קאפיטל יט אין משלי איז באזעצט מיט פסוקים וואס רעדן איבער יראת ה' און אירע תוצאות אינעם מענטשנ'ס לעבן. אין דעם שיעור וועלן מיר פארטיפן אין איין פסוק - פסוק כג - און זען וויאזוי אונזערע חכמים, פונעם אבן עזרא ביזן מלבי"ם, עפענען יעדער איינער א באזונדער פֿענצטער: וואס מיינט "שבע", וואס מיינט "יפקד", און פארוואס דווקא יראת ה' - פון אלע יראות אויף דער וועלט - איז דאס וואס לייגט צו לעבן און פארקירצט עס נישט.
יִרְאַת יְהֹוָה לְחַיִּים וְשָׂבֵעַ יָלִין בַּל יִפָּקֶד רָע׃ (משלי יט, כג) - די יראת ה' ברענגט צום לעבן, און זאט וועט ער נעכטיגן, קיין שלעכטס וועט אים נישט באטרעפן.
דער אבן עזרא ערקלערט: "יראת ה' לחיים" - צוליב דעם לעבן האט דער מענטש מורא פונעם אויבערשטן, וואס דער הקדוש ברוך הוא גיט דאך דאס לעבן. און דער פסוק גייט ווייטער איבער דעם ירא ה': "ושבע ילין בל יפקד רע" - "יפקד" מיינט דא אין זין פון געדענקען א זאך, און די כוונה איז אז דער ירא ה' וועט נישט דערמאנען דאס שלעכטס וואס איז שוין אריבער אויף אים. און פארוואס? ווייל ער איז זאט פון גאט'ס גוטס.
א מענטש וואס איז דבוק אינעם אויבערשטן יתברך לעבט נישט אינעם עבר. ער וואלגערט זיך נישט אין "איך האב געהאט אזא צרה" און "אמאל איז מיר אזוי געווען". ביי יעדע זאך וואס דו וועסט אים פרעגן וואס מאכט ער, וועט ער ענטפערן: חסד ה' עלינו. עס קען זיין אז עס זענען דא אויך נישט גוטע זאכן, אבער אויף אלעס זאגט ער הודו לה' כי טוב. אזא מענטש וועט שטענדיג שלאפן גיין זאט און ער וועט זיך נישט דערמאנען אינעם שלעכטן וואס ער האט געהאט, וויבאלד אלעס וואס דער הקדוש ברוך הוא טוט ווערט ביי אים פאררעכנט אלס א גוטע זאך.
רש"י ערקלערט: ווער עס איז ירא דעם אויבערשטן האט נישט קיין מורא און שרעקט זיך נישט פון קיין שום שלעכטער זאך. "ילין" ווען ער איז זאט - אן קיין שום חיסרון - און ער האט נישט קיין מורא פון קיין שלעכטס.
רבנו יונה פרעגט: וואס מיינט "שבע"? און ער ענטפערט - זאט פון תאוות, אז ער גלוסט נישט. דער רשע דערקעגן ווערט אנגערופן "צמאה", ווי דער פסוק זאגט "למען ספות הרווה את הצמאה". ווער איז די "צמאה"? די נפש פונעם רשע, וואס בענקט און דארשט שטענדיג נאך תאוות, נאך הנאות, נאך גשמיות און חומריות - דאס איז זיין שטענדיגע תאווה. דער צדיק איז בחינת "הרווה": ער איז זאט, און זיין נפש גלוסט נישט שטענדיג נאך הנאות און תאוות.
און ווי מיר זעען אינעם פסוק: "והאספסוף אשר בקרבו התאוו תאווה". מען פרעגט - וואס מיינט "התאוו תאווה"? ער וואלט דאך געדארפט זאגן "האספסוף אשר בקרבו התאוו", אדער "תאווה לאספסוף אשר בקרבו". און מען ערקלערט: דאס פאלק אין מדבר האבן געגעסן דעם מן, און וויבאלד דער מן איז איינגעזאפט געווארן אין די אברים, איז ביי זיי נישט געווארן קיין גשמיות'דיגער, חומרי'דיגער קערפער וואס גלוסט, און ממילא האבן זיי נישט געהאט קיין תאוות. לכאורה איז דאס דאך געוואלדיג - טא וואס איז די פראבלעם? אויף דעם אליין האבן זיי געקרעכצט: פארוואס האבן מיר נישט קיין תאוות? אמאל האבן מיר געהאט תאוות, וואספארא געשמאק דאס איז געווען, און יעצט איז שוין נישטא. "התאוו תאווה" - זיי האבן געגלוסט צו האבן א תאווה. זיי האבן נישט פארשטאנען פארוואס די תאוות רעדן שוין נישט צו זיי, און האבן באשולדיגט דערין דעם "לחם הקלוקל" וואס פארדארבט אלע תאוות. קומט אויס לויט דעם, ווי די ווערטער פון רבנו יונה, אז "שבע" אין אונזער פסוק איז א מענטש וואס גלוסט נישט נאך תאוות.
און דער מענטש גלוסט שטענדיג נאר צו יראת ה', און דערפאר הייבט דער פסוק אן "יראת ה' לחיים" - דאס איז זיין לעבן, דאס איז זיין גאנצער שטרעבן, רצון און תאווה. און ווען דאס זענען זיינע רצונות, איז ער זאט פון יעדער תאווה, און ממילא זוכט ער נישט קיין גשמיות'דיגע הנאות און ערדישע ענינים, ווייל ער איז זיך דאך מתגבר אויף זיינע תאוות. און נאך לייגט צו רבנו יונה: "בל יפקד רע" - קיין שלעכטע גזירה וועט נישט קומען אויף אים. וויבאלד ער איז דבוק אינעם אויבערשטן און פארכט אים, און איז זאט פון תאוות און זוכט זיי נישט, אפילו אויב עס ווערט נגזר א גזירה אויפן פאלק אדער אויפן מענטש - וועט ער ניצול ווערן דערפון. אזא מענטש האט מורא פונעם אויבערשטן און איז זאט פון תאוות, און דערפאר וועט ער נעכטיגן און קיין שום שלעכטס וועט אים נישט באטרעפן.
דער ווילנער גאון ערקלערט: ווער עס איז א ירא ה', ברענגט אים די דאזיקע יראה צום לעבן; און אויך וועט ער זיין "שבע ילין", און אויך "לא יפקד רע". און "לא יפקד רע" לויט זיין שיטה איז נישט מלשון געדענקען, נאר מלשון א מפקד, א לשון פון ציילן - אז ער זאל נישט געציילט ווערן און נישט אויסגערעכנט ווערן צווישן די רשעים. און כדי צו פארשטיין די זאך, שטעלט ער אראפ א יסודות'דיקע הקדמה.
פארוואס האט דער הקדוש ברוך הוא אריינגעלייגט אינעם טבע פונעם מענטש ער זאל שלאפן? האט מען אמאל געטראכט וועגן דער דאזיקער קשיא? מען וואלט געזאגט: ווייל דער מענטש ווערט מיד, און נעבעך, ער מוז גיין שלאפן. אבער איז דאס דען א גענוגנדיקער טעם? ווער האט באשטימט אז דער מענטש מוז אנקומען צו א מצב פון מידקייט? דער הקדוש ברוך הוא וואלט דאך געקענט באשאפן א מציאות אז דער מענטש זאל זיך גארנישט מיד מאכן, און ממילא וועט ער נישט דארפן קיין שלאף. און די גמרא זאגט דאך אז ווער עס שווערט א נדר נישט צו שלאפן דריי טעג - גיט מען אים מלקות און ער שלאפט תיכף איין, ווייל עס איז אוממעגלעך אויסצוהאלטן דריי טעג אן קיין שלאף. קומט דאך אויס אז דער דאזיקער געברויך צום שלאף איז א מוטבע'דיקער באדערפעניש פונעם בורא, און מען דארף פארשטיין צו וואס ער איז.
זאגט אויף דעם דער גאון: דער הקדוש ברוך הוא האט אריינגעלייגט אינעם טבע פונעם מענטש ער זאל שלאפן, כדי זיין נשמה זאל ארויפגיין אין דער ישיבה של מעלה, און דארט אנטפלעקט מען איר סודות און רזי תורה - וואס א מענטש קען נישט באווייזן צו לערנען אין זיבעציג יאר, לערנט ער דארט אין איין שעה. און דער ווילנער גאון ווייסט דאך גוט פון וואס ער רעדט; ביי אים איז דאס נישט קיין טעאריע, נאר א מעשה רב.
עס איז דא א באקאנטע מעשה אויפן ווילנער גאון: איין נאכט האט ער געחלומט א ביאור אויפן פסוק "עלו זה בנגב", און ער איז אויפגעשטאנען אינדערפרי, האט ער זיך דערמאנט אינעם ביאור און אים אויסגעשטעלט אין זיין מוח, און דערנאך איז ער געגאנגען דאווענען. און יענער ביאור - האט דער גאון געזאגט - האט כולל געווען 2,400 פירושים אויפן פסוק "עלו זה בנגב". זאגט מיר נאר איין ביאור! און ביי אים זענען געווען 2,400 ביאורים, אין איין שלאף פון איין נאכט. דאס איז וואס ער זאגט: וואס א מענטש לערנט אין זיבעציג יאר קען ער אפלערנען אין איין שעה - און "א שעה" מיינט נישט זעכציג מינוט, נאר איין איינציקן רגע. און די זאך איז פשוט: דער מענטש אין זיין גוף איז באגרענעצט, ער געפינט זיך אין די גרענעצן פונעם זמן. אבער ווען זיין נשמה גייט ארויס ביים שלאף, וואס איז איינס פון זעכציג אין מיתה, איז זי שוין נישט אונטער דער באגרענעצונג פונעם זמן, און זי קען אין איין אויגנבליק זען זאכן וואס עס פאדערט זיך לאנגע יארן זיי צו לערנען.
און מען קען ברענגען א ראיה צו דער זאך פון אן אנדערער זייט. דער הייליקער אריז"ל האט אמאל געדרימלט א מיטאג-שלאף, און רבי אברהם הלוי האט געזען ווי ער מורמלט דברי תורה אין שלאף. איז ער צוגעגאנגען נענטער צו הערן, האט דער אריז"ל דערשפירט אז איינער שטייט לעבן אים און ער האט זיך אויפגעוועקט, און האט אים געזאגט: א שאד דו האסט מיך איבערגעהאקט. האט אים רבי אברהם הלוי געפרעגט: איך האב געוואלט הערן די דברי תורה וואס דער רבי זאגט אין שלאף, אפשר וועט מיר דער רבי מגלה זיין וואס ער האט גערעדט? האט אים דער אריז"ל געענטפערט: אפילו אויב איך וועל דיר לערנען אכציג יאר, וועל איך נישט האבן גענוג צייט דיר אויסצולערנען וואס מען האט מיר יעצט מגלה געווען אינעם חלום. דער שלאף איז א מציאות העכער דעם זמן, דאס אפשיידן זיך פון דער נשמה איז העכער דעם זמן, און דערפאר קען א חלום פון איין סעקונדע ארייננעמען אין זיך גאנצע תקופות.
לאמיר זיך צוריקקערן צום ווילנער גאון. נאכדעם וואס ער האט אריינגעטראכט אין די ביאורים, איז ער געגאנגען דאווענען. און מען דארף באמערקן: עס איז דאך באקאנט די שיטה פונעם גר"א אז עס איז אסור אפילו צו טראכטן בדברי תורה פאר ברכות התורה - דער שולחן ערוך האלט אז עס איז אסור צו רעדן אין דברי תורה, און דער גר"א לייגט צו אז עס איז אסור אפילו צו מהרהר זיין, ווייל אויך הרהור בדברי תורה איז א לימוד און מען איז יוצא דערמיט די מצוה פון לימוד תורה. קומט דאך אויס אז יענעם צופרי האט ער כביכול עובר געווען אויף זיין אייגענער שיטה.
און אזוי האט ער דערציילט: איך בין אנגעקומען צום דאווענען - און איך האב אלעס פארגעסן, איך האב פארגעסן אלע ביאורים, און איך האב געהאט א שרעקלעכן עגמת נפש און צער נורא. איך האב אנגעהויבן דאווענען שמונה עשרה, און פלוצלונג זענען אלע ביאורים צוריקגעקומען און אריין אין מיין קאפ. איך האב זיך אפגעשטעלט אויף א רגע, אויסגעשטעלט די זאכן און ווייטער געדאווענט. איך האב געענדיקט דאווענען - און אלעס איז מיר ארויסגעפלויגן פון זכרון. מען דערציילט אז דעמאלט איז דער גאון געזעסן ארום א האלבער שעה און האט נישט געקענט זאגן קיין הלל, ווייל יענער טאג איז געווען ראש חודש, און מען דארף דאך זאגן דעם הלל בשמחה, און דער גרויסער צער אויפן ביטערן פארלוסט האט אים נישט געלאזט. נאך א האלבער שעה האט ער זיך עטוואס דערכאפט, ער האט געזאגט הלל, מען האט געליינט אין דער תורה, און דערנאך מוסף. און אינמיטן תפילת מוסף - זענען נאכאמאל אלע ביאורים אריין אין זיין קאפ. אבער ער האט געזאגט: איך האב שוין גענומען דעם מוסר השכל, און איך האב קיין איין רגע נישט אריינגעטראכט אין זיי, איך האב מסיח דעת געווען דערפון און געדאווענט ווייטער מיט א גרויסער דביקות; ווען דאס דאווענען האט זיך געענדיקט - זענען זיי אלע געווען אין מיין קאפ ווי געלייגט אין א קעסטל. מען זעט וואס דאס מיינט ווען דער ווילנער גאון לערנט אין דער ישיבה של מעלה, און וואס פאר א מעלה עס האט דאס לערנען אין דער ישיבה של מעלה.
עס ווערט דערציילט אויפן באבא סאלי, אז איין אינדערפרי איז ער אויפגעשטאנען און געפרעגט: ווער איז דער רבי יעקב ישראל פון בני ברק? ווער איז דער צדיק? האט מען אים געזאגט: עס איז דא א צדיק אין בני ברק, דער סטייפלער, רבי יעקב ישראל קניבסקי, דער טאטע פון ר' חיים. האבן זיי אים געפרעגט: פארוואס פרעגט דער רב? האט ער זיי געזאגט: ווייל ווען איך קום אראפ פון דער ישיבה של מעלה, הער איך ווי דער כרוז רופט אויס "פנו דרך לרבי ישראל יעקב מבני ברק", און איך זע ווי זיין נשמה גייט ארויף אין דער ישיבה של מעלה לערנען תורה. ביים צדיק איז דער שלאָף נישט סתם "חלומות פז" - נאר חלומות טייערער פון גאלד און פז, חלומות פון דברי תורה.
דרך אגב, מען האט דערציילט אין איינע פון די הספדים אויף הרב עובדיה יוסף, אז אמאל פלעגט ער אויפשטיין אינמיטן דער נאכט, גיין צו זיין שרייב-טיש, פארשרייבן עפעס און צוריקגיין שלאפן. האט מען אים געפרעגט: דער רב איז אויפגעשטאנען נעכטן ביינאכט, וואס איז געשען? האט ער זיי געזאגט: איך האב געהאט א שווערע קשיא, און ביינאכט האב איך געחלומט דעם תירוץ, בין איך שנעל אויפגעשטאנען עס פארשרייבן כדי איך זאל נישט פארגעסן, און בין צוריקגעגאנגען שלאפן.
און אזוי איז אויך געווען ביי ר' חיים קניבסקי. עס ווערט דערציילט אז איין אינדערפרי איז ער אויפגעשטאנען און געזאגט פאר זיין אייניקל: ברענג אביסל לעקעך, ברענג אביסל וויין, א סיום. א סיום אויף וואס? א סיום מסכת. זאגט אים דער אייניקל: איין מינוט, זיידע, ס'איז דיר דאך נאך געבליבן נאך זיבן בלעטער. האט אים ר' חיים געזאגט: איך האב זיי געענדיגט אין חלום. ר' חיים פלעגט לערנען אכט בלאט גמרא יעדן טאג, און שפעטער האט זיך ארויסגעשטעלט אז דאס איז נישט געווען דאס ערשטע מאל - די בני בית האבן דערציילט אז ס'איז שוין געשען עטליכע מאל, אז ווען ער פלעגט גיין שלאפן פלעגט ער ממשיך זיין צו לערנען פונעם זעלבן פונקט וואו ער האט זיך אפגעשטעלט און ווייטער געלערנט די בלעטער. ר' חיים איז געווען א בור סוד שאינו מאבד טיפה, און די גאנצע תורה איז ביי אים געלעגן אויף דער האנט-פלאך. שוין אין עלטער פון אכצן יאר איז דא א בריוו וואס דער חזון איש שרייבט אויף אים "מארי דכולא תלמודא" - א שרעק צו טראכטן: אין עלטער פון אכצן יאר, וויפיל באוויזט שוין א בחור? קוים עטליכע ישיבה'שע מסכתות, און פון זיי אויך וויפיל קען ער שוין - און אויף אים ווערט געזאגט מארי דכולא תלמודא. און וויבאלד זיינע אויגן האבן ארומגענומען דעם גאנצן ש"ס און הלכה, ממילא ווען ער איז געגאנגען שלאפן האט ער ווייטער געלערנט אין זיין חלום.
עס זענען דא ספרים וואס זענען פארפאסט געווארן אויפן סמך פון חלומות. "רסיסי לילה" פונעם הייליגן רבי צדוק הכהן מלובלין איז א גאנצער ספר וואס איז פארפאסט געווארן אויפן סמך פון חידושים וואס זענען אים נתגלה געווארן אין א חלום, און עס זענען דא נאך ספרים און קונטרסים פון חידושים וואס זענען נתחדש געווארן בחלום. און ס'איז געווען דער ספר "שאלות ותשובות מן השמים" פון רבי יעקב ממרויז פון די בעלי התוספות, וועלכער האט געהאט א קשיא, געמאכט א שאלת חלום און באקומען תשובות אין חלום, און זיי אראפגעשריבן אין א ספר. און להלכה פארלאזט מען זיך נישט דערויף - און דוקא צוליב דעם וואס מיר זענען זיכער אז דאס זענען תשובות מן השמים, און דער כלל וואס איז נקוט בידינו אין הלכה'דיגע ענינים איז: לא בשמים היא.
זאגט דער ווילנער גאון: פון יענעם לימוד וואס ער האט געלערנט ביינאכט אין דער ישיבה של מעלה האט ער בכלל נישט קיין שכר. נאר וואס דען? דאס איז דער שכר אליין! דו האסט זוכה געווען אז מען האט דיר געלערנט תורה אין הימל - און דו בעטסט נאך דערפאר שכר? שכר באקומט מען פאר דעם וואס דו האסט דיך געמוטשעט: דו ביסט געגאנגען אין בית המדרש, האסט זיך פארהארעוועט, זיך געפלאגט - אויף דעם קומט זיך שכר. אבער דו ביסט געגאנגען שלאפן און אין הימל האט מען דיר געגעבן א מתנה, אויף וואס זאלסטו באקומען שכר? די מתנה אליין, די דברי תורה וואס זענען דיר נתגלה געווארן ביינאכט, דאס איז דער שכר. אבער וואס א מענטש לערנט בייטאג - דאס ברענגט אים באמת צו חיי עולם הבא.
און דאס איז וואס דער פסוק זאגט: "יראת ה' לחיים" - וואס דו לערנסט מתוך יראת ה', ווען דו ביסט ביי פולן באוואוסטזיין, בייטאג, דאס גיט דיר לעבן פאר יענע עולם. "ושבע ילין" - וואס דו ביסט זאט פון דער תורה וואס דו לערנסט בשעת'ן שלאפן, אין דער ישיבה של מעלה, מיט וואס ביסטו זוכה דורך דעם? "בל יפקד רע". אויב ס'איז נישט קיין זכיה פאר חיי עולם הבא, איז ער צום ווייניגסטנס זוכה אז מען זאל אים נישט ציילן צווישן די שלעכטע. און ווי אזוי? ס'שטייט געשריבן אז ווען די נשמה גייט ארויף אין דער ישיבה של מעלה, איז דא א מעגליכקייט אז שדים זאלן זי פגע'נען און שפילן מיט יענער נשמה. אמאל שטייט א מענטש אויף אינדערפרי אויסגעמאטערט און מיד און ער פארשטייט נישט - נאך מער מיד ווי ער איז געגאנגען שלאפן; וואס איז געשען? שדים האבן געשפילט מיט אים דארט אויבן. אבער "שבע ילין" - ווער ס'לערנט אין דער ישיבה של מעלה, די שדים ווילן אים פגע'נען אבער זיי קענען נישט, ווייל דער מענטש איז זאט מיט דברי תורה.
און פון דא נעמט זיך אויך א סגולה קעגן שלעכטע חלומות, ווי די גמרא דרש'נט - נאר לויט דעם ביאור איז נישט די כוונה ווי די ווערטער פונעם גר"א, נאר: ווער ס'גייט שלאפן ווען ער איז זאט מיט דברי תורה, אז ער לערנט פאר'ן שלאָף - און אפילו א קלייניקייט, א ספר אדער קונטרס, א קורצע שמועס - "בל יפקד רע", ער וועט נישט געפלאגט ווערן מיט שלעכטע חלומות. דאס איז אויך דער ענין פארוואס מען זאגט פסוקים נאך קריאת שמע שעל המטה: אויב א מענטש האט גערעדט אדער געזאגט עפעס, זאל ער זאגן עטליכע פסוקים כדי זיין שלאָף זאל זיין מתוך דברי תורה און נישט מתוך דברים בטלים - און זיכער נישט מתוך א מחלוקת מיט זיין ווייב - נאר ער זאל איינשלאפן מתוך דברי תורה.
דער רלב"ג ערקלערט: "יראת ה' לחיים" - א מענטש וואס איז א ירא שמים, די יראה פירט אים אויפן גראדן וועג ער זאל זוכה זיין צום אייביגן לעבן. און ווער עס האט אין זיך יראת ה' "ילין שבע", ער וועט נעכטיגן זאט פון תאוות. און דער טייטש פון דעם איז: א מענטש וואס איז בייטאג נאכגעלאפן נאך די תאוות פון זיין הארץ, ביינאכט שווימען יענע תאוות ארויף אין זיינע געדאנקען. ער דערמאנט זיך אין אלע תאוות אין וועלכע ער איז געווען פארזונקען בייטאג, אין יענע מראות אסורות, אין די שלעכטע זאכן און אין די שלעכטע מחשבות, אין יענע שנאה און קנאה און קטנוניות, אינעם ווילן צו שאַטן זיין חבר אדער א שלעכטע מחשבה אויף יענעם, אויף דעם מיט וועמען ער האט זיך געקריגט - דאס אלעס שווימט ארויף אויף זיין בעט.
פארוואס זאגט דיר א מענטש "איך קען נישט איינשלאפן"? ווייל ער האט נישט קיין רוה פון די זאכן וואס זענען פארגעקומען במשך פונעם טאג, פון עפעס וואס האט אים אויפגערעגט. אסאך מאל איז דאס די סיבה: זיין הארץ האט נישט קיין רוה, איינער האט אים אין כעס געברענגט און ער הערט נישט אויף צו טראכטן דערפון. ווען א מענטש האט תאוות און ווען ער האט אין זיך אזעלכע קלקולים, קען ער ממילא נישט איינשלאפן.
אבער דער וואס האט אין זיך יראת ה' וואס ברענגט אים צום לעבן, די זעלבע יראה מאכט אויך אז ער זאל נישט האבן קיין תאוות, און ער איז בבחינת "שבע" - ווי רבנו יונה ערקלערט, זאט פון תאוות. און ממילא "ילין בל יפקד רע": עס וועט ביי אים נישט דערמאנט ווערן קיין שלעכטע זאך ווען ער גייט שלאפן אויף זיין בעט, ווייל ער האט דאך נישט קיין שלעכטע תאוות, און ס'איז נישט מעגליך אז ס'זאלן ארויפקומען אויף זיין געלעגער שלעכטע בילדער ווען ער האט נישט קיין שלעכטע בילדער אין זיין מחשבה. דער דאזיגער מענטש האט געהיט זיינע אויגן, ער אנטוויקלט נישט קיין שנאה קעגן יענעם, און ער האט נישט קיין שלעכטע זאכן - און ממילא שעדיגן אים נישט די מיאוסע זאכן און שטערן נישט זיין שלאף. און פארוואס? ווייל יראת ה' האלט אים צוריק פון גלוסטן נאך די מיאוסע זאכן; די יראה איז דער וואס האלט צוריק פון אים די נעגאטיווע מחשבות און די נעגאטיווע תאוות, און זי מאכט אז ער זאל זיין זאט, און ממילא וועט ער זיך לייגן און נישט באזוכט ווערן מיט שלעכטע מחשבות פונעם טאג - ווייל ער האט באמת נישט געהאט קיין שלעכטע מחשבות במשך דעם טאג.
דער מלבי"ם ערקלערט דעם חילוק צווישן יראת ה' און יראה פון סיי וואספארא אנדערע זאך. דער וואס האט מורא פון די מאורעות העולם - פארקירצט זיין יראה דאס לעבן, ווייל זי נעמט אוועק פון אים דאס עסן און דעם שלאף. און מיר האבן שוין געזאגט מער ווי איין מאל: וואס ס'הרגעט דעם מענטש איז נישט דאס וואס ער עסט, נאר דאס וואס עסט אים אויף. די זאכן וואס שרעקן דיך אן, די אומרואיגקייט און דער כסדר'דיגער פחד - זיי פארקירצן דעם מענטשנס לעבן. ווער ס'לעבט מיט מנוחת הנפש, ווער ס'געפינט זיך נישט די גאנצע צייט אין שפאנונגען און חרדות, איז זיין לעבן פיל מער רואיג און שטיל.
און נאך מער, די דרויסנדיגע יראה ברענגט אז דער מענטש האט נישט קיין אפעטיט: ער שעדיגט זיך אליין, ס'פעלן אים וויכטיגע שפייז-שטאפן - ווייל ער ציטערט און איז באזארגט און ער האט פחדים. און דאס אלעס פאסירט ביי א דרויסנדיגער יראה. אבער דער וואס איז ירא את ה' - איז זיין יראה נישט פון דעם סארט וואס נעמט אוועק דעם אפעטיט און חרוב'ט דאס לעבן, און ברענגט רחמנא ליצלן פאר דער צייט צו מאגן-געשווירן (אולקוס), הארץ-פראבלעמען, בלוט-גערינסן און צו אלע צרות וואס ווערן פאראורזאכט צוליב אומאויפהערליכע שפאנונג און חרדה. אויב מען פרעגט צי אויך יראת ה' שעדיגט - איז דער ענטפער: ניין. בלויז די יראה פון אנדערע זאכן שעדיגט, אבער יראת ה' איז לחיים און זי איז נישט ענליך צו אנדערע יראות.
און פארקערט: דער וואס האט מורא פונעם אויבערשטן, האט שוין מער פון גארנישט קיין מורא. און ווי עס ברענגט אין חובת הלבבות וואס דער חסיד האט געזאגט: יראתך הסירה ממני היראות - דיין פחד האט אוועקגענומען פון מיר אלע אנדערע פחדים. בטח באחד ואל תפחד [פארלאז זיך אויפן איינעם און האב נישט קיין מורא]. אויב דו האסט מורא פונעם ריבונו של עולם, האסטו ממילא מער נישט קיין מורא פון גארנישט, ווייל ווער קען מיר דען שעדיגן אויסער אים? ווער קען מיר טון גוטס אדער שלעכטס - דאס הייסט עפעס וואס ווערט ביי מיר אויפגעכאפט ווי גוט אדער שלעכט - אויב נישט דער השם יתברך, ווייל באמת איז דאך אלעס שטענדיג גוט? אויב דו וועסט אריינברענגען אין זיך איין פחד, וועסטו פארמיידן פון זיך אסאך אנדערע פחדים.
און דערפאר "שבע ילין בל יפקד רע": ער זארגט נישט און ער האט נישט קיין שרעק, ער האט יראת ה', און ממילא נעמט די יראה נישט אוועק פון אים דאס עסן און ער עסט לשובע נפשו - נישט ווי יענער וואס ציטערט און איז דערשראקן פון אנדערע זאכן און האט דערפאר פארלוירן זיין אפעטיט. דער מענטש איז זאט, און ער גייט שלאפן און האט נישט קיין מורא פון קיין שום שלעכטס וואס זאל אים פאסירן, און יראת ה' וועט אים נאך צוגעבן טעג און יארן.
איין פסוק - "יראת ה' לחיים ושבע ילין בל יפקד רע" - און זעקס וועגן אים צו פארשטיין, און אלע זענען איינס. דער אבן עזרא: דער וואס איז זאט פון ג-ט'ס גוטס טראגט נישט מיט זיך דעם זכרון פון שלעכטס. רש"י: דער וואס איז ירא את ה' האט נישט קיין מורא פון קיין שלעכטס. רבנו יונה: "שבע" - זאט פון תאוות, און דערפאר וועט אויך קיין שלעכטע גזירה נישט קומען אויף אים. דער הגר"א: "בל יפקד" - ער זאל נישט ווערן געציילט צווישן די רשעים, ווייל דער שלאף איז באשאפן געווארן כדי די נשמה זאל ארויפגיין צו דער ישיבה של מעלה, און דער וואס איז זאט פון דברי תורה איז דארט באשיצט. דער רלב"ג: ווער ס'האט נישט קיין תאוות בייטאג, האט נישט קיין שלעכטע בילדער ביינאכט. און דער מלבי"ם: אלע יראות פארקירצן דאס לעבן, און בלויז יראת ה' פארמערט לעבן, ווייל זי נעמט אוועק פונעם מענטש אלע אנדערע שרעקן. און די למעשה'דיגע מסקנא איז איינע: גיין שלאפן מתוך דברי תורה, און אריינברענגען אין הארצן איין שרעק - כדי פטור צו ווערן פון אלע איבעריגע שרעקן.