קאפיטל י"ח אין משלי הייבט זיך אן מיט איין פסוק וואס נעמט ארום אין זיך די גאנצע תורת התאוה: וואס די תאוה טוט צום מענטשן, ווי אזוי זי שיידט אים אפ פונעם כלל, און ווי אזוי זי נעמט אוועק פון אים די בושה. מיר וועלן זיך פארטיפן אין דעם באריכות: דער פירוש פון רש"י, די דרשת חז"ל אויף לוט, די ביאורים פון רבינו יונה, און די ווערטער פונעם ווילנער גאון.
לְתַאֲוָה יְבַקֵּשׁ נִפְרָד בְּכׇל־תּוּשִׁיָּה יִתְגַּלָּע׃ (א) - צוליב תאוה זוכט דער אפגעשיידטער, אין יעדער תושיה וועט זיין חרפה אנטפלעקט ווערן.
רש"י טייטשט: "נפרד" איז דער וואס שיידט זיך אפ פונעם קדוש ברוך הוא, דאס הייסט אז ער היט נישט קיין מצוות, און דער טעם דערצו איז ווייל ער שלעפט זיך נאך די תאוות פון זיין הארץ און נאך זיין יצר הרע. אזא מענטש - "בכל תושיה יתגלע", און "יתגלע" מיינט ער וועט נתגלה ווערן: עס וועט אנטפלעקט ווערן זיין שפלות, עס וועט אנטפלעקט ווערן זיין חרפה און בושה. און "תושיה" לויט רש"י איז די תורה, וואס ווערט אנגערופן תושיה ווייל זי מאכט שוואך דעם מענטשנ'ס כוח, און די כוונה איז: זיין חרפה וועט אנטפלעקט ווערן צווישן די לומדי תורה.
די כוונה דערפון איז פשוט: א מענטש וואס לעבט און איז באהאפטן מיט לומדי תורה, און דערנאך שיידט ער זיך אפ פון זיי און פאלט אראפ רוחניות'דיג - ווען ער וועט צוריקקומען צו דער געזעלשאפט פון לומדי תורה, וועט תיכף אנטפלעקט ווערן ווי ווייט ער איז אן עם הארץ, וויפיל ער האט שוין באוויזן צו פארגעסן פון זיין תורה, און ווי ווייט די דאזיגע רדיפה נאך תאוות האט אים געברענגט צו א מצב אז ער קען שוין מער נישט וואס ער האט פריער געוואוסט און געקענט ווען ער איז געווען א חלק פון זיי. אויב אזוי, "בכל תושיה יתגלע" - עס וועט אנטפלעקט ווערן זיין קלון צווישן די אנשי התושיה.
חז"ל דרש'ענען דעם פסוק, און רש"י ברענגט עס, אויף לוט וואס האט זיך אפגעשיידט פון אברהם. "ויבחר לו לוט את כל כיכר הירדן" - און די גמרא דרש'נט דעם גאנצן פסוק אויפן ענין פון ניאוף און זנות: "כי בעד אישה זונה עד כיכר לחם". לוט האט געוואלט גיין קיין סדום דווקא צוליב זייערע שלעכטע מעשים; דאס איז וואס האט אים געצויגן. עס זענען דא וואס האבן געזאגט בדרך צחות: פארוואס האט זיך לוט אנגעשיכור'ט און זיך אנטבלויזט אין זיין געצעלט? ווייל ער האט געזען אויף כיכר הירדן "כי כולה משקה" - ער האט געזען משקה, און איז געגאנגען אין יענעם ריכטונג. בקיצור: לוט איז נאכגעלאפן זיינע תאוות.
און וואס איז געווען זיין סוף? "בכל תושיה יתגלע" - זיין קלון איז נתגלה געווארן אין די בתי כנסיות און בתי מדרשות, און דאס אויף צוויי אופנים: איינס, אז יעדעס איינציג יאר ליינט מען פון פריש די בושה'דיגע מעשה פון לוט מיט זיינע טעכטער. און צווייטנס, "לא יבוא עמוני ומואבי בקהל ה'" - עס איז נגזר געווארן אז זיין זרע וואס איז ארויסגעקומען פון זיינע טעכטער זאל נישט קומען אין קהל ה'. קומט אויס אז דער וואס זוכט תאוה, בכל תושיה יתגלע: עס ווערט אנטפלעקט און פארשפרייט זיין חרפה און זיין שפלות.
רבינו יונה ערקלערט אז דער פסוק קומט רעדן בגנות פון דער תאוה: א מענטש וואס זוכט די תאוות פון זיין הארץ - שיידט ער זיך אפ פון יעדן חבר. און די זאכן זענען וואונדערליך ריכטיג: מיינע תאוות און דיינע תאוות זענען דאך נישט די זעלבע. ווען איך גלוסט צו איין זאך, גלוסט דיר גאר עפעס אנדערש, און איך בין נישט גרייט מוותר צו זיין אויף וואס איך גלוסט צוליב דעם וואס דו גלוסט. דערפאר ווען עס איז פאראן א גרופע פון מענטשן און יעדער איינער איז א בעל תאוה - "יבקש נפרד": ער זוכט זיך אפצוזונדערן, ווייל זיין תאוה שטימט נישט מיט די אנדערע, און ער איז נישט גרייט מבטל צו זיין זיין תאוה צוליב דער תאוה פון יענעם. און אזוי ברענגט ער אויף זיך א ריחוק פון אלע זיינע חברים.
וואו זעט מען דאס בעיניים? עס זיצט א חבורה פון מענטשן, און פלוצלונג זעט מען ווי איינער דרייט זיך אינדרויסן. וואס טוט ער דארט? ער האט געלוסטיגט צו רויכערן. דא האסטו "לתאווה יבקש נפרד" - ער שיידט זיך אפ פון יעדן איינעם, ווייל ער האט א תאוה וואס ער מוז אויספירן.
אינעם פסוק ווערט געזאגט נאך א זאך אויפן בעל תאווה: נישט בלויז אז ער שיידט זיך אפ פון זיינע חברים צוליב דער תאווה, נאר ער שעמט זיך אפילו נישט ווען ער קומט דורך איר צו א גרויסן ביזיון. די תאווה פארבלענדט זיינע אויגן פון זען דעם דופי און די גנות וואס ליגט אין איר.
א משל: א מענטש אנגעטון בכבוד'יג גייט פארביי א מיסטקאסטן, און פלוצלונג זעט ער דארט עפעס וואס ער קען מעגליך נוצן. וויפיל איז דאס ווערט? צוואנציג שקל, דרייסיג שקל - קויף עס! אבער ניין, א שאד, מען האט עס סתם אוועקגעווארפן. און וואס טוט ער? ער זוכט וויאזוי ארויפצוקלעטערן אויפן מיסטקאסטן כדי עס ארויסצונעמען. און יעצט טראכט אריין, א באקאנטער זיינער גייט דארט פארביי און זעט אים - וואספארא בושה, וואספארא ביזיון, "וואס ביסטו, א היימלאזער? וואס גרובסטו אין די מיסטקאסטנס?". אבער קעגן דער תאווה קען ער זיך נישט שטעלן. וויבאלד ער האט אין זיך א תאוות הממון און ער האט דארט געזען עפעס וואס אינטערעסירט אים, איז ער גרייט אנצוקומען צו א מצב פון א פולקאמען ביזיון. דאס מיינט "בכל תושיה יתגלע": זיין שאַנד וועט זיך אנטפלעקן פאר די אויגן פון די חכמים וואס זעען זיין צושטאנד.
נאך א ביאור ברענגט רבינו יונה: "יתגלע" - אז ער דרוקט אויס זיינע תאוות מיט זיינע ליפן. עס איז דא א מענטש וואס האט א תאווה אבער ער באהאלט עס כאטש, און עס איז דא א מענטש וואס באהאלט עס נישט נאר ער אנטפלעקט עס פאר אנדערע, און מיט די דאזיגע רייד דערנידערט ער זיך און ברענגט אויף זיך א גרויסן ביזיון. א מענטש זאגט: "קוק אויף יענעם מענטש, ווי שטארק גלוסט זיך מיר יעצט אים אנצושלאגן" - דו זאגסט דאס כדי אויסצודריקן דיין הארצנס תאווה, אבער דער וואס הערט דיך זאגט: קוק וואספארא נקלה'דיגער מענטש, וויאזוי קלערט ער בכלל פון אזא זאך, אויפצוהייבן א האנט אויף יענעם? און תיכף פאלט דיין ווערט אין זיינע אויגן. דער בעל תאווה שעמט זיך אפילו נישט פאר די חכמים: ער איז גרייט צו דערציילן פון אלע זיינע פריוואטע ענינים און נארישקייטן וואס שטעלן אים אראפ אין א נעגאטיוון ליכט, און פון גרויס נאכיאגן די תאווה שפירט ער אפילו נישט דעם ביזיון.
עס איז אמאל געווען א מעשה ביי א שמחת אירוסין. עס איז אנגענומען אז א מענטש גיט ביי זיין שמחה צדקה פאר די נויטבאדערפטיגע וואס קומען מאנען. און אט זעט מען ווי דער אבי החתן קומט צו צום אבי הכלה און דערציילט אים מיט שטאלץ: "האסט געזען יענעם וואס איז געקומען דא קלויבן צדקה? האסט געזען ווי איך האב אים אפגעפטרט? איך האב אים געזאגט אז איך האב נאר א שטר פון הונדערט אדער צוויי הונדערט, און פאַרטיג". כאטש שעמען זאלסטו זיך! דו ווילסט נישט געבן - גיב נישט; דו האלטסט אז ער איז נישט ערליך - גיב נישט. אבער פארוואס קומסטו און בארימסט זיך דערמיט, און דערציילסט ווי אזוי דו האסט באליידיגט א מענטש וואס איז געקומען בעטן צדקה? "בכל תושיה יתגלע" - אפילו פאר חכמים אנטפלעקט זיך זיין קארגקייט, עס אנטפלעקן זיך זיינע נאטורן און פארדארבענע מדות. דאס איז דער מענטש וואס יאגט נאך זיין תאווה אן קיין צוימונג, און אויף אים שטייט "יִכָּלֵם לא ידע", און עס שטייט "כי הילל רשע על תאוות נפשו" - דער רשע קומט און בארימט זיך מיט די תאוות פון זיין נפש און מיט די נישט-ערליכע מעשים וואס ער האט געטון.
אמאל איז אויסגעקומען צו זיין אין א פלאץ וואו עס זענען געזעסן מענטשן וואס היטן נישט קיין תורה ומצוות, און יעדער איז געזעסן און זיך בארימט מיט די "קאמבינאציעס" וואס ער האט אפגעטון אויף אנדערע. עס איז געווען ממש דערציטערנד. איינער דערציילט ווי אזוי ער האט פארקויפט א נסיעה אין באסעס פאר א טאפלטן פרייז און נאך מער פונעם קאנקורענט, און ווי ער האט מסביר געווען פארן קונה אז ביי אים זענען פאראן ארטאפעדישע זיצן און א מזגן; און ווען דער קונה איז געקומען מיט טענות אז דער מזגן האט נישט געארבעט, האט ער אים געענטפערט: "איך האב געזאגט אז עס איז דא א מזגן אינעם באס, איך האב נישט געזאגט אז איך וועל אים אנצינדן - אנצינדן דעם מזגן קאסט נאך צוויי הונדערט שקל". ער זיצט און דערציילט אן קיין שום בושה ווי ער האט אפגענארט מענטשן. וואס דערציילסטו? אז דו ביסט א גנב? נאר א מענטש וואס איז א בעל תאווה שפירט שוין מער נישט קיין בושה - "יהלל רשע על תאוות נפשו". ער זעט נאך דערין א מעלה פאר זיך: קוקט ווי קלוג איך בין, ווי פיקח איך קען דרייען. און דאס איז א זאך וואס איז גאר פסול און קארופטירט. "בכל תושיה יתגלע" - ער איז גרייט זיך צו אנטבלויזן מיט זיין שאַנד אפילו בתוככי א גרויסן עולם און פאר קלוגע לייט, אן קיין שום ברעקל בושה.
רבינו יונה לייגט צו א ביאור וואס מען דארף פארשטיין לויטן המשך. און מיר וועלן פריער דערמאנען: די חלוקת הפרקים וואס איז אנגענומען ביי אונז שטאמט נישט פונעם מחבר פונעם ספר, נאר עס איז א שפעטערדיגע חלוקה פון עטליכע הונדערט יאר צוריק וואס איר מקור איז נישט קיין אידישער. די אידישע חלוקה איז צו פרשיות - פתוחה און סתומה - און נישט צו קאפיטלעך. דעריבער איז נישט קיין וואונדער אויב מען טייטשט דעם פסוק לויט ווי ער באהעפט זיך צום סוף פונעם פריערדיגן פרק: דאס איז נישט קיין אנדערער פרק, נאר פסוק נאך פסוק.
אין די פריערדיגע פסוקים האט מען גערעדט איבער דעם ענין פון רייד: "גַּם אֱוִיל מַחֲרִישׁ חָכָם יֵחָשֵׁב", "חֹשֵׂךְ אֲמָרָיו יוֹדֵעַ דָּעַת, יְקַר רוּחַ אִישׁ תְּבוּנָה". זאגט רבינו יונה אז אויך אונזער פסוק רעדט פון דיבור: ווער עס גלוסט נאך תאוות האט נישט קיין צוימונג פאר זיין גייסט, און ער רעדט וואס זיין הארץ גלוסט, און דורך דעם "יבקש נפרד". אויב דו קענסט ארויפלייגן א צוימע אויף דיין מויל, ווייסטו צו זאגן צו זיך אליין: דא פעלט נישט אויס צו רעדן, דא דארף מען דאס נישט זאגן. אבער אויב דו טוסט נישט אזוי - וועט דיך קיינער נישט קענען פארטראגן, ווייל דיין צונג איז אלעמאל גרייט צו שיסן. אלעס וואס קומט דיר נאר אויפן געדאנק זאגסטו גלייך: אפילו אויב עס איז חוזק אויף יענעם, אפילו אויב עס מאכט אוועק יענעמס רייד, אפילו אויב עס שטעלט יענעם אראפ אין א נעגאטיוון ליכט.
אזעלכע מענטשן זענען ממש נעבעכדיג: אלעס וואס קומט זיי אויפן הארצן לאזן זיי ארויס, עס איז נישט פאראן ביי זיי א מצב וואו זיי זאלן קענען שווייגן און איינהאלטן זייערע רייד. וואס ער האט נאר - ווי חז"ל זאגן: "איידי דבעיתא ליה, מיד טריד", ער גיסט עס גלייך ארויס. אזא מענטש איז זייער שפל, און ער איז א בעל תאווה. עס איז דא א מענטש וואס זיין תאווה איז געלט, און עס איז דא א מענטש וואס זיין תאווה איז דיבור - ער איז נישט ביכולת צו שווייגן. היינט איז דא אן אויסדרוק: "וויפיל קען ער האקן א קאפ". ער רעדט און רעדט, און ער מוז אלעמאל עפעס זאגן; און ווען ער האט נישט וואס, וועט ער רעדן אויף יענעם, און לאכן פון דיר, און מבזה זיין יענעם, און חוזק מאכן פון א ווארט וואס דו האסט געזאגט. דאס איז די תאווה פון וואס מיר האבן גערעדט: "גם אוויל מחריש חכם ייחשב" - די תאוות הדיבור.
און וואס איז די תוצאה דערפון? "יבקש נפרד" - דער דאזיקער מענטש וועט נישט האבן קיין פריינט און ליבהאבער, יעדער וועט זיך אפשיידן פון אים. ווער קען שטיין לעבן דיר? ווער קען די גאנצע צייט פארנעמען רייד פון גנאי, ליצנות און שפאט? און דערצו: "כי יחטא ויאשם בדבריו לחבריו" - עס ליגט דערין א חטא און דו וועסט זיכער נכשל ווערן, וויבאלד "כל המרבה דברים מביא חטא", און "ברוב דברים לא יחדל פשע": מיט פיל רעדן וועסטו מוזנדיג באליידיקן יענעם און זאגן א שלעכט ווארט. און אפילו אויב דו וועסט זאגן אז דו טשעפעסט קיינעם נישט - "כי יהיו למשא רוב דבריו". איז דיר דען אנגענעם אז עמיצער זאל דיך אפשטעלן און זאגן: "ביסטו גרייט אונז צו שענקען עטלעכע מינוט שטילקייט? דו רעדסט שוין א שעה און א האלב אן אויפהער"? מענטשן זאגן: לאד אים נישט איין, פאריקע מאל האט ער אונז צעבלאזן דעם קאפ. א מענטש וואס באהערשט נישט זיין תאוות הדיבור, אפילו אויב ער טשעפעט נישט קיינעם - דער עצם פאקט אז ער הערט נישט אויף צו רעדן ברענגט דערצו אז מענטשן זאלן נישט וועלן זיין געזעלשאפט.
רבינו יונה לייגט נאך צו: "בכל תושיה יתגלע" - אין יעדער זאך פון חכמה אנטפלעקט און גיט ער ארויס זיין דעה, כאטש ער האט קיין חכמה נישט געלערנט, "כי כן מידת המתאווים לדבר ולהשיב". און ווי ריכטיק דאס איז. עס איז פאראן א מענטש וואס ווייסט אלץ: פרעג אים וואס ער האט געלערנט, וואס זיין היסטאריע איז - און דאך, וואס אימער דו פרעגסט אים, אלעס ווייסט ער. מען זאגט דאך: אויב דו טרעפסט א מענטש וואס אין פינף מינוט ווייזט ער דיר אלץ וואס ער ווייסט - זאלסטו וויסן אז דאס איז טאקע אלץ וואס ער ווייסט. אלעס האט ער ארויסגעגעבן אין פינף מינוט, און שוין.
דוקא די חכמים רעדן זיך נישט אויס אויף יעדער זאך און זיי מוזן נישט כסדר זאגן א מיינונג; ובפרט אין א נושא וואס זיי זענען נישט בקי דערין, וועלן זיי זאגן: אין דעם ענין וויל איך בעסער נישט רעדן. אבער דער עם הארץ און דער נאר, די וואס מוזן שטענדיג לאזן הערן זייער קול, רעדן אויף יעדן נושא אן קיין שום ברעקל ידיעה. ער האט אמאל געהערט עפעס אן אויבערפלעכליכע זאך - און שוין פארשטייט ער, שוין האט ער וואס צו זאגן, ער זאגט דעות, נעמט א צד, און טענה'ט זיך. דאס זענען מענטשן וואס גלוסטן צו רעדן: "בכל תושיה" - אפילו אין תושיה וואס ער האט נישט קיין שום מושג דערין - "יתגלע", אין זיי אלע אנטפלעקט ער זיין מיינונג.
דער גאון מווילנא טייטשט דעם פסוק כאילו דער סדר איז: "נפרד יבקש לתאווה". ווער עס שיידט זיך אפ פון דער תורה - וואס איז די ערשטע זאך וואס ער זוכט? תאווה. און ווי אמת דאס איז. מען זעט דאך, השם ישמור, די ערשיינונג פון נושרים, די וואס האבן נישט אויסגעהאלטן; וואס איז די ערשטע זאך וואס זיי גייען טאן? נאכיאגן תאוות. לכאורה, האסט פארלאזט די ישיבה - גיי זוך דיר אן אנדערע ראם, זוך אן ארבעטס-פלאץ, פלאנעווע דעם המשך פון דיין וועג. און מען דינגט זיך דא נישט אויף דעם עצם באשלוס צי ער איז ריכטיק צי נישט; לאמיר אננעמען אז ער האט באשלאסן אז ישיבה פאסט נישט פאר אים - זאל ער גיין זוכן עפעס אנדערש. אבער ניין: די ערשטע זאך וואס ער זוכט איז תאוות. ביז איצט איז געווען א משגיח, א ראש ישיבה, איך בין געווען געבונדן; איצט בין איך נישט אין ישיבה - "שלום עלייך נפשי".
איך האב אמאל געלייענט דברים וואס א געוועזענער מיטגליד פון "אגודת הלל" האט געשריבן. דער נאמען "הלל" איז גענומען פונעם פסוק "כי הילל רשע על תאוות נפשו". דאס איז אן ארגאניזאציע וואס עלטערן האבן געגרינדעט וועמענס זון איז אראפ פון דרך און זיי האבן פרובירט אים צוריקצוברענגען, אבער עס איז פארוואנדלט געווארן אין א מין גמ"ח פון הילף און שטיצע פאר מענטשן וואס ווילן פארלאזן די דת; זיי האבן א פלאץ וואו מען העלפט זיי זיך איינגלידערן. יענער מענטש, וואס בסופו של דבר האט ער תשובה געטאן, דערציילט: נאכדעם וואס איך האב פארלאזט די ישיבה, איז די ערשטע זאך וואס איך האב געוואלט געווען איינצושלינגען די וועלט. ביז איצט איז דאס אסור און יענץ אסור - און איצט אלעס. און טאקע אלעס איז געווען: טעלעוויזיע, ווידעא, אינטערנעט, תענוגים ככל אוות נפשך. אבער עס קומט א שטופע וואו דו פארשטייסט אז דאס איז בעצם נישט קיין לעבן. דו האסט זיך געפילט ווי א פארהונגערטער וואס מען האט אים דערלאנגט עסן - גוט, און וואס איצט? און דאן ווערט דיר פלוצלונג קלאר אז קיינער שטייט נישט הינטער דיר. וואס טוען זיי פאר דיר? זיי נעמען דיר ארויס אויסנווייניג, העלפן דיר אנפילן דיינע תאוות. אבער וואס ווייטער? ווער העלפט מיר פון דא און ווייטער? און פלוצלונג זעסטו אז דו ביסט אליין. דאס איז "לתאווה יבקש נפרד".
און מען קען זאגן נאך מער פון דעם. אויב מען וויל אפשאצן אין פראצענטן וואס זענען די סיבות פארוואס א מענטש פארלאזט דעם עסק התורה און שמירת התורה והמצוות - איז דער תירוץ תאווה. אמאל איז נאך געווען א געוויסער מחסום פון בושה, און דער מענטש האט דאס געמוזט איינוויקלען אין אן אצטלא פון זוכן וויסנשאפט, השכלה, ברייטערע האריזאנטן און העכערע לימודים, אבי מען זאל אים נישט אנקוקן ווי א שוואכער מענטש וואס האט נישט געקענט ביישטיין זיינע תאוות. היינט זאגט מען דאס אפן: "איך האב זיך געפילט צו שטארק איינגעצוימט, דא פיל איך זיך פיל מער פריי". דער בושה-מחסום איז אראפגענומען געווארן. אלע דרויסנדיקע תירוצים וואס ער וועט דיר פארציילן - דער משגיח האט מיך נישט פארשטאנען, דער ראש ישיבה האט מיך מזלזל געווען - זענען נישט מער ווי אן אצטלא, א צודעק און א פייגן-בלאט צו פארענטפערן זיין מעשה. וואס באהאלט זיך אונטער דעם אלעם? תאווה.
און אזוי אויך איז דער עיקר סיבה פארוואס א מענטש טוט נישט קיין תשובה - די תאווה. ווען א מענטש האלט ביים חוזר בתשובה ווערן, איז דער ערשטער חשבון נישט צי דאס איז אמת צי נישט, צי דאס איז מחייב צי נישט, צי עס איז פאראן אויבן א גן עדן און גיהנום. זאלט איר וויסן: דער דאזיקער טייל פון איבערצייגונג איז דער גרינגסטער און פשוט'סטער; זיך איבערצייגן אז עס איז דא א בורא עולם קען מען אין איין דרשה, און אויפווייזן אז די תורה איז אמת איז דער פשוט'ער טייל. דער שווערער טייל איז אריבערצוגיין דעם פסיכאלאגישן שוועל: פון מארגן אן איז מער נישטא אזא זאך ווי אויפשטיין אינדערפרי, טרינקען קאווע, עסן א שטיקל קוכן און גיין אין דער ארבעט; פון מארגן אן דארף מען לייגן תפילין, און סוף וואך איז דא שבת. אויף וואס גיב איך אויף? מען דארף אויפשטיין פריער, אוועקגעבן צייט פאר תפילה, מוותר זיין אויפן שפיל אום שבת, אויפן שפאציר מיט די חברים. פרעגט יעדן בעל תשובה וואס איז געשטאנען אין די לבטים - דער ערשטער חשבון איז געווען שכר כנגד הפסד: וואס גיי איך ענדערן אין מיין לעבן, אויף וועלכע תאוות גיי איך אויפגעבן. וויאזוי מאך איך פון זיך, פון א מענטש וואס ביז היינט האט נאכגעיאגט תענוגים, א מענטש וואס וועט אנהויבן נאכיאגן מושכלות - דאס איז דער שווערער און קאמפליצירטער טייל.
און דאס איז "לתאווה יבקש נפרד": ווער שיידט זיך אפ פון דער תורה? דער וואס זוכט תאווה. ווער בינדט זיך נישט צו צו דער תורה? דער וואס זוכט תאווה. און ווער עס איז גרייט מקריב צו זיין זיינע תאוות אויפן מזבח פון תורה און קדושה - ער איז דער מענטש וואס וועט באמת עוסק זיין אין תורה און זיך אנבינדן אין איר.
און נאך מער: ווען א מענטש פארלאזט די תורה, פארלאזט ער איינע פון די גרעסטע שמירות וואס ער פארמאגט קעגן דער תאווה. דער רמב"ם ברענגט אז אויף דער תורה ווערט געזאגט "באהבתה תשגה תמיד" - אויב א מענטש איז פארטיפט אין דער ליבע צו דער תורה, איז ער צוגעבונדן צו קדושה; און אויב נישט, וועט ער בלית ברירה זיין פארטיפט אין ליבע צו אנדערע זאכן. און אזוי אויך זאגט דער רמב"ם אז קיין מחשבת עריות געפינט זיך נישט נאר אין א הארץ וואס איז ליידיג פון חכמה. אויב מען האט אנגעפילט דאס הארץ מיט חכמה - גייען עריות און אלעס איבעריגס ארויס פונעם מענטש; און אויב מען האט עס נישט אנגעפילט מיט חכמה, רוען דערין נחשים ועקרבים. דאס איז וואס דער גאון זאגט אין "דברי שלמה": ווער עס שיידט זיך אפ פון דער תורה האט פארלאזט די גרעסטע שמירה קעגן די דאזיגע נחשים ועקרבים, וממילא אין דעם מאמענט וואס ער שיידט זיך אפ ווערט ער תיכף נאכגעשלעפט נאך זיינע תאוות, און ער האט מער נישט קיין מגן וצינה וואס זאלן אים היטן.
אויף "בכל תושיה יתגלע" זאגט דער ווילנער גאון: יתגלה קלונו בכל - זיין חרפה וועט אומעטום אנטפלעקט ווערן. און די גמרא אין מסכת פסחים רעדט מיט גרויס שארפקייט וועגן א תלמיד חכם וואס מערט אן מיט סעודות אויף יעדן פלאץ, און רופט אים אן "בר מלחך פינכי" - א לעקער פון שיסלעך (און פון דא שטאמט דער באקאנטער אויסדרוק ביים אלטן דור: "מלחך פנכה"). עס רעדט זיך פון א תלמיד חכם וואס פארמאגט נישט קיין כבוד פאר דער תורה וואס אין אים: יעדע געלעגנהייט וואס מען רופט אים - עס איז פאראן א סעודה, קומט ער; עס איז פאראן עסן, קומט ער. און מען זעט אים מקפיד זיין אז ס'זאל אים נישט פעלן קיין איינע פון די דריי מנות, און אויב מען קען באקומען פונעם קעלנער נאך א מנה - אויך א דריטע און א פערטע; און אויך פון די קינוחים איז ער מדקדק צו נעמען פון יעדן סארט, און ער נעמט נישט בצמצום, כדי ס'זאל נישט זיין קיין ספק צי ער איז יוצא געווען ברכת המזון, און אפילו צוליב בל תשחית, ווייל מען ווארפט עס דאך ממילא ארויס צום סוף. וויאזוי רעדן מענטשן אויף אים? "האסט געזען יענעם רב? ביי יעדע חתונה קומט ער פון אנפאנג ביזן סוף, עס קוקט אויס ווי ער קומט בלויז צו עסן". וואס פאר א בזיונות, און וואס פאר א בושות, און דאס איז א ביזיון פאר דער תורה - און די גמרא זאגט אויף אים גאר שארפע דברים.
דאס איז "בכל תושיה יתגלע": וויבאלד ער האט פארלאזט די תורה האט ער זיך מדבק געווען אין תאוות, און וויבאלד ער האט זיך מדבק געווען אין תאוות ווערט זיין קלון נתגלה אין יעדער תושיה - זיין תאווה ווערט נתגלה פאר די חכמים און פאר א גרויסן עולם וואס זעען זיינע מעשים. אבער ווי מיר האבן געזאגט, ער אליין שפירט עס נישט: וויבאלד ער יאגט זיך נאך זיינע תאוות, פילט ער נישט וואס עס קומט פאר מיט אים און ער דערשפירט נישט זיין ביזיון.
איין פסוק, און וויפיל פנים'ער ער פארמאגט. לויט רש"י: דער וואס שיידט זיך אפ פונעם הקדוש ברוך הוא צוליב זיין תאווה - ווערט זיין קלון נתגלה צווישן די לומדי תורה, און לוט איז דער אייביגער ביישפיל דערצו. לויט רבינו יונה: א בעל תאווה שיידט זיך אפ פון זיינע חברים ווייל ער איז נישט גרייט מוותר צו זיין אויף זיין תאווה, און ער שעמט זיך נישט צו ווערן נתבזה און אנטפלעקט אפילו זיינע תאוות מיט זיינע ליפן; און א בעל תאווה צום רעדן, וואס קען נישט חושך זיין אמריו און זאגט א דעה אויף יעדן ענין וואס ער פארשטייט נישט דערין, ברענגט דערצו אז אלע זאלן זיך אפשיידן פון אים. און לויטן ווילנער גאון: "נפרד יבקש לתאוה" - ווער עס שיידט זיך אפ פון דער תורה, איז די ערשטע זאך וואס ער זוכט א תאווה, ווייל ער האט פארלאזט דעם גרעסטן מגן קעגן די נחשים פונעם יצר. פון דא קומט ארויס די מסקנא למעשה: די תאווה איז די ריכטיגע סיבה פארוואס מען פארלאזט די תורה און דער גרויסער מכשול אויפן וועג צו תשובה, און ווער עס איז גרייט מקריב צו זיין זיינע תאוות אויפן מזבח פון דער תורה - ער איז דער וואס וועט זוכה זיין באמת זיך מדבק צו זיין אין איר.