פתיחה
קאפיטל י"ח אין משלי הייבט זיך אן מיט צוויי פסוקים וואס באהאנדלען צוויי גייסטיגע קראנקהייטן וואס זענען אנדערש איינע פון דער צווייטער: די ערשטע - דער פרואוו זיך אינגאנצן אפצוטיילן פון תאוה, און די צווייטע - דער מענטש וואס וויל בכלל נישט הערן און וויסן דעם אמת, נאר בלויז ארויסברענגען וואס ליגט אים אויפן הארצן. מיר וועלן גיין לויטן סדר פון די פסוקים, מיר וועלן ברענגען די ביאורים פונעם מלבי"ם, רבינו יונה און דעם גאון מווילנא, און פון זיי וועלן מיר נעמען מוסר למעשה.
פסוק א: "לתאווה יבקש נפרד" - דער מחודש'דיגער פירוש פונעם מלבי"ם
לְתַאֲוָה יְבַקֵּשׁ נִפְרָד בְּכָל תּוּשִׁיָּה יִתְגַּלָּע׃ - נאך תאוה וועט זוכן דער וואס איז אפגעשיידט, אין יעדער תושיה וועט ער צעבראכן ווערן.
דער מלבי"ם איז מדייק אין לשון הפסוק: עס שטייט נישט "לתאוה יבקש וייפרד", נאר "נפרד" - אין לשון עבר. עס רעדט זיך פון א מענטש וואס איז שוין אפגעשיידט פון דער תאוה, און יעצט זוכט ער זי. און ווער איז דאס? למשל אן אלטער אדער א קראנקער מענטש, וואס איז שוין אפגעשיידט פון תאוה צוליב זיין עלטער און שוואכקייט, און ער זוכט תחבולות אז ער זאל האבן א תאוה - דורך סממנים און משקאות וואס וועלן אריינברענגען אין אים צוריק די תאוה. עניני עריות רעדן שוין נישט צו אים, דעריבער דארף ער צוקומען צו הילפס-מיטלען כדי זיך צוריקצוברענגען אין די תאוות אריין.
און דא ווערט אויך דאס ווארט "תושיה" פארטייטשט ביים מלבי"ם אנדערש ווי געווענליך: נישט מלשון חכמה, נאר מלשון "תש" - תשות כח. דער מענטש שוואכט אפ זיין גוף מיט אלע ערליי תשות כח. ווארום דעם מענטשנ'ס זרע איז זיין כח, און אזוי ווי חז"ל זאגן "אל תתן לנשים חילך" - כפשוטו, אז ער גיט דערמיט ארויס זיין כח. און אויב זיין גוף איז ממילא שוין אלט און אפגעשוואכט, און ער שאפט זיך נאך קינסטליכע תאוות, קומט אויס אז ער שוואכט זיך אפ פיל מער ווי זיין פריערדיגער מצב.
צווייטער ביאור: די עקסטרעמע פרישות פארשטארקערט די תאוה
דער מלבי"ם טייטשט נאך א פירוש, וואס איז אויך אמת לאמיתה: ווער עס שיידט זיך אפ פון דער תאוה, אזוי ווי די נזירים וואס פלעגן זיך אפשיידן אין די מדבריות צו אן ארט וואו קיין מענטשן געפינען זיך נישט - איז זייער תאוה נאר געווארן נאך שטארקער, וויבאלד זיי זוכן די תאוה און זי איז נישט פאראן ביי זיי. "ובכל תושיה יתגלע" - אין יעדן "יש" און מציאות וואס וועט קומען פאר זיי, וועט זיך די תאוה אנטפלעקן מיט א גרעסערן שטארקייט.
און ווי ריכטיג זענען די דברים. עס איז נישטא קיין שום מעגליכקייט אונטערצודריקן א תאוה אויף אן אבסאלוטן אופן. די תורה לערנט אונז אויס דעם ריכטיגן שטייגער פון לעבן פארן מענטש: ער זאל חתונה האבן. עס איז נישטא אזא פאדערונג אז א מענטש זאל נישט נעמען קיין פרוי, נאר אדרבה - ער זאל חתונה האבן און מעורר זיין זיין יצר בנחת, ווי עס שטייט אין די ספרים. דער הקדוש ברוך הוא האט באשאפן אינעם מענטש באדערפענישן און תאוות, און דער מענטש דארף זיי אויספירן אויף א וועג פון קדושה.
דער משל פונעם פערד און דעם רייטער
מען קען דאס פארגלייכן צום משל פון א פערד און א רייטער. דאס פערד איז דער גוף, די בהמיות אינעם מענטש, און עס זוכט הנאות און תאוות. דער רייטער איז די נשמה, דער גייסטיגער טייל, און זי זוכט רוחניות: אייזקרעם מאכט איר נישט זאט, אבער א גוטע תפילה, א גוטער לימוד, א מצוה וואס ער האט מקיים געווען בהידור - די זאכן פילן אים אן. א חסד וואס מען האט געטאן מיט א איד גיט פארן מענטש א געפיל פון צופרידנהייט וואס בלייבט מיט אים אויף א לאנגע צייט נאכדעם. דאס איז א רוחניות'דיגע זאך.
איז געקומען די קריסטנטום און געזאגט: עס איז דאך דא דא א שווערער קאנפליקט, די נשמה ציט צו איין זייט און דאס פערד ציט צו דער אנדערער זייט. וואס איז די עצה? מען זאל הארגענען דאס פערד. נזירות. האב נישט קיין חתונה, עס נישט, הער זיך נישט צו צום גוף. און דעמאלט פאסירט וואס עס פאסירט, אזוי ווי הרב לסרי פארציילט: א מאנאסטיר פון מאנאכן פון איין זייט, א קלויסטער פון נזירות פון דער צווייטער זייט, און אינדערמיט א בית יתומים - און מען ווייסט נישט פון וואנעט זיי זענען געקומען. עס איז נישט קיין מציאות אז א מענטש זאל לעבן אין נזירות, און לויט דער ווירקליכקייט קען א מענטש פשוט נישט לעבן אזוי. נאך מער פון דעם: די תורה האט מתיר געווען אשת יפת תואר צוליב דעם טעם פון "מוטב שיקחנה בהיתר ולא יקחנה באיסור" - די תורה נעמט אין באטראכט אז אויב מען וועט אים נישט ערלויבן בהיתר, איז זייער מעגליך אז ער וועט עס נעמען באיסור.
אויב די קריסטן האבן געפונען א לייזונג פון הרגענען דעם פערד, האט דאס אידנטום געפונען אן אנדער לייזונג: צו געבן פארן רייטער א פאר לייצעס. מען דארף דעם פערד, און אן אים איז אוממעגלעך צו דינען דעם בורא - וואס מען דינט דאך השי"ת מיט דעם כח פון עסן, טרינקען און שלאפן. אבער מען דארף האבן לייצעס. דער פערד פון זיין זייט וואלט געשלאפן ביז צוועלף אזייגער מיטאג און געגעסן אן אן אויפהער, ער האט נישט קיין פראבלעם, ער איז דאך א פערד. דערפאר זענען געגעבן געווארן לייצעס: אין אזא שעה שטייט מען אויף, יעצט איז דא לערנען, יעצט איז דא תפילה. שלאָף - אבער וויס ווען זיך אפצושטעלן. עֵס - אבער וויס ווען זיך אפצושטעלן. און אזוי אויך ביי אלע איבעריגע תאוות.
און דערפאר אונטערשטרייכט די גמרא: כל מה דאסר לן רחמנא, שרא לן כוותיה - יעדער זאך וואס דער הקדוש ברוך הוא האט אונז פארבאטן, האט ער אונז מתיר געווען א זאך וואס איז ענליך דערצו. ער האט אונז פארבאטן בלוט - האט ער אונז מתיר געווען לעבער, וואס איז אינגאנצן פול מיט בלוט. ער האט אונז פארבאטן חזיר - האט ער אונז מתיר געווען שיבוטא, וואס האט אין זיך דעם טעם פון חזיר. ער האט פארבאטן אשת איש - האט ער מתיר געווען א גרושה, וואס איז א פרוי וואס איז געווען אן אשת איש. די גמרא וויל דיר זאגן: קעגן יעדער זאך פון איסור איז פאראן א זאך פון היתר. די תורה זאגט נישט "האלט זיך אינגאנצן אפ", נאר "ברעמס זיך". נעם - אבער מיט א גרענעץ, נישט אן קיין שיעור.
דער צוזאמגעדרוקטער שפרונג-פעדער
א מענטש זאגט צו זיך: ניין, ס'איז נישט מעגלעך, אויב איך הייב אן דערמיט וועל איך ווערן נאכגעשלעפט, דאס בעסטע איז זיך אינגאנצן אפהאלטן - און ער שפארט זיך איין פון יעדער תאווה, אפילו בהיתר. אויף דעם זאגט דער פסוק: "לתאוה יבקש נפרד" - דער וואס זוכט זיך אפצושיידן פון יעדער תאווה כדי צו זיין א קדוש עליון, וועט זיין סוף זיין אז "בכל תושיה יתגלע", ער וועט נאכגיין זיין תאווה און זי אויספירן אין יעדן "יש", אין יעדער זאך וואס איז נאר פאראן. און בדרך רמז, אפילו גאר מיאווסע און בהמי'שע זאכן, וואס א מענטש נאטירליך ציט זיך בכלל נישט צו זיי, וועלן ביי אים מער נישט זיין אויסערן תחום. פארוואס? ווי א שפרונג-פעדער: וואס שטארקער מען דריקט אים צוזאם, אלס העכער און שטארקער שפרינגט ער ארויס.
די זאך איז באקאנט און קומט אמאל פאר ביי בעלי תשובה. ווען זיי האבן נישט קיין ריכטיגע הדרכה, גייען זיי נישט אויפן גראדן וועג פון טריט ביי טריט, פון א לאנגזאמען פארשריט פון "מי יעלה בהר ה'", נאר היינט א רשע און מארגן א צדיק. דער רמב"ם באשרייבט: ביז היינט איז ער געווען פאראכט און פארהאסט, ער דאווענט און מען ווארפט אים זיין תפילה אין פנים אריין, און היינט איז ער באליבט, א נאנטער, א צדיק און א חסיד פארן מקום - און ער וויל אהינשפרינגען באלד אויפן ארט. נעכטן האט ער אנגעטון ציצית נאך א דרשה, היינט גייט ער שוין מיט א היט און רעקל, ער האט אלעס געטוישט אויף איינמאל. און א חודש שפעטער זעט מען אים נישט בלויז אויפן אלטן פלאץ וואו ער איז געווען פריער, נאר פיל ערגער. וואס איז געשען? מ'האט דערשטיקט און דערשטיקט און דערשטיקט - און דאס קען שאטן פיל מער.
די עדות פונעם חזון איש
דער חזון איש האט דערציילט אויף זיך אז ער האט אמאל געלערנט און איז אנגעקומען צו א מצב פון גרויס שוואכקייט און קאפווייטיק. ווי באקאנט פלעגט ער לערנען מיט א געוואלדיגער התמדה, שעה'ן נאכאנאנד, און מען האט געשריבן אויף אים אז אלע מעלות וואס ער האט זוכה געווען זענען געווען אינעם זכות פון דער גרויסער התמדה ברציפות. יענעם מאל האט ער מעיין געווען אין א סוגיא און געפילט אז ער קען שוין מער נישט, דער גוף איז נישט מסוגל, האט ער געזאגט צו זיך: ניין, דאס איז די עצה פונעם יצר הרע - און ער האט זיך נאך מער אנגעשטרענגט. דערנאך האט זיך, ווי עס שיינט, געפלאצט ביי אים אן אָדער, ער איז געגאנגען צום דאקטער, און מען האט אים פארבאטן צו לערנען בעיון א גאנץ יאר. ער האט געזאגט דערויף: יענע איינגערעדטע "מסירות נפש" פונעם יצר הרע האט מיר געקאסט א גאנץ יאר. א יאר אין וועלכן ס'איז אים בלויז ערלויבט געווארן צו לערנען אויבערפלעכליך און בבקיאות, און פארן חזון איש איז דאס געווען ווי צו זאגן פאר אן אויסגעהונגערטן מענטש צו עסן ברעקל ביי ברעקל, אן געווירצן. א שרעקליכע שטראף.
פון דעם זעט מען, אז ווען עס דאכט זיך פאר א מענטש אז ער גייט צו דער גרעסטער קיצוניות און דאס איז דער איינציגער וועג - זאל ער פרעגן א רב, זאל ער זיך באראטן מיט א תלמיד חכם, און נישט טון קיין זאכן אויף דער אייגענער האנט. ס'איז זייער מעגלעך אז דאס וואס דו טוסט וועט דיר נאר שאטן, און דו וועסט אנקומען צו א שווערן מצב וואס ס'וועט זיין פיל שווערער ארויסצוקריכן דערפון. בפרט איינער וואס האט תשובה געטון און דערנאך אפגעקילט און צוריקגעפאלן - איז אים זייער שווער נאכאמאל תשובה צו טון, ווייל ער האט א געפיל אז "איך בין דאך שוין דארט געווען". אזוי ווי ס'איז דאס שווערסטע מחזיר בתשובה צו זיין א פרומען מענטש: איך דאווען דאך דריי מאל א טאג, איך קובע עתים לתורה אפילו איינמאל א וואך, ס'איז פאראן א שיעור אויפן ראדיא און איך הער דאס אויס - ער פילט דאך אז ער איז גאנץ בסדר, און אויף וואס זאל מען אים מחזיר בתשובה זיין? אזוי אויך איינער וואס שנה ופירש: פאר אים איז דאס שוין נישט קיין חידוש. און וואס האט אים דאס גורם געווען? אז דער וועג אהין איז נישט געווען ריכטיג, נאר מיט א צו גרויסער קיצוניות.
דעריבער, יעדער מענטש וואס קערט זיך אום בתשובה, אדער יעדער מענטש וואס וויל נעמען אויף זיך א געוויסע חסידות, מוז זיך קודם באראטן מיט א תלמיד חכם, ער זאל זען צי דאס פאסט פאר אים, צי דאס איז לויט זיין מדרגה, אדער אפשר איז ער אריבערגעשפרונגען עטליכע דרגות און ס'איז בעסער ער זאל גיין טריט ביי טריט. אן א שיעור מענטשן קומען צו גדולי ישראל - צום רב חיים קניבסקי, צום רב עובדיה יוסף און צו פיל אנדערע - און פרעגן: איך האב תשובה געטון, איך וויל אלעס פארמאכן און זיצן לערנען אין כולל. און בשום אופן זענען זיי נישט מסכים. מען פרעגט אים: וואס טוסטו היינט? איך האב א שיעור. גיי ווייטער אן מיט דיין שיעור, לייג צו נאך א שעה, לערן א האלבן טאג אין כולל - און דאס איז אלעס. ווייל א מענטש וואס האט ביז היינט נישט געלערנט, און יעצט וויל ער איבערקערן זיין גאנצע מציאות החיים, ברענגט זיך אריין אין א דוחק און מאכט דאס הויז פאר א דרוק-טאפ: ביז היינט האסטו געברענגט צוועלף טויזנט שקל אהיים, און היינט גייסטו זיצן לערנען פון וואס? פון דעם וואס מען באקומט אין כולל? לאזט אייך נישט נארן פון די סכומים וואס מען ווייזט אין די קאמפיינס כאילו אן אברך באקומט טויזנטער שקלים פון דער מדינה - דאס איז אן אויסטראכטעניש, און מען האט שוין פיל געשריבן דערוועגן. א חבר האט אמאל געזאגט בדרך צחוק אז ער זוכט נאך אלץ די וואס האבן אים צוגעזאגט דאס געלט. בקיצור, דער פארשריט מוז זיין מיט א מאס און בהדרגה.
דאס איז דער יסוד וואס שלמה המלך לערנט אונז אויס: מען דארף גיין בהדרגה, שטופענווייז. זאלסט נישט מיינען אז אויב דו האסט זיך אפגעשיידט פון דער תאווה האסטו אפגעשאפט די תאווה - אדרבה, "בכל תושיה יתגלע", דורך דעם וועסטו אנקומען צו פיל הארבערע און שווערערע מצבים.
פסוק ב: דער כסיל וויל נישט פארשטיין, ער וויל נאר רעדן
לֹא יַחְפֹּץ כְּסִיל בִּתְבוּנָה כִּי אִם בְּהִתְגַּלּוֹת לִבּוֹ׃ - דער כסיל גלוסט נישט אין פארשטאנד, נאר אין אנטפלעקן דאס וואס ליגט אים אויפן הארצן.
רבינו יונה ערקלערט: ווען דער כסיל רעדט, וויל ער נישט וויסן דעם אמת, נאר בלויז אנטפלעקן זיין הארץ. אויב מען פרעגט א שאלה און יעדער וויל ענטפערן, איז פאראן איינער וואס עס אינטערעסירט אים דערנאך צו וויסן וואס איז דער אמת'ער ענטפער, און עס איז פאראן איינער וואס נאכדעם וואס ער האט געזאגט זיין ווארט אינטערעסירט אים שוין מער נישט וואס יענער האט צו זאגן, ווייל עס איז אים בלויז געווען וויכטיג צו לאזן הערן זיין אייגענעם קול. וויאזוי דעפינירט אים שלמה המלך? א כסיל. דער חכם זאגט: נו, לאמיר הערן, איך וויל הערן וואס דו האסט צו זאגן. דער כסיל וויל נאר ארויסברענגען דאס וואס ער האט אין מויל: "ניין, איך ווייס שוין, לאז אפ, איך קען דאס, איך האב שוין געלערנט". אזא מענטש וועט בלייבן א כסיל אויף אייביג. און דער וואס זאגט "האסט עפעס צו זאגן? אדרבה, איך וויל הערן, אפשר וועסטו מיר עפעס מחדש זיין" - אפילו אויב ער האט עס שוין אמאל געהערט, איז דאך פאראן אין א ווידערהאלטער הערה א התעוררות און פרישע פרטים. דער כסיל האט נישט קיין חפץ אין תבונה, דאס הייסט ער וויל זיך נישט פארטיפן און מתבונן זיין. אמאל מאכט ער זיך כאילו ער הערט דיך אויס: "יא יא, איך האב געהערט, הער וואס איך האב צו זאגן" - אבער ביסטו דען מתבונן געווען אין וואס מען האט געזאגט? ווען ער וואלט געוואלט מתבונן זיין, וואלט ער זיך מתיישב געווען אויף די דברים און ארויסגענומען די חכמה וואס ליגט דערין. נאר "כי אם בהתגלות לבו" - בלויז ארויסצוברענגען דאס וואס ליגט אים אויפן הארצן, און גארנישט מער.
דער גר"א לייגט צו: דער כסיל, אפילו ווען ער קומט אין בית המדרש, קומט ער נישט כדי צו לערנען תורה, ווייל באמת גלוסט ער נישט צו קיין תבונה. ער קומט בלויז כדי ארויסצוווייזן זיין אייגענע חכמה. ווען ער קומט שמועסן מיט איינעם אין לערנען, איז זיין גאנצע כוונה צו ווייזן פאר יעדן וויפיל ער קען, ווי קלוג ער איז, און אז ער ווייסט זאכן וואס אנדערע ווייסן נישט.
א שאלה וואס זוכט נישט קיין ענטפער
פון דא לערנט מען אויך א פראקטישע הנהגה: ווען א מענטש זוכט בלויז א בימה ארויסצוברענגען דאס וואס ער האט, האט נישט קיין זין אים צו ענטפערן, ווייל ער זוכט דאך גארנישט קיין ענטפער. דו לאזט אים אויסרעדן זיין ווארט - און האסט זיך איינגעהאנדלט רואיגקייט. ער האט אויסגעשפיגן זיין חלק, "כל רוחו יוציא כסיל", און גייט ווייטער. ווען ער וואלט זיך באמת פאראינטערעסירט, וואלט ער געזאגט: איין מינוט, איך וויל הערן, ערקלער מיר. אבער אפטמאל קומסטו מסביר זיין, און ער פירט ווייטער זיין ויכוח און חזר'ט איבער זיינע רייד. פרוביר פארשטיין וואס איך האב דיר געענטפערט - אפשר ליגט שוין דער ענטפער אין מיינע ווערטער? אבער דער אמת איז אז דער ענטפער אינטערעסירט אים בכלל נישט, ווייל אין דער רגע וואס דו האסט אן ענטפער - נעמסטו אים צו זיין קשיא. ביז יעצט האט ער זיך געפילט גוט מיט זיין שאלה, און דו ווילסט עס אים צונעמען. בפרט ווען די שאלה גיט אים א לעגיטימאציע פאר זיינע מעשים.
"וואו איז געווען דער רבונו של עולם ביים חורבן?" און אלע מיני שאלות פון דעם סארט. אין רוב פעלער האט נישט קיין פשט צו ענטפערן פאר אזעלכע פרעגער. ווילסט בודק זיין צי ער זוכט טאקע אן ענטפער? זאג אים: דו ווילסט באמת אן ענטפער? נעם מיין טעלעפאן נומער, קלינג מיר אן אין אזא און אזא שעה, און מיר וועלן זיצן און שמועסן. זארג זיך נישט, ער וועט נישט אנקלינגען, און ער וועט אפילו דעם נומער נישט נעמען. ער וויל נישט קיין ענטפער; ער וויל פרעגן די שאלה כדי זיך צו שפירן באקוועם מיט דעם וואס ער טוט. פרעג מיר נישט פארוואס איך היט נישט קיין מצוות - איך האב דאך א קשיא! און אויב וועסטו מיר פארענטפערן, וועסטו מיר דאך צווינגען צו היטן מצוות, דערפאר נעם איך שוין פון פאראויס נישט אן וואס דו ענטפערסט. אזוי אויך: "פארוואס דינען נישט די ישיבה בחורים אין דער ארמיי?" - זאג אים: דו ווילסט טאקע וויסן? איך קען נישט ענטפערן אויף איין פוס, קלינג מיר אן ניין אזייגער ביינאכט, אדער גיב מיר נאר א קלונג און איך וועל דיר צוריקרופן. זארג זיך נישט, דו דארפסט דיר נישט אויסליידיגן די צייט, ער וועט נישט קלינגען. רוב מענטשן וואס קומען מיט אזעלכע שאלות, קומען נישט צו פרעגן נאר מקנטר צו זיין: פארוואס שפירסטו זיך העכער פון מיר? דאס זענען בלויז רעטארישע שאלות, נישט קיין שאלות פון א מבקש אמת. מען מיינט נישט א מענטש וואס זיצט ביים שיעור און פרעגט א שאלה, נאר דעם דאזיגן סארט שאלות.
דער רשע וואס האט געפרעגט און איז געגאנגען
מען דערציילט אויף איינעם פון די גדולי ישראל וואס איז געגאנגען מיט א חבורה תלמידים, און פלוצלונג איז געקומען א לץ מיט א גרופע חברים און אים געפרעגט פאר יעדנ'ס אויגן: איך האב א שאלה אין דער הגדה של פסח. עס שטייט אז דער רשע פרעגט "מה העבודה הזאת לכם", און מען זאגט אים "אילו היה שם לא היה נגאל" - וואס מיינט דאס "אילו היה שם"? מען רעדט דאך צו אים פנים אל פנים, מען וואלט געדארפט זאגן "אילו היית שם"! ער האט זיך אונטערגעשמייכלט מיט זיינע חברים און איז אוועקגעגאנגען. האט דער רב געזאגט פאר זיינע תלמידים: דער רשע האט מיט זיין אייגענער מעשה פארענטפערט זיין קשיא. דער תירוץ איז, אז דער רשע ווארט קיינמאל נישט צו הערן קיין ענטפערס; ער פרעגט זיין שאלה און גייט זיך. און פאר וועמען דארף מען ענטפערן? פאר די צדיקים וואס זענען דא געבליבן אויסצוהערן, כדי די קשיא זאל נישט אריינדרינגען אין זיי. דעריבער זאגט מען צו זיי: וויסט זאלט איר וויסן, אויב ער - יענער רשע וואס איז שוין לאנג אוועקגעגאנגען - וואלט דארט געווען, וואלט ער נישט אויסגעלייזט געווארן.
דער חילוק צווישן א כסיל און אן אוויל
דער מלבי"ם, ווי זיין שטייגער דורכאויס דעם גאנצן ספר, מאכט א חילוק צווישן א כסיל און אן אוויל. "אוויל" קומט מלשון "אולי" - דאס איז דער ספק'דיגער טיפ, וואס פרעגט אויף יעדער זאך: ווער זאגט? וואס איז דער באווייז? ווער ווייסט צי ס'איז טאקע אזוי? דער כסיל דאקעגן, ווייסט אלעס, א געוואלדיגער בקי - דאס איז עשו. ער ווייסט אלעס, נאר ביי אים איז פאראן אן אפטיילונג צווישן דאס וויסן און דאס אויספירן למעשה: ער ווייסט יא, אבער ער גייט נאך די תאוות פון זיין הארץ.
דעריבער איז דער פסוק מדייק און זאגט נישט "לא יחפוץ אוויל בתבונה", ווייל דער אוויל גלוסט יא צו תבונה: ער פרעגט טאקע "ווער זאגט?", אבער אויב וועסטו אים אויפווייזן - וועט ער זיך פרייען. ער איז אן אמת'ער ספקן, ער האט פשוט נישט קיין באווייזן, און ווען ער וואלט נאר געקענט פטור ווערן פון זיינע ספיקות וואלט אים בעסער געווען. אבער דער כסיל ווייסט דאך אלעס. דו קומסט אים מסביר זיין - ער קען שוין דיינע רייד פיל בעסער, און ער וועט דיר נאך צוברענגען ציטאטן ווי גערעכט דו ביסט. זיין פראבלעם ליגט נישט ביים וויסן, נאר אין די תאוות וואס שלעפן אים גאר אין אן אנדער ריכטונג. דעריבער "לא יחפוץ כסיל בתבונה" בכלל: קום מיר נישט ערקלערן ווי שלעכט מיינע מעשים זענען, ווייז מיר נישט קיין אויספארשונגען אז רייכערן שאדט פאר דער געזונט. דער כסיל איז א מענטש וואס ווייסט און טוט נישט, און ער וויל עס ניטאמאל אויסהערן.
"כי אם בהתגלות לבו" - דאס הארץ איז ביי אים דער קוואל פון אלע תאוות, און ער וויל זיי זאלן זיך אנטפלעקן, דאס הייסט אויספירן למעשה אלע זיינע תאוות. און צו וואס פעלסטו אים אויס אלס א מוכיח בשער? ווי איינער האט אמאל געזאגט: דער געוויסן האט נאך קיינמאל נישט אפגעהאלטן א מענטש פון טון אן עבירה, נאר ער שטערט אים בעיקר צו הנאה האבן פון דעם וואס ער טוט. ער וועט ווייטער טון זיינע מעשים, און די געוויסנס-ביסן וועלן אים בלויז פארדארבן דעם טעם פון דער עבירה, אבער נישט אפהאלטן דערפון. אויב אזוי, דער מוסר וואס דו גיסט אים נעמט אים בלויז צו די הנאה - און דעריבער האט ער נישט קיין חפץ אין תבונה, נאר צו טון וואס עס גלוסט זיין הארץ, וואס דאס זענען תאוות לבו.
צום סך הכל:
די צוויי פסוקים לערנען אונז צוויי ווארענונגען. די ערשטע: "לתאווה יבקש נפרד" - ווער עס זוכט זיך אינגאנצן אפצוזונדערן פון תאווה, וועט זי צום סוף אויסברעכן ביי אים אין יעדער זאך, ווי א צוזאמענגעדרוקטער קפיץ. דער דרך התורה איז נישט צו הרג'נען דעם פערד, נאר אָנצוהאלטן די לייצעס: צו נעמען בהיתר, מיט א מאָס און גרעניץ, בהדרגה און מיט דער עצה פון א חכם. די צווייטע: "לא יחפוץ כסיל בתבונה" - דער כסיל זוכט נישט קיין אמת, נאר א בימה צו לאזן הערן זיין אייגענעם קול און אויסצודריקן די תאוות פון זיין הארץ, און דערפאר איז נישטא קיין שום תועלת אין די ענטפערס וואס מען וועט אים ענטפערן. דער חכם אבער, זוכט שטענדיג אויסצוהערן, זיך מתבונן צו זיין און פאראויסצוגיין טריט נאך טריט.