קאפיטל כ הייבט זיך אן מיט צוויי פסוקים וואס זעען אויס ווייט איינער פונעם צווייטן, אבער למעשה זענען זיי איין מהלך: דער ערשטער רעדט פון א מענטש וואס ווערט נאכגעשלעפט נאך וויין און ווערט א לץ, און דער צווייטער לערנט די גרויסע אימה וואס א מענטש דארף האבן פונעם מלך. חז"ל און די מפרשים האבן זיי צונויפגעבינדן: ווער עס האט פארלוירן זיינע צוימען דורך וויין, איז נישט ראוי צו שטיין פאר א מלך. מיר וועלן גיין אויפן סדר פון די פסוקים, און ברענגען די ווערטער פונעם אבן עזרא, רבנו יונה, דער ווילנער גאון, דער רלב"ג און דער מלבי"ם.
לֵץ הַיַּיִן הֹמֶה שֵׁכָר וְכָל שֹׁגֶה בּוֹ לֹא יֶחְכָּם׃ - שפאטיש מאכט דער וויין, רוישיג מאכט דער שיכרות, און יעדער וואס בלאנדזשעט דערין וועט נישט קלוג ווערן.
דער אבן עזרא זאגט אז עס פעלט דא דאס ווארט "איש": לץ - איש היין. דאס הייסט, דער לץ איז דער מענטש פונעם וויין. און וואס מיינט "הֹמֶה שֵׁכָר"? הומה איז א לשון פון געשריי און טומל. דער לץ שרייט און טומלט: ברענגט שכר, גיט שכר! "וכל שֹׁגה בו" - ווער עס בלאנדזשעט אויף דעם וועג און ציט זיך נאך וויין, "לא יחכם", ער וועט נישט לערנען קיין חכמה. ווייל א מענטש וואס קומט לערנען בשעת ער איז שיכור, האט דאך נישט קיין צלילות הדעת, און ווי קען ער קלוג ווערן?
רבנו יונה איז מסכים מיטן אבן עזרא אז די כוונה איז צום לץ, דער איש היין וואס טומלט נאך שיכרות, און ער לייגט צו דא א קשר צו דעם וואס איז פריער געשטאנען. מיר האבן שוין געזען "נכונו ללצים שפטים", און יעצט קומט שלמה המלך אונדז מגלה זיין וואס איז איינע פון די סיבות וואס ברענגען דעם מענטש צו דער מדה פון ליצנות: איש היין. א מענטש וואס ציט זיך נאך וויין - דאס איז א גורם צו ליצנות. און פארוואס? ווייל די טבע פון וויין איז פורק עול צו זיין דאס הארץ. א מענטש וואס טרינקט וויין לאזט זיך אויס, און קודם כל פאלן אראפ פון אים אלע צוימען און ברעמסן. פלוצלונג רעדט ער שטותים, פלוצלונג מאכט ער ליצנות פון דעם און פון יענעם, נכנס יין יצא סוד. זאכן וואס א מענטש האלט נאטירליך צוריק אין זיך און זאגט זיי נישט - קומען פלוצלונג ארויס פון זיין מויל אן קיין טעם. וואס איז געשען? דער וויין האט אוועקגענומען די צוימען.
פון דא פארשטייט מען אויך וואס מען זאגט צו אן אשה סוטה: "בתי, הרבה יין עושה". מען פרובירט לכאורה צו זאגן אויף איר א לימוד זכות - דו האסט אסאך געטרונקען, און וויין קען אנמאכן פארשידענע נישט-איינגענעמע מצבים, דעריבער מודה זיין אז דו האסט טאקע געטרונקען. אבער דוקא דער דאזיגער לימוד זכות איז אונדז מגלה ביז וואו וויין קען דערגרייכן: ער איז בכח צו ברענגען א מענטש זיך אויסצוטון פון אלע רוחניות'דיגע ווערטן, חוזק צו מאכן, פורק עול צו זיין, און לאזן די צינג לויפן נאך אלע גלוסטענישן פון הארץ מיט ווערטער פון געלעכטער, שפאט און קלס.
מען האט אמאל צוגעזען ביי א שבת חתן א מחזה בחוש. איינער האט געברענגט א גרויסע פלעש וויין, א היימישער וויין, און עס איז דארט געווען איינער וואס איז געזעסן דערויף - אויפן פלאש און אויפן מענטש, תרתי משמע. יעדעס מאל האט ער אים דערלאנגט דאס גלעזל, און יענער האט זיך געפרייט אז ער האט קליענטן, ער גיסט אן און פילט אן, און יענער זאגט אים: גיס נאך, גיס נאך. פונעם דריטן גלאז האט ער נישט אויפגעהערט צו רעדן, כאילו ער וואלט איינגעשלונגען א פאטיפאן. און ביי די העכסטע רייד האט ער זיך אויסגעדרייט און געזאגט: קוק, איך טרינק, און אויף מיר האט עס בכלל קיין השפעה נישט, אבער אלע ארום זענען שיכור... גיס נאך א גלעזל. עס איז געווען כמעט א בושה. אזוי נעמט דער וויין אוועק די מחיצות, און פון דארט איז דער וועג קורץ צו ליצנות, צו פריקת עול און לאזן די צונג לויפן אין געלעכטער, שפאט און קלס. דאס איז "לץ היין" - א מענטש וואס מכח דעם וואס ער איז אן איש היין, ווערט ער א לץ.
און וואס פאסירט צו א מענטש וואס ווערט א לץ? זאגט דער נביא: "ועתה אל תתלוצצו פן יחזקו מוסריכם". מוסריכם איז מלשון מוסרות, די לייצעס וואס מען לייגט אויפן רוקן פון די אקסן כדי זיי אויסצוגלייכן צום גראדן וועג - זיי צווינגען און יסור'ן דעם אקס צו גיין אויפן וועג. און דאס איז א מדה כנגד מדה: דער לץ ווארפט אראפ פון זיך די מוסרות, ער האט נישט קיין גרעניצן, ער האט נישט קיין גדרים, אלעס איז מותר און אלעס מעג מען זאגן - דעריבער וועט מען בינדן אויף אים שטארקע מוסרות.
און מען האט שוין פריער מסביר געווען פארוואס "נכונו ללצים שפטים": ווייל אויף קיין שום אנדערן אופן פארשטייט דער לץ נישט. ער געפינט זיך אין א סארט עקסטאז פון שחוק און ליצנות, און יעדע זאך וואס מען וועט אים זאגן, אפילו דאס ערנסטע, וועט ער פארוואנדלען אין א לצנות. עס איז אמאל געווען א באריכט אין א צייטונג אז מיטלשול-תלמידים האבן באשלאסן איינצוקריצן די השפעה פונעם חורבן אויף א הומאריסטישן אופן, און מען האט אפילו געברענגט א דוגמא פון א וויץ איבער א ניצול השואה און א נומער. אזוי, כביכול, "האבן מיר אויפגעכאפט די געפילן פונעם חורבן". א מענטש וואס טרייבט ליצנות - די ערנסטע זאך, די מערסט ווייטאגליכע, די זאך וואס דארף אריינברענגען דעם מענטש אין טרויער און אין אן הכרה פון זיין אייגענער נישטיגקייט, ווערט ביי אים פארוואנדלט אין א וויץ.
דעריבער "נכונו ללצים שפטים". מען זאגט אים: הער אויס, די וועלט איז ערנסט - און ער לאכט. וואס טוט מען? עטליכע קלעפ, און שוין איז די וועלט מער נישט אזוי קאמיש. און מען מיינט נישט דווקא פליקעס; צומאל איז גענוג אז דער דאקטער קלינגט אן און זאגט: דיינע טעסט-רעזולטאטן זענען אנגעקומען, איך וויל רעדן מיט דיר. פלוצלונג איז די ליצנות פאריבער, און פלוצלונג זוכט ער א רב זאל אים בענטשן, ער גיט צוויי הונדערט שקל אויף צדקה און בעט מען זאל מתפלל זיין פאר אים, און פאדערט מען זאל פונקטליך פארשרייבן זיין נאמען און דעם נאמען פון זיין מוטער. זאג אים יעצט: קום, לאמיר פארציילן וויצן אויף דאקטוירים - ער האט שוין מער קיין חשק נישט. דאס איז דער איינציגער וועג צו בייקומען די ליצנות, וואס איר גאנצע מהות איז פריקת מוסרות.
רבינו יונה איז מדייק אז עס זענען דא דריי זאכן אין דער מדה פונעם מענטש פון וויין און שכר. ערשטנס, "לץ" - ער מאכט פון יעדער זאך א געלעכטער און ליצנות. צווייטנס, "הומה" - אפילו אין דער צייט ווען ער מאכט נישט קיין ליצנות פון מענטשן, רעדט ער אסאך און מאכט א גערודער; א מענטש טרינקט און ווערט א דברן, וכל המרבה דברים מביא חטא. דריטנס, "וכל שוגה בו לא יחכם" - אפילו אויב ער טרייבט נישט קיין שפאט און רעדט נישט צופיל, און אפילו ער וויל יעצט לערנען און קלוג ווערן, וויבאלד ער איז פארזונקען אין וויין איז זיין קאפ נישט קלאר און ער קען נישט עוסק זיין אין מושכלות. און וואס מיינט "שוגה בו"? ער ווערט נאכגעצויגן נאך אים ווי ביי א שגגה, ווי אן אנוס.
דער ווילנער גאון ערקלערט אז רוב ליצנות איז בשעת מען זיצט און מען טרינקט וויין. די לייט פון די שענקען און קרעטשמעס - די גאנגבארע מטבע ביי זיי זענען די שפאטן און לצנות, און דער עיקר סימן פון דער חברה איז קלות ראש און שחוק. און דאס איז "לץ היין": ווער איז א לץ? דער וואס לויפט נאך וויין. "הומה שכר" - ער ברומט און ברויזט נאך שכר כדי עס צו געפינען און טרינקען.
און דער גר"א לייגט צו: ווי עס שטייט "יביע שמן רוקח". פארוואס איז די תורה געגליכן צו בוימל? פונקט ווי בוימל, ווען עס קומט אריין אין אים אביסל וואסער - גייט דער בוימל ארויס; אזוי אויך דברי תורה, ווען עס קומט אריין אין זיי אביסל ליצנות - פארלירט מען אסאך תורה. און דער משל איז פונקטליך: אויב מען נעמט א כוס וויין וואס איז פול ביזן ראנד און מען גיסט אריין אין איר אביסל וואסער, וואס וועט איבעררינען? א תערובות פון וויין און וואסער; עס איז נישט דא קיין וועג אז דאס וואסער זאל בלייבן אינעווייניג און נאר דער וויין זאל ארויסגיין. אבער אויב מען טוט דאס אין א כוס פול מיט בוימל - וועט נאר דער בוימל איבעררינען, ווייל דאס וואסער איז שווערער פונעם בוימל און גייט גלייך אראפ אויף אונטן, און דער בוימל שווימט ארויף. פונקט אזוי ווירקט די ליצנות אויף דער תורה.
פון דעם קומט אויס א חילוק אין טייטש פון סוף פסוק. לויטן אבן עזרא און רבינו יונה, "כל שוגה בו" - אינעם וויין, ווער עס ציט זיך נאך וויין וועט נישט משיג זיין די וועגן פון חכמה. אבער לויטן גר"א, גייט "שוגה בו" אויף דער ליצנות: ווער עס טרייבט שפאט דערווייטערט זיך פון דער חכמה און פארלירט זי, ווי וואסער וואס גייט אריין אין א כוס בוימל און טרייבט ארויס דעם בוימל.
דער מלבי"ם לויט זיין שטייגער ערקלערט לויט די הגדרות פון די מושגים. דער לץ מאכט ליצנות פון די חוקי החכמה, און ווי מיר האבן שוין מסביר געווען עטליכע מאל, אויף די חוקי החכמה - וואס איז דער גראדער וועג, וואס איז גוט און וואס איז שלעכט - זענען נישטא קיין באווייזן און מופתים. אין ענינים פון מוסר איז נישטא קיין מופת; דאס איז נישט קיין מאטעמאטיק און נישט קיין פינקטליכע וויסנשאפטן. דו טענה'סט אז א געוויסע מעשה איז שלעכט, און יענער וועט דיר זאגן: אדרבה, איך האלט אז עס איז זייער גוט. דערפאר דארף מען מקבל זיין די חוקי החכמה פונעם חכם, מיט אמונה און מיט יושר לבב.
און אפילו דער וואס האט שוין יא מקבל געווען די חוקי החכמה, אויב ער ווערט פארפירט אינעם וויין - וועט ער נישט קלוג ווערן. פארוואס? ווייל דער וויין געוועלטיגט אויפן הארץ, און די קבלה פון חוקי החכמה איז א קבלה אין הארצן. ווען א מענטש טרינקט וויין, באקומט דאס הארץ א נייעם בעל הבית, און דער בעל הבית איז דער וויין. און א שיכור - עולם דומה עליו כמישור: ער האט נישט קיין מוסר, ער האט נישט קיין גדרים, ער האט נישט קיין צוימען. קומט אויס, נישט נאר וואס ער וועט נישט משיג זיין קיין חכמה, נאר דער וויין מבטל'ט ביי אים די חוקי החכמה וואס ער האט שוין געוואוסט.
נאך מאכט דער מלבי"ם א חילוק: דער לץ מאכט ליצנות פון חכמה, אבער נישט פון דעת. דעת זענען די זאכן וואס אויף זיי זענען פאראן קלארע, שניידנדיגע מופתים - צוויי און צוויי איז פיר, אז וואסער קאכט ביי הונדערט גראד און אזוי ווייטער. אויף די זאכן איז נישטא וואס צו שפאטן; נעם, רעכן און קוק איבער צי עס איז ריכטיג. דערפאר איז די ליצנות געצילט דווקא קעגן דער חכמה, וואס אויף איר איז נישטא קיין קלארער באווייז נאר א קבלה פון א נביא און פון א חכם.
דאס ווארט "שכר" האט אין די כתובים צוויי באדייטן. אין לשון התורה און נביאים איז די כוונה געווענליך אויף אלטן וויין, און די ראיה איז פון נזיר וואס איז פארבאטן געווארן מיט "יין ושכר", און דער תרגום טייטשט "חמר חדת ועתיק" - נייער און אלטער וויין; און דער אלטער מאכט מער שיכור. אבער אין לשון הגמרא מיינט "שכר" געווענליך אלע סארטן משקאות המשכרים, ווי צום ביישפיל שכר תמרים און שכר תאנים, ווייל מען קען דאך מאכן שכר פון יעדן פרוכט. ווי אזוי עס זאל נישט זיין, איז שכר מער משכר ווי וויין, און דערפאר זענען זיינע השפעות אויפן מענטש פיל שווערער.
לויט דעם דייק'עט דער מלבי"ם די צוויי חלקים פונעם פסוק. "לץ היין" - דער וואס שגגה'ט אין וויין מאכט חוזק פון חכמה, אבער די דעת נעמט ער נאך יא אן. אבער "הומה שכר" - דער וואס איז שיכור געווארן פון שכר, ווי לשון המלבי"ם: "בטל שכלו ונעשה כבעלי חיים הומים בלי דעת" (זיין שכל איז בטל געווארן און ער איז געווארן ווי בעלי חיים וואס ברומען אן קיין שום דעת). ער איז ווי א בהמה וואס ברומט; מען רעדט צו אים און ער גיט נאר ארויס קולות. ביי אים רעדן שוין אפילו נישט די קלארסטע מופתי הדעת, ווייל ער האט אינגאנצן פארלוירן דעם שכל.
נַהַם כַּכְּפִיר אֵימַת מֶלֶךְ מִתְעַבְּרוֹ חוֹטֵא נַפְשׁוֹ׃ - די שרעק פונעם קעניג איז ווי דאס ברומען פון א יונגן לייב, דער וואס ברענגט אויף זיך זיין כעס פארלירט זיין נפש.
רבנו יונה לייגט פאר: א מענטש דארף מורא האבן פאר דער אימת המלך פונקט ווי ער ציטערט פונעם ברומען פון א לייב - און אפילו ווען דער מלך שרייט גארנישט אויף אים. מען קען זיך פארשטעלן א מענטש וואס גייט דורך לעבן א צוים פון א הויף, און פלוצלונג הייבן אן בילן צוויי ראטוויילער הונט. די שטארקייט פונעם קול, די נאענטקייט, דאס הארץ פאלט אראפ פאר פחד. אפילו נאכדעם וואס ער כאפט אז עס איז דא א צוים צווישן אים און זיי, קען ער זיך נישט בארואיגן, ווייל ער הערט ווייטער זייער אטעם ווי אן אפקלאנג. דעמאלט קען מען פארשטיין וואס עס שטייט אין די ספרים הקדושים וועגן די עזי נפש הונט וואס קומען שפאלטן די נשמה נאך דער פטירה, און די נשמה פאלט אריין אין א שרעקליכן פחד. אזוי ערקלערט רבנו יונה: אפילו ווען ער שרייט נישט אויף דיר, די שרעק איז דא. פונקט ווי מען ציטערט פון דאס ברומען פון א לייב, אזוי דארף מען ציטערן פון דער אימת המלך.
"מתעברו חוטא נפשו" - דער וואס דער מלך ווערט אויף אים אין כעס, ער איז א פושע און זינדיגט קעגן זיין אייגענער נפש. אויב האסטו זיך געברענגט צו א מצב אז דער מלך האט אן עברה אויף דיר, דאס הייסט כעס און קפידא, קענסטו נישט זאגן "איך בין געווען אן אנוס, עס איז מיר נישט איינגעפאלן אז דער מלך וועט זיך אויפפלאמען אויף אזא זאך, איך האב נישט געטראכט אז ער האט אזא קורצן געדולד". דער פסוק רופט אים א פושע, ווייל א מענטש דארף זיך ציטערן פאר דער אימת המלך, און נישט רעדן פאר אים נאר א זאך וואס איז קלאר ווי די זון אז עס וועט נישט שווער זיין אין די אויגן פונעם מלך. דער וואס גייט רעדן מיטן מלך מוז אפוועגן זיינע ווערטער מיט גאלדוואג, ווייל א קלייניקייט קען ברענגען דאס ברומען פונעם כפיר. און "חוטא" דא איז מלשון חיסרון, ווי "והייתי אני ובני שלמה חטאים" - מיר וועלן זיין פארפעלט; דער וואס פארפעלט דעם ציל ברענגט א חיסרון. "מתעברו חוטא נפשו" - ער קען פארלירן זיין נפש.
זאגט רבנו יונה אז דער פסוק איז בכוונה נסמך צום פריערדיגן. דער ערשטער פסוק האט גערעדט פון דער פחיתות פונעם לץ און ווי נידעריג דער הומה איז צוליב דעם שכר, און דער צווייטער פסוק ווארנט: עס פאסט נישט פאר א מענטש צו שטיין פאר א מלך ווען ער איז שתוי. שטיי נישט פאר אים שתוי, טאמער וועסטו גורם זיין צו אים עברה און וועסט ארויסקומען פארלירן דיין נפש. און דאס איז וואס חז"ל האבן געזאגט: איזהו שתוי? כל שאינו יכול לדבר לפני המלך. אויב ביסטו אין א מצב וואס דו קענסט נישט שטיין פאר א מלך מיט אימה ויראה, ווערסטו שוין אנגערופן "לץ היין" און "הומה שכר", און עס איז בעסער אז דו זאלסט נישט אריינגיין פאר אים, חלילה עס זאל נישט זיין א ביאה בלא שיבה.
און רבנו יונה דייק'עט אז מען קען נישט טייטשן "מתעברו" אויף דעם מענטש וואס ווערט אין כעס און קריגט זיך מיטן מלך, ווייל אויב א מענטש גייט זיך קריגן מיטן מלך - פשיטא אז ער האט זיך פארפלאנטערט, און עס איז קלאר אז דער מלך וועט אראפנעמען זיין קאפ אין איין רגע, און אויף אזא פשוט'ע זאך וואלט שלמה המלך נישט געדארפט זאגן גארנישט. נאר די כוונה איז אויף דעם וואס דער מלך ווערט אין כעס אויף אים: ער האט גערעדט א דיבור וואס איז נישט פאסיג אדער נישט ראוי, און ער האט געהאלטן אז ער איז ווי אן אנוס ווייל עס איז אים נישט איינגעפאלן אז דער מלך וועט זיך דערצו אין כעס שטעלן - און פונדעסטוועגן איז ער א חוטא בנפשו. פארוואס ביסטו געגאנגען רעדן אן אפוועגן דיינע ווערטער אויפן וואגשאל?
דער הגאון מווילנא ערקלערט אין דעם זעלבן גאנג: אויך די שרעק פונעם מלך אין דער צייט וואס מען שטייט פאר אים, אפילו נישט אין א צייט פון כעס, איז ווי דאס ברומען פון א לייב. און דער וואס דער מלך ווערט אויף אים אין כעס - חוטא נפשו, ווייל "חמת מלאכי מוות" האט א מלך: דער וואס מאכט אין כעס דעם מלך, פסק'נט דער מלך אויף אים מיתה אין איין רגע.
דער רלב"ג נעמט די זאכן צום נמשל. די אימת המלך און דער מושל אינעם מענטש - דאס איז דער מענטשליכער שכל. ווי מיר האבן שוין דערמאנט עטליכע מאל בשם דעם חזון איש, א מענטש האט א הארץ און האט א שכל. דער שכל וועגט אפ די זאכן מיט קעלט און אנאליזירט זיי, און דאס הארץ גייט נאך די תאוות און רצונות, נאך "הב לי". די אימה פונעם קעניג וואס הערשט דארף זיין די אימה פונעם שכל, אז ער זאל הערשן איבער די כוחות הנפש, וואס אזוי האט דער הקדוש ברוך הוא מסדר געווען בשעת זייער באשאפונג. און וואס מער די מעשים פונעם מענטש קומען ארויס פונעם שכל און ווייניגער פון די געפילן, אלץ מער איז דער מענטש דער אדם העליון.
און דער חזון איש זאגט אז א מענטש דארף משליט זיין זיין שכל אויך אויף זיינע געפילן. אויב א מענטש וועט האנדלען נאר לויט זיינע געפילן, קען אויף אים תשעה באב רוען א פרייליכע שטימונג און ער וועט נישט וויסן מסביר צו זיין פארוואס, ווייל ער גייט בלינד נאך זיינע געפילן. אבער א בעל שכל ווייסט אז דאס איז נישט קיין צייט פאר פרייד, און ער ברענגט זיך אריין אין אן אטמאספערע פון צער און געוויין. און אויב נישט, וועט א מענטש זיצן אין א בית אבלים און אויספלאצן אין א געלעכטער, און זאגן: "איך בין פריי, איך האב זיך דערמאנט א וויץ, וואס גייט מיך אן די מוסכמות" - און אויף אזא מענטש ווערט געזאגט אז ער איז א קל הדעת און נבער מדעת. ער מוז משליט זיין זיין שכל און פארשטיין אז ער געפינט זיך אין אן ארט וואו עס פאדערט זיך ערנסטקייט און כובד ראש. און אזוי אויך פארקערט: א מענטש וואס זיצט צעדרוקט ביי א חתונה, אין א מקום פון שמחת חתן וכלה - זאגט מען אים ער זאל משליט זיין דעם שכל, אז דער שכל זאל ביי אים אנצינדן שמחה. עס זענען דא וועגן ווי אזוי דאס צו טון, ווייל די מחשבה ציט זיך נאך די פעולות און די הערצער ווערן נאכגעצויגן נאך זיי. אבער שטענדיג מוזן די לייצעס זיין אין די הענט פונעם שכל.
און די דאזיקע הערשאפט, זאגט דער רלב"ג, דארף זיין אזוי שטארק אז זי זאל זיין ווי דאס ברומען פונעם יונגן לייב וואס קומט שפייזן זיך מיט רויב - "נַהַם כַּכְּפִיר אֵימַת מֶלֶךְ". און ווער איז דאס "מִתְעַבְּרוֹ", ווער איז דער בעל פלוגתא פונעם שכל? די תאווה. דער שכל ווייסט און זאגט: גיי נישט נאך דער דאזיקער תאווה, זי וועט דיר שאטן, זי וועט דיר מאכן צער, ווער ווייסט וואס איר סוף וועט זיין. און אויב דער מענטש גייט דאך נאך די תאוות פונעם הארץ, האט דאך די תאווה געמאכט אן עברה און א מחלוקת מיטן שכל - און דאס פירט אים צו "חוֹטֵא נַפְשׁוֹ", אז ער פארלירט און פארמינערט זיין אייגענע נפש.
דער מלבי"ם טייטשט אנדערש פונעם גר"א און פון רבינו יונה. "נַהַם כַּכְּפִיר אֵימַת מֶלֶךְ" - ווען דער מלך איז ברוגז, טאר מען אוודאי נישט צוקומען צו אים, פונקט ווי מען דערנענטערט זיך נישט צום יונגן לייב ווען ער איז הונגעריק, ווייל דעמאלט וועט ער זיכער צורייסן. א זאַטער לייב טוט גארנישט, אבער ווען ער איז הונגעריק לוינט זיך נישט צו זיין לעבן אים. און אין דער צייט פונעם כעס דארף מען זיך זייער און זייער היטן. און פון דעם קומט דער פסוק מוסיף זיין, אז אפילו אין אן עת רצון איז דער מענטש געווארנט צו האבן די אימה פונעם מלך.
און וואס איז דער גדר פון אימה? זאגט דער מלבי"ם: אימה איז א יראה מצד יראת הרוממות, מצד זיין גרויסער דערהויבנקייט. און מען דארף זיך היטן נישט צו טון זאכן וואס זענען קעגן דער אימה. א מענטש וואס דער מלך איז ביי אים נישט מורא'דיג, וועט זאגן: איך וועל זיך באנוצן מיט זיין שרביט, איך וועל זיך זעצן אויף זיין שטול און זען צי ער איז באקוועם, אפשר האט מען אים געמאכט אן ארטאפעדישן שטול. ווער גייט זיך זעצן אויפן מלך'ס שטול? נאר איינער וואס האט קיין שום יראת הרוממות פאר אים. אפילו ווען דער מלך געפינט זיך נישט דא - אויב מען האט יראת הרוממות, באנוצט מען זיך נישט מיט זיין שרביט, מען היט זיך מיט זיין מורא, און מען איז נישט קל ראש פאר אים.
"וּמִתְעַבְּרוֹ" - דער וואס גייט אריבער די דאזיקע געזעצן איז חייב מיתה און ער זינדיקט קעגן זיין נפש. ווער עס קומט נאנט צו דער דאזיקער אימה אן קיין שרעק, אן דער פאסיקער מורא פארן מלך, איז ער ווי איינער וואס קומט נאנט צום יונגן לייב אין זיין הייל ווען ער איז הונגעריק. דער ריכטיקער וועג ווי אזוי זיך צו פירן מיט א מלך איז דיסטאנץ, אימה און יראת הרוממות; און ווער עס פילט זיך ווי א היימישער חבר און דערנענטערט זיך צוליב דעם - יענער האט זיך פארפלאנטערט, מיט פשוטע ווערטער.
און פארוואס טייטשט דער מלבי"ם "מתעברו" מלשון עבירה און אריבערגיין א גבול, ס'איז דאך "עברה" א לשון פון כעס און קצף? ערקלערט דער מלבי"ם אז "עברה" אליין שטאמט פונעם שורש "עבר". קצף איז קעגן דעם וואס עס קומט זיך אים מיט רעכט צו ברוגז זיין אויף אים, על פי דין; אבער עברה איז ווען דער מלך גייט ארויס משורת הדין און שיסט אויף אלע זייטן, און נעמט נקמה אויך פון דעם וואס האט גארנישט געזינדיקט. אויב אזוי, איז דא דא א לשון וואס נעמט ארום ביידע זאכן: דער מענטש טרעט אריבער דעם פאסיקן גדר אין זיין התנהגות מיטן מלך, און דערמיט גורם ער אז דער מלך זאל אויך אריבערטרעטן דעם ראוי'דיקן גדר און ווערן אנגעפילט מיט עברה און כעס איבער אים, פיל מער ווי עס קומט אים.