן שכר ווייל ער איז שטארק משכר, און אויפן זעלבן געדאנק אויך די אנדערע שארפע געטראנקען.
אבער ביינאכט, ווען ער קומט אהיים און האט געענדיגט זיין טאג, האט ער ענדערש ליב דווקא יין. פארוואס? ווייל דאס שטארקע געטראנק ברענגט א מענטש גלייך צום קלאפ און פארטיג די מעשה; נאך צוויי געהעריגע גלעזלעך עראק פאלט דער מענטש אוועק אין א ליגנדיגן מצב און מען קען מער גארנישט טון. אבער ביי יין ציט ער אויס די הנאה: נאך א גלעזל און נאך א גלעזל, ביז עס הייבט אן צו ווירקן, און דערווייל האט ער הנאה. דערפאר "מאחרי בנשף" - נשף מיינט דער אוונט - זיצן זיי און טרינקען א גאנצע נאכט ביז "יין ידליקם", און צו דעם פעלט אויס א גבורה, ער זאל קענען טרינקען אסאך אן ווערן מיד.
און לויט דעם ווערט דערטייטשט דער פסוק: "למאחרים על היין" - דאס זענען די וואס פארזוימען זיך ביינאכט אויף שתיית היין, ווייל דער יין איז נישט אזוי שטארק; "לבאים לחקור ממסך" - און דערנאך קומען זיי פארשן און זוכן וואו עס איז דא שכר, כדי דאס אויך צו טרינקען. און דער שכר איז זייער שטארק און מען קען עס נישט טרינקען ביז מען מישט עס אויס מיט וואסער, און דאס איז "ממסך" - שכר וואס דארף מסיכה און מזיגה. מיינט נישט, טאקע, אז ער בלייבט נאר ביים יין: עס הייבט זיך אן מיט יין, און נענטער צו די שפעטע שעות פון דער נאכט גייט ער שוין אריבער צו שטארקערע מאטעריאלן, און זוכט אויך די ריכטיגע מזיגה פונעם שכר, ווייל ער באגנוגנט זיך נישט מיט דעם וואס עס איז דא.