קאפיטל מ"ב איז דער לעצטער קאפיטל אין ספר איוב. דאס איז דער קאפיטל וואס ענדיגט דעם גאנצן וויכוח, דער קאפיטל וואו אלעס ווערט קלאר, און דער קאפיטל אין וועלכן איוב באקומט צוריק אלעס וואס ער האט געהאט און נאך דאפלט. דא ווערט פארחתמ'עט ספר איוב. נאכן ענדיגן דעם קאפיטל וועלן מיר אויך קענען לערנען דעם ענין פון די גלגולים פון איוב - צו זען לויט דער תורה פונעם אריז"ל און תורת הקבלה ווער איוב איז געווען, וואס זענען געווען זיינע גלגולים, וואס ער איז געקומען מתקן זיין און פארוואס ער האט אזוי שטארק געליטן.
וַיַּעַן אִיּוֹב אֶת־יְהֹוָה וַיֹּאמַר׃ יָדַעְתִּי כִּי־כֹל תּוּכָל וְלֹא־יִבָּצֵר מִמְּךָ מְזִמָּה׃ - און איוב האט געענטפערט צום ה' און געזאגט: איך ווייס אז דו קענסט אלעס, און קיין שום פלאן און מחשבה איז נישט פארהאלטן פון דיר.
נאכדעם וואס דער וויכוח האט זיך געענדיגט, קומט איוב און דעקט אויף די קארטן. ער אנטפלעקט אלעס וואס איז געווען אין זיין הארץ די גאנצע צייט: רבונו של עולם, איך האב געוואוסט אז דו קענסט אלעס. באמת, טיף אינעווייניג אין מיר איז מיין הארץ געווען גאנץ מיטן אויבערשטן, איך בין באמת געשטאנען אינעם נסיון, און איך האב געגלייבט אין אלע יסודות פון דער אמונה. הגם איך האב געפרעגט ממש כפירה'דיגע קשיות, זענען דאס אבער נישט געווען קיין פראגעס וואס זענען געקומען דערפון ווייל אזוי האב איך געהאלטן און אזוי האב איך געגלייבט, נאר טיף אינעווייניג האב איך געגלייבט מיט אן אמונה שלמה אינעם אויבערשטן. אויב אזוי פרעגט זיך די קשיא: פארוואס פרעגן כפירה'דיגע קשיות אויב מען ווייסט שוין די תשובות?
נאר עס זענען פאראן צוויי אופנים וויאזוי צו וויסן די ענטפערס. איין מעגליכקייט: איך גלייב מיט אן אמונה שלמה אינעם אויבערשטן אויף הונדערט פראצענט. צי האב איך א באווייז? ניין. אבער איך גלייב אינעם אויבערשטן אן קיין שום שאטן פון ספק און צווייפל. דאס איז א מענטש וואס האט תשובות, אבער ער האט נישט קיין ספעציפישע תשובות אויף יעדער איינציגער קשיא. וואס האט ער יא? איך ווייס אז עס איז דא א בורא עולם, עס איז דא ווער עס איז משגיח, עס איז דא ווער עס גיט שכר, עס איז דא נצחיות פאר דער נשמה - מיט אן אמונה שלמה. דאס איז געווען די אמונה פון אונזערע זיידעס און באבעס, מענטשן מיט אן אמונה תמימה ופשוטה.
אבער עס איז דא נאך א זאך: עס איז אויך פאראן א גדר פון ידיעה. ידיעה מיינט נישט בלויז אז איך גלייב מכח וואס איך האב מקבל געווען, נאר אז איך קען אויפווייזן די זאך אויפן וועג פון חקירה ועיון און אויף א פילאסאפישן אופן. אזוי אז אפילו א מענטש וואס וועט מיר זאגן "דו גלייבסט - שיין פאר דיר, איך נישט", וועל איך אים קענען זאגן: איך וועל דיך מאכן פאר א מאמין, ווייל איך וועל דיר אויפווייזן די מציאות פונעם בורא, איך וועל דיר אויפווייזן זיין השגחה, איך וועל דיר אויפווייזן זיין עקזיסטענץ, איך וועל דיר אויפווייזן אז די וועלט איז נישט איבערגעגעבן אין די הענט פון די כוכבים ומזלות, און איך וועל דיר אויפווייזן אז עס איז דא אן עולם הבא.
דעריבער קומט איוב און זאגט: מצד אמונה האב איך געהאט אן אמונה שלמה, און פארדעכטיגט מיך נישט אז איך האב באמת געגלייבט אין דעם וואס איך האב געפרעגט. עס איז מיר געווען קלאר, די תשובות זענען מיר געווען קלאר העכער יעדן ספק. נאר וואס דען? מיין גאנצער וויכוח איז געווען אויפן אופן פון חקירה ועיון. איך האב געוואלט אז מען זאל מברר זיין די זאכן דורך באווייזן. און ווען מען טוט עס אויף דעם אופן, מוז דאך זיין א מקשה און א מתרץ. אזוי איז געבויט צום ביישפיל דער ספר הכוזרי. מען קען אויך קומען און מסביר זיין די זאכן גראד, אבער אויף א דידאקטישן אופן, איז איינע פון די וועגן פון חינוך און לערנען דורך דער דרך פון שאלה ותשובה.
דעריבער, כדי די קשיא זאל געפרעגט ווערן מיט איר פולן כח, פעלט אויס אז עס זאל זיין איינער וואס שטעלט פאר דעם כופר. דעמאלט וועט ער פרעגן די שאלה אין איר פולער שטארקייט, און דאס וועט געבן אן אתגר פאר דער צווייטער זייט צו ענטפערן תשובות וואס האבן אין זיך אן הוכחה און א קלארע ראיה. זאגט איוב: איך האב כביכול פארגעשטעלט דעם כופר. און פארוואס האב איך דאס געוואלט טון? ווייל איך האב געוואלט אז יעדער זאל וויסן אז עס זענען פאראן קלארע תשובות, און איך האב געוואלט אז עס זאל זיין אויף דעם א באווייז אויפן וועג פונעם שכל, אויפן דרך פון חקירה ועיון, אויפן דרך פון פילאסאפיע - און נישט בלויז אן אמונה אין הארץ. און וויאזוי וועל איך ארויסנעמען פון דיר די ראיה? זאגט ער: ווער זאגט? וואס עפעס, ווער זאגט אז עס איז דא? איך האב דיך אויפגערייצט כדי דו זאלסט קומען זוכן און מיר אויפווייזן און ברענגען ראיות, כדי דאס זאל נישט בלייבן בלויז בגדר אמונה נאר ווערן אן אבסאלוטע ידיעה.
דאס איז אויך דער טעם פארוואס ער האט גערופן דעם אויבערשטן זיך צו מתווכח זיין מיט אים. ער האט געוואלט אז דער הקדוש ברוך הוא זאל פארוואנדלען די זאכן פון ענינים וואס זענען פארשטענדליך און אנגענומען אינעם הארץ - ווייל דער ארט פון אמונה איז דאך אין הארץ און נישט אינעם שכל - צו ענינים וואס זענען פארשטאנען און אנגענומען אינעם שכל. דער חילוק צווישן הארץ און שכל איז: וואס עס איז אינעם הארץ, האב איך ביי מיר, אבער דו קענסט זאגן "איך האב עס נישט, איך שפיר גארנישט". אבער שכל קען מען איבערגעבן ווייטער. ווען איך ווייס עפעס מיטן שכל, קען איך דאס איבערגעבן פאר א צווייטן. דאס איז א באווייז וואס איז שוין א ידיעה. און דעריבער: אנא ה', קום און טענה דיך אויס מיט מיר. נישט כדי דו זאלסט מיר לערנען א זאך וואס איך ווייס נישט - איך ווייס עס בבירור מיט א ידיעת הלב - נאר כדי די זאך זאל זיין בגדר ידיעת השכל, א זאך וואס מען קען אויפווייזן אויף א שכלי'דיגן אופן.
און דאס איז וואס ער זאגט: ידעתי. אויך ביים אנהייב פונעם וויכוח האב איך געוואוסט כי כל תוכל - איך ווייס אז דו פארמאגסט אן אבסאלוטע יכולת. ולא יבצר ממך מזימה - איך ווייס אז יעדע חכמה און יעדע טיפע מחשבה געפינט זיך ביי דיר. און איך האב געגלייבט אז דו רבונו של עולם אין דיין חכמה ביסט משגיח אויף אלעס וואס קומט פאר אויף דער וועלט, און צום סוף האב איך דאך בחירה, און צום סוף באצאלסטו שכר אויף יעדער גוטער מעשה וואס א מענטש טוט. אויב אזוי פארוואס בין איך געקומען ווי איינער וואס לייקנט די בחירה חופשית אדער ווי איינער וואס לייקנט זיין ידיעה יתברך? כדי משיג צו זיין די דאזיגע זאכן אויך מיטן שכל, אז איך זאל נישט דארפן בלויז גלייבן נאר קענען זיי וויסן מיט א קלארער ידיעה.
און וועלכע מדרגה איז העכער, ידיעה צי אמונה? "וידעת היום והשבות אל לבבך" - די העכסטע מדרגה איז ידיעה. איך ווייס אז איר געפינט זיך יעצט דא; איך ווייס נישט צי מיין זון איז יעצט אינדערהיים, אבער איך גלייב אז אין אזא צייט דארף ער שוין דארט זיין - דאס איז אמונה. ידיעה מיינט צו וויסן א זאך בבירור, איך ווייס ווייל איך זע, עס איז ביי מיר מוחשי. און דעריבער האט איוב געבעטן: רבונו של עולם, מאך מיר די אמונה צום גדר פון ידיעה. און פון וואספארא לשון קומט "ויכוח"? מלשון הוכחה. דער וואס איז זיך מתווכח טוט בעצם מוכיח זיין. רבונו של עולם, איך וויל באווייזן, כדי די זאך זאל נקבע ווערן אויך אינעם שכל און זאל נישט בלייבן בלויז אינעם הארץ.
חז"ל זאגן: ביקש איוב להפוך קערה על פיה. כביכול איוב האט געוואלט איבערקערן די שיסל אויפן מויל מיט דעם גאנצן עסן וואס איז דערין. בפשטות איז משמע דערפון אז איוב האט געוואלט כופר זיין. אבער וואס איז דער משל, און פארוואס האבן זיי גענוצט דייקא דעם דאזיקן אויסדרוק?
דערקלערט דער גאון מווילנא לויט א מעשה וואס איז געווען באוואוסט אין יענע צייטן: א מלך וואס האט געהאט א געטרייען עבד, און דער מלך האט אים ליב געהאט אהבת נפש, ממש ווי זיין אייגענע נפש, און ער פלעגט די גאנצע צייט זיצן מיט אים און זיך משתעשע זיין מיט אים. איין טאג האט יענער עבד דערלאנגט פארן מלך א טעלער זופ, און אומבאמערקט איז איין טראפ ארויסגעפלויגן און געפאלן אויפן מלכ'ס נייעם בגד. ווען דער מלך האט דאס געזען, האט זיין כעס געברענט אין אים עד להשחית, און ער האט גלייך באפוילן די עבדים וואס שטייען פאר אים: נעמט אים און פירט אים ארויס צום טויט פאר דעם מעשה! ווען דער עבד האט געזען אזוי, האט ער גענומען די גאנצע קערה מיט זופ און זי אויסגעגאסן אויפן מלכ'ס נייעם בגד, און די לעצטע טראפנס האט ער אראפגעטריפט אויף זיין קאפ - און דעמאלט האט מען אים אוועקגעשלעפט און ארויסגעפירט. ווען דער מלך האט דאס געזען, האט זיין כעס נאך פיל מער געברענט אין אים, און ער האט געזאגט: פירט אים ארויס צום טויט מיט שווערע יסורים.
נאר וואס דען, דער מלך האט זיך נישט געקענט בארואיקן פון דער עזות פונעם עבד. ווי אזוי האט ער געקענט טאן אזא זאך? ער האט זיך נישט געקענט געבן קיין הסבר: איך קען דאך דעם מענטש, ער איז נישט קיין שוטה אדער א טיפש, ווי אזוי האט ער דאס געטאן? איידער מען האט אנגעהויבן אויספירן דעם גזר דין, האט ער געזאגט: איך וויל רעדן מיט אים, רופט אים צו מיר. האט ער אים געפרעגט: זאג מיר, ווי אזוי האסטו געטאן אזא זאך? האט דער עבד זיך געבויגן פארן מלך און געזאגט: אדוני המלך, איך האב דיך ליב אהבת נפש, און דו האסט געמשפט אויף מיר מיתה צוליב איין טראפ זופ וואס איז געפלויגן אויף דיין בגד. ווען איך האב דאס געזען האב איך שטארק מורא געהאט - נישט פאר זיך אליין, ווער בין איך דען קעגן כבודו ורום הודו ומעלתו פון אדוני המלך; נאר איך האב מורא געהאט ווי אזוי די זאך וועט אויסקוקן ביים עם: אן עריץ און א רשע פון א מלך, וואס פאר איין טראפ זופ האט ער אומגעברענגט זיין באליבטן עבד, וואס יעדער ווייסט וויפיל ליבשאפט עס איז דא צווישן זיי! וואס וועט מען זאגן אויף דיר? וואס פאר א ביזיון! דאס האב איך נישט געקענט פארנעמען. דערפאר האב איך געזאגט: איך וועל אויסגיסן דעם גאנצן טעלער אויפן מלך, און דעמאלט וועט מען זאגן - דער מלך האט געפירט זיין באליבטן צום טויט, אויף וואס? ער האט גענומען א טעלער זופ און בכוונה אויסגעגאסן אויף אים! וואס קען מען שוין דערויף זאגן? מען דארף מאכן פון אים קציצות! און דעמאלט וועט דער עולם פארשטיין און מצדיק זיין דעם אדוני המלך. ווען דער מלך האט דאס געהערט, האט זיך זיין ליבשאפט צו יענעם עבד נאך פיל מער פארמערט, אז אפילו אין זיין שווערסטער שעה, וואס איז אים געווען וויכטיג - אז ס'זאל זיך נישט פארשעמען דער כבוד פונעם מלך.
זאגט דער גאון מווילנא: אזוי אויך דא. ביקש איוב להפוך קערה על פיה. האט איוב געזאגט: רבונו של עולם, יעדער וואס זעט מיר ליידן יסורים וועט זיך פרעגן - הזאת נעמי? איז דאס איוב? א צדיק, א ירא אלקים, סר מרע, גדול הנאמר באיוב יותר מהנאמר באברהם! ווי אזוי טוט דער אויבערשטער מיט זיין באליבטן אזא שרעקליכע זאך? דערפאר האט איוב געזאגט: אויב אזוי, איז בעסער אז איך זאל אויפשטיין און כופר זיין כלפי חוץ. צי האט ער דען כופר געווען אינעם אויבערשטן? חלילה! וואס ווייסטו היינט וואס דו האסט נישט געוואוסט נעכטן? און אויב נעכטן האסטו געהאט אן אמונה מוחלטת אינעם אויבערשטן, וואס איז געשען היינט? נאר בעסער אז כלפי חוץ זאל איך זיך מאכן ווי א כופר אינעם אויבערשטן, און וואס וועט מען דעמאלט זאגן אויף דער גאס? אה, איוב - ווייסטו וואס פאר א כפירה איך האב געהערט אז ער רעדט? קיין וואונדער נישט אז דער אויבערשטער האט אים אזוי געטאן! דער אויבערשטער איז א צדיק, און ער ווייסט וואס צו טאן מיט מענטשן וואס פירן זיך אזוי אויף. און דורך דעם וועט מען מצדיק זיין קודשא בריך הוא און עס וועט נישט ארויסקומען קיין עוול כלפיו יתברך. דאס איז דער טייטש "ביקש להפוך קערה על פיה" - נישט כופר צו זיין צוליב כפירה, נאר כופר צו זיין כלפי חוץ כדי דערמיט ארויסצוברענגען דעם קדוש ברוך הוא פאר א צדיק.
ווער נאך האט געוואלט טאן אזא זאך? דוד המלך. עס שטייט אויף אים "ויבוא דוד עד הראש", און חז"ל זאגן: וואס מיינט "הראש"? אז דוד האט געוואלט דינען עבודה זרה, און חושי הארכי האט אים געזאגט: מה נאה אותו? ווען איז דאס געווען? ווען דוד איז געווען נרדף. און די זאך איז דאך פלאי פלאים: דוד המלך, דער פערטער פוס אינעם מרכבה, זאל ביי אים בכלל זיין אן הוה אמינא צו דינען עבודה זרה? מען ווייסט דאך אז אויף עבודה זרה ווערט א מענטש באשטראפט אפילו אויף מחשבה, און עס איז כאילו ער האט געדינט עבודה זרה אפילו במחשבה. ווי אזוי קען מען פארשטיין אזא זאך?
נאר דוד המלך האט געזאגט: רבונו של עולם, יעדער וועט זען דוד דער צדיק, דוד דער ירא שמים, "שומרה נפשי כי חסיד אני", דוד קודש קדשים - ווי אזוי קען דער אויבערשטער טאן מיט אים אזא זאך? ער שטעלט אויף קעגן אים א רעה פון זיין אייגן הויז, זיין זון שטייט אויף און רעבעלירט קעגן אים און וויל אים ערמארדן, און ער לויפט אנטלאפן ווי א פויגל אויף די בערג פאר זיין זון, און זיין זון פארומייניקט זיינע פילגשים. ווי אזוי טוט דער אויבערשטער אזוי צו אזא צדיק? אבער אויב די מענטשן וועלן זאגן: האסט נישט געהערט? מען זאגט אז דוד האט געדינט עבודה זרה - אויב אזוי איז דער אויבערשטער א צדיק, עס קומט זיך אים, און ס'איז גארנישט דא קיין שאלה. און דערמיט האט דוד געוואלט ארויסברענגען דעם קדוש ברוך הוא צדיק בדינו.
אויב אזוי, פארוואס האט ער דאס נישט געטאן? האט אים חושי הארכי געזאגט: ווייל דערמיט וואס מען וועט זאגן אז דוד האט געדינט עבודה זרה, איז דא א חשש אז עמיצער וועט דיך נאכטאן. ער וועט זאגן: דוד האט געדינט עבודה זרה? נו, וואס איז די פראבלעם? כנראה האט ער געפונען אז ס'איז דא עפעס דערין! און דעמאלט וועט יענער אויך גיין און דינען עבודה זרה נאך דיר. וואס האסטו דערמיט דערגרייכט? דו ווילסט כביכול ארויסברענגען דעם אויבערשטן פאר א צדיק און זאגן אז דער אויבערשטער האט דיר באשטראפט ווייל דו ביסט א רשע, אבער חס ושלום וועט מען גיין נאכטאן דיין רשעות, און ס'וועט אויסקומען אז דו האסט מכשיל געווען מענטשן מיט אן עבירה.
מִי זֶה מַעְלִים עֵצָה בְּלִי־דָעַת לָכֵן הִגַּדְתִּי וְלֹא אָבִין נִפְלָאוֹת מִמֶּנִּי וְלֹא אֵדָע׃ שְׁמַע־נָא וְאָנֹכִי אֲדַבֵּר אֶשְׁאָלְךָ וְהוֹדִיעֵנִי׃ - ווער איז דער וואס פארבארגט עצה אן דעת, דערפאר האב איך גערעדט און נישט פארשטאנען, וואונדערליכע זאכן פון מיר וואס איך ווייס נישט; הער ביטע צו און איך וועל רעדן, איך וועל דיך פרעגן און מאך מיר באקאנט.
זאגט איוב: איך האב זיך געפרעגט, צי קען דען זיין מען זאל פארבארגן עצה - דאס הייסט די גאנצע הנהגה פונעם אויבערשטן וואס ווערט געפירט אויף אן אופן פון א געוואלדיגער חכמה - אן דעת? צי קען דען זיין אז מיר זאלן נישט וויסן און זיך בלויז פארלאזן אויף אמונה? צי קען זיין אז אזעלכע זאכן זאלן באהאלטן ווערן פון אונז, און מיר זאלן נישט האבן אין זיי קיין קלארע ידיעה נאר בלויז אמונה אינעם הארצן? אדרבה, ס'איז פיל בעסער אז מיר זאלן וויסן די פארבארגענע סודות, אז מיר זאלן פארשטיין די פנימיות, וויסן די דרכי ההנהגה, און אלעס זאל זיין אויף אן אופן פון ידיעה און נישט בלויז אויף אן אופן פון אמונה.
לכן הגדתי ולא אבין: וויבאלד איך האב נישט פֿאַרשטאַנען די עצה, איך האב נישט פֿאַרשטאַנען דעם דרך פֿון דער הנהגת השם נאָר בלויז געגלייבט - אָבער צו פֿאַרשטיין מיט'ן שׂכל האב איך נאָך אַלץ נישט פֿאַרשטאַנען, דאָס איז געווען "נפלאות ממני ולא אדע" - דעריבער האב איך נאָר געזאָגט פֿון אויבנאויף. שמע נא ואנוכי אדבר, אשאלך והודיעני: איך האב געבעטן, רבונו של עולם, רעד מיט מיר און לאָז מיר וויסן, כּדי איך זאָל האָבן דערין אַ קלאָרע ידיעה. דערקלערט דער מלבי"ם: די פֿילאָסאָפֿן און די מענטשליכע חקירה פֿרעגן אַ סך קשיות איבער דעם ענין פֿון ידיעה ובחירה, איבער דעם ענין פֿון צדיק ורע לו און רשע וטוב לו. אַלע קשיות וואָס איוב האָט געפֿרעגט זענען באַקאַנטע און באַרימטע קשיות אין דער פֿילאָסאָפֿיע, און ער ווייסט נישט וואָס צו ענטפֿערן אויף זיי. און דעריבער זאָגט ער: ס'איז נישט פֿאַסנדיק צו פֿאַרהוילן די עצה אָן דעת און זיך פֿאַרלאָזן בלויז אויף דער אמונה, איך וויל האָבן דערין אַ קלאָרע ידיעה.
לְשֵׁמַע־אֹזֶן שְׁמַעְתִּיךָ וְעַתָּה עֵינִי רָאָתְךָ׃ עַל־כֵּן אֶמְאַס וְנִחַמְתִּי עַל־עָפָר וָאֵפֶר׃ - מיט'ן הערן פֿון אויער האב איך געהערט פֿון דיר, און איצט האָט דיך מיין אויג געזען; דעריבער עקל איך זיך, און איך טרייסט זיך אויף שטויב און אַש.
דאָס אַלץ איז געווען ביז אַהער, זאָגט איוב, ווען בלויז "לשמע אוזן שמעתיך". איך האב דיך נישט געזען בנבואה, נאָר בלויז זאַכן וואָס איך האב מקבל געווען בקבלה - דור מפי דור, אַ פֿאָטער פֿון אַ פֿאָטער. און ווען אַ מענטש באַקומט זאַכן בקבלה, האָט ער אמונה און נישט קיין ידיעה: מיין טאַטע וועט מיר נישט פֿאַרקויפֿן קיין ליגנס, דעריבער גלייב איך אַז וואָס ער האָט מיר געזאָגט איז אמת; און זיין טאַטע האָט אים אויך נישט פֿאַרקויפֿט קיין ליגנס, און ער גלייבט אַז וואָס מ'האָט אים איבערגעגעבן איז אמת. דאָס איז אמונה. און ביז אַהער איז אַזוי געווען - נאָר וואָס איך האב געהערט אַ זון פֿון אַ פֿאָטער, און קיין ידיעה האב איך נאָך נישט געהאַט. ס'איז געווען פּלאַץ מסופּק צו זיין אין אַלע יענע שאלות: צדיק ורע לו, רשע וטוב לו, ידיעה ובחירה.
אָבער איצט "עיני ראתך". ווען אַ מענטש זעט אַ זאַך, איז ראייה בגדר פֿון אַ קלאָרע ידיעה. איצט איז מיר אַלץ קלאָר אָן שום ספֿקות. פֿון דעם וואָס דו ביסט מיר נתגלה געוואָרן אין אַ מראה הנבואה האב איך אויסגעלערנט עטלעכע זאַכן. ערשטנס, האב איך געזען אַז דו, דער אויבערשטער, ביסט משגיח אויף אַלע מעשׂים פֿון בני אדם - אָט האָסטו געזען דעם וויכוח וואָס איך האב געהאַט מיט די חבֿרים און ביסט אַריינגעטראָטן אינמיטן. דאָס מיינט אַז דער אויבערשטער האָט נישט פֿאַרלאָזט די וועלט, דער אויבערשטער איז משגיח, געפֿינט זיך דאָ און גיט נבואה צו מענטשן.
צווייטנס, איז מיר באַקאַנט געוואָרן אַז ס'איז דאָ אַ מציאות פֿון אַ נפֿש וואָס איז אויסער'ן גוף, און אַז די דאָזיקע נפֿש עקזיסטירט אויף אייביק און צום סוף וועט זי זיך צוקלעפּן צום באַשעפֿער. װײַל אויב נישט, ווי קען זיין אַז אַ מענטש זאָל משיג זיין נבואה? די השׂגה פֿון נבואה איז דאָך די התפּשטות פֿון דער נפֿש פֿונעם גוף. אויב ס'איז נישטאָ קיין אייביקע נפֿש, ווי איז מעגלעך צו משיג זיין נבואה? דער חיבור פֿון קודשא בריך הוא מיטן מענטש איז דאָך נישט מיט זיין גוף - דער גוף איז חומר, דער גוף איז ווי אַ בהמה. דער הקדוש ברוך הוא פֿאַרבינדט זיך צום מענטש דורכ'ן אייביקן נפֿש. און פֿון דאַנען לערן איך אויך אַרויס אַז די נפֿש האָט אייביקייט: אויב די נפֿש קען זיך מדבק זיין אינעם באַשעפֿער, איז ווען דער גוף שטאַרבט - איז דאָך מיתה דאָ נאָר פֿאַרן גוף, און די נפֿש איז נצחית, זי קערט זיך צוריק און קלעפּט זיך צו צו איר באַשעפֿער.
און נאָך אַ זאַך איז מיר קלאָר געוואָרן מיט אַ קלאָרע ידיעה: אַז די נפֿש האָט אַ גמול רוחני, אַז זי איז עתיד צו באַקומען שׂכר פֿאַר אַלע אירע מעשׂים. און וואָס איז דער שׂכר? אַזוי ווי דער רמח"ל זאָגט אין דרך ה', דער גרעסטער שׂכר איז די דבֿקות אין אים יתברך. און ווען איז מען זוכה דערצו? נאָכדעם ווי די נפֿש שיידט זיך אָפּ פֿונעם גוף. און ווי מער דער מענטש האָט אַראָפּגענומען די מחיצות צווישן אים און דעם אויבערשטן, אַלץ מער וועט ער זוכה זיין נאָך זיין מיתה צו דערגרייכן אַ גרעסערע דבֿקות אין השי"ת. און דאָס איז די העכסטע הצלחה, און דער פֿאַרגעניגן העכער פֿון וועלכן ס'איז נישטאָ, און די וואונדערבאַרסטע זאַך וואָס אַ מענטש קען גלוסטן דערצו. און איצט האב איך דאָס פֿאַקטיש געזען, ווייל איך האב דאָך איצט געהאַט אַ דבֿקות אין אים יתברך נאָך ביים לעבן - דאָס הייסט דאָס מקבל זיין די נבואה.
און ממילא "על כן אמאס ונחמתי על עפר ואפר": צוליב דעם עקל איך זיך אין די גשמיות'דיגע לעבנס פֿונעם גוף און איך טרייסט זיך אויפֿן גוף וואָס איז עפֿר ואפֿר. אויף דעם גאַנצן חורבן און קלאַפּ וואָס האָט מיר פּאַסירט אינעם גוף - טרייסט איך זיך. ס'איז דאָך בלויז אַ גוף, ס'איז גאָרנישט, דער גוף איז סוף-כּל-סוף עפֿר ואפֿר. וואָס איז ער פֿאַרגלייכט צום אמת'ן אייביקן תענוג וואָס די נשמה האָט נאָך דער פֿטירה פֿונעם מענטש? און ממילא האב איך שוין נישט קיין קשיא פֿון צדיק ורע לו: ס'איז אים שלעכט דאָ אויף דער וועלט - און וואָס איז דער עולם הזה? אמאס, איך עקל זיך דערין. דאָס וואָס דער עפֿר ואפֿר ווערט געשעדיקט, אויף דעם האב איך זיך שוין געטרייסט, דאָס איז גאָרנישט. איין רגע פֿון דער געהויבענער עליונה'דיגער רוחניות'דיגער זיסקייט איז ווערט אַלע הנאות און תּענוגים פֿון דער וועלט. מיט דעם, זאָגט איוב, זענען אַוועק אַלע יענע וואָלקנס וואָס איך האב געהאַט אינעם שׂכליים פֿאַרשטאַנד פֿון די זאַכן, און ס'האָט זיך מיר אַנטפּלעקט דאָס ליכט פֿון דעת צו פֿאַרשטיין די זאַכן מיט אַ קלאָרן פֿאַרשטאַנד און השׂכּל.
וַיְהִי אַחַר דִּבֶּר יְהֹוָה אֶת־הַדְּבָרִים הָאֵלֶּה אֶל־אִיּוֹב וַיֹּאמֶר יְהֹוָה אֶל־אֱלִיפַז הַתֵּימָנִי חָרָה אַפִּי בְךָ וּבִשְׁנֵי רֵעֶיךָ כִּי לֹא דִבַּרְתֶּם אֵלַי נְכוֹנָה כְּעַבְדִּי אִיּוֹב׃ - און עס איז געווען נאָכדעם ווי גאָט האָט גערעדט די דאָזיקע רייד צו איוב, האָט גאָט געזאָגט צו אליפז התימני: מיין צאָרן האָט געפֿלאַמט אויף דיר און אויף דיינע צוויי חבֿרים, ווייל איר האָט נישט גערעדט צו מיר ריכטיק אַזוי ווי מיין קנעכט איוב.
נאָכדעם ווי דער וויכוח מיט איוב האָט זיך געענדיקט, ווענדט זיך דער אויבערשטער צו אליפז התימני: חרה אפי בך ובשני רעיך, כי לא דיברתם אלי נכונה. דאָס הייסט, ווען איר האָט זיך געדונגען מיט איוב האָט איר נישט גערעדט די פֿאַסנדיקע רייד. איוב האָט טאַקע געזינדיקט מיט זיין מויל, אָבער אין זיין האַרץ האָט ער גערעדט ריכטיק, ווייל ווי ער האָט מעיד געווען, איז אים קיין איין רגע נישט געווען קיין כפירה אין האַרצן, נאָר ער האָט געגלייבט באמונה שלימה, און מיט'ן מויל האָט ער בלויז פֿאָרגעשטעלט די טענות פֿון די כּופֿרים כּדי צו הערן אַ שׂכליים'דיגן ענטפֿער.
אָבער ביי די רעים, זאָגט דער מלבי"ם, איז געווען פּונקט פֿאַרקערט. זיי האָבן זיך געדונגען לטובת דעם באַשעפֿער - דאָס הייסט מיט זייער מויל זענען זיי געווען מיט'ן הקדוש ברוך הוא, אָבער זייער האַרץ איז נישט געווען מסכים מיט זייער מויל. און אַזוי האָט זיי איוב געזאָגט: "הכהתל באנוש תהתלו בו? הלא שאתו תבעת אתכם?" - ווי שעמט איר זיך נישט צו זאָגן זאַכן וואָס איר אַליין גלייבט נישט אין זיי? האָט איוב געטענה'ט צו זיי: וואָס איר זאָגט זענען בלויז זאַכן פֿון אויבנאויף כּדי מיר צו פֿאַרשטאָפּן דאָס מויל, אָבער באמת גלייבט איר נישט אין זיי.
עס קומט אַלזאָ אויס, אַז דאָס וואָס איר האָט געטאָן איז ערגער פֿון דעם וואָס איוב האָט געטאָן, זאָגט דער קדוש ברוך הוא. איוב האָט כּלפּי חוץ גערעדט ניט גלײַך, אָבער אין זײַן מחשבה האָט ער גערעדט גלײַך; און איר האָט כּלפּי חוץ גערעדט גלײַך, אָבער אין אײַער מחשבה ניט גלײַך. און וואָס איז דער עיקר דיבור ביים קדוש ברוך הוא? דער דיבור פֿונעם האַרצן, און ניט דער אויסערלעכער דיבור פֿונעם מויל. וואָס פּריפֿט דער אויבערשטער אינעם מענטשן? כּליות ולב. זאָגט דער אויבערשטער: עס אינטערעסירט מיך ניט וואָס עס איז פֿונדרויסן, עס אינטערעסירט מיך וואָס עס איז פֿון אינווייניק. און ווער איז דאָ דער ערגערער? די חבֿרים. ווײַל איוב כאָטש כּלפּי חוץ האָט ער גערעדט ניט גוט, איז אָבער זײַן דיבור פֿונעם האַרצן געווען אמת און ריכטיק און ער האָט געגלייבט אינעם אויבערשטן; בעת בײַ אײַך איז דער אויסערלעכער דיבור געווען בסדר, אָבער דער אינערלעכער דיבור, וואָס ער איז דער עיקר, איז ניט געווען ריכטיק.
וְעַתָּה קְחוּ־לָכֶם שִׁבְעָה־פָרִים וְשִׁבְעָה אֵילִים וּלְכוּ אֶל־עַבְדִּי אִיּוֹב וְהַעֲלִיתֶם עוֹלָה בַּעַדְכֶם וְאִיּוֹב עַבְדִּי יִתְפַּלֵּל עֲלֵיכֶם כִּי אִם־פָּנָיו אֶשָּׂא לְבִלְתִּי עֲשׂוֹת עִמָּכֶם נְבָלָה כִּי לֹא דִבַּרְתֶּם אֵלַי נְכוֹנָה כְּעַבְדִּי אִיּוֹב׃ - און אַצינד נעמט אײַך זיבן פֿאַראָלן און זיבן ווידערס, און גייט צו מײַן קנעכט איוב, און ברענגט אַן עולה פֿאַר אײַך, און מײַן קנעכט איוב וועט מתפּלל זײַן פֿאַר אײַך, וואָרום בלויז זײַן פּנים וועל איך אויפֿנעמען כּדי ניט צו טאָן מיט אײַך קיין שאַנד, ווײַל איר האָט ניט גערעדט צו מיר גלײַך אַזוי ווי מײַן קנעכט איוב.
ער באַפֿעלט זיי מקריב צו זײַן עולות, ווײַל אַן עולה קומט דאָך מכפּר צו זײַן אויף הרהור הלב - און ווי מיר האָבן מסביר געווען, אין דעם איז באַשטאַנען זייער חטא, אין הרהור הלב. און אויך אויף דעם וואָס זיי האָבן געשענדט איוב'ן אומזיסט: זיי האָבן דאָך אים געזאָגט אַז ער איז אַ רשע, אַז דאָס וואָס דער אויבערשטער טוט מיט אים קומט זיך אים, אַז לכאורה האָט ער ניט געדינט דעם אויבערשטן מיט אַן אינערלעכער עבֿודה און ניט משיג געווען די אמתע מדרגות וואָס ער האָט געדאַרפֿט משיג זײַן. זיי האָבן געפֿונען אויף אים פֿיל באַשולדיקונגען און אים באַשולדיקט בחינם. דערפֿאַר דאַרפֿן זיי בעטן מחילה אויך פֿון איוב, און אַז איוב זאָל מתפּלל זײַן פֿאַר זיי, און דעמאָלט וועט דער אויבערשטער אויפֿנעמען דאָס פּנים פֿון איוב דעם צדיק און וועט זיי ניט שטראָפֿן.
און פֿאַרוואָס ווערט איבערגעחזרט "כי לא דיברתם אליי נכונה כעבדי איוב"? זאָגט דער מלבי"ם: דאָס ערשטע מאָל איז די כּוונה אַז אינעם הרהור הלב איז אײַער האַרץ ניט געווען גאַנץ מיטן אויבערשטן; און אַצינד לייגט ער צו אַז אויך אינעם אויסערלעכן דיבור האָט איר ניט גערעדט ריכטיק, וואָרום אינעם אויסערלעכן דיבור האָט איר באַשולדיקט איוב'ן מיט זייער שווערע באַשולדיקונגען וואָס ער פֿאַרמאָגט ניט אין זיך. און דעריבער אויף דעם דאַרף איך אַז איוב זאָל אײַך מוחל זײַן און מתפּלל זײַן פֿאַר אײַך.
דער ילקוט שמעוני זאָגט: אמר רבא, מכאן שאין אדם נתפס על צערו. דאָס הייסט, פֿאַרן ילקוט שמעוני איז שווער - צי האָט איוב דען גערעדט אַזוי גלײַך? ער האָט דאָך געזאָגט זייער שווערע ווערטער. לויטן מלבי"ם האָבן מיר דאָס פֿאַרענטפֿערט, אָבער לויטן פֿאַרשטאַנד פֿונעם ילקוט שמעוני האָט איוב אויך ניט גערעדט גלײַך - נאָר אַז איוב האָט אַן ענטפֿער און אַן אויסרייד: איוב האָט געליטן, און קיין מענטש ווערט ניט געכאַפּט אויף זײַן צער. אָבער איר, וואָס האָט איר געליטן? וואָס איז געווען מיט אײַך צוליב וואָס איר זאָלט רעדן ניט גלײַך?
וַיֵּלְכוּ אֱלִיפַז הַתֵּימָנִי וּבִלְדַּד הַשּׁוּחִי צֹפַר הַנַּעֲמָתִי וַיַּעֲשׂוּ כַּאֲשֶׁר דִּבֶּר אֲלֵיהֶם יְהֹוָה וַיִּשָּׂא יְהֹוָה אֶת־פְּנֵי אִיּוֹב׃ - און עס זענען געגאַנגען אליפז דער תימני, און בלדד דער שוחי, צופר דער נעמתי, און זיי האָבן געטאָן אַזוי ווי דער אויבערשטער האָט צו זיי גערעדט, און דער אויבערשטער האָט אויפֿגענומען דאָס פּנים פֿון איוב.
זיי טוען אַלץ וואָס דער אויבערשטער באַפֿעלט, איוב בעט און שפּאַנט אײַן תּפֿילות פֿאַר זיי, און דער אויבערשטער נעמט אויף זײַן פּנים.
וַיהֹוָה שָׁב אֶת־שְׁבוּת אִיּוֹב בְּהִתְפַּלְלוֹ בְּעַד רֵעֵהוּ וַיֹּסֶף יְהֹוָה אֶת־כׇּל־אֲשֶׁר לְאִיּוֹב לְמִשְׁנֶה׃ - און דער אויבערשטער האָט אומגעקערט די געפֿאַנגענשאַפֿט פֿון איוב ווען ער האָט מתפּלל געווען פֿאַר זײַן חבֿר, און דער אויבערשטער האָט צוגעלייגט אַלץ וואָס איוב האָט געהאַט צווייפֿאַך.
פֿון דאַנען ברענגט דער ילקוט שמעוני: אמר לו רבא בר מארי, פֿון וואַנען נעמט זיך די זאַך וואָס די חכמים האָבן געזאָגט, כל המבקש רחמים על חברו והוא צריך לאותו דבר - הוא נענה תחילה? דכתיב "והשם שב את שבות איוב בהתפללו בעד רעהו". ווען האָט דער אויבערשטער אים אומגעקערט אַלץ? ווען ער האָט געבעטן פֿאַר זיי. דו האָסט געבעטן עס זאָל זיי זײַן גוט - טוט דער קדוש ברוך הוא אויך צו דיר אַ טובֿה. און מען זעט דאָס אויך אין פּרשת וירא: אברהם אבינו האָט מתפּלל געווען פֿאַר אבימלך מלך גרר, און צוליב דעם "וילדו" - ביז אַהער האָבן זיי ניט געבוירן און אַצינד האָבן זיי געבוירן, און תּיכּף דערנאָך האָט שרה געבוירן. פֿון דאַנען לערנט מען אַז דער וואָס בעט פֿאַר זײַן חבֿר ווערט געענטפֿערט פֿריִער. און קוקט דאָרט אין אור החיים הקדוש וואָס שטעלט זיך אָפּ אויף דער דאָזיקער נקודה, צי דאָס איז צוליב דעם אָדער עס איז ניט פֿאַרבונדן, און ער ברענגט צוויי פֿירושים איבער דער זאַך.
וַיָּבֹאוּ אֵלָיו כׇּל־אֶחָיו וְכׇל־אַחְיֹתָיו וְכׇל־יֹדְעָיו לְפָנִים וַיֹּאכְלוּ עִמּוֹ לֶחֶם בְּבֵיתוֹ וַיָּנֻדוּ לוֹ וַיְנַחֲמוּ אֹתוֹ עַל כׇּל־הָרָעָה אֲשֶׁר־הֵבִיא יְהֹוָה עָלָיו וַיִּתְּנוּ־לוֹ אִישׁ קְשִׂיטָה אֶחָת וְאִישׁ נֶזֶם זָהָב אֶחָד׃ - און עס זענען געקומען צו אים אלע זיינע ברידער און אלע זיינע שוועסטער און אלע זיינע באקאנטע פון פריער, און האבן געגעסן מיט אים ברויט אין זיין הויז, און האבן געשאקלט מיט קאפ פאר אים און אים געטרייסט אויף דעם גאנצן שלעכטס וואס דער אויבערשטער האט געברענגט אויף אים, און יעדער איינער האט אים געגעבן איין קשיטה און יעדער איינער איין גאלדענעם נאז-רינג.
"יודעיו לפנים" - די באקאנטע וואס ער האט געהאט פריער, איידער עס זענען געקומען אויף אים די יסורים. ווייל ווען די יסורים זענען געקומען אויף אים "חדלו ממנו אוהב ורע", עס האבן אויפגעהערט צו זיין פריינט און חברים, און ווי איוב זאגט בפירוש "ויודעיי אכזר ממני" - מיינע באקאנטע זענען פרעמד געווארן און זיך צעשפרייט פון מיר. און איצט, ווען זיין מצב קערט זיך צוריק לקדמותו, קומען זיי עסן און זיך פרייען מיט אים: "ויאכלו עמו לחם בביתו", און לחם מיינט א סעודה. "וינודו לו" - זיי האבן געשאקלט מיטן קאפ ווי דער שטייגער איז ווען מען טרייסט א מענטש, נאכדעם וואס ער איז געראטעוועט געווארן פון יענער צרה. "וינחמו אותו" - זיי זאגן אים דברי תנחומים, אז אלץ וואס דו האסט באקומען איז נאר לטובה וכדומה. און יעדער איינער האט אים אויך געגעבן א דורון, איין קשיטה און איין גאלדענעם נאז-רינג, צו ווייזן דערמיט א באזונדערע חיבה צו אים.
דערצו קען מען צולייגן: עס שטייט "בשנת היובל הזאת איש אל אחוזתו ואיש אל משפחתו תשובו". פרעגן די מפרשים: "איש אל אחוזתו" איז פארשטענדלעך - ער האט פארלאזט זיין אחוזה, עס איז געקומען שנת היובל און ער קערט זיך צוריק צו איר. אבער וואס איז דאס "ואיש אל משפחתו תשובו"? האט ער דען פארלאזט זיין משפחה? נאר ווען א מענטש גייט אראפ פון זיינע נכסים, פלוצלונג דערקענט מען אים נישט. חברים וואס ער האט געקענט פריער גייען אדורך אויפן גאס און זאגן אים אפילו נישט קיין שלום עליכם. ווען דו ביסט געווען א גביר, זענען אלע געווען חנפנים: שלום עליכם, וואס מאכט איר, וואס זאגט איר? זיי לאכן אפילו ווען מען האט נישט געמיינט צו זאגן קיין וויץ, סתם חנופה - "אוהבי עשיר רבים". אבער ווען זיין עקאנאמישער מצב פאלט איין, פלוצלונג קענט מען אים נישט. און דאס איז וואס שטייט: האסט פארקויפט דאס פעלד, האסט פארקויפט די אחוזה, דו האסט נישט קיין געלט, און אפילו די משפחה האט דיך פארלאזט; אבער אין שנת היובל, ווען יעדער קערט זיך צוריק צו זיין אחוזה, ממילא "ואיש אל משפחתו תשובו" - פלוצלונג די גאנצע משפחה פון וועמען מען האט נישט באקומען קיין טעלעפאן רוף יארן לאנג רופט אן: שלום עליכם, וואס הערט זיך, וואס מאכסטו? דער מענטש איז צוריקגעקומען צו זיין מעמד, און די פריינט מערן זיך.
אזוי אויך דא, "וכל יודעיו לפנים": ווען זיין מצב איז געווען שלעכט - קענסט איוב? ניין, איך האב קיין שום שייכות; א קרוב? נו, א ווייטער קרוב. און ווען זיין מצב קערט זיך צוריק ווי פריער און ווערט בעסער - איוב? אוודאי, מיין צווייטער שוועסטער-קינד, וואס רעדסטו. פלוצלונג איז די גאנצע משפחה צוריקגעקומען צו זיין זיינע גוטע פריינט.
וַיהֹוָה בֵּרַךְ אֶת־אַחֲרִית אִיּוֹב מֵרֵאשִׁתוֹ וַיְהִי־לוֹ אַרְבָּעָה עָשָׂר אֶלֶף צֹאן וְשֵׁשֶׁת אֲלָפִים גְּמַלִּים וְאֶלֶף־צֶמֶד בָּקָר וְאֶלֶף אֲתוֹנוֹת׃ - און דער אויבערשטער האט געבענטשט איוב'ס ענדע מער ווי זיין אנהויב, און ער האט געהאט פערצן טויזנט שאף, און זעקס טויזנט קעמלען, און טויזנט פאר רינדער, און טויזנט אייזל-אייזעלינס.
אין דעם זכות וואס איוב האט מוחל געווען אויף זיין באליידיגונג און אין דעם זכות וואס ער האט מתפלל געווען פאר זיי, האט דער אויבערשטער אומגעקערט זיין געפאנגענשאפט און אים צוגעלייגט למשנה - דאפלט פון וואס ער האט געהאט פריער. זאגט דער מלבי"ם: לויט ווי עס איז משמע פון חז"ל, זענען אלע קנינים וואס איוב האט געהאט פריער, ווי אויך זיינע קינדער וואס זענען געשטארבן, נישט באמת פארלוירן געווארן, נאר דער שטן האט זיי באהאלטן פון זיינע אויגן און האט געשיקט א מלאך אים צו מעלדן אלע די שלעכטע בשורות. וואו זענען זיי געווען? אין דער האנט פונעם שטן. וואס איז אריבער אויף זיי דעמאלט? מיר האבן זיי נישט געפרעגט; אבער אויף יעדן פאל זענען זיי נישט געשטארבן, זאגט דער מלבי"ם. און דאס איז וואס שטייט "ויוסף השם את כל אשר לאיוב למשנה": קודם "את כל אשר לאיוב" - וואס ער האט געהאט פריער, און דערצו "למשנה" - אז עס זאל זיין דאפלט פון וואס ער האט געהאט, פערצן טויזנט שאף וכדומה.
וַיְהִי־לוֹ שִׁבְעָנָה בָנִים וְשָׁלוֹשׁ בָּנוֹת׃ - און ער האט געהאט זיבן זין און דריי טעכטער.
"ויהי לו" - דאס זענען די זעלבע פריערדיגע קינדער וואס ער האט געהאט, נאר די טעכטער זענען געווארן פיל שענער, און צוליב דער שיינקייט וואס איז צוגעקומען צו זיי האט ער זיי געגעבן נייע נעמען, וואס ווי מען זעט אינעם קומענדיגן פסוק צייגן זיי אויף זייער גרויס שיינקייט. און "שבענה", ערקלערט רש"י, איז צוויי מאל זיבן - ער האט געהאט זיבן זין און עס זענען אים צוגעקומען נאך זיבן זין.
און עס פרעגט זיך די קשיא: לכאורה, פארוואס האט דער אויבערשטער נישט צוגענומען פון איוב אויך זיין ווייב? דער ענטפער בדרך צחות: ווייל ווען ער וואלט צוגענומען זיין ווייב, וואלט ער אים נאכדעם געדארפט געבן צוויי ווייבער, און ער האט נישט געוואלט ער זאל ליידן... אבער על פי אמת, זיין ווייב איז געווען א חלק פונעם נסיון: עס איז דאך געווען א נויט אז זיין ווייב זאל אים זאגן "ברך אלקים ומות". און וויבאלד זי איז געווען א חלק פונעם נסיון, איז געווען א מוז אז זי זאל בלייבן מיט אים, ווייל דאס איז א חלק פון דעם נסיון וואס מען פרובירט אים אויס.
וַיִּקְרָא שֵׁם־הָאַחַת יְמִימָה וְשֵׁם הַשֵּׁנִית קְצִיעָה וְשֵׁם הַשְּׁלִישִׁית קֶרֶן הַפּוּךְ׃ - און ער האט גערופן דעם נאמען פון דער ערשטער ימימה, און דעם נאמען פון דער צווייטער קציעה, און דעם נאמען פון דער דריטער קרן הפוך.
פון גרויס שיינקייט וואס האט זיך פארמערט ביי זיי האט ער זיי געגעבן די דאזיגע נעמען, לויט זייער שיינקייט, אזוי ווי רש"י זאגט. ימימה - קלאר און ליכטיג ווי דער טאג, שיין ווי דער טאג. ווען מען וויל זאגן אז איינער איז נישט שיין זאגט מען "שיין ווי די נאכט", און ווען מען וויל זאגן אז זי איז שיין זאגט מען "שיין ווי דער טאג". קציעה - איינע פון די מיני בשמים, וואס איר גערוך האט געשמעקט פון ווייטן ווי קציעה פון בושם. קרן הפוך - א הארן, ווי א הארן פון אן אקס, וואס אינעווייניג פלעגט מען לייגן דעם כחול און די בורית און אלערליי שמינקצייג פאר פרויען. נישט אזוי ווי היינט, וואס יעדע קאסמעטיק-פירמע האט באזונדערע שachtלען; אמאל איז די קעסטל וואס מ'האט אריינגעלייגט דערין געווען א הארן. און דערפאר האט מען איר גערופן קרן הפוך, מלשון "ותקרעי בפוך עינייך" - דער פוך איז דער איפור, און מ'פלעגט עס אריינלייגן אין א הארן און דערמיט פלעגן זיי מאכן כחול אויף די אויגן.
וְלֹא נִמְצָא נָשִׁים יָפוֹת כִּבְנוֹת אִיּוֹב בְּכׇל־הָאָרֶץ וַיִּתֵּן לָהֶם אֲבִיהֶם נַחֲלָה בְּתוֹךְ אֲחֵיהֶם׃ - און עס האבן זיך נישט געפונען אזעלכע שיינע פרויען ווי די טעכטער פון איוב אין דעם גאנצן לאנד, און זייער פאטער האט זיי געגעבן א נחלה צווישן זייערע ברידער.
די טעכטער פון איוב זענען געווען אזוי געלונגען, סיי מיט שיינקייט און סיי מיט גליק, אז ער האט זיי געגעבן א נחלה צווישן זייערע ברידער. און דער באדייט דערפון איז: טעכטער דארפן דאך על פי דין נישט ירשענען, נאר וויבאלד זיי זענען נישט געווען סתם טעכטער נאר גאר באזונדערע, האט זיי איוב צוליב זייער חשיבות געגעבן א נחלה גלייך ווי זיי וואלטן געווען א חלק פון די זין.
די גמרא זאגט: רבי מאיר כד הוה מסיים ספרא דאיוב, אמר: סוף אדם למות, אשרי מי שגדל בתורה ועמלו בתורה ועושה נחת רוח ליוצרו. ווען רבי מאיר האט געענדיגט לערנען ספר איוב, פלעגט ער זאגן די דאזיגע ווערטער. און וואס איז דער באדייט דערפון? וואס איז דאך אנטפלעקט געווארן ביים סוף פון ספר איוב? אז די תכלית פון לעבן איז בעצם די מיתה. אזוי האט איוב געזאגט ביים סוף פון זיינע רייד: "על כן אמאס ונחמתי על עפר ואפר" - איך עקל זיך פונעם גוף, עפר ואפר זענען דאך גארנישט מיט נישט, און דער עיקר איז דער אייביגער עונג וואס די נשמה האט נאכדעם וואס זי קלעבט זיך צו איר באשעפער.
אויב אזוי, כל זמן דער מענטש לעבט און דערנענטערט זיך צו דער דאזיגער תכלית, גרייט ער זיך צידה לדרך צום באשטימטן טאג, ער פאקט אן פולע רענצלעך - וואויל איז אים. דאס איז וואס רבי מאיר זאגט: אשרי מי שגדל בתורה ועמלו בתורה, ווייל אזוי קומט ער אן צו דער תכלית. און וואס איז די תכלית? סוף אדם למיתה, צום אייביגן עונג. און ווי אזוי דערגרייכט מען דעם אייביגן עונג? דורך האראוואניע דא אויף דער וועלט. אשרי מי שעמלו בתורה, ווייל דורך דעם ארבעט ער יעדן טאג צו יענער תכלית; ווארום יעדן איינציגן טאג גייט ער און דערנענטערט זיך אהין, און יעדער טאג וואס גייט פארביי איז נאך א טאג וואס איז געשטארבן פונעם לעבן. דער מענטש וואס הארעוועט אין תורה גרייט זיך צידה לדרך פאר דער צייט וואס איז דער עיקר - זיין בית עולמו. און דאס איז דער טייטש פון "טוב שם משמן טוב": עס איז בעסער פארן מענטש א גוטער נאמען ווי גוטע אויל, ווייל דאס איז דאך וואס בלייבט אים למעשה ביים סוף - זיין גוטער שם.
וַיְחִי אִיּוֹב אַחֲרֵי־זֹאת מֵאָה וְאַרְבָּעִים שָׁנָה וַיִּרְאֶה אֶת־בָּנָיו וְאֶת־בְּנֵי בָנָיו אַרְבָּעָה דֹּרוֹת׃ - און איוב האט געלעבט נאך דעם הונדערט און פערציג יאר, און ער האט געזען זיינע קינדער און זיינע קינדסקינדער פיר דורות.
דער ילקוט שמעוני זאגט: דער עיקר פון איובס יארן זענען געווען בלויז הונדערט און צען יאר, און מען האט אים צוגעגעבן נאך הונדערט און פערציג יאר. קומט אויס אז צום סוף האט איוב געלעבט צוויי הונדערט און פופציג יאר. און וואס מיינט "אחרי זאת"? נאכדעם וואס די יסורים זענען אוועק פון אים. דערצו האט ער געזען מיט די אייגענע אויגן פיר דורות פון זיינע קינדער, וואס קיינער פון זיי איז נישט געשטארבן ביי זיין לעבן.
וַיָּמׇת אִיּוֹב זָקֵן וּשְׂבַע יָמִים׃ - און איוב איז געשטארבן אלט און זאט פון טעג.
ער איז געשטארבן זאט פון טעג: ער האט געלעבט לאנגע, פילע טעג מיט גרויס גוטס, ביז ער איז שוין געווען זאט פון זיי. א מענטש איז בטבע הונגעריג צום לעבן - ווען מען פרעגט אים צי ער וויל נסתלק ווערן פון דער וועלט, ענטפערט ער: ניין, איך בין הונגעריג צום לעבן. אבער ווען א מענטש לעבט שוין צוויי הונדערט און פופציג יאר, זאגט ער: איך בין שוין זאט, איך בין שוין שבע ימים. דאס איז א מליצה'דיגער לשון, ווי איינער וואס איז שוין זאט פון דעם לעבן אויף דער וועלט.
קאפיטל מ"ב שליסט דעם ספר איוב מיט דער תשובה פון איוב אליין: זיין גאנצער וויכוח איז נישט געקומען פון קיין כפירה אינעם הארצן, נאר פונעם רצון איבערצודרייען די אמונה צו א קלארע ידיעה, און ווי דער הגאון מווילנא האט מבאר געווען אינעם משל פונעם עבד און דעם מלך - אפילו וואס עס האט אויסגעזען ווי "הפיכת קערה על פיה", איז געווען בכוונה ארויסצוברענגען דעם הקדוש ברוך הוא פאר א צדיק אין די אויגן פון די באשעפענישן, אזוי ווי דוד האט געוואלט טון. ווען דער אויבערשטער האט זיך מגלה געווען צו אים אין נבואה, איז איוב דערגאנגען פון "לשמע אוזן שמעתיך" ביז "ועתה עיני ראתך": א קלארע ידיעה אין השגחה, אין נצחיות הנפש און אינעם רוחניות'דיגן גמול, און ממילא "אמאס ונחמתי על עפר ואפר". די רעים, וואס האבן גערעדט מיט זייער מויל פארן כבוד פונעם אויבערשטן אבער נישט מיט זייער הארץ, זענען באפוילן געווארן מקריב צו זיין עולות און אויסצובעטן איוב'ס תפילה, און וויבאלד ער האט מתפלל געווען פאר זיין חבר איז ער געהאלפן געווארן פריער, און דער אויבערשטער האט אומגעקערט זיין שבות און אים געטאפלט אלעס. און איוב האט געלעבט נאך הונדערט און פערציג יאר, און געזען פיר דורות, און ער איז געשטארבן זקן ושבע ימים. און ווי די ווערטער פון רבי מאיר ביים סיום פונעם ספר: סוף אדם למות, אשרי מי שגדל בתורה ועמלו בתורה ועושה נחת רוח ליוצרו. דער הקדוש ברוך הוא זאל אונז מזכה זיין ללמוד וללמד, לשמור ולעשות ולקיים, און אנהויבן נאך ספרים און זיי מסיים זיין, און אינעם זכות פון לערנען ספר איוב זאל דער אויבערשטער מסיר זיין פון אונז יעדן צער, יעדן חולי, יעדן נזק און יעדע מחלה, אמן ואמן.