ביים סוף פונעם ערשטן פרק האבן מיר געזען די שווערע תוכחה וועגן מקריב זיין בעלי מומים - א בלינדן, א קרומען און א קראנקן. פרק ב' הייבט זיך אן מיט א דירעקטן ווענדונג צו די כהנים אליין: נישט נאר די וואס ברענגען זענען שולדיג, נאר בעיקר די וואס האבן געדארפט שטיין ביים טויער און צוריקהאלטן. פון דא גייט דער נביא ווייטער און באשרייבט דעם ברית הכהונה אויף אירע צוויי זייטן - וואס דער הקדוש ברוך הוא גיט און וואס ער פאדערט - און ווי אזוי די כהנים פון יענעם דור האבן משחית געווען דעם דאזיגן ברית.
וְעַתָּה אֲלֵיכֶם הַמִּצְוָה הַזֹּאת הַכֹּהֲנִים׃ - און איצט, צו אייך איז די דאזיגע מצוה, די כהנים.
דער רד"ק ערקלערט: די כהנים זענען געווען די וואס האבן מקבל געווען דעם פארדארבענעם קרבן פון די הענט פון די וואס האבן אים געברענגט. אויף אייך איז געלעגן די פליכט זיי צוריקצוהאלטן, זיי אויסצולערנען אז אזא קרבן פאסט נישט מקריב צו זיין פארן אויבערשטן, אזוי ווי די תורה האט פארבאטן. "המצוה הזאת" איז די מצוה וואס ליגט אויף אייך - אנצוּווארענען און צוריקהאלטן דאס פאלק פון ברענגען בעלי מומים.
דער מלבי"ם לייגט צו אז עס איז דא דא א ציווי אויף להבא: פון יעצט און ווייטער באפעל איך אייך אז איר זאלט אכטונג געבן דערויף און ווארענען דאס פאלק. לייגט קאפ פון יעצט און ווייטער - זיי אנצוּווארענען.
אִם־לֹא תִשְׁמְעוּ וְאִם־לֹא תָשִׂימוּ עַל־לֵב לָתֵת כָּבוֹד לִשְׁמִי אָמַר יְהֹוָה צְבָאוֹת וְשִׁלַּחְתִּי בָכֶם אֶת־הַמְּאֵרָה וְאָרוֹתִי אֶת־בִּרְכוֹתֵיכֶם וְגַם אָרוֹתִיהָ כִּי אֵינְכֶם שָׂמִים עַל־לֵב׃ - אויב איר וועט נישט אויסהערן, און אויב איר וועט נישט נעמען צום הארצן צו געבן כבוד פאר מיין נאמען, זאגט ה' צבאות, וועל איך שיקן אין אייך די קללה, און איך וועל פארשעלטן אייערע ברכות, און איך האב עס שוין פארשאלטן, ווייל איר נעמט עס נישט צום הארצן.
"אם לא תשמעו" - דאס איז מצד דער התראה וואס איך ווארן אייך. "ואם לא תשימו על לב" - דאס איז מצד דער אייגענער התבוננות, די האר פונעם שכל. איר דארפט אריינלייגן דעם שכל און זיך פארטראכטן אז עס פאסט אפצוגעבן כבוד פארן אויבערשטן ווי עס געהער צו זיין, און נישט ברענגען פאר אים א בלינדן, א קראנקן און א קרומען. דער שכל אליין פאדערט צו געבן כבוד פארן אויבערשטן יתברך. און אויב אפילו דאס וועט איר נישט נעמען צום הארצן - "ושלחתי בכם את המארה".
וואס איז די מארה? אינעם פריערדיגן פרק איז געזאגט געווארן "ארור נוכל ויש בעדרו זכר" און ער ברענגט פונדעסטוועגן א בעל מום. דער זעלבער "ארור" איז די מארה וואס וועט געשיקט ווערן אין אייך. און וואס מיינט "וארותי את ברכותיכם"? איר, די כהנים, בענטשט דאס פאלק מיט ברכת כהנים, נאכן מקריב זיין דעם קרבן, ווי עס שטייט "ושמו את שמי על בני ישראל ואני אברכם" - אז דורך אייך בענטשט דער הקדוש ברוך הוא דאס פאלק. אבער איצט, ווען איר פארטרייבט שם שמים פון כלל ישראל און חילול השם'ט זיין נאמען, וועל איך איבערדרייען אייער ברכה אויף א קללה. און נישט בלויז אויף להבא: "וגם ארותיה" - איך האב דאס שוין געטאן בפועל, וויבאלד איר נעמט עס נישט צום הארצן, האב איך שוין פארוואנדלט אייערע ברכות אין קללות.
הִנְנִי גֹעֵר לָכֶם אֶת־הַזֶּרַע וְזֵרִיתִי פֶרֶשׁ עַל־פְּנֵיכֶם פֶּרֶשׁ חַגֵּיכֶם וְנָשָׂא אֶתְכֶם אֵלָיו׃ - אט שילט איך אייך אפ דעם זוימען, און איך וועל צעשפרייטן מיסט אויף אייערע פנימ'ער, דעם מיסט פון אייערע יום-טוב קרבנות, און מען וועט אייך אוועקטראגן צו אים.
חגי און זכריה האבן צוגעזאגט פארן פאלק אז פון דער שעה וואס זיי וועלן אנהייבן בויען דעם בית המקדש און מקריב זיין קרבנות, וועט רוען א ברכה אינעם זוימען וואס זיי פלאנצן: כאטש יעצט זעט איר נישט קיין ברכה, ווען איר וועט אנהייבן די עבודת הקודש וועט איר זען ווי די ערד גיט איר פרוכט. יעצט זאגט זיי דער אויבערשטער: וויבאלד איר היט נישט די משמרת הקרבנות ווי עס דארף צו זיין, און איר ברענגט א קרומען און א קראנקן, "הנני גוער לכם את הזרע" - איך וועל אנשרייען דעם זוימען אז ער זאל נישט וואקסן צו א ברכה.
"וזריתי פרש על פניכם" - די דאָזיקע קרבנות זענען דאָך פּסול, און וואָס בלײַבט פֿון זיי איבער? פֿון זיך אַליין איז דער קרבן פּסול פֿון אַרויפֿצוגיין צום אויבערשטן, און דאָס וואָס בלײַבט פֿון אים איז דער פּרש, דער מיסט און די אַש וואָס זענען איבערגעבליבן. דאָס, זאָגט דער אויבערשטער, וועל איך צעשפּרייטן אויף אײַערע פּנימער. און אַזוי אויך דעם פּרש פֿון די קרבנות וואָס איר זענט מקריב אין די ימים טובים - "פרש חגיכם". "ונשא אתכם אליו" - דער מלבי"ם טײַטשט אַז "נשא" איז אַ לשון פֿון פֿאַרברענען, ווי "וישאם דוד ואנשיו", "והמשאת החלה לעלות". דאָס הייסט: דאָס פֿײַער וועט פֿאַרברענען און פֿאַרלעשן אויך אײַך, און איר וועט ווערן ווי דער פּרש און די אַש וואָס ווערן פֿאַרברענט.
דאָ זאָגט דער מלבי"ם אַן אינטערעסאַנטע זאַך. מיר זעען אַז די קרבנות אַליין ווערן אָנגערופֿן חגים: "ולא ילין חלב חגי עד בוקר", און דאָ "פרש חגיכם". די פֿראַגע איז וואָס איז פֿריִער פֿאַר וואָס: צי ווערט דער קרבן אָנגערופֿן אַ חג ווײַל מען איז אים מקריב אין חג, צי אפֿשר ווערן די ימים טובים אָנגערופֿן חגים אויפֿן נאָמען פֿונעם קרבן וואָס הייסט חג? די פּשוטע סברא וואָלט געווען אַז דער חג איז דער יום טוב, און דער קרבן הייסט אויף זײַן נאָמען. אָבער דער מלבי"ם זאָגט פֿאַרקערט: די קרבנות הייסן חג, און פֿון זיי האָט מען גענומען דעם נאָמען "חג" פֿאַר די מועדים - וויבאַלד אין די מועדים איז מען מקריב קרבנות, רופֿט מען אויך די מועדים אָן חגים.
און לכאורה איז די זאַך אַ חידוש, ווײַל דער פּשוטער פֿאַרשטאַנד איז דאָך אַז "חג" איז מלשון מאַכן אַ קרײַז (לחוג במחוגה), פּונקט ווי "שנה" קומט פֿון לשון איבערחזרן און שׁוֹנֶה זײַן - חג מיינט אַז מען גייט אַרום אין אַ קרײַז און מען קערט זיך צוריק צום זעלבן פּונקט, ווי איינער וואָס האָט געמאַכט אַ סיבוב און איז ווידער אָנגעקומען צום זעלבן אָרט. בעת פֿון די ווערטער פֿונעם מלבי"ם קומט אויס אַז דאָס איז פֿון שורש דער נאָמען פֿונעם קרבן. דאַרף מען פֿאַרשטיין פֿון וואַנען נעמט זיך דער מקור אַז דער קרבן זאָל הייסן "חג", און ערשט אויף זײַן נאָמען זאָל מען אָנרופֿן די ימים טובים וווּ מען איז מקריב קרבנות - חגים.
עס איז דאָ אַ באַקאַנטער זוהר אין פרשת יתרו (דף פ"ח), וואָס יעדער וואָס לערנט דעם זוהר שבת פֿאַר דער סעודה קען אים. זאָגט דער זוהר: "ותא חזי, בכולהו שאר זמנין וחגין בעי בר נש למחדי ולמחדי למסכני" - אין אַלע ימים טובים דאַרף אַ מענטש זיך פֿרייען און משמח זײַן די אָרימעלײַט. "ואיהו חדי בלחודוי ולא יהיב למסכני, עונשיה סגי" - און אויב ער פֿרייט זיך אַליין און גיט נישט פֿאַר די אָרימע, איז זײַן עונש זייער גרויס, "דהא בלחודוי חדי ולא יהיב חדו לאחרא" - ווײַל ער האָט זיך געפֿרייט אַליין און נישט געגעבן קיין שמחה פֿאַר אַנדערע. און אויף אים איז געזאָגט געוואָרן אין מלאכי: "וזריתי פרש על פניכם פרש חגיכם". שרעקלעך און געוואַלדיק: ווען אַ מענטש פֿרייט זיך אַליין און נעמט נישט צונויף מיט זיך די אָרימעלײַט, זאָגט דער קדוש ברוך הוא אַז זײַן יום טוב איז ווי פּרש וואָס מען וואַרפֿט אים אין פּנים אַרײַן - כביכול עס איז גאָרנישט לרצון פֿאַר מיר.
אָבער קום און קוק אויף דער מעלה פֿון שבת וויפֿל גרעסער און הייליקער זי איז. זאָגט דער זוהר: און אויב ער פֿרייט זיך שבת און ברענגט נישט אַרײַן קיין אַנדערע, "לא יהבין עליה עונשא כשאר זמנין וחגין" - מען באַשטראָפֿט אים נישט ווי בײַ די אַנדערע זמנים און חגים, "דכתיב פרש חגיכם, חגיכם קאמר ולא פרש שבתותיכם". דאָס עסן שבת איז תמיד לרצון פֿאַרן אויבערשטן. און אַזוי אויך קוק אין פסוק אין ישעיה פרק א': "חדשיכם ומועדיכם שנאה נפשי" - "שבתותיכם" שטייט נישט דאָרט. שבת איז תמיד לרצון פֿאַר אים. אָבער בײַ די חגים - אויב מען פֿירט זיך נישט ווי עס געהער צו זײַן, מען ברענגט נישט קיין אָרימעלײַט צום טיש און מען גיט נישט קיין צדקה פֿאַר די אָרימע פֿאַרן יום טוב ווי דער מנהג, זאָגט דער קדוש ברוך הוא "חדשיכם ומועדיכם שנאה נפשי", "פרש חגיכם" - כביכול מען וואַרפֿט אים דאָס ווי פּרש אין פּנים אַרײַן. שרעקלעכע זאַכן.
וִידַעְתֶּם כִּי שִׁלַּחְתִּי אֲלֵיכֶם אֵת הַמִּצְוָה הַזֹּאת לִהְיוֹת בְּרִיתִי אֶת־לֵוִי אָמַר יְהֹוָה צְבָאוֹת׃ - און איר וועט וויסן אַז איך האָב געשיקט צו אײַך די דאָזיקע מצווה, כּדי מײַן ברית זאָל בלײַבן מיט לוי, האָט געזאָגט ה' צבאות.
דער מלבי"ם ערקלערט: זאָלט איר וויסן אַז דאָס וואָס איך האָב געשיקט צו אײַך די דאָזיקע מצווה - איז נישט קיין חידוש, וואָרום איר זענט דאָך פֿאַרפֿליכטעט דערין פֿון שטענדיק אָן. און פֿאַרוואָס לייג איך אויף אײַך די דאָזיקע אחריות? ווײַל איך האָב אַ ברית מיט שבט לוי. אויף דעם תנאי האָב איך געשלאָסן מיט די לויים דעם ברית פֿון כהונה - אַז זיי זאָלן היטן מײַן משמרת, ווי ער פֿירט אויס גלײַך אינעם קומענדיקן פסוק.
בְּרִיתִי הָיְתָה אִתּוֹ הַחַיִּים וְהַשָּׁלוֹם וָאֶתְּנֵם־לוֹ מוֹרָא וַיִּירָאֵנִי וּמִפְּנֵי שְׁמִי נִחַת הוּא׃ - מײַן ברית איז געווען מיט אים פֿון לעבן און שלום, און איך האָב זיי אים געגעבן פֿאַר יראה און ער האָט מורא געהאַט פֿאַר מיר, און פֿאַר מײַן נאָמען האָט ער זיך געבויגן מיט הכנעה.
דער רד"ק טײַטשט אַז "בריתי היתה אתו" גייט אַרויף אויפֿן ראש פֿונעם שבט הכהונה, אהרן קדוש השם, און אויך אויף פנחס וואָס האָט מקנא געווען פֿאַר זײַן גאָט. בײַ פנחס שטייט דאָך "הנני נותן לו את בריתי שלום" - דאָס איז דער שלום; און עס שטייט "והיתה לו ולזרעו אחריו ברית כהונת עולם" - און ער האָט טאַקע זוכה געווען צו אריכות ימים, איבער דרײַ הונדערט יאָר, און דאָס איז "החיים".
און דאס איז אן אינטערעסאנטע זאך. ס'איז נישט באקאנט צי עס איז פאראן נאך איינער אין נביאים, נאך דער תקופה פון משה רבינו, וואס עס איז דא אויף אים א קלארער באריכט אין די פסוקים אז ער האט געלעבט מער ווי דריי הונדערט יאר - נישט אין די ווערטער פון חז"ל נאר אינעם כתוב אליין. זאגט דער רד"ק: אפילו לויט דעם וואס האלט אז פנחס איז נישט אליהו, פעלט נישט אויס אנצוקומען צו די דברי חז"ל כדי אויפצוווייזן זיין אריכות ימים, ווארעם מיר געפינען אים דאך אין פרשת פילגש בגבעה, ווי עס שטייט דארט "ופנחס בן אלעזר בן אהרן הכהן עמד לפניו בימים ההם". און אויב מ'רעכנט ביז יענער צייט, קומט מען אן צו דריי הונדערט יאר. א פלאי פלאים - א באריכט אויף א מענטש וואס האט געלעבט העכער דריי הונדערט יאר. סיידן איינער וויל זאגן אז דאס איז געווען אן אנדערער פנחס, אבער דאס איז א שטיקל חידוש, ווייל דער פסוק דערמאנט דריי דורות - "בן אלעזר בן אהרן הכהן" - און עס איז משמע אז מ'רעדט פונעם ארגינעלן אהרן, דעם ארגינעלן אלעזר, און דעם ארגינעלן פנחס. ווי עס זאל נישט זיין, לערנען מיר אז א לאנג לעבן און שלום זענען אים געגעבן געווארן.
דער מלבי"ם ערקלערט אז דער ברית איז געווען פון צוויי זייטן. פון מיין זייט - "החיים והשלום": איך האב אים צוגעזאגט לעבן און שלום, אזוי ווי "הנני נתן לו את בריתי שלום", און אזוי ווי "ושמרו משמרתך ולא ימתו", "ואת קדשי בני ישראל לא תחללו ולא תמותו". און פון זיין זייט - "ואתנם לו מורא וייראני": וואס ווערט פארלאנגט פון אהרן און זיינע קינדער איז מורא צו האבן פאר'ן אויבערשטן.
און וואס מיינט "ומפני שמי נחת הוא"? "נחת" איז אויך א לשון פון יראה, ווי "והיתה חתת" - א לשון פון שרעק. און וואס איז דער חילוק צווישן ביידע? זאגט דער מלבי"ם: ערשטנס, "יראה" איז גרעסער פון "חתת". צווייטנס, יראה נעמט אויך אריין יראת הרוממות, בעת וואס חתת באדייט א מורא פון א שבירה, ווי "עשוי לבלי חת" - אן קיין שבירה; ווער עס ווארפט אן זיין חתיתה שרעקט אז ער קען ברענגען צו א שבירה, צו קומען חרוב מאכן און פארדארבן. קומט אויס אז חתת איז יראת העונש. אויב אזוי זאגט דער באשעפער: איך גיב לעבן און שלום, און פון אייער זייט פאדערן זיך ביידע זאכן - "וייראני" מיט יראת הרוממות צוליב דער גדלות הבורא, און אויך "מפני שמי נחת הוא" מיט יראת העונש. ביידע זאכן זענען נויטיג.
תּוֹרַת אֱמֶת הָיְתָה בְּפִיהוּ וְעַוְלָה לֹא־נִמְצָא בִשְׂפָתָיו בְּשָׁלוֹם וּבְמִישׁוֹר הָלַךְ אִתִּי וְרַבִּים הֵשִׁיב מֵעָוֺן׃ - א תורת אמת איז געווען אין זיין מויל, און קיין עוולה איז נישט געפונען געווארן אויף זיינע ליפן; בשלום ובמישור איז ער געגאנגען מיט מיר, און פילע האט ער צוריקגעקערט פון עון.
דורך דער יראת השם וואס ער שטעלט פעסט אין זיין הארץ, היט ער די רייד פונעם אויבערשטן - סיי וואס ס'איז נוגע צו תורה און סיי וואס ס'איז נוגע צו דער מעשה'דיגער הנהגה. בנוגע צום עצם לימוד התורה: "תורת אמת היתה בפיהו" - די תורה וואס ער האט געלערנט פאר זיך אליין איז געווען א תורת אמת, און דער מלבי"ם טייטשט: לויט דער חכמה וואס איז מקובל מסיני. "ועולה לא נמצא בשפתיו" - אויך אין דעם וואס ער האט געלערנט און גע'פסק'נט פאר אנדערע האט ער געוויזן לויט דער הלכה; נישט בלויז וואס ער איז פאר זיך אליין, נאר אויך וואס ער גיבט ארויס מיט זיינע ליפן צו לערנען אנדערע איז אלעס געווען אויפ'ן אמת'ן אופן.
און דא חזר'ט דער מלבי"ם איבער א יסוד וואס מען האט שוין ערווענט פילע מאל ביים לערנען ספר משלי: דער חילוק צווישן "פה" און "שפתיים". די שפה איז די אויסערליכקייט, און דער פה ווייזט אויף דער פנימיות. שפה - וואס דער מענטש נעמט ארויס אינדרויסן צו לערנען פאר אנדערע; פה - די פנימיות, עניני חכמה. און די שפה איז מרמז אויף עניני דעת.
און דער ביאור דערפון: חכמה איז א זאך וואס א מענטש קען נישט דערגרייכן אליינס, נאר בלויז דורך דעם וואס איז אים מקובל פון זיינע רבי'ס. צום ביישפיל, אלע עניני מוסר זענען בכלל חכמה, ווייל עס איז אוממעגליך פאר א מענטש אנצוקומען פון זיין אייגענעם שכל צו א מסקנא וואס עס איז מוסרי און וואס נישט. מען זעט דאך אז ביז'ן היינטיגן טאג זענען די אומות העולם צעטיילט אין פיל פעלער צי א געוויסע זאך איז מוסרי צי נישט - איינער קומט צום באשלוס אז מען טאר נישט הרג'ענען בעלי חיים כדי זיך אויסצוהיילן, און דער צווייטער פירט אויס אז עס איז אפילו מותר זיי צו פייניגן דערפאר, און יעדער בלייבט מיט זיין אייגענעם "מוסר". וואס איז דער אמת'ער מוסר? בלויז וואס מיר האבן מקבל געווען פון משה בסיני. דאס איז דער גדר פון חכמה, און דאס איז מרומז אין "פה" - זאכן וואס קומען בקבלה, פנימיות, און נישט וואס מען גיבט ארויס אינדרויסן.
ווידער די שפה איז מרמז אויף וואס א מענטש ברענגט ארויס פון זיין אייגענעם פארשטאנד - זאכן וואס דער שכל קען פארשטיין און תופס זיין, וואס זענען ביי אונז אנגענומען דורך די חושים אדער אין א מושכל ראשון. פינף און נאך פינף איז צען - דאס איז דעת, נישט חכמה; דאס דארף מען נישט מקבל זיין פון א נביא אדער פון משה רבינו, דער שכל אליין ווייזט דערויף. פשוט'ע און יסודות'דיגע זאכן, אדער זאכן וואס די חושים דערווייזן, איז פאר'ן מענטש גענוג מיט דעת זיי צו וויסן מיט א קלארער ידיעה. און וויבאלד זיי זענען אויסגעקלארט און זיכער און מען קען זיך נישט מתווכח זיין דערויף, קען מען זיי אויך איבערגעבן פאר אנדערע - דערפאר ווערן זיי מיוחס צו דער שפה.
און פון דא קומט א וואונדערליכער דיוק: דווקא אין ענינים וואס זענען אנגעהאנגען אין דעת, וואס דער מענטש לערנט לויט'ן שכל און היגיון, דארט איז שייך אן עוולה - ווייל עס קען זיין אז די דימויים וואס מען האט געמאכט זענען נישט גענוי, מען האט מדמה געווען מילתא למילתא און אין שכל האט מען זיך אביסל פארגרייזט. דעריבער שטייט "ועולה לא נמצא בשפתיו", און עס שטייט נישט "עולה לא נמצא בפיהו" - ווייל אין פה, וואס איז די חכמה המקובלת פון די נביאים און פון משה רבינו, איז בכלל נישט שייך קיין עוולה. און מיר האבן געזען זאכן וואס אפילו גרויסע לייט האבן זיך דערין פארמישט: שאול המלך, איידער ער איז געגאנגען שלאגן עמלק, האט געטענה'ט אז צוליב איין מענטש ברענגט מען אן עגלה ערופה, און דא זאל מען הרג'ענען מענער, פרויען און קינדער? ס'איז דא געווען א געוויסער טעות, פארשטייט זיך לויט זיין מדרגה און מעלה - אבער מען זעט אז זאכן וואס זענען מצד די חכמה איז שווער איבערצוגעבן ווייטער, וויבאלד זיי האבן נישט קיין קלארע מופתי השכל.
"בשלום ובמישור הלך אתי" - דאס איז נוגע צו דער הנהגה אינעם שכל המעשי, בין אדם למקום: ער איז נישט אפגענייגט פון די מצוות פונעם אויבערשטן און נישט פארדרייט געווארן פונעם גלייכן וועג. "ורבים השיב מעון" - דאס איז נוגע צו דער הנהגה בין אדם לחבירו: דורך דעם וואס ער האט מוכיח געווען מענטשן און זיי געגעבן מוסר, האט ער זיי צוריקגעקערט פון זינד און זיי מתקן געווען.
כִּי־שִׂפְתֵי כֹהֵן יִשְׁמְרוּ־דַעַת וְתוֹרָה יְבַקְשׁוּ מִפִּיהוּ כִּי מַלְאַךְ יְהֹוָה־צְבָאוֹת הוּא׃ - ווארום די ליפן פונעם כהן דארפן היטן דעת, און תורה זאל מען זוכן פון זיין מויל, ווייל ער איז א מלאך (שליח) פון ה' צבאות.
קעגן דעם וואס ער האט געלערנט מיט'ן פאלק - סיי תורה און סיי הנהגה - זאגט דער נביא: "שפתי כהן ישמרו דעת". ווידער רעדט מען דא פון די שפתיים, פון די לימודים וואס ער האט געלערנט מיט אנדערע; און מיר האבן דאך געזאגט אז וואס איז שייך צו דעת איז גרינגער אויסצולערנען און איבערצוגעבן, ווייל ס'איז פארשטענדליך און יעדער שכל קען דאס פאסן. ער האט געלערנט מיט'ן פאלק די זאכן וואס ער האט משיג געווען און אויסגעפארשט מיט זיין שכל, וואס ער ווייסט מיט א קלארער ידיעה - און דערפאר: "שפתי כהן ישמרו דעת".
און קעגן די זאכן וואס ער האט מקבל געווען בקבלה, וואס דאס זענען די ענינים פון חכמה וואס אויף זיי זענען נישטא קיין שכל'דיגע מופתים און מ'קען נישט ברענגען קיין באווייזן דערויף נאר אז "אזוי האבן מיר מקבל געווען" - דאס ווערט מייחס געווען צום מויל: "ותורה יבקשו מפיהו". ער האט מקבל געווען די תורה שבכתב און די מסורה, און ווער עס וויל מקבל זיין - זאל זוכן און בעטן די תורה פון זיין מויל. ער קען נישט צוגיין און אנהייבן לערנען די זאכן פון זיך אליין, ווייל מעגליך אז מען וועט דאס נישט אננעמען, וויבאלד ס'איז נישט נתפס אין זייער שכל; נאר זיי דארפן קומען און בעטן: לערן מיט אונז וואס דו האסט מקבל געווען, און וועלכע תורה עס איז דיר איבערגעגעבן געווארן פון משה רבינו. "כי מלאך ה' צבאות הוא" - ער איז א שליח פונעם אויבערשטן, און זיין שליחות איז אויסצולערנען דאס פאלק תורה; ער דארף איינקריצן און היטן אין זיין הארץ די תורה, און היטן די דעת הקדושים וואס ליגט אויף אים, און דאס איבערגעבן פאר'ן פאלק וואס ער דארף אויסלערנען.
אין מדרש ויקרא רבה (פרשה ג') דרש'נט מען אלע די דאזיגע פסוקים אויף אהרן הכהן: "בריתי היתה אתו החיים והשלום" - אז ער איז געווען א רודף שלום בישראל. "ואתנם לו מורא וייראני" - אז ער האט מקבל געווען אויף זיך דברי תורה מיט אימה, יראה, רתת און זיע. "מה תלמוד לומר מפני שמי נחת הוא"? האבן זיי געזאגט: אין דער שעה וואס משה רבינו האט געגאסן דעם שמן המשחה אויפ'ן קאפ פון אהרן, איז ער דערציטערט געווארן און איז געפאלן אויף צוריקוועגס, און האט געזאגט: וויי איז מיר, אפשר האב איך חלילה געמאכט א מעילה אינעם שמן המשחה - ס'איז דאך הייליג און איך ווער דערמיט געזאלבט! האט אים רוח הקודש געענטפערט: "הנה מה טוב ומה נעים שבת אחים גם יחד... כטל חרמון שיורד על הררי ציון" - פונקט ווי אויף טוי איז נישטא קיין איסור מעילה, אזוי אויך ביים שמן המשחה איז נישטא קיין מעילה. "כשמן הטוב על הראש יורד על הזקן" - דאס איז אהרן.
דער מדרש פירט אויס: "תורת אמת היתה בפיהו" - ער האט נישט געזאגט אויף קיין טהור אז ס'איז טמא, און נישט אויף קיין טמא אז ס'איז טהור. "ועולה לא נמצא בשפתיו" - ער האט נישט גע'אסר'ט דאס וואס איז מותר, און נישט מתיר געווען דאס וואס איז אסור. "בשלום ובמישור הלך אתי" - אז ער האט נישט מהרהר געווען נאך די דרכים פונעם אויבערשטן, אזוי ווי אברהם אבינו האט נישט מהרהר געווען. אהרן, ווען זיינע קינדער זענען אוועק - "וידום אהרן", ער האט נישט מהרהר געווען אויף די דרכים פונעם אויבערשטן; אזוי ווי אברהם אבינו, ווען מ'האט אים געהייסן גיין מקריב זיין זיין זון, האט ער נישט געטענה'ט: נעכטן האסטו מיר געזאגט "כי ביצחק יקרא לך זרע", און היינט זאגסטו מיר "העלהו שם לעולה"? ער האט גארנישט מהרהר געווען. "ורבים השיב מעון" - ער האט צוריקגעברענגט זינדיגע צו תלמוד תורה, וואס ער פלעגט ליב האבן די באשעפענישן און זיי מקרב זיין צו דער תורה, און אויף דעם שטייט "מישרים אהבוך". און צום סוף: "כי שפתי כהן ישמרו דעת ותורה יבקשו מפיהו כי מלאך ה' צבאות הוא".
וְאַתֶּם סַרְתֶּם מִן־הַדֶּרֶךְ הִכְשַׁלְתֶּם רַבִּים בַּתּוֹרָה שִׁחַתֶּם בְּרִית הַלֵּוִי אָמַר יְהֹוָה צְבָאוֹת׃ - אבער איר זענט אפגעטראטן פונעם וועג, איר האט מכשיל געווען אסאך אין דער תורה, איר האט פארדארבן דעם ברית פון לוי, האט ה' צבאות געזאגט.
קעגן די צוויי זאכן וואס זענען געזאגט געווארן ביי שבט לוי, האט איר געטאן פונקט דאס פארקערטע. וואס באלאנגט צו אייך אליין - "סרתם מן הדרך", איר זענט אליין אפגעטראטן פונעם ריכטיגן וועג. און וואס באלאנגט צו אייער באציאונג צום פאלק, וואס אייער תפקיד איז דאך זיי אויסצוגלייכן אויפ'ן ריכטיגן וועג און זיי אויסלערנען די געזעצן פון דער תורה - "הכשלתם רבים בתורה", מיט דער פסק און הוראה וואס איר האט זיי געלערנט. און ממילא "שחתם ברית הלוי": דעם ברית וואס דער אויבערשטער האט געשלאסן מיט לוי האט איר פארדארבן און נישט איינגעהאלטן, ווארום אויף די צוויי זאכן איז ער דאך געשלאסן געווארן.
וְגַם־אֲנִי נָתַתִּי אֶתְכֶם נִבְזִים וּשְׁפָלִים לְכׇל־הָעָם כְּפִי אֲשֶׁר אֵינְכֶם שֹׁמְרִים אֶת־דְּרָכַי וְנֹשְׂאִים פָּנִים בַּתּוֹרָה׃ - און אויך איך האב אייך געמאכט פאראכט און נידעריג פאר'ן גאנצן פאלק, לויט ווי איר היט נישט מיינע וועגן און איר זענט נושא פנים אין דער תורה.
דער רד"ק ערקלערט: פונקט ווי איר באגייט זיך מיט מיר מיט בזיונות - אזוי אויך האב איך אייך געמאכט פאראכט (נבזים). מידה כנגד מידה. און אין וואס קומט דאס צום אויסדרוק? איר זענט נושא פנים פאר'ן עולם. עס זענען פאראן רבנים וואס ווילן נישט מוסר'ן דעם עולם; זיי וועלן קיינמאל נישט רעדן איבער די פעלערן און קראנקהייטן, שטענדיג וועלן זיי נאר רעדן אז כלל ישראל זענען אלע צדיקים און אלע זענען הערליך - אבער עס זענען פאראן פראבלעמען און זאכן וואס מ'מוז אויסרעדן, און ער רעדט נישט דערפון. פארוואס? ווייל ער וויל נישט אז יענער זאל זיך באליידיגן אדער מקפיד זיין אויף אים אז ער האט אים פערזענליך אנגערירט. א באליבטער, "באקוועמער" רב, וואס מאכט קיינמאל קיין שוועריקייטן.
זאָגט דער הקדוש ברוך הוא: פאַרוואָס זענט איר נושא פנים צו זיי און ווילט זיי נישט מוכיח זיין? כּדי זיי זאָלן אייך ליב האָבן. דערפֿאַר וועל איך מאַכן אַז איר זאָלט זיין אין זייערע אויגן נבזים ושפלים. און ווי חז"ל זאָגן: "סנו דשקרי אהוגרייהו זילי" - דער וואָס דינגט אַן עֵד שקר, פילט יענער עֵד גוט, מען באַצאָלט אים דאָך און מען רעדט שיין צו אים, אָבער אין האַרצן פאַראַכט ער דעם שׂוכר. פּונקט אַזוי איז דאָ.
און דאָס איז די מציאות: אַלע יענע רבנים וואָס פּרובירן צו טאַנצן אויף אַלע חתונות, געפֿעלן צו יעדן איינעם און זאָגן יעדן בלויז גוטע זאַכן - קיינער שעצט זיי נישט באמת. און פאַרקערט, זעט וועמען מען האָט באמת געשעצט: הרב עובדיה יוסף און הרב שך, גדולים וואָס האָבן נישט געהאַט קיין שום פּראָבלעם אויפֿצושטיין און מוחה זיין און זאָגן שאַרפֿע רייד. הרב עובדיה יוסף - קעגן וועלכן עולם איז ער נישט אַרויסגעקומען? אַמאָל האָט ער גערעדט וועגן חב"ד, אַמאָל וועגן ברסלב און אומאַן, אַמאָל וועגן אַברכים און זייערע פרויען, און וועגן יעדער גרופּע וואָס ער האָט געזען אַ נצרך צו מוחה זיין - איז ער אויפֿגעשטאַנען און האָט מוחה געווען און געזאָגט וואָס ער האָט געהאַט צו זאָגן. לכאורה וואָלט מען געמיינט: ווער וועט קומען צו זיין לוויה? אַ פּאָר פֿאַרברענטע ש"ס'ניקעס? און אָט איז דאָס געווען די גרעסטע לוויה אין לאַנד פֿון אייביק אָן, עס איז נישט געווען קיין ציבור וואָס איז נישט געקומען. פאַרוואָס? ווייל ווען מען זעט אַן איש אמת, אפילו אויב ער האָט געזאָגט שווערע זאַכן - זאָגט מען: ריכטיק, אָבער ער האָט דאָס געזאָגט פֿון דעם בלוט פֿון זיין האַרץ, ווייל עס האָט אים וויי געטאָן. און אַזוי אויך הרב שך: ווען ער האָט געזען אַ פּירצה אין די חומות הדת, איז ער אויפֿגעשטאַנען און האָט גודר געווען די פּרצות, און דערפֿאַר זעט מען אין אים און שעצט מען אים ווי אַן איש אמת. אָבער אַן "עלאַסטישער" רב, ווער שעצט אים באמת? יעדער פֿאַרשטייט אַז דו פּרובירסט צו געפֿעלן אין זיינע אויגן, און דערפֿאַר האָט ער צו דיר נישט קיין אמת'ע שאַצונג.
אויב אַזוי, זאָגט דער רד"ק: מידה כנגד מידה. איר האָט געוואָלט זיין נכבד אין זייערע אויגן און אַז מען זאָל אייך מכבד זיין, און דערפֿאַר האָט איר זיי נישט געזאָגט קיין אומאַנגענעמע זאַכן - און צוליב דעם האָט איר מבזה געווען דעם קודש. דעריבער וועט איר זיין פאַראַכט אין זייערע אויגן, כּדי איר זאָלט באַשטראָפֿט ווערן פֿאַר וואָס איר האָט געטאָן.
"ונושאים פנים בתורה" - מיינט מען אַז איר זענט נושא פנים צו די גרויסע לייט. די תורה האָט געזאָגט "לא תקריבו אלה להשם", און ווען אַ חשוב'ער מענטש ברענגט אַ קרבן אַ בעל מום, זענט איר אים נושא פנים: עס איז נישט אָנגענעם אים אַוועקצושיקן און אים אַראָפּקייקלען פֿון די טרעפּ פֿון בית המקדש. און דאַן מקריב זענט איר אַ קרבן וואָס מעיקרא איז נישט געווען פּאַסיק אים צו ברענגען, און איר דערלאַנגט פֿאַר דעם אייבערשטן עפּעס וואָס השם האָט פֿאַרווערט און פּסול געמאַכט און וואָס איז עקלדיק אין זיינע אויגן - בלויז כּדי צו געפֿעלן דעם וואָס האָט עס געבראַכט.
און דער מלבי"ם לייגט צו: קעגנאיבער דעם וואָס דער לוי איז געווען מכובד אין די אויגן פֿונעם פֿאָלק - "מלאך ה' צבאות הוא", "תורה יבקשו מפיהו" - האָב איך אייך געמאַכט דאָס פֿאַרקערטע: נבזים ושפלים אין זייערע אויגן. און שוין בפועל זענט איר נבזים ושפלים אין זייערע אויגן, ווייל איר זענט מער נישט אין אייער מדריגה, די מדריגה פֿונעם כהן וואָס פֿירט דאָס פֿאָלק אויפֿן גלייכן וועג און דינט דעם אייבערשטן - "סרתם מן הדרך". און איר זענט נושא פנים בתורה, דאָס הייסט איר טראָגט דעם פּנים פֿונעם דור און איר זענט זיי נישט מוכיח מיט דער תורה, און דאָס איז "הכשלתם רבים בתורה". און וואָס מער איר זענט אַראָפּגעגאַנגען פֿון דער מדריגה פֿונעם לוי און זיין קדושה, אַלץ מער זענט איר געפֿאַלן אינעם בזיון און שפלות.
דער נביא ווענדט זיך צו די כהנים און לייגט אַרויף אויף זיי די אחריות: נישט גענוג וואָס איר האָט נישט אָפּגעהאַלטן פגומ'דיקע קרבנות - איר זענט שותפים צום חילול השם. אויב איר וועט נישט צוהערן און נישט נעמען צום האַרצן, וועט די ברכה אין אייער מויל פֿאַרוואַנדלט ווערן אין אַ קללה, דער זוימען וועט צוריקגעהאַלטן ווערן, און דער פּרש פֿון די פּסול'ע קרבנות וועט געוואָרפֿן ווערן אויף אייער פּנים. פֿון דאַנען דערמאָנט דער אייבערשטער דעם ברית לוי אויף אירע צוויי זייטן: פֿון זיין זייט - חיים ושלום; און פֿון זייער זייט - יראת הרוממות און יראת העונש, תורת אמת אין מויל וואָס איז די חכמה מקובלת מסיני, און אַ קלאָרע דעת אויף די ליפּן וואָס האָט נישט אין זיך קיין עַוְלָה, אַן ערלעכע הנהגה בין אדם למקום און אומקערן פֿיל מענטשן פֿון זינד בין אדם לחבירו. די כהנים פֿון יענעם דור האָבן געטאָן דאָס פֿאַרקערטע: זיי זענען אַליין אָפּגעטראָטן פֿונעם וועג און האָבן נכשל געווען אַ סך מענטשן מיט זייערע הוראות, צוליב משא פנים און געיעג נאָך חן. און מידה כנגד מידה - דער וואָס איז מבזה דעם קודש כּדי זיך צו פֿאַרליבט מאַכן ביי די בריות, איז זיין סוף אַז די בריות אַליין פֿאַראַכטן אים.