אינעם פריערדיגן שיעור האבן מיר געענדיגט פרק מ"ב און למעשה געענדיגט דעם גאנצן ספר. אבער עס איז צוגעזאגט געווארן אז דער לעצטער שיעור בנוגע איוב וועט געווידמעט ווערן צו די דברי האר"י הקדוש, צו פארשטיין דעם מהלך און מצב פון איוב און די גלגולים וואס ער איז דורכגעגאנגען. און צוליב דעם וועט זיך באנייען א גאנץ נייע הבנה אין אלע יסורים וואס איוב ליידט און מוטשעט זיך: אלעס וואס גייט אויף אים אריבער וועט פארשטאנען ווערן ווען מיר וועלן פארשטיין וואס איז זיין מקור, פון וואו ער קומט.
זאגט דער הייליגער אר"י: תרח האט זיך מגלגל געווען אין איוב, און די ווייב פון תרח, די מוטער פון אברהם אבינו, וואס האט געהייסן אמתלאי בת כרנבו, האט זיך מגלגל געווען אין איוב'ס ווייב. און לאמיר אנהייבן די זאכן פון אנפאנג. תרח איז געווען א גרויסער רשע. קודם כל, איז ער געווען איינער פון די גרעסטע פאבריקאנטן פון עבודה זרה אין יענעם דור - דאס איז איין עוון. און נאך אן עוון האט ער געהאט: אז תרח איז געקומען אויף זיין ווייב אמתלאי בת כרנבו בעת זי איז געווען א נידה. און אויב מען וועט פרעגן, זענען דען נישט אלע גויישע פרויען בחזקת נידות, וועלכער גוי היט דען נידה? נאר די כוונה איז ביי איר נידות ממש, וואס אין דעם האבן אפילו גוים אויך נזהר געווען; און תרח פון גרויס רשעות האט זיך אין דעם נישט געהיט. צוויי זייער גרויסע עוונות האט תרח געהאט.
און אט, דווקא פון דעם טמא'נעם און פארמאוסטן מענטש, דער גרעסטער פאבריקאנט פון עבודה זרה, א מענטש וואס איז געווען מסוגל צו אזא נידעריגן מעשה - דווקא פון אים, פון אן אדם טמא און פון א מעשה טמא, פון דער טמא'נער ביאה, איז געבוירן געווארן אברהם אבינו. ווי אזוי איז מעגליך אזא זאך? כדי דאס צו פארשטיין, לייגט דער אר"י ז"ל פאר א וויכטיגע הקדמה, וואס זי גיט א ביאור אויף אסאך פארבארגענע פרשיות אין דער תורה.
זאגט דער הייליגער אר"י: וויסן זאלסטו, צוליב דעם חטא פון אדם הראשון זענען אלע נשמות אריינגעפאלן אין די טיפענישן פון די קליפות. און ווען די קליפות, די כוחות הטומאה, זעען אז עס איז דא א גרויסע נשמה, א נשמה מיט א געוואלדיגן פאטענציאל, ווילן זיי איר נישט ארויסלאזן פון זייער האנט. זיי דריקן זי אונטער זייער האנט און זענען נישט גרייט איר אראפצולאזן אויף דער וועלט. די סיבה דערצו איז א טאפלטע: ערשטנס, זיי שפייזן זיך פון איר - די קליפה האט דאך נישט קיין אייגענע חיות און זי זויגט פון דער קדושה, און אזא נשמה איז א געוואלדיגע שפייז פאר איר. צווייטנס, האבן זיי מורא טאמער וועט די דאזיגע נשמה מאכן א גרויסע רעוואלוציע אויף דער וועלט און דורך דעם צוברעכן דעם כוח פון די קליפות. אויב אזוי, פארוואס זאלן זיי מסכים זיין איר ארויסצולאזן?
און וואס טוט דער אויבערשטער? ער פארפירט די סטרא אחרא. אויף וואספארא אופן? ער ווייזט זיי א זייער פגומ'דיגן פלאץ, א פארדארבן פלאץ, און דארט זענען זיי מסכים אראפצולאזן יענע נשמה, טראכטנדיג אז אדרבה - פון אזא פארמאוסט פלאץ און פון אזא פאראכטענעם מעשה, וואס איז שוין דער שאנס אז די דאזיגע נשמה זאל זיך דערהויבן און שטייגן? זי וועט זיכער זיין פארמאוסט און זיך אראפלאזן פונקט ווי דאס פלאץ פון וואו זי קומט, תולדותיהם כיוצא בהם. און דעמאלט שטעלן זיך די קליפות נישט קעגן איר אראפברענגען.
נאר דער אויבערשטער העלפט יענער נשמה, און פונקט פון יענעם שפלת'דיגן און נידעריגן ארט וואס צוליב דעם זענען די קליפות מסכים געווען אז זי זאל אראפגיין - פון דארט העלפט ער איר ארויסצוגיין ביסלעכווייז, זיך אפצורייניגן און זיך אויסצולייטערן, ביז זי קומט אן צו דער מדריגה וואס איז איר באשטימט. און נישט בלויז דאס, נאר זי פארריכט זיך אליין און פארריכט אויך אלע אירע נאנטע. דא, ווען די קליפות האבן געזען אזא פארמאוסט ארט - דער צענטער פון עבודה זרה, און דערצו נאך א מאוס'ער מעשה פון א ביאת איסור - האבן זיי געהאלטן אז עס איז נישטא קיין בעסער ארט פון דעם אראפצולאזן די נשמה פון אברהם, און האבן מסכים געווען איר דארט אראפצולאזן.
און דאס איז וואס דער זוהר זאגט: ווייל אדם הראשון איז נכשל געווארן אין עבודה זרה, האט אים דער אויבערשטער פארפלאנצט אין אברהם - וואס ער איז דער תיקון פון אדם הראשון אינעם חטא פון עבודה זרה, דורך דעם וואס ער האט זיך אריינגעווארפן אין כבשן האש - אין דער טיפה פון תרח, וואס האט דערצוירנט און געקאכט דעם אויבערשטן. אדם הראשון איז נכשל געווארן אין עבודה זרה, און ווי באקאנט האט יעדער פון די אבות מתקן געווען א חלק פון זיינע זינד: עבודה זרה, גילוי עריות און שפיכות דמים. דעם חלק פון עבודה זרה האט אברהם אבינו מתקן געווען. און דערפאר האט אים דער אויבערשטער פארפלאנצט אין דער טיפה פון תרח - דאס הייסט, די טיפה וואס איז ארויסגעקומען פון תרח איז געווען אדם הראשון.
און לכאורה איז דאס זייער שווער צו פארשטיין: נאר צוליב דעם וואס תרח האט געדינט עבודה זרה גיט אים דער אויבערשטער די זכות צו געבוירן אזא צדיק ווי אברהם? ווי אזוי שטימט דאס? אבער לויט ווי מיר האבן פריער געזאגט איז די זאך געוואלדיג: דווקא דערפאר וואס תרח האט דערצוירנט דעם אויבערשטן מיטן פאבריצירן די געצנדינעריי און מיט דער ביאת הנידה, האט דער אויבערשטער נארן גענארט די סטרא אחרא און אראפגעברענגט די גרויסע נשמה פון אברהם אבינו, וואס זי איז די נשמה פון אדם הראשון, דווקא אין אזא טמא'נעם און פארמאוסטן ארט - כדי די סטרא אחרא זאל איינגיין דערויף און ארויסלאזן פון איר האנט אזא הויכע נשמה.
און דאס איז וואס דער זוהר הקדוש רמז'ט ביים מפרש זיין דעם פסוק וואס איוב האט געזאגט "מי יתן טהור מטמא לא אחד": טהור - דא אברהם; מטמא - דנפק מתרח (ריין - דאס איז אברהם, פון אומרין - וואס איז ארויסגעקומען פון תרח). ווער איז דער וואס נעמט ארויס א ריינעם פון אן אומרינעם, צי נישט דער הקדוש ברוך הוא אליין? און עס מוז טאקע אזוי זיין, ווייל ווען נישט דער הקדוש ברוך הוא נעמט דאס ארויס אויף דעם אופן, וואלט מען נישט געקענט ארויסנעמען דעם ריינעם און ברענגען זיין נשמה אויף דער וועלט. מען מוז ארויסנעמען דעם טהור פונעם טמא, און נאר אזוי קען מען אראפברענגען יענע נשמה און איר ארויסנעמען פון דער געפענגעניש פון די קליפות.
און לויט דעם פארשטייט מען אסאך פעלער: פארוואס דווקא צדיקים קומען ארויס פון שרשים וואס זענען נישט ריין. ווער עס קוקט אויף דער שושלת פון בית דוד זעט דאס ממש סיסטעמאטיש. פון דער מעשה פון יהודה ותמר, א מעשה וואס איז נישט פאסיג און מיאוס, קומט ארויס די שושלת פון בית דוד - פרץ וזרח. דערנאך דוד אליין, פון וואו קומט ער? פון בנות לוט, א גאר מיאוס'ע מעשה. און דערנאך קומט שלמה ארויס פון בת שבע, וואס איר גאנצע נעמען איז געקומען אויף א קרומען אופן ווי חז"ל זאגן. און דוד קומט פון רות המואביה, וואס רות קומט דאך פון מואב, און עס איז דא אין דעם א גרויסער ספק - "מואבי ולא מואבית", צי מען מעג בכלל מקבל זיין גרים פון מואב. און נאכדעם שלמה פון נעמה העמונית, וואס ביי איר איז אויך דא א שאלה - "עמוני ולא עמונית". דאס אלעס איז כדי אויסצונארן די קליפות: דער הקדוש ברוך הוא נעמט ארויס גוטע און הייליגע זאכן פון ערטער פון "מי יתן טהור מטמא", כדי מצליח צו זיין און באפרייען יענע גרויסע נשמה.
און נאך מער: עס שטייט אז דער אויבערשטער האט מרכיב געווען אדם הראשון דווקא אין תרח, און עס איז געווען אין דעם א מידה כנגד מידה. אדם הראשון האט געזינדיגט אין עבודה זרה - און כפשוטו איז דער מיינונג אז ער האט געזאגט, איך וועל עסן פונעם עץ הדעת און דורך דעם "והייתם כאלהים יודעי טוב ורע", און איך דארף נישט דעם בורא עולם. דער נחש האט אים געזאגט: ער האט באשאפן וועלטן ווייל ער האט געגעסן פונעם בוים, עס דו אויך פונעם בוים און דו וועסט זיין אן אלקים. און דאס איז כפירה. אויב אזוי האט אדם הראשון געזינדיגט מיט עבודה זרה, דעריבער האט אים דער אויבערשטער אראפגעברענגט דווקא ביי תרח, וואס איז געווען א גלח פאר עבודה זרה און דער ראש פון עבודה זרה.
זאגט דער הייליגער אריז"ל: אין תרח אליין איז שוין פריער געווען א הייליגער ניצוץ, און צוליב דעם האט תרח געטאן תשובה ביים סוף פון זיינע טעג. נאר די תשובה איז נישט געווען גענוג - זי איז געווען צו שפעט, און לכאורה אויך נישט גענוג גרויס, און דעריבער האט ער געמוזט צוריקקומען אין א גלגול כדי צו באקומען יסורים. און איצט לאמיר באמערקן אז איוב ווערט אנגערופן "איש תם וישר וירא אלהים וסר מרע": תם - ווייל ער איז געבוירן געווארן א מהול, און תם איז מלשון שלם. און סר מרע - ווייל מען רופט נישט א מענטש "סר מרע" נאר אויב ער איז פריער געווען שלעכט און האט זיך אפגעקערט דערפון. עס שטייט נישט אויף אים "צדיק" נאר "סר מרע", ווייל ער איז געווען שלעכט און האט זיך אפגעקערט דערפון. און דאס איז ווייל איוב איז דער גלגול פון תרח: אמאל איז ער געווען א רשע, און אין דעם גלגול האט ער זיך אפגעקערט פונעם שלעכטן.
אויך אמתלאי בת כרנבו, די מוטער פון אברהם אבינו, האט געדארפט א תיקון. הגם איר תיקון איז געווען גרינגער, ווייל כאטש זי האט געדינט עבודה זרה און איז געווען א שותף ביים מעשה הנדה, איז די זאך ווייניגער אנגעהאנגען אין איר, ובפרט אז קרקע עולם היא (א פרוי איז ווי דער באדן). אבער ווי עס זאל נישט זיין האט אויך זי געדארפט א תיקון, און זי איז נתגלגל געווארן אין דינה בת לאה, די ווייב פון איוב. עס שטייט אין חז"ל אז איוב האט חתונה געהאט מיט דינה בת לאה - עס זענען דא אין דעם עטליכע דעות אין חז"ל, און איינע פון זיי איז אז דינה בת לאה איז געווען די ווייב פון איוב. און לאמיר באמערקן: "דינא" און "נדה" האבן ממש די זעלבע אותיות, ווייל זי איז דער גלגול פון אמתלאי בת כרנבו און זי איז געקומען מתקן צו זיין דעם ענין.
און דערפאר ליידט דינה אויך אין אן ענליכן אופן: מען האט זיך באהאפטן מיט איר דורך שכם בן חמור - א גוי וואס היט נישט קיין עניני נדות. דווקא צו אים, ווייל עס איז געווען אין דעם אן ענין מכפר צו זיין אויף דם נדה. נאר דער הייליגער אריז"ל זאגט: וויסן זאלסטו, אז דינה האט געהאט א גרויסע תועלת פון דעם וואס שכם בן חמור האט זי גענומען, ווייל ווען א פרוי ווערט געבעלט אין איר נדות נעמט דער בועל איבער איר טומאה, ווי עס שטייט "ותהי נדתה עליו". קומט אויס אז שכם בן חמור האט אויסגעזויגט פון איר די זוהמא און גענומען אויף זיך די טומאה, און דינה אליין איז געבליבן פארראכטן און מתוקן.
און לויט דעם טייטשט מען דעם פסוק "וידברו בני יעקב את שכם ואת חמור אביו במרמה". וואס מיינט "במרמה"? זיי האבן געזאגט "הכזונה יעשה את אחותנו" און גערעדט מיט זייער שארפע ווערטער - און מיט דעם אליין האבן זיי אים ארומגענארט: זיי האבן אים געגעבן צו פארשטיין כאילו ער האט אנגעמאכט א שרעקליכן היזק, אבער באמת איז עס נישט געווען אזוי, ווייל למעשה איז דא געווען א תועלת - אז די טומאה איז אריבער צו אים. און דורך דעם איז אראפ פון איר, אלס דער גלגול פון אמתלאי בת כרנבו, יענער עון פון נדה פונעם פריערדיגן גלגול. און כאטש זי האט באקומען א נייע טומאה, ווייל זי איז געווארן געבעלט דורך א גוי, איז אבער די טומאה פיל שוואכער ווי דער פריערדיגער עון וואס זי האט געהאט. דאס איז איין שטאפל אין דעם תיקון פון דער אשת איוב.
דערנאך, נאכדעם וואס אמתלאי בת כרנבו איז נתגלגל געווארן אין דינה'ן, האט זי חתונה געהאט מיט איוב'ן, און איוב איז געשלאגן געווארן מיט צרעת. כאטש עס שטייט נישט בפירוש ביי אים צרעת, זאגט אבער דער מדרש: דריי זענען געשלאגן געווארן מיט צרעת - קין, איוב און עוזיהו. און דער הייליגער אריז"ל איז מסביר: עס שטייט אז ער איז געשלאגן געווארן מיט שחין רע, און שחין איז פון די מיני צרעת. און פארוואס איז ער געשלאגן געווארן מיט צרעת? ווייל איוב איז, ווי געזאגט, דער גלגול פון תרח, און תרח איז געקומען אויף א נדה, און דער הייליגער זוהר זאגט אז ווער עס קומט אויף א נדה ווערט געשלאגן מיט צרעת. יעצט פארשטייען מיר וואס איז דער מקור צום שחין רע פון איוב.
אבער, זאגט דער אריז"ל, פאר דינה'ן איז געווען גענוג דער עונש וואס זי איז נבעל געווארן פאר שכם בן חמור, און דערפאר יעצט, ווען זי איז פארהייראט צו איוב'ן, ווערט זי נישט געשלאגן מיט צרעת און ווערט נישט באשטראפט דערמיט. ווייל ווי מיר האבן מסביר געווען, איז דער עון פונעם מאן פיל שווערער, ווייל ער איז דער עושה מעשה און די פרוי איז קרקע עולם, און נאך דערצו ווערט זי פאררעכנט ווי אן אנוסה. און דערפאר נאר איוב, דער גלגול פון תרח, איז דער וואס איז געשלאגן געווארן מיט צרעת.
דער גלגול פון תרח אין איוב איז מרומז אינעם פסוק "וסרתם ועבדתם אלוהים אחרים... וחרה אף ה' בכם ועצר את השמיים ולא יהיה מטר". גיט א קוק אויף די ערשטע אותיות: "וְחרה" - ו', "אף" - א', שם ה' - י', "בכם" - ב'. באקומט מען די אותיות איוב. קודם כל: ביי איוב איז געווען א חרון אף, דער אויבערשטער האט חורה געווען זיין אף אויף אים. פארוואס? "וסרתם ועבדתם אלוהים אחרים" - דו האסט געדינט עבודה זרה אין דיין גלגול אלס תרח, און דערפאר "וחרה אף ה' בכם". "ועצר את השמיים" - ער איז עתיד צו ליידן, און "ועצר" זענען די אותיות צרוע, נאך א יסורים וואס ער האט געהאט אז ער האט געליטן פון צרעת. "את השמיים" - א"ת ראשי תיבות איוב תרח, אז איוב איז דער גלגול פון תרח. קומט אויס אז דער גאנצער ענין פון איוב איז דא מרומז. און נאך א רמז וואס מען קען געפינען: "אף ה' בכם" מיט א דילוג פון צוויי אותיות - דער א' פון "אף", איבערהיפן דעם פ', דער י' פון שם ה', איבערהיפן דעם ה', ו', איבערהיפן נאך א ה', דער ב' פון "בכם" - און מען באקומט דאס ווארט איוב. אויף עטליכע און עטליכע אופנים איז דער נאמען פון איוב דא מרומז.
זאגט דער הייליגער אריז"ל: נישט גלייך איז תרח נתגלגל געווארן אין איוב'ן, נאר עס איז געווען א מיטל-סטאנציע אינמיטן - תרח איז נתגלגל געווארן אין זיין אייניקל, דאס איז עוץ. עוץ איז געווען דער בכור פון נחור, און נחור איז געווען דער זון פון תרח. עס שטייט: "ויהי אחרי הדברים האלה ויוגד לאברהם לאמור, הנה ילדה מלכה גם היא בנים לנחור אחיך, את עוץ בכורו ואת בוז אחיו ואת קמואל אבי ארם". און דער אויבערשטער לאזט דאס וויסן פאר אברהם תיכף נאך דער עקידה. פארוואס? זאגט דער הייליגער אריז"ל: אים צו זאגן, וויסן זאלסטו, דער תיקון פון דיין פאטער האט זיך אנגעהויבן, און דיין פאטער הייבט אן צוריקצוקומען אין א גלגול כדי צו פארריכטן. ווארום פאר אברהם איז דאך געזאגט געווארן "ואתה תבוא אל אבותיך בשלום", צו לערנען אז תרח האט תשובה געטאן; און ממילא מבשר אים דער קדוש ברוך הוא אז ער קומט שוין צוריק אין א גלגול, און זיין צוריקקומען אין א גלגול איז נאך א שלב אינעם תהליך פון זיין תיקון.
אין זיין גלגול אלס עוץ, זאגט דער הייליגער אריז"ל, איז תרח געשטארבן אן קינדער. און וויבאלד ער איז געשטארבן אן קינדער, דארף זיין ווייב יבום. און עס איז דאך באקאנט אז יבום איז געווען אנגענומען אויך אין די פריעריגע תקופות - אזוי האבן מיר געזען ביי יהודה, "בוא אל אשת אחיך ויבם אותה", און אזוי האבן מיר געזען ביי בועז און רות, וואס דארט איז געווען יבום אין זיין ברייטן באגריף, נישט אינעם ענגען זינען פון דער ברודער'ס ווייב, נאר אז איינער פון דער משפחה הייראט די פרוי און באקומט דורך דעם אויך אירע נכסים. און דא, נאכדעם וואס עוץ איז געשטארבן, פאלט זיין ווייב צו יבום פאר זיין ברודער - דאס איז בוז.
און פון דעם פארשטייט מען אן אינטערעסאנטע זאך אינעם פסוק, וואס מען לייענט אים און מען לייגט נישט קיין קאפ: "את עוץ בכורו ואת בוז אחיו". וואס מיינט "אחיו"? דאס ווארט זעט אויס איבריג - אז מען זאגט "בכורו" אויפן ערשטן, איז ממילא דער צווייטער דער צווייטער. זאגט דער הייליגער אריז"ל: עוץ איז געשטארבן, און בוז האט געדארפט פירן מיט אים א מנהג אחוה, און ווער איז דער מיבם? דער ברודער. בוז נעמט די פרוי פון עוץ דעם נפטר, און דאס איז "בוז אחיו". און פון בוז, דאס הייסט פון דעם יבום, איז געבוירן געווארן איוב. און דאס איז וואס דער הייליגער זוהר זאגט: איוב בן יבמה היה - דער זון פון עוץ'ס ווייב וואס האט חתונה געהאט מיט בוז. און ווער ווערט געבוירן אין אזא גלגול? ווען א פרוי ווערט דאך מיובמת, איז די נשמה וואס ווערט געבוירן די נשמה פונעם נפטר וואס איז געשטארבן אן קינדער. תרח איז נתגלגל געווארן אין עוץ, עוץ האט נישט איבערגעלאזט קיין קינדער און איז נפטר געווארן, בוז האט געהייראט זיין ווייב און עס איז געבוירן געווארן א זון - דאס איז איוב. און דער איוב איז עוץ, וואס איז בעצם תרח.
און דערפאר עפנט דער ספר: "איש היה בארץ עוץ". אין וועמען איז ער געווען מגולגל? אין עוץ. און לויטן הייליגן אריז"ל מיינט "ארץ" א פרוי, ווי חז"ל זאגן אז א פרוי איז קרקע עולם - "איש היה בארץ עוץ", אין דער פרוי פון עוץ, ווייל איוב איז דאך דער גלגול פון עוץ און ער איז דער בן היבמה. און נאך מער: עוץ איז ראשי תיבות עובד צלמים, ווייל ער איז דער גלגול פון תרח וואס איז געווען אן עובד צלמים.
און דאס איז אויך וואס איז מרומז ביי משה רבינו, וואס האט געפרעגט די מרגלים "היש בה עץ אם אין". און רש"י זאגט דארט: צי איז דא דארט אן אדם צדיק וואס איז ראוי צו שיצן אויף זיי ווי א בוים. האט משה געפרעגט: צי לעבט נאך איוב אדער נישט? און פארוואס האט ער צוגעגליכן איוב'ן דווקא צו אן עץ? ווייל "עץ" זענען די אותיות פון "עוץ" - און אויב מען פונקטירט עץ מיט א קובוץ באקומט מען עוּץ. "היש בה עוץ אם אין" - דער וואס איז דער גלגול פון עוץ, דאס איז איוב הצדיק, צי עקזיסטירט ער נאך און צי איז ער נאך בכח צו שיצן אויף זיי? און מיט דעם איז ער געקומען מתקן זיין דאס וואס תרח האט מקלקל געווען ווען ער האט געדינט עבודה זרה, אויף וועלכע עס שטייט "אומרים לעץ אבי אתה" - און דעריבער איז ער יעצט געקומען אין דעם גלגול פון עוץ כדי מתקן צו זיין דאס "האומרים לעץ אבי אתה".
זאגט דער אר"י ז"ל: זעט ווי וואונדערלעך, די זאך איז מרומז אינעם פסוק "וירא אליו ה' באלוני ממרא". איר האט זיכער נישט באמערקט, אבער דאס זענען די ראשי תיבות פון איוב: "אליו" - א', דער שם ה' - י', "באלוני" - ב'. און א"ב איז אויך די ראשי תיבות פון "אביו" - די זעלבע אותיות ממש - ווייל איוב איז דאך דער פאטער פון אברהם. און נאך מער: "ה' באלוני ממרא" זענען ראשי תיבות י', ב', מ' - יבם, ווייל איוב, דער גלגול פון תרח, איז געקומען פון א יבמה. און נאך האב איך געפונען אז די זאך איז מרומז אינעם פסוק "בוא אל אשת אחיך ויבם אותה": "אחיך ויבם" מיט א דילוג פון צוויי אותיות - דער א' פון "אחיך", איבערהיפן דעם ח', דער י', איבערהיפן דעם כ', דער ו' פון "ויבם", איבערהיפן דעם י', דער ב' - באקומט מען דאס ווארט איוב. "אחיך ויבם" - איוב איז געבוירן געווארן פון א יבמה.
און פארוואס איז די זאך מרומז דווקא אין די דאזיגע פסוקים? דא האט זיך דאך דער אויבערשטער באוויזן צו אברהם נאך דער ברית מילה, און לכאורה האט דאס נישט קיין שייכות. זאגט דער הייליגער אר"י: דער אויבערשטער האט זיך באוויזן צו אברהם אין אלוני ממרא נאך דער מילה, און ווי באקאנט זיצט אברהם אבינו ביים פתח פון גיהנום, און ווער עס איז גענימלט לאזט ער אים נישט אריינפירן - און די כוונה איז, אז ער איז גענימלט און האלט זיך אין דער קדושת המילה. און דער דאזיגער כח איז געגעבן געווארן פאר אברהם ערשט נאכדעם וואס ער אליין איז גענימלט געווארן. און בכח פון דער זכות האט אברהם אבינו ארויסגענומען די נשמה פון זיין פאטער פון גיהנום - ווייל אז ער איז דער וואס היט אויף גיהנום און באשליסט ווער עס גייט אריין און ווער עס גייט ארויס, נעמט ער אויך ארויס זיין פאטער וואס איז דארט געווען. און ער האט אים ארויסגענומען כדי ער זאל זיך מגלגל זיין אין איוב. דעריבער, דווקא ביי "וירא אליו ה'", ווען ער איז געווארן א נימול, איז מרומז דער גלגול פון איוב, ווייל דעמאלט האט תרח אנגעהויבן זיך מגלגל צו זיין אין איוב, אין יענער צייט ממש.
און דאס איז אויך וואס עס איז מרומז אין "והוא יושב פתח האוהל כחום היום": די ראשי תיבות פון "יושב פתח האוהל כחום" - י', פ', ה', כ' - זענען בגימטריא גיהנום מיטן כולל. צו זאגן פאר דיר, פון וואנעט איז געקומען די גרויסע היץ פון יענעם טאג? כאטש עס שטייט אז דער אויבערשטער האט ארויסגענומען די חמה פון איר נרתיק, אבער מעגליך האבן מיר דא נאך א סיבה: מען האט געדארפט עפענען דעם גיהנום כדי ארויסצונעמען תרח'ן, און פון דארט איז געווארן הייס - "כחום היום". און אויך "חום היום" איז אין גימטריא גיהנום. און עס איז אויך דא מרומז דער עון פון תרח בנדה: "היום" איז אין גימטריא "בנידה", און אויך אין גימטריא "בייבום" - דיר צו זאגן אויף אלע גלגולים פון תרח דא.
עס איז פאראן נאך אן הסבר און נאך א רמז פארוואס דער גלגול פון איוב איז מרומז דווקא דא, ווען דער אויבערשטער האט זיך באוויזן צו אברהם פתח האוהל כחום היום. עס שטייט אינעם הייליגן זוהר אז דער שטן האט מקטרג געווען אויף יצחק נאך דער עקידה. און לכאורה, וואס איז דא צו מקטרג זיין נאך אזא זכות, נאך אזא וואונדערליכער מעשה פון מסירות נפש? נאר דער שטן האט דאך תמיד וואס צו זאגן. ער איז געקומען און געזאגט: רבונו של עולם, עס שטייט דאך "לא יחליפנו ולא ימיר אותו טוב ברע או רע בטוב", און דא איז דא א קרבן - יצחק - "ואם המר ימיר... והיה הוא ותמורתו קודש". אויב אזוי, ווי נעמט אברהם אראפ יצחק'ן פונעם מזבח און בייט אים אויף מיטן איל וואס ער האט געפונען? מען טאר נישט בייטן און מען טאר נישט אויפטוישן, און איך האב א קטרוג קעגן יצחק. וואס האט דער קדוש ברוך הוא געטאן? ער האט אים איבערגעגעבן איוב'ן אנשטאט אים. דער שטן עפנט דאס מויל, און דער קדוש ברוך הוא פארשטאפט עס אים: ער שטופט אריין איוב'ן, לאז אפ יצחק'ן און באשעפטיג זיך מיט אים.
און יעצט, אברהם אבינו ווערט אנגעזאגט דורך די דריי מלאכים אז עס גייט אים געבוירן ווערן יצחק - און דאס איז דער אנפאנג פון פרשת וירא. דער אויבערשטער לאזט אים וויסן: וויסן זאלסטו, יצחק גייט געבוירן ווערן און ער גייט זיך האלטן. אבער עס וועט דאך זיין אויף אים א קטרוג! דעריבער ווערט דא מרומז איוב - צו זאגן צו אים, דו דארפסט זיך נישט זארגן, איך האב שוין אנגעגרייט ווער עס וועט אריינגעשטופט ווערן אינעם מויל פונעם שטן, כדי ער זאל נישט קענען מקטרג זיין אויף יצחק. דעריבער דווקא דא, ביי דער בשורה פון יצחק'ס געבורט, ווערט די זאך מרומז: עס וועט זיין א קטרוג אויף יצחק, אבער ער וועט בלייבן לעבן, ווייל עס איז פאראן איוב וואס וועט איבערגעגעבן ווערן אויף זיין ארט.
און דאס איז אויך מרומז אינעם פסוק "ויעקוד את יצחק בנו" - ראשי תיבות איוב. ווער איז דער וואס איז איבערגעגעבן געווארן אנשטאט דעם נעקד? ווער פארשטאפט דאס מויל פונעם שטן און ווערט איבערגעגעבן צו אים כדי ער זאל אפלאזן יצחק'ן? איוב. דיר צו זאגן אז ער איז געווען אויף זיין ארט. אזוי זאגט דער חיד"א.
און דערפאר, ווען די חברים פון איוב האבן זיך געטענהט מיט אים, זאגט דער מדרש אז עס איז נישט בארויגט געווארן איוב'ס געמיט ביז עס האט גערעדט צו אים יצחק זיין אייניקל, דאס איז אליהוא בן ברכאל הבוזי ממשפחת רם. זאגט דער זוהר: ווען האט זיך איוב בארויגט אינעם גאנצן וויכוח? ווען יצחק האט אים געענטפערט. און ווער איז יצחק? אליהוא בן ברכאל הבוזי ממשפחת רם. און "אליהוא ברכאל הבוזי ממשפחת רם" זענען ראשי תיבות אברהם, דיר צו זאגן אז ער קומט פון אברהם. און נאר ווען ער האט גערעדט - ערשט דעמאלט האט זיך איוב געטרייסט. פארוואס? ווייל איוב איז דאך געווען די תמורה פון יצחק, און פלוצלונג האט ער פארשטאנען זיין גאנצן צער: פארוואס לייד איך? איך בין די תמורה פון יצחק. יצחק איז ארויפגעבראכט געווארן פאר אן עולה און איז אראפ פונעם מזבח, און ווער וועט מוחל זיין דערויף, און ווער וועט איבערגעגעבן ווערן צום שטן? איוב.
עַל־כֵּן אֶמְאַס וְנִחַמְתִּי עַל־עָפָר וָאֵפֶר׃ - דערפאר עקל איך זיך [מיט מיינע רייד] און איך טרייסט זיך איבער שטויב און אש.
און דאס איז דער סוד אין די ווערטער פון איוב. וואס מיינט "וניחמתי על עפר ואפר"? איך האב זיך געטרייסט דורך דעם זון פון דעם וואס האט געזאגט "ואנוכי עפר ואפר" - און ווער האט געזאגט "ואנוכי עפר ואפר"? אברהם. דאס הייסט: איך האב מיר געטרייסט דורך יצחק, דער זון פון אברהם. אזוי ערקלערט דער הייליגער אר"י. און עס איז פאראן נאך אן הסבר פונעם הייליגן של"ה: איך האב זיך געטרייסט נאכדעם וואס איך האב געוואוסט אז פון מיר איז ארויסגעקומען אינעם פריערדיגן גלגול דער צדיק וואס האט געזאגט "ואנוכי עפר ואפר". ווייל ווער איז איוב? תרח, א גרויסער רשע. און מען זאגט אים: וויסן זאלסטו ווער עס איז ארויס פון דיר, ווער עס איז דיין זון - אברהם אבינו! און דעריבער "וניחמתי על עפר ואפר": פון מיר איז ארויסגעקומען אברהם אבינו, דער פאטער פונעם אידישן פאלק, וואס האט געזאגט "ואנוכי עפר ואפר" - און מיט דעם האב איך געהאט א נחמה.
וַיְהִי אַחַר דִּבֶּר יְהֹוָה אֶת־הַדְּבָרִים הָאֵלֶּה אֶל־אִיּוֹב וַיֹּאמֶר יְהֹוָה אֶל־אֱלִיפַז הַתֵּימָנִי חָרָה אַפִּי בְךָ וּבִשְׁנֵי רֵעֶיךָ כִּי לֹא דִבַּרְתֶּם אֵלַי נְכוֹנָה כְּעַבְדִּי אִיּוֹב׃ - און עס איז געווען נאכדעם וואס דער אויבערשטער האט גערעדט די דאזיגע רייד צו איוב, האט דער אויבערשטער געזאגט צו אליפז התימני: מיין צאָרן האט געברענט אין דיר און אין דיינע צוויי חברים, ווייל איר האט נישט גערעדט צו מיר ריכטיג אזוי ווי מיין קנעכט איוב.
עס שטייט געזאגט אויף אליהוא: "באיוב חרה אפו על צדקו נפשו מאלוהים, ובשלושת רעיו חרה אפו על אשר לא מצאו מענה וירשיעו את איוב". און מיר האבן מסביר געווען אז ביידע כיתות זענען געווען גערעכט און נישט גערעכט אויף איינמאל. איוב איז געווען גערעכט מיט זיין טענה: איך בין א צדיק, עס קומען מיר נישט קיין יסורים. זאגט אים דער אויבערשטער: ריכטיג, דו ביסט א צדיק - אבער דיין נפש איז נישט קיין צדקת. דאס איז נישט דאס ערשטע מאל וואס די דאזיגע נפש געפינט זיך דא, זי איז שוין געקומען אין א גלגול. און דערפאר שטייט "על צדקו נפשו" - דיין נפש איז גערעכט? ניין, דו ביסט געווען א גרויסער רשע אינעם פריערדיגן גלגול, און אויף דעם איז דא א חרון אף קעגן דיר. און פון דער אנדערער זייט איז איוב געווען גערעכט מיט זיין טענה אז אין דעם גלגול האט ער גארנישט געטאן - ריכטיג, אבער ער טראגט אויף זיך חובות פון פריערדיגע גלגולים.
און אין זיינע דריי חברים האט געברענט זיין צאָרן אויף דעם וואס זיי האבן פארמשפט איוב אלס רשע. זיי זענען אויך געווען גערעכט אין א געוויסן זינען, ווארום זיי האבן געזאגט אז עס איז פאראן אין אים אן עוון - און דאס איז אן אמת. אבער צי אין דעם איוב וואס שטייט פאר זיי איז דא אן עוון? דאס איז אן עלילת שווא און א פאלשע באשולדיגונג, און דערפאר האט דער צאָרן פונעם אויבערשטן געברענט אין זיי. איוב האט געהאלטן זיך אליין פאר א צדיק - און אויף דעם האט מען אים געזאגט: דו האסט א טעות, דיין נפש איז א רשעה פונעם פריערדיגן גלגול. קומט אויס אז יעדער פון זיי האט געהאט א צד וואו ער איז געווען גערעכט און א צד וואו ער האט געהאט א טעות, און דערפאר איז געווען א חרון אף פון איין זייט אויף איוב און פון דער צווייטער זייט אויף זיינע חברים. אזוי ערקלערט דער אלשיך הקדוש אויף ספר איוב, און אזוי אויך דער של"ה הקדוש.
דער גאנצער ספר איוב באקומט א ניי ליכט לויט די ווערטער פונעם הייליגן אר"י: איוב איז דער גלגול פון תרח - דער עובד עבודה זרה וואס איז געקומען אויף זיין ווייב אין איר נידות - וואס איז דורכגעגאנגען א צווישן-סטאנציע אין עוץ און איז געבוירן געווארן פונעם יבום פון בוז, און דערפאר איז ער "סר מרע", און דערפאר איז ער געשלאגן געווארן מיט שחין וואס איז א מין צרעת, און דערפאר איז זיין ווייב דער גלגול פון אמתלאי בת כרנבו וואס איז נתגלגל געווארן אין דינה. און נאך מער פון דעם, איוב איז איבערגעגעבן געווארן צום שטן אלס אויסטויש פאר יצחק, כדי ער זאל נישט קענען מקטרג זיין אויף דער עקידה. פון דעם פארשטייט מען פארוואס דער צאָרן פונעם אויבערשטן האט געברענט אין אים אויף "צדקו נפשו" און אויך אין זיינע חברים וואס האבן אים פארמשפט פאר א רשע - יעדער איז געווען גערעכט אין איין זייט און האט געהאט א טעות אין דער אנדערער זייט. און פון דא קומט אויך זיין נחמה: "וניחמתי על עפר ואפר" - דורך יצחק דער זון פון אברהם, און מיט דער ידיעה אז פון אים אליין איז ארויסגעקומען אברהם אבינו וואס האט געזאגט "ואנוכי עפר ואפר". און דאס אלעס לערנט אונז אויס א גרויסן יסוד אין דער הנהגה פונעם בורא: "מי ייתן טהור מטמא" - דער הקדוש ברוך הוא לאזט אראפ גרויסע נשמות דווקא צו די נידריגסטע פלעצער, כדי זיי ארויסצוציען פון דער געפאנגענשאפט פון די קליפות און זיי אויפהייבן ביז זייער מתוקנ'דיגער מדרגה.