קאפיטל ו אין ספר משלי הייבט זיך אן מיט אן ענין וואס קוקט אויס אויפן ערשטן בליק ווי א פשוטע פינאנציעלע עצה - א מענטש וואס האט זיך פארפלאנטערט אין סתירה'דיגע התחייבויות און דארף זיך ארויסראטעווען פון זיי. אבער ווי מיר וועלן זען, איז דאס אלעס נישט מער ווי א משל. שלמה המלך איז נישט געקומען אונז צו געבן עצות אין פינאנצן, ווי אזוי זיך צו פירן מיט בענק אדער וועגן פון הלואה און פירעון; הגם אזעלכע עצות זענען אויך נויטיג, איז אבער נישט פאר דעם צוועק האט שלמה געשריבן ספר משלי. שלמה המלך האט געשריבן זיין ספר אונז צו ווייזן דעם וועג וואס פירט קיין בית אל, זיך צו דערנענטערן צו אים יתברך, צו וועלן דאס גוטע און פיינט האבן דאס שלעכטע. פונעם געלט-משל בויט ער פאר אונז א גאנצן בילד פון די באציאונגען פונעם מענטש מיט זיין בורא, און שפעטער אין קאפיטל גייט ער אריבער אונז צו לערנען זריזות פון דער נמלה.
בְּנִי אִם־עָרַבְתָּ לְרֵעֶךָ תָּקַעְתָּ לַזָּר כַּפֶּיךָ׃ - מיין קינד, אויב דו ביסט געווארן א ערב פאר דיין חבר, און דו האסט געגעבן א תקיעת כף פאר א פרעמדן.
"אם ערבת לרעך" - דו האסט זיך אונטערגענומען צו אים, ווי א סארט ערבות צו טון פאר אים א זאך. צום ביישפיל, דו האסט צוגעזאגט פאר דיין חבר אים צו פארקויפן א הויז אדער א פעלד, און "ערבת" מיינט אז דו האסט געגעבן אן ערבון: איך בין זיך מתחייב פאר דיר דערויף, איך לייג געלט דערויף. און דערנאך "תקעת לזר כפיך" - ביסטו געגאנגען און געגעבן א תקיעת כף פאר אן אנדערן מענטש, זיך אונטערצונעמען אים צו פארקויפן די זעלבע זאך אליין, דאס הייסט צו טון דאס פארקערטע פון וואס דו האסט צוגעזאגט פאר דיין חבר. און א תקיעת כף איז א פיל שטארקערע התחייבות ווי סתם אן ערבות. עס זענען דא דאך צוויי מענטשן: דער "רע", כלפי וועמען עס איז געווען די ערשטע התחייבות, און דער "זר", פאר וועמען דו האסט געגעבן די תקיעת כף.
נוֹקַשְׁתָּ בְאִמְרֵי־פִיךָ נִלְכַּדְתָּ בְּאִמְרֵי־פִיךָ׃ - דו ביסט פארשטרויכלט געווארן דורך די רייד פון דיין מויל, דו ביסט געכאפט געווארן דורך די רייד פון דיין מויל.
ערשטנס "נוקשת באמרי פיך" - מיט דעם וואס דו ביסט געווארן א ערב פאר דיין חבר, וואס מיט דעם ביסטו געווארן מחויב צו אים; און דערנאך "נלכדת באמרי פיך" - מיט דער תקיעת כף וואס דו האסט געגעבן פארן זר. דעם חילוק צווישן "נוקשת" און "נלכדת", ערקלערט דער מלבי"ם: די לכידה (דאס געכאפט ווערן) קומט נאכן מוקש (שטרויכלונג). א "מוקש" איז דער ארט וואו מען קלאפט זיך אן, און אזוי ווי אין א פאסטקע (פח יקוש) - נאכדעם וואס מען שטרויכעלט זיך דארט, פאלט מען אריין אינעם פאסטקע און דאס הייסט "נלכד", וואס מען קען שוין מער נישט ארויסגיין. די ערשטע התחייבות איז דער מוקש אין וואס דו האסט זיך אנגעשטויסן, און די תקיעת כף פארן פרעמדן איז די לכידה אליין: יעצט ביסטו שוין אינעם פאסטקע.
עֲשֵׂה זֹאת אֵפוֹא בְּנִי וְהִנָּצֵל כִּי־בָאתָ בְכַף־רֵעֶךָ לֵךְ הִתְרַפֵּס וּרְהַב רֵעֶיךָ׃ - טו דאס יעצט מיין קינד און ראטעווע זיך, ווייל דו ביסט אריינגעפאלן אין דער האנט פון דיין חבר, גיי בייג זיך אונטער און בעט שטארק דיין חבר.
וואס איז די עצה וואס דער חכם מכל אדם ראט אונז? "עשה זאת אפוא" - אויב אזוי, טו דאס מיין קינד און ראטעווע זיך. "כי באת בכף רעך" - זיין ערבות איז די פריערדיגע, און דו ביסט שוין נתון אונטער דער האנט פון דיין ערשטן חבר. דערפאר האסטו נישט קיין ברירה נאר איינע פון צוויי וועגן. דער ערשטער: "לך התרפס" - פארן זר, אז דו זאלסט זיך דערנידערן פאר אים כדי ער זאל דיר פטור מאכן פון דער תקיעת כף. און דער צווייטער: "ורהב רעיך" - פארמער און פארגרעסער פאר דיין חבר, דער ערשטער פאר וועמען דו ביסט געווארן א ערב, מיט איבעררעדן און מיט ערפילן זיין רצון, ביז ער וועט זיין גרייט דיר פטור צו מאכן פון דער התחייבות וואס דו האסט זיך אונטערגענומען צו אים. בקיצור, דו קענסט נישט טון איין זאך און איר פארקערטע; דו וועסט בלייבן מחויב צו איינעם פון זיי, און דו מוזסט האנדלען זיך ארויסצוראטעווען.
חז"ל דרש'ענען "התרפס" אויפן וועג פון נוטריקון: "התר פיסת יד" (עפן אויף די פלאך פון דער האנט). נוטריקון מיינט צו נעמען א ווארט און עס צעטיילן אויף צוויי ווערטער, אזוי ווי "אברך" - אב בחכמה רך בשנים, אדער "זקנה" - זה קנה. טיילמאל נוצט מען דעם אויסדרוק אויך פאר ראשי תיבות, אבער מערסטנס מיינט עס דאס צעטיילן פונעם ווארט. און דער מלבי"ם לייגט צו אז מיר געפינען "מתרפס ברצי כסף", וואס דאס איז א לשון פון הכנעה, און אזוי אויך "ושאר ברגליה רפסה" ביי יענער חיה וואס ער האט געזען ארויפקומען פונעם ים, וואס זי גייט מיט אירע פיס און צעטרעט אלעס וואס שטייט איר אין וועג. אויב אזוי איז "התרפס" א לשון פון טרעטן, הכנעה און דערנידערונג: גיי דערנידער זיך פארן זר, אדער פארמער בקשות צו דיין חבר.
אַל־תִּתֵּן שֵׁנָה לְעֵינֶיךָ וּתְנוּמָה לְעַפְעַפֶּיךָ׃ - גיב נישט קיין שלאף פאר דיינע אויגן, און קיין דרעמל פאר דיינע אויגנדעקלעך.
דער אבן עזרא ערקלערט, אז נאכדעם וואס דו ביסט זיך מתרפס - זאלסטו הארווען און נישט שלאָפן ביז דו באצאלסט דעם חוב. לכאורה איז עס א פשוטע זאך, אבער אין אונזער דור איז עס גארנישט אזוי פשוט: מען זאגט א מענטש ער זאל נעמען א חוב, און ער זאל נישט האבן קיין מנוחה ביז ער באצאלט עס. און דער חילוק צווישן שינה און תנומה: שינה איז א פעסטער שלאָף, און תנומה איז נים ולא נים, א לייטערע דרימל. דאס הייסט, רוה נישט און זיי נישט שטיל ביז דו באצאלסט אפ דעם חוב.
הִנָּצֵל כִּצְבִי מִיָּד וּכְצִפּוֹר מִיַּד יָקוּשׁ׃ - ראטעווע זיך ווי א הערש פון דער האנט, און ווי א פויגל פון דער האנט פונעם פאנגער.
דער הערש וואס מען פאנגט אים ווערט געראטעוועט מיטן כוח פון זיין קערפער און זיינע הערנער, מיט וועלכע ער שטויסט כדי זיך ארויסצורייסן פון דער פאסטקע. ווידעראום דער פויגל - דערציילט די גמרא אז מען פלעגט פאנגען פייגל מיט לײַם, אזוי ווי מען פאנגט מייז היינטיגע צייטן: דער פויגל לאזט זיך אראפ אויפן פלאץ, ווערט צוגעקלעבט און קען זיך נישט רירן. וואס קלעבט זיך צו? געוויינטלעך די פליגלען און די פעדערן. און ממילא איר איינציגע ברירה איז אויסצורופן די צוגעקלעבטע פעדערן און ארויסגיין. אזוי אויך דא: אדער וועסטו געראטעוועט ווערן מיטן כוח פון דיין קערפער, דאס הייסט אז דו וועסט באצאלן, אדער וועסטו איבערלאזן דיין מלבוש אין די הענט פון דעם פאר וועמען דו ביסט געווארן א ערב - צי אויס דיינע קליידער און לאז עס איבער ביי אים, ווייל דו האסט דאך געגעבן א ערבות און זיך פארפליכטעט צו אים. און דאס איז ווי די פעדערן וואס דער פויגל לאזט איבער אין דער פאסטקע וואו ער איז געכאפט געווארן.
זאגט דער מלבי"ם: דאס אלעס איז א משל. און וואס איז דער נמשל? יעדער מענטש איז ווי א ערב צום קדוש ברוך הוא צו היטן זיין תורה און זיינע מצוות, און ווי דער לשון פונעם תנא אין אבות: "והכל נתון בערבון". און אזוי אויך האט א מענטש א ערבון צוריקצוגעבן זיין נשמה מיט טהרה - דער קדוש ברוך הוא האט איבערגעגעבן אין אונזערע הענט א פיקדון, "אלוקי, נשמה שנתת בי טהורה היא", און איך בין עתיד זי צוריקצוגעבן. דעם פיקדון דארף מען צוריקקערן אויפן זעלבן אופן און אין דער זעלבער צורה ווי מען האט עס באקומען. און נאך א פיקדון האט דער מענטש באקומען: די תורה וואס דאס קינד לערנט אין מעי אמו, און דערנאך פארהערט מען אים וואס איז אים פארבליבן דערפון - צי ביסטו געזעסן און געלערנט די זעלבע תורה וואס דו האסט באקומען אין מוטערס בויך נאכדעם וואס דער מלאך האט עס דיר פארגעסן געמאכט. און אויב דער מענטש וועט נישט היטן זיין נשמה מיט טהרה - הכל נתון בערבון: אדער וועט מען צונעמען פון אים די נשמה, אדער אנדערע זאכן; סיי דאס הויז, סיי דער קאר, סיי די פרוי און סיי די קינדער, אלעס איז דאך נתון בערבון.
איך האב געזען א וואונדערלעכן משל צו ערקלערן וואס עס מיינט "הכל נתון בערבון", און מען פלעגט רעדן דערפון פאר ראש השנה. ראש השנה קומט א מענטש בעטן בקשות, און ווי דער לשון פונעם זוהר הקדוש - ווי הינט וואס בילן "הב הב": רבונו של עולם, גיב מיר דאס און לייג מיר צו יענץ. אבער וואס איז מיט דעם וואס איך האב שוין? וועגן דעם רעדט ער גארנישט, כאילו דאס איז בסדר און געזיכערט, און ער קומט נאר בעטן א העכערונג אין געהאלט. און דאס איז א שטות און הבל, ווייל ראש השנה משפט מען נישט איבער א העכערונג - ראש השנה משפט מען איבער אלעס. "זה היום תחילת מעשיך": מען הויבט אן דן זיין פון פריש, פון נול - צי דו האסט בכלל א זכות צו לעבן דאס קומענדיגע יאר. מען משפט אויפן לעבן, נישט אויף א תוספת אינעם געהאלט.
און צו וואס איז די זאך ענליך? א מענטש איז אריינגעגאנגען אין דער היים פון אן עשיר, וואס מען האט גערעדט אויף אים אין שטאט אז זיין פינאנציעלער מצב איז שוין נישט גוט. ער איז אריין און איז ערשטוינט געווארן: ווי קען מען אזוי רעדן? ער זעט א וויטרינע פול מיט כלי כסף און גאלד אין ווערט פון הונדערטער טויזנטער דאלאר אויב נישט מיליאנען, אלטע כלים און אלערליי חפצים וואס מען פארקויפט היינט אין ליציטאציע הייזער פאר הויכע סומעס. האט ער געזאגט: אויף דעם מענטש זאגט מען אז ער איז אראפ פון זיינע נכסים? דאס איז דער אויף וועמען מען זאגט אז ער גייט אדורך שוועריקייטן? ברוך השם, איך זע אז ער זיצט גוט, ער האט דא א בערשטל פאר פופציג טויזנט שקל. ער איז געקומען בעטן פון אים צדקה, אבער ער האט מורא געהאט, האט ער באשלאסן אים צו פרעגן. האט דער עשיר צו אים געזאגט: הייב אויף די כלים וואס דו זעסט אין דער וויטרינע. ער האט אנגעהויבן אויפהייבן איין כלי נאכן צווייטן, און אונטער יעדן כלי איז פאראן א קלעבצעטל מיטן נאמען פונעם כלי, א נומער, און דער נאמען פון דער קאמפאני פאר וועמען עס איז איבערגעגעבן אין משכון. האט ער אים געזאגט: איך האב דא גארנישט. אלעס וואס דו זעסט אין שטוב איז פארמשכונט, מארגן קען מען מיך ארויסווארפן, און אפילו די טייערע אנצוגן אין שאפע געהערן שוין נישט צו מיר. אלעס איז פארמשכונט פאר די בעלי חובות. דאס איז בלויז א ווירטועלע עשירות.
און דאס איז וואס דער תנא זאגט אין אבות "והכל נתון בערבון". און דער זוהר זאגט: אזיל בר נש בהאי עלמא וחשיב דדיליה היא וישתאר בגווה לדרי דרין - א מענטש גייט אין דער וועלט און טראכט אז די וועלט באלאנגט צו אים און ער וועט דא בלייבן אויף אייביג. מען זאגט אים: מענטשן שטארבן. זאגט ער: יא, אמאל... אבער אין אונזערע טעג וועט משיח קומען, וואס רעדסטו? פון דא רירן מיר זיך נישט. דאס איז די געפיל פונעם מענטש. ער פארשטופט דעם יום המיתה, און פארשטופט אויך דעם פאקט אז ער האט בעצם גארנישט, אז אלעס וואס ער פארמאגט איז נתון בערבון, און אויף אלעס שטייט פון אונטן "קודשא בריך הוא" - דאס געהערט צום רבונו של עולם. ווען דער מענטש וואלט געלעבט מיט דער דאזיגער הרגשה, וואלט זיין דאווענען ראש השנה אויסגעזען גאר אנדערש: ער וואלט נישט געקומען בעטן א תוספת אינעם געהאלט, נאר מען זאל נישט פארמאכן דעם פאבריק און ער זאל זיך נישט געפינען נישט אן עסן, נאר אן קיין לעבן.
און דאס זאגט שלמה המלך דא. "אם ערבת לרעך" - שוין פון הר סיני ביסטו א ערב צום קדוש ברוך הוא צו היטן און מקיים זיין זיין תורה און זיינע מצוות, און שוין בשעת ער האט אריינגעלייגט אין דיר א נשמה, ווארנט איר דער מלאך ווען ער ברענגט איר אראפ אויף דער וועלט: הוי צדיק ואל תהי רשע. דו פארפליכטעסט זיך דערויף, און אלעס איז נתון בערבון. און דערנאך - "תקעת לזר כפיך". ווער איז דער זר? דאס איז דער יצר הרע, דאס איז דער חומר, דאס איז די גשמיות, דאס זענען די תאוות. ביסטו געגאנגען און האסט געגעבן די האנט צום זר, און געטאן דאס פארקערטע פון דעם וואס דו האסט זיך פארפליכטעט אין דיין ערבות. און ממילא "נוקשת באמרי פיך" - עס איז דיר געווארן א פאסטקע פון דעם וואס דו האסט אונטערגעשריבן א ערבות צום קודשא בריך הוא.
דער מלבי"ם ערקלערט דא א יסוד: דאס מויל מרמז תמיד אויף חכמה, און די צונג מרמז אויף בינה, און דער דאזיגער מהלך גייט אדורך דעם גאנצן ספר און מען זעט דאס אין פיל פלעצער. דערפאר אין אנהויב "נוקש באמרי פיו" - דער שטערונג און פאסטקע זענען די רייד פון זיין מויל, וואס איך האב זיך אונטערגענומען צו טאן לויט די געזעצן פון חכמה; און דערנאך "נלכדתי" צו טאן פארקערט פון חכמה, מיט דעם וואס איך בין פארכאפט געווארן מיטן זר וואס איך האב אים געגעבן די האנט, וואס דאס איז דער יצר הרע און די תאוות און די גשמיות.
און וואס איז די עצה? נאכדעם וואס דו ביסט געקומען אין דער האנט פון דיין חבר, וואס דו האסט זיך שוין פארפליכטעט צום קדוש ברוך הוא צו היטן זיינע מצוות און צו היטן דיין נפש פון די פאסטקעס און נעצן פונעם יצר הרע - איז נישטא קיין ברירה נאר אונטערצואווארפן דעם חומר און די תאוות. און דאס איז "לך התרפס": א לשון פון שפלות און צעטרעטן - טרעט אונטער און באצווינג דעם חומר. "ורהב רעיך" - דיין חבר דא איז דער קדוש ברוך הוא, אדער די נשמה: מער אים אן גוטס, לייג צו נאך אין תורה און מצוות. און א מענטש דארף פארמערן און נישט געבן קיין שלאָף פאר זיינע אויגן, נאר ער זאל דינען דעם קודשא בריך הוא תמידות, זיך ראטעווען פונעם יצר הרע און לויפן ווי א הערש צו טאן דעם רצון פון זיין באשעפער. און קעגן דעם וואס דער יצר הרע האט דיך אנגעכאפט, זאגט דיר דער פסוק: אדרבה, טרעט אים אונטער, רייס זיך ארויס פון זיין האנט און אנטלויף צו דיין פריינד.
און אויב דער יצר הרע איז מצליח דיך אריינצוציען אין זיין נעץ און פיתוי, דארפסטו זיך ראטעווען ווי א פויגל וואס איז געכאפט געווארן אין א פאסטקע און ווי א הערש וואס איז געכאפט געווארן אין א נעץ, וואס טוען אלעס זיך ארויסצורייסן. לאז דארט דיינע פעדערן: אלע איינגערעדטע קנינים און אלע ענינים פון תאוות - לאז זיי דארט איבער. און גיב זיך איבער פאר דער תורה און פאר די מצוות. און אזוי ווי יענער נזיר וואס זיינע האר זענען געווען שיין געקרייזלט אין לאקן, און ער איז געקומען און האט מקבל געווען אויף זיך נזירות און געזאגט "העבודה שאגלחך לשמים" - ער האט כביכול אראפגענומען פון זיך אלע יענע חיצוניות וואס האבן זיך צוגעקלעבט צו אים און געוואלט אים שלעפן צום יצר הרע, און זיי האט ער אפגעגאלט לשמים, און זיין קערפער האט ער געפייניגט מיט יסורים. אזוי אויך דו: "הנצל כצבי מיד" - אזוי ווי דער הערש אנטלויפט פון דער נעץ און קעמפט מיט זיינע הערנער און מיט זיין כוח ארויסצוגיין פון דער פאסטקע, און אזוי ווי דער פויגל גייט ארויס מיט דעם וואס ער לאזט איבער זיינע פעדערן, וואס ער האט נישט קיין כוח צו קעמפן נאר די פעדערן לאזט ער איבער - אזוי אויך דו, לאז איבער אלע איינגערעדטע קנינים און אלע עניני תאוות, לאז זיי איבער דא, און דערנענטער זיך צום קדוש ברוך הוא.
לֵךְ־אֶל־נְמָלָה עָצֵל רְאֵה דְרָכֶיהָ וַחֲכָם׃ - גיי צו דער מוראשקע, דו פוילער, קוק אויף אירע וועגן און ווער קלוג.
דער מלבי"ם זאגט: אלע כוחות פון מעשה בראשית זענען איינגעפלאנצט אין דער נפש פונעם מענטש, און יעדן כוח וואס מען געפינט אין סיי וועלכן סארט און מין פון די בעלי חיים געפינט זיך אויך אינעם מענטשנס נפש. און עס זענען דא פיל כוחות אין די בעלי חיים וואס זענען נישט באשאפן געווארן פאר זייער אייגענער נויט, נאר פאר מיר - כדי איך זאל זיך לערנען פון זיי, און ארויסנעמען פון זיי וויאזוי זיך צו פירן און וואס צו טון. און אזוי ווי חז"ל זאגן: ווען די תורה וואלט חלילה נישט געגעבן געווארן, וואלטן מיר געלערנט צניעות פון א קאץ, גזל פון א מוראשקע, חסד פון א חסידה, און אזוי ווייטער אויף דעם אופן.
און פארוואס לערנען מיר למעשה נישט פון זיי? ווייל דער לימוד פון זיי איז נישט קיין גאנצער, פאלקאמער לימוד. גזל לערנט מען פון דער מוראשקע - אבער פון וואו האט די מוראשקע אזוי פיל ווייץ? אלעס איז דאך פון גזל. און וואס לערנט מען דאך יא פון איר? אז א מוראשקע וואס האט שוין אנגעכאפט א ווייצל, וועט איר חבר'טע עס שוין נישט צונעמען פון איר: זי קומט צו, דערשמעקט אז אן אנדערע מוראשקע האט עס אנגערירט, און זי רירט עס נישט אן. שיין און וואויל - אבער דאס זענען כללים פון א מאפיא: איינער גזל'עט נישט פונעם צווייטן, אבער פאר יעדן איז מותר צו רויבן פון אלע איבריגע. און אזוי אויך חסד פון דער חסידה: זאגן חז"ל אז די חסידה טוט חסד מיט אירע חבר'טעס. און מען פרעגט - אויב מען לערנט פון איר חסד, פארוואס איז זי נישט כשר צו עסן? די רחמנות'דיגע בעלי חיים זענען דאך יא כשר. ענטפערט די גמרא: ווייל זי טוט בלויז חסד מיט אירע אייגענע חבר'טעס. און וואס פאר א חסד איז דאס? חסד מיט אנשי שלומנו איז נישט קיין חסד; חסד דארף זיין מיט יעדן איינציגן מענטש. קומט אויס אז דער לימוד פון בעלי חיים איז א באגרענעצטער לימוד, און דער שלימות'דיגער לימוד איז בלויז פון דער הייליגער תורה.
און אין דעם ליגט מרומז וואס משה רבינו זאגט פאר פרעה: "וגם מקננו ילך עמנו... כי לא נדע מה נעבוד את ה' עד בואנו שמה". מען ערקלערט - כמדומני אז דאס איז דער חתם סופר - פארוואס דארף דאס פי (דער מקנה) מיטגיין מיט אונז? ווייל אין יענעם שלב, פאר קבלת התורה, פון וועמען לערנען מיר זיך? גזל פון א מוראשקע און צניעות פון א קאץ; אלע גוטע מדות לערנען מיר פון בעלי חיים. און דערפאר "גם מקננו ילך עמנו", ווייל "לא נדע מה נעבוד את ה' עד בואנו שמה" - ביז צום מעמד הר סיני לערנט מען זיך נאך אלץ פון די בעלי חיים, און דערפאר מוזן זיי אויך מיטקומען מיט אונז, כדי מיר זאלן זיך לערנען פון זיי וויאזוי צו דינען דעם אויבערשטן.
תָּכִין בַּקַּיִץ לַחְמָהּ אָגְרָה בַקָּצִיר מַאֲכָלָהּ׃ - זי גרייט אן איר ברויט אין זומער, זי קלויבט איין איר שפייז אין דער שניט-צייט.
וואס איז די ספעציעלע מדה וואס דער הקדוש ברוך הוא האט איינגעפלאנצט אין דער מוראשקע? די מדה פון זריזות. די מוראשקע רוהט קיינמאל נישט אפ: זי גייט כסדר, לויפט, און קלויבט און קלויבט צונויף. און וויפיל קלויבט זי צונויף? טויזנטער. און וויפיל עסט זי? בלויז א מיעוט שבמיעוט. און דאס אלעס קומט דיר ווייזן ווי שטארק א מענטש דארף שקוד'ן און מרבה זיין צו זאמלען צו זיך חכמה.
און אזוי איז דער לשון פונעם רלב"ג: "וכבר תראה ממנה שהיא מכינה בקיץ לחמה, בהביאה מהפירות בחוריה" - זי באהאלט ביי זיך אין די לעכער און שפאלטן דאס וואס זי געפינט פארן גאנצן יאר, און דארט זאמלט זי איר שפייז אין זומער. "ותפלא מאוד מדרכיה בזה העניין, כי אתה תמצא שאם היה החור של הנמלה בכותל, הנה היא תעלה בו אורחות עקלקלות, באופן שלא תקשה כל כך העלייה עם כובד המשא שתישא בפיה". דאס הייסט, זי פלאנעוועט פאר זיך קרומע, פארדרייטע וועגן, כדי די שווערע משא אין מויל זאל איר נישט מאכן צו שווער דאס ארויפגיין. און דרך אגב, מען זעט אז זי טראגט דריי אדער פיר מאל אזויפיל ווי איר אייגענער וואג. שטעלט אייך פאר א מענטש וואס וועגט אכציג קילא און דארף אויפהייבן צוויי הונדערט און פופציג; א זאק צעמענט איז פופציג קילא און א מענטש הייבט עס און ברעכט כמעט אונטער, בעת דא איז דאס ווי פינף זעק צעמענט - מען דארף שוין א גאפל-הויבער (פארקליפט) דערפאר. און די מוראשקע הייבט אויף עטליכע מאל מער ווי איר אייגענע גרויס, כאַפּט עס אינעם מויל און גייט.
און נאך אן אינטערעסאנטע זאך: וויאזוי קען זיין אז די מוראשקע באהאלט קערלעך ווייץ און זיי שפראצן נישט אויס? די גמרא דערציילט וועגן יענעם חכם וואס האט נאכגעקוקט די באהעלטענישן פון די מוראשקעס און געפונען דארט עטליכע כורים מיט ווייץ - א כור איז א ריזיגע מאס, הונדערטער און טויזנטער קילאגראמען, אינעווייניג אין אירע לעכער. און עס רעגנט דאך, און וואס דארף די ווייץ טון? אויסשפראצן. נאר חז"ל זאגן: פארוואס הייסט איר נאמען "נמלה"? ווייל זי איז "מלה" (זי באשניידט). וואס באדייט "מלה"? ווי דער פסוק זאגט "אמילם" וואס טייטשט איך וועל אפשניידן, און למול מיינט דאך אפשניידן די ערלה. די מוראשקע מאכט כביכול א ברית מילה פארן ווייצל: זי שניידט איר אפ דעם שפיץ, יענעם קליינעם שפיצל פון וואו דער שפראץ הייבט אן צו וואקסן. און ווי נאר מען נעמט דאס אראפ, קען די ווייץ מער נישט שפראצן.
און אזוי פירט אויס דער רלב"ג: "ותמצא מדרכיה שהיא אוכלת חודו של הזרע, אשר בו מה שמדרגתו מדרגת זרע הזכר, כמו שנזכר בספר הצמחים, בדרך שלא יצמח מהגרגרים הטמון בארץ, ובזה יהיה נשמר מהעיפוש" - כדי עס זאל נישט פארפוילט ווערן און נישט אנהייבן צו שפראצן. "וגם תמצא מדרכיה שאם יבואו מים בחורי הנמלים, יוציאו תכף הזרע משם כדי לייבש אותו, ואחר כך הם משיבים ומצניעים אותו". ווען עס קומט אריין א פייכטקייט, נעמען די מוראשקעס תיכף ארויס אלע קערלעך אינדרויסן, לאזן זיי זיך גוט אויסטריקענען אין דער זון, און ברענגען זיי צוריק אריין אין די שפייכלערס כדי זיי צו היטן פון פארפוילונג.
דער אנהייב פונעם קאפיטל שילדערט א מענטש וואס איז געווארן א ערב פאר זיין חבר, און דערנאך האט ער אריינגעקלאפט זיין האנט פאר א פרעמדן, און ער געפינט זיך פארפלאנטערט און געכאפט אין די רייד פון זיין מויל; און שלמה המלך'ס עצה איז זיך ארויסצוראטעווען מיט אלע כוחות - זיך אונטערצואווארפן פארן פרעמדן אדער מערן גוטס פאר זיין חבר, אן קיין שלאף און אן קיין דרעמל, ווי א הערש וואס שלאגט זיך מיט זיינע הערנער און ווי א פויגל וואס לאזט איבער אירע פעדערן אינעם פאך. און דער נמשל איז: דער מענטש איז א ערב צום הקדוש ברוך הוא נאך פון הר סיני און פון יענע שעה וואס מ'האט מפקיד געווען ביי אים א נשמה טהורה, און אלעס איז געגעבן בערבון - דער מענטש פארמאגט גארנישט אויסער דאס וואס מ'האט מפקיד געווען אין זיינע הענט; און אויב ער האט געגעבן זיין האנט צום פרעמדן, וואס דאס איז דער יצר הרע, דער חומר און די תאוות, מוז ער צעטרעטן און מכניע זיין דעם חומר און מערן תורה ומצוות, איבערלאזן דא אלע איינגערעדטע קנינים און זיך ראטעווען. און וואס שייך דער זריזות אין דעם אלעם - "לך אל נמלה עצל": די כוחות פון די בעלי חיים זענען איינגעפלאנצט אינעם מענטש כדי ער זאל זיך לערנען פון זיי, און די נמלה, וואס רוהט נישט און זאמלט אן טויזנטער און עסט כמעט גארנישט, לערנט אונז וויפיל א מענטש דארף שקוד זיין און איינזאמלען אין זיך חכמה. און דאך איז דער לימוד פון בעלי חיים באגרענעצט, און דער פאלקאמער לימוד איז בלויז פון דער תורה הקדושה.