קאפיטל ל"ח הייבט אן דעם ניינצנטן ענטפער אין ספר איוב - דעם אויבערשטנ'ס ענטפער פון שטורעם. נאך דעם גאנצן לאנגן וויכוח צווישן איוב און זיינע חברים, און נאך זיי די רייד פון אליהוא בן ברכאל הבוזי, באווייזט זיך דער קדוש ברוך הוא צו איוב פון שטורעם, זאגט אים ער זאל אנגארטלען זיינע לענדן און שעפן נייע כוחות, זיינע יסורים וועלן זיך אפטאן, און אט קום איך יעצט זיך טענה'ן מיט דיר. און שוין דא דארף מען מקדים זיין א גרויסן יסוד: דער עצם התגלות איז אליין די תשובה. אין דער מינוט וואס דער קדוש ברוך הוא קומט רעדן מיט איוב, אים צו דערקלערן און אים פרעגן שאלות, זענען שוין פארענטפערט געווארן אלע ספיקות פון איוב. לאמיר מסביר זיין ווי אזוי.
די ערשטע טענה פון איוב איז געווען אז עס איז נישטא קיין השגחה פרטית: דער קדוש ברוך הוא האט פארלאזט די ערד, ער קוקט נישט אויף די פרטים, און ער לאזט מיך איבער אונטער דער הערשאפט פון די מזלות און די טבע. און אט, ווען דער קדוש ברוך הוא אליין קומט און רעדט מיט דיר, זעסטו מיט דיינע אייגענע אויגן אז עס איז יא דא השגחה. און נישט סתם אן השגחה, נאר אן השגחה אויף פרטי פרטים, ביז אזא מאס אז צו איין בשר ודם, א יציר חומר, באווייזט זיך דער בורא און רעדט מיט אים. איוב'ס ערשטער בליק איז פון זיך אליין אפגעפרעגט געווארן.
א צווייטע זאך: לאמיר זיך מתבונן זיין אינעם עצם פון דער ג-טליכער התגלות צו א בשר ודם. ווי שייך אז דער קדוש ברוך הוא זאל רעדן מיט א מענטש? נאר דערפאר וואס אינעם מענטש געפינט זיך א 'חלק אלוה ממעל', און 'מאן דנפח מדיליה נפח' - אונזער נשמה איז א חלק פון נשמת אלוקים, פון נשמת שד-י, און דעריבער איז פאראן א קשר צווישן דעם מענטש און דעם בורא. אבער אויב וואלט נישט געווען אינעם מענטש קיין חלק אלוה ממעל, ווי אזוי וואלט ער געקענט האבן א שייכות מיט דעם וואס איז אין סוף? על כרחך, אז א באשעפעניש פון חומר איז מסוגל צו האבן א קשר מיטן בורא עולם, איז א סימן אז דער מענטש איז נישט בלויז חומר, נאר זיין נשמה איז גייסטיג און א חלק פון זיין עצמות יתברך.
און אויב אזוי, איז מער נישטא קיין פלאץ פאר איוב'ס ספק צי די נשמה בלייבט נאכן טויט. מ'זעט דאך אז שוין ביים לעבן איז די נשמה בכח זיך אויסצוטון פון דער גשמיות: אין דער שעה וואס א מענטש זעט א מראה נבואה און דער אויבערשטער באווייזט זיך צו אים, טוט זי כביכול אראפ פון זיך אלע גשמיות'דיגע געפילן און קלעבט זיך אינעם בורא עולם. אויב אזוי איז עס ביים לעבן, איז זי זיכער קיום לעד ולנצח, ווייל אלס א חלק אלוה ממעל - אזוי ווי דער בורא ווערט חלילה נישט בטל, אזוי אויך בלייבט די נשמה אויף אייביג.
מיט דעם אליין האט אים דער קדוש ברוך הוא אויך געענטפערט אויף זיין קשיא פארוואס עס איז דא 'צדיק ורע לו' און פארוואס צדיקים ליידן יסורים. נאכדעם וואס מען זעט אז דער עיקר פונעם מענטש איז די נשמה, און אז מיטן נפש טוט זיך דער קדוש ברוך הוא פארבינדן, און ווען א מענטש רעדט מיטן בורא עולם שיילט ער אראפ פון זיך די גשמיות'דיגע כוחות און ווערט אינגאנצן א רוחניות'דיגע מציאות - אזוי ווי מען האט שוין גערעדט עטליכע מאל, אז בשעת דער נבואה פלעגן זיך די נביאים אויסטון פון גשמיות, זיי פלעגן ליגן אויף דער ערד ווי א טויטער שטיין, אדער ציטערן, אדער האבן קראמפן, אדער איז עס בלויז געווען בחלום, ווייל א גשמיות'דיגער מענטש קען דאך נישט מקבל זיין קיין נבואה, און דער גוף איז א מחיצה המבדלת צווישן אים און דעם אויבערשטן - אויב אזוי איז דאך דער עיקר מענטש די רוחניות'דיגע נשמה, וואס אין דער צייט פון מיתה שיידט זי זיך אפ פונעם גוף וואס פארגייט אין שטויב, און זי בלייבט אויף אייביג, צוגעקלעבט צום אויבערשטן צו לחזות בנועם ה' ולבקר בהיכלו.
און אויב אזוי, איז גארנישט פאראן קיין פלאץ צו פרעגן פארוואס דער צדיק ליידט דא. איז דען דער עולם הזה דער מקום פון מקבל זיין שכר? מעסט מען דען דא צי עס איז גוט פארן מענטש צי נישט גוט? וואס איז דען די גאנצע וועלט קעגן דעם אייביגן נצח - אפילו נישט קיין זאמד-קערנדל און קיין שטויב. די נשמה קלעבט זיך אינעם אויבערשטן נאכן טויט, און דארט איז דער עיקר זמן פון קיבול שכר.
פון דא און ווייטער ווייזט אים דער קדוש ברוך הוא מיט אלע פרטים ווי אזוי זיין השגחה פרטית ארומנעמט אלעס וואס ער האט באשאפן אין זיין וועלט, און אויף יעדע באשעפעניש באזונדער: ער שטעלט צו פאר יעדן זיין שפייז, ער שטעלט צו פאר אלע בעלי חיים די וואוינונג וואו זיי באהאלטן זיך, ער גיט אכטונג אויף זייער קיום, אויף זייער געבורט און אויפן חיונה פון זייערע קינדער. און אויב אויף הינדן, בהמות, הינט און שרצים איז עס אזוי - על אחת כמה וכמה אויפן מענטש, וואס ער איז א חלק אלוה ממעל, ער איז דער מבחר היצורים, און די גאנצע כוונה פון דער בריאת העולם איז דאך פאר אים.
נאָכדעם ווי ער האָט אים מבאר געווען דעם ענין, רעדט דער הקדוש ברוך הוא מיט אים אַ ווייטערדיקן דיבור, אין וועלכן ער ענטפערט אויף איוב'ס קשיא פאַרוואָס די רשעים זענען מצליח. איוב האָט געטענהט: די רשעים זענען דאָך ווי חיות טורפות וואָס שעדיקן בני אדם, און לויט יושר וואָלט דער הקדוש ברוך הוא געדאַרפט זיי מכלה זיין און נישט לאָזן זיי שעדיקן. זאָגט אים דער הקדוש ברוך הוא: אַזאַ קשיא וואָלסטו געדאַרפט פרעגן אויך אויף די בעלי חיים. עס זענען דאָך אויך צווישן זיי דאָ רודפים און נרדפים, און עס זענען דאָ מעשים וואָס זעען אונדז אויס ווי אכזריות - הגם מ'קען נישט זאָגן אויף אַ בעל חי אַז ער איז אַן אכזר, ווייל דאָס איז אַ טבע וואָס איז איינגעפלאַנצט אין אים - ווי למשל אַ לייב וואָס צערייסט אַן איילה. און דו וואָלסט געדאַרפט פרעגן: פאַרוואָס האָט דער אייבערשטער באַשאַפן אַזעלכע בעלי חיים? אפשר וואָלט ראוי געווען ער זאָל באַשאַפן בלויז שוואַכע רמשים, בלויז כבשים און טלאים, און נישט קיין לייבן, בערן, טיגערס און שרעקלעכע בריות.
אויף דעם איז דער תירוץ: עס פּאַסט נישט פאַר דער גדלות הבורא ער זאָל באַשאַפן בלויז קליינע, שוואַכע בעלי חיים. פאַרקערט, פון דער גדלות הבורא איז גאָר אַז עס זענען פאַראַן געוואַלדיקע און שרעקלעכע באַשעפענישן וואָס וואַרפן אַן אימה אויף מענטשן און אויף בעלי חיים, און אין זיי דערקענט מען זיין גרויסקייט. ווען אַ מענטש זעט אַ קליינעם בערגל אָדער הויכע בערג - וואו זעט ער מער די גדלות הבורא? ווען ער זעט אַ קליינעם פלג אָדער אַ מעכטיקן טייך אָדער אַ ריזיקן ים - וואו דערקענט מען מער זיין גדלות? תמיד ווען מיר זעען עפּעס מיט כוח און שטאַרקייט, זעען מיר דערין מער די גדלות פונעם בורא. צי וואָלסטו דען געוואָלט אַז דער אייבערשטער זאָל באַשאַפן בלויז ג'וקים און נמלים?
און דאָך, זאָגט אים דער הקדוש ברוך הוא: מיינט נישט אַז בלויז דערפאַר האָב איך באַשאַפן די שרעקלעכע בריות. וויסן זאָלסטו אַז איך האָב געגעבן פאַר די שוואַכע בעלי חיים כוח און שטאַרקייט צו איבערלעבן, סיי אינעם געפערלעכן דזשאַנגל און סיי אין ערטער וואָס האָבן סכנות. עס איז פאַראַן אַ 'גבוה מעל גבוה שומר' - דער הקדוש ברוך הוא משגיח פון אויבן און האָט זיי געגעבן כוחות איבערצולעבן אין דער דאָזיקער שווערער מציאות. און דער באַווייז איז: דו זעסט דאָך אַז די שוואַכע בעלי חיים האָבן אַ קיום, זיי גייען נישט אונטער און ווערן נישט פאַרטיליקט דורך די שטאַרקערע.
און אַזוי אויך ביי בני אדם: עס זענען דאָ תקיפים, עריצים און גיבורים, און פונדעסטוועגן האָט דער אייבערשטער מיט זיין השגחה אַזוי איינגעאָרדנט די מציאות אַז דער מענטש האָט דעם כוח זיך צו שטאַרקן איבער זיי. און דאָס איז בעצם דער ענטפער פון אליהוא אין פרק ל"ה: דער הקדוש ברוך הוא האָט געגעבן אין די הענט פון בני אדם דעם כוח זיך צו פאַראייניקן, זיך צונויפנעמען, מאַכן חוקים, אויפשטעלן אַ פּאָליציי און שאַפן כוחות וואָס זאָלן זיי באַשיצן קעגן די עריצים. און אויב זיי האָבן דאָס נישט געטאָן און באַשיצן זיך נישט - וואָס קומסטו מיט טענות צום בורא עולם? הגם דער בורא האָט באַשאַפן שוואַכע און שטאַרקע, האָט ער אָבער געגעבן כוח אין די הענט פון די שוואַכע זיך צו באַשיצן. ווי דער משל פון די זינגפייגל, וואָס זענען פון טבע שוואַך און אונטערטעניק פאַרטרעטן צו ווערן דורך די שטאַרקע רויבפייגל, און פונדעסטוועגן האָבן זיי דעם כוח זיך צונויפצוקלייבן דורך דעם וואָס זיי לאָזן הערן זייער שטימע פון שירה, און ווען זיי קומען זיך צונויף באַשיצן זיי זיך אַליין און מ'קען זיי גאָרנישט טאָן. אַזוי האָט דער אייבערשטער געגעבן כוח אין די הענט פון בני אדם זיך צו שיצן, פּונקט ווי ער האָט געגעבן פאַר די שוואַכסטע בעלי חיים.
ביים סוף פונעם וויכוח מודה איז איוב אַז ער האָט נישט זוכה געווען צו פאַרשטיין אַלץ וואָס דער אייבערשטער אַנטפּלעקט אים, און אַז אַלץ וואָס ער איז אַדורך איז בלויז געווען אַ בחינה פון אַ ניסיון: דער הקדוש ברוך הוא האָט געוואָלט בודק זיין וואָס איז זיין מדריגה אין יראת שמים און ווי אַזוי זעט אויס זיין עבודת השם - צי מאהבה צי בלויז מיראה. און דאָ אַנטפּלעקט אונדז איוב אַ גרויסן חידוש. פילע האָבן געפרעגט: דאָס איז איוב דער צדיק? אַן איוב וואָס גלייבט נישט אין השארת הנפש, אין השגחה פרטית און אין בחירה חופשית? ווי אַזוי קען מען אויף אים זאָגן 'ירא אלקים וסר מרע', און ווי זאָגט מען אויף איוב מער ווי מ'האָט געזאָגט אויף אברהם? אַלץ וואָס מיר האָבן ביז אַהער געזען זענען דאָך דברי כפירה ממש!
איז דער תירוץ, אַז די גאַנצע צייט פונעם וויכוח איז זיין האַרץ נישט געגאַנגען נאָך זיין מויל. אַלע זיינע טענות זענען געווען בלויז מן הפה ולחוץ, אָבער אינעווייניק אין זיין האַרצן האָט ער געגלייבט אין השגחה פרטית, אין השארת הנפש, אין מציאות הבורא און אין שכר ועונש - אין אַלץ. אויב אַזוי, פאַרוואָס האָט ער געפרעגט שאלות פון כפירה? נאָר, ווי דער מלבי"ם דריקט זיך אויס, האָט ער געפרעגט 'על דרך החיפוש בלבד' - כדי צו געפֿינען אויף זיי תירוצים לויטן עמיקן שכל און עיון.
לאָמיר דאָס מסביר זיין. אויב מען וועט פרעגן אַ פשוטן איד פונעם פריִערדיקן דור: גלייבסטו אַז עס איז דאָ אַ בורא עולם? וועט ער זאָגן: יאָ. מתן תורה? יאָ. קענסטו אויפווייזן אַז די תורה איז אמת? ניין, אָבער איך גלייב מיט אַן אמונה שלימה און מיט תמימות אינעם בורא עולם וואָס האָט געגעבן די תורה. און איצט וועט קומען אַ צווייטער מענטש און זאָגן: איך גלייב נישט, ברענג מיר הוכחות! דאָ זענען פאַראַן צוויי מעגלעכקייטן: אָדער ער גלייבט באמת נישט און ער וואַרט אויף אַ ראיה, אָדער ער רייצט דיך בלויז אָן כדי דו זאָלסט אָנהייבן ברענגען הוכחות. עס איז פאַראַן אַ מענטש וואָס האָט אין זיך אַן אמונה תמימה, און דאָך רופט ער אויס 'איך גלייב נישט, איבערצייג מיר' - כדי דו זאָלסט אים ברענגען ראיות און באַווייזן, און דורך דעם וועט ביי אים פיל שאַרפער ווערן אַז עס זענען טאַקע פאַראַן קלאָרע הוכחות אויף מציאות הבורא און אויף תורה מן השמים.
און דאָס איז בעצם וואָס משה רבנו האָט געפאָדערט: 'הראני נא את כבודך'. דאָס הייסט: לויטן דרך פונעם האַרץ גלייב איך מיט אַן אמונה שלימה און תמימה, אָבער מיין ווילן איז צו צוקומען דערצו אויך בדרך השכל, צו באַקומען הוכחות אויף וועלכע מען קען נישט מתווכח זיין, מופתים על פי מופתי הדעת, אַז מצד דעם שכל זאָל איך מוזן צוקומען צו דער דאָזיקער מסקנא. און דערפאַר, ווער האָט אָנגעשריבן ספר איוב? משה. ווייל משה רבנו איז דאָך דער וואָס האָט זיך פאַרנומען מיט די דאָזיקע חקירות און עיונים גופא, צוצוקומען צו זיי נישט בלויז מתוך אמונה שלימה, נאָר דורך חקירה, ידיעה און הוכחה. און ווען ער האָט געזען אַז מ'קען נישט אַלץ משיג זיין מיטן שכל, האָט ער געבעטן דער אייבערשטער זאָל אים דאָס אַליין מודיע זיין - 'הראני נא את כבודך', ער זאָל אים ווייזן דעם כבוד פון זיינע משפטים און זיין הנהגה, פּונקט ווי ער האָט געוויזן פאַר איוב. און באמת זענען דאָ זאַכן וואָס מען קען אויפווייזן: אַז עס איז דאָ אַ בורא עולם קען מען אויפווייזן, און אַז עס איז פאַראַן תורה מן השמים קען מען אויפווייזן. אָבער ווי אַזוי דער צדק ווערט אויסגעפירט ביי יעדן איינציקן מענטש - דאָס קען מען נישט אויפווייזן. אויף דעם איז געזאָגט געוואָרן 'אילו ידעתיו הייתיו': דאָ וואָלסטו געדאַרפט זיין דער בורא עולם אַליין, צו קענען זיינע פנקסים און וויסן אַלץ וואָס דער מענטש איז אַדורך פון דעם טאָג וואָס ער איז געבוירן געוואָרן ביז איצט.
וַיַּעַן־יְהֹוָה אֶת־אִיּוֹב מִן הַסְּעָרָה וַיֹּאמַר׃ - און דער אויבערשטער האט געענטפערט איוב'ן פון דעם שטורעם, און געזאגט:
אין זוהר חדש אויף מגילת רות (דף כ"ז ע"א) ווערט געברענגט: קום און זע, ווען דער הקדוש ברוך הוא האט זיך אנטפלעקט צו איוב, וואס שטייט געשריבן? 'ויען ה' את איוב מן הסערה ויאמר'. רבי יוסי בר חלפתא האט געזאגט: ער האט אים געענטפערט אויף דעם וואס ער האט געזאגט 'אשר בשערה ישופני'. ווייל איוב האט געטענהט: רבונו של עולם, אפשר איז א רוח סערה אריבערגעגאנגען פאר דיר און עס האט זיך דיר פֿארביטן מיין נאמען - 'איוב' מיט 'אויב'? אפשר איז אדורך א רוח סערה און די אותיות האבן זיך פֿארטוישט, און אנשטאט איוב איז אויסגעקומען אויב, און דערפאר האסטו מיר געמאכט פאר א ציל צום פֿייל און געשיקט אויף מיר שווערע און שרעקליכע ייסורים. און דאס איז וואס עס שטייט 'ותחשבני לאויב לך'. דערפאר האט ער אים געענטפערט מן הסערה.
איין פשט האבן מיר שוין פֿריער געזען, און מיר וועלן עס בלויז דערמאנען בקיצור: דער הקדוש ברוך הוא האט אים געזאגט, עס פֿארטוישט זיך מיר נישט צווישן איין שערה און דער צווייטער - יעדע איינציגע שערה האט איר אייגענעם מקום יניקה, פון א באזונדער גריבל, און הונדערטער און טויזנטער שערות אויפ'ן קאפ פון יעדן מענטש פֿארטוישן זיך מיר נישט. עס איז נישטא קיין שום טעות אינעם הויפט חשבון, און דו מיינסט אז צווישן 'איוב' און 'אויב' האט זיך מיר פֿארטוישט?
אבער אינעם זוהר דא ווערט מבאר געווען אויף אן אנדערן אופן. רבנן זאגן: 'מן הסערה' - די סערה פונעם שטן, וואס האט אויפגעשטורעמט דעם קערפער פון איוב. און פון וואו ווייסט מען אז דער שטן ווערט אנגערופן סערה? ווייל עס שטייט 'רוח סערה עושה דברו' - 'דברו', אז ער האט נישט קיין רשות צו טאן א זאך נאר לויט'ן מאמר פונעם הקדוש ברוך הוא. דאס הייסט, דער הקדוש ברוך הוא האט אים געענטפערט דורכ'ן שטן, דורך יענע שווערע ייסורים וואס איוב האט באקומען. רבי בון זאגט: עס שטייט געשריבן מיט א שי"ן - 'אשר בשערה ישופני', און עס שטייט מיט א סמ"ך - 'מן הסערה'. און די מפרשי הזוהר ערקלערן, אז דער זכר פונעם שטן איז מיט א שי"ן און זיין נוקבא איז מיט א סמ"ך. און מיטן לשון פון שעירים געפינען מיר 'לשעירים אשר הם זונים אחריהם' - אויך זיי זענען א לשון פון כוחות הטומאה. און רבי רחומאי האט געזאגט: אמאל זכר און אמאל נקבה. זכר - 'ונשא השעיר עליו', 'הן עשו אחי איש שעיר'; נקבה - 'וישב ביום ההוא עשו לדרכו שעירה'. און עס שטייט מיט א סמ"ך 'מן הסערה' - א לשון נקבה. און פארוואס הייסט ער סערה? ווייל ער שטורעמט אויף דעם גוף פונעם מענטש.
און אויף דעם ברענגט דער זוהר: עס שטייט דאך 'ויעל אליהו בסערה השמימה'. זאגט די גמרא, ווען דער הקדוש ברוך הוא האט ארויפגענומען אליהו'ן צום הימל, איז מלאך המוות געשטאנען קעגן אים - און ער איז דאך די סערה, דער ס"מ. האט דער הקדוש ברוך הוא אים געזאגט: אויף דעם תנאי האב איך באשאפן דעם הימל, אז אליהו זאל אהין ארויפגיין. האט מלאך המוות געזאגט: רבונו של עולם, יעצט וועט דאך זיין א פתחון פה פאר די בריות - זיי וועלן זאגן, מען קען דאך ארויפגיין לעבעדיגערהייט, פארוואס טויטסטו מיך? האט אים דער הקדוש ברוך הוא געזאגט: ער איז נישט ווי די אלע אנדערע בריות, און ער קען דיך מבטל זיין פון דער וועלט און דו ווייסט נישט זיין כוח. האט ער אים געזאגט: רבונו של עולם, גיב מיר רשות און איך וועל אראפגיין צו אים. האט ער אים געזאגט: גיי אראפ. גלייך איז ער אראפגעגאנגען. ווי נאר אליהו האט אים געזען, האט ער אים אונטערגעווארפן אונטער זיינע פיס און געוואלט אים מבטל זיין פון דער וועלט - ער האט געזען א געלעגנהייט צו ענדיגן די מעשה, 'בלע המות לנצח'. אבער דער הקדוש ברוך הוא האט אים נישט געגעבן קיין רשות, ווייל די וועלט דארף אים דאך נאך, אזוי ווי מיר האבן געזען ביי רבי יהושע בן לוי: דער זיכוך ווערט נאר געטאן דורך מלאך המוות. גלייך האט ער אים אונטערגעבויגן אונטער זיך און איז ארויפגעגאנגען אין הימל, ווי עס שטייט 'ויעל אליהו בסערה השמימה'.
און וויבאלד דער הקדוש ברוך הוא האט זיך מגלה געווען צו איוב, איז יענע סערה געקומען און זיך באוויזן צו אים, ווי עס שטייט 'מן הסערה'. און גיט אכט ווי אזוי דאס שטייט געשריבן: דער כתיב איז איין ווארט - 'מנהסערה', מיט א נו"ן כפופה אינמיטן, און נישט מיט א נו"ן סופית, כאטש דער קרי איז 'מן הסערה'. און וואס איז דער באדייט פון יענער געבויגענער נו"ן און נישט קיין פשוט'ע? דער הקדוש ברוך הוא האט אים איינגעבויגן ווי א נחש אויף זיין בויך און גערעדט מיט אים - יענער שטן וואס איז איינגעבויגן געווארן אין די טעג פון אליהו הנביא, האט דער בורא אים איינגעבויגן ווי א נחש און גערעדט מיט איוב. און וואס האט ער אים געזאגט? 'איפה היית ביסדי ארץ', ווי מיר וועלן זען ווייטער. און גלייך האט איוב געשוויגן און האט נישט געקענט באשטיין קעגן זיין תוכחה, צו ווייזן אז די מעשים פונעם הקדוש ברוך הוא זענען אמת.
דער מלבי"ם ערקלערט: מיט דער זעלבער סערה מיט וועלכער דער אויבערשטער האט אראפגעווארפן דאס הויז אויף זיינע קינדער און חרוב געמאכט זיין הויז, מיט דער זעלבער זאגט ער אים: איך גיב אכטונג אויף דיר דיך צוריקצוברענגען צו דיין רואיגקייט און בעסער צו מאכן דיין סוף מער פון דיין אנהויב. פונקט פון יענער סערה וואס דורך איר איז געקומען אויף דיר דער שרעקליכער אומגליק - פון דער זעלבער סערה אליין וועל איך דיך צוריקקערן צו דיין פריערדיגן מצב. און דאס איז 'מן הסערה': במה שמכה בו מרפא, ער היילט ביטער מיט ביטער. מיט א סערה האט ער געשלאגן, און מיט א סערה היילט ער.
מִי זֶה מַחְשִׁיךְ עֵצָה בְמִלִּין בְּלִי־דָעַת׃ - ווער איז דאס וואס פארטונקלט די עצה מיט רייד אן קיין פארשטאנד (בלי דעת).
זאגט אים דער אויבערשטער: וויאזוי פארטונקעלסטו די עצה פונעם אייבערשטן, די הנהגה מיט וועלכער ער פירט זיין וועלט, וואס זי אליין איז דאס ליכט פון דער וועלט? 'יוצר אור ובורא חושך', 'ה' אורי'. דאס דאזיגע ליכט פון דער השגחה פונעם בורא אויף זיין וועלט קומסטו און פארטונקעלסט, צו זאגן אז די וועלט איז איבערגעגעבן צום צופאל און אז אלעס איז חושך - און דאס איז בלי דעת, ווייל יעדער וואס רעדט אזעלכע רייד רעדט אן קיין פארשטאנד.
און קומט און זעט וויפיל איוב האט פארלוירן דערמיט וואס ער האט פארטונקלט די עצה מיט רייד, וואס ער האט געזאגט אז דער קדוש ברוך הוא איז נישט משגיח און האט גערעדט דברים שאינם הגונים כלפי שמיא מיט א ריבוי דברים. זאגט דער מדרש אין פסיקתא רבתי (פרשת אחרי מות אות ג'): וואויל איז פאר דעם מענטש וואס ייסורים האבן אים אנגערירט און ער האט איינגעהאלטן זיין כעס און נישט קורא תגר געווען אויף דער מידת הדין. ווען די ייסורים זענען געקומען אויף איוב, ווען ער וואלט איינגעהאלטן זיין כעס און נישט קורא תגר געווען אויף דער מידת הדין - וואלט ער אנגעקומען צו א גרויסער און אויסגעצייכנטער מדרגה. און וואס מיינט 'קרא תגר'? א לשון פון תגרה: ער איז געגאנגען און זיך געקריגט מיטן בורא עולם. און ווען נישט דאס, וואלט ער זוכה געווען צו א גרויסער און דערהויבענער מדרגה.
האט רבי חנינא בר פפא געזאגט: ווען איוב וואלט נישט קורא תגר געווען, פונקט ווי מען זאגט היינט אין דער תפילה 'אלקי אברהם, אלקי יצחק ואלקי יעקב', אזוי אויך וואלט מען געזאגט 'ואלקי איוב' - אויף אייביג וואלט מען דערמאנט און מייחד געווען שם שמים אויף אים. ווארום דער קדוש ברוך הוא האט זיך באראטן פאר די אויגן פון די הייליגע אויבן, פאר די מלאכים, און צו זיי געזאגט: איוב עבדי, פיר גרויסע מדות זענען דא אין אים - איש תם וישר, ירא אלקים וסר מרע. און יעצט וועלן קומען אויף אים אלע די דאזיגע ייסורים; אויב ער וועט ביישטיין אין זיי און נישט קורא תגר זיין, וועל איך מייחד זיין מיין נאמען אויף אים פונקט ווי איך האב מייחד געווען מיין נאמען אויף די אבות, און מען וועט רופן 'אלקי איוב'. אבער איוב האט נישט אזוי געטאן, נאר ווי נאר די ייסורים זענען געקומען האט ער אנגעהויבן בויטן און זאגן 'מי יתן ידעתי ואמצאהו'. גלייך האט אים דער קדוש ברוך הוא געזאגט: דו האסט פארטונקלט די עצה וואס איך האב גענומען אויבן. איך האב געהאט א פלאן אז מען זאל זאגן 'אלקי איוב' - און דו האסט עס פארטונקלט, און א שאד וואס עס וועט נישט ארויסגיין מכח אל הפועל.
און אזוי פארטייטשט רש"י: האט דער קדוש ברוך הוא געזאגט, מי זה מחשיך עצה - ווער איז דער וואס קאליע מאכט מיט ווערטער און מיט א סך רייד דאס וואס איך האב געשריבן אויף אים 'איש תם וישר' אין אנהייב ספר, וואס דאס איז געווען כדי צו מייחד זיין מיין נאמען אויף אים, און ער איז געקומען און פארטונקלט און פארדארבן מיט זיינע פילע רייד דאס וואס איך האב מייעץ געווען.
איז איוב געקומען און געזאגט: רבונו של עולם, מי זה מעלים עצה? פארוואס האסטו מיר נישט אויסגעזאגט? ווען דו וואלסט מיר אויסגעזאגט אז דו האסט א פלאן אז מען זאל זאגן 'אלקי איוב' און צוליב דעם ברענגסטו אויף מיר ייסורים - וואלט איך נישט מאריך געווען מיט רייד. ווען דו וואלסט מיר מודיע געווען פארן נסיון אז דאס איז א נסיון, וואלט איך דערין בייגעשטאנען. און טאקע, פאר וועמען האט מען פאראויס מודיע געווען אז דאס איז א נסיון? פאר דוד המלך. דוד האט אויך געבעטן אז מען זאל זאגן 'אלקי דוד', און דער קדוש ברוך הוא האט אים געזאגט: פאר דיר וועל איך מגלה זיין וואס איך האב נישט מגלה געווען פאר די הייליגע אבות - איך וועל דיך פרובירן, און אויך מגלה זיין אין וואס דער נסיון וועט זיין, אין עריות. און צום סוף איז ער נישט בייגעשטאנען דערין.
אבער צו איוב ענטפערט דער קדוש ברוך הוא: צי האט דען אברהם אבינו געוואוסט? און ער איז דאך בייגעשטאנען אין די עשרה נסיונות. ווען איך האב אים געזאגט 'קח נא את בנך את יחידך אשר אהבת את יצחק והעלהו שם לעולה', צי האב איך אים דען געזאגט: וויסן זאלסטו אברהם, צום סוף וועל איך דיר זאגן אז דו זאלסט אים נישט שעכטן, עס איז נאר א נסיון? איך האב אים דאך אזוי נישט געזאגט. און וואס פאר א חכמה איז אויסצוזאגן דעם נסיון פון פאראויס? אויב מען זאגט אויס דעם נסיון - וואו איז דער נסיון? אברהם איז דערין בייגעשטאנען, און דו ביסט נישט בייגעשטאנען, און איך קען נישט זאגן 'אלקי איוב'.
ברענגט דער חיד"א אין 'חומת אנך' בשם דעם ספר 'ברכת שמואל' אן אינטערעסאנטע זאך. איוב, ווי באקאנט, איז געווען דער גלגול פון תרח - און בעזרת השם וועלן מיר לערנען דעם ענין פון איוב און זיינע גלגולים אינעם לעצטן שיעור אויפן ספר, ווער איוב איז געווען און וואס ער איז געקומען מתקן זיין. און לויט דעם איז 'איוב' ראשי תיבות: אברהם, יצחק ויעקב בניו. ווייל אויב ער איז תרח, ווערן זיי דאך אלע פאררעכנט פאר זיינע קינדער, און ער איז געווען דער קאפ פאר אלעמען - און פונדעסטוועגן האט ער נישט זוכה געווען מען זאל זאגן אויף אים 'אלקי איוב'. פון דעם זעען מיר צו וואס פאר א הויכער און געוואלדיגער מדרגה איוב וואלט געקענט אנקומען, ווען ער וואלט נאר נישט געבויט קעגן די ייסורים און נישט געעפנט זיין מויל קעגן דעם אויבערשטן. אין דעם מאמענט וואס ער האט גערעדט, האט אים דער אייבערשטער געזאגט: החשכת עצה במילין - דו האסט מיר צעשטערט די פלענער.
קאפיטל ל"ח הייבט אן דעם ענטפער פונעם אויבערשטן פון שטורעם, און דער עצם התגלות איז שוין דער ענטפער אויף אלע קשיות פון איוב: אויב דער בורא רעדט צו א בשר ודם - איז דא השגחה פרטית, און עס איז פאראן אינעם מענטש א חלק אלוק ממעל און אן אייביגע נפש, און ממילא איז די וועלט נישט דער פלאץ צו באקומען שכר און מען קען נישט פרעגן 'צדיק ורע לו'. אין המשך וועט דער אויבערשטער אים אויסרעכענען באריכות זיין השגחה אויף יעדער באשעפעניש באזונדער, און אינעם צווייטן ענטפער וועט ער מסביר זיין אז אויך די שטארקע באשעפענישן ווייזן אויף דער גדלות הבורא, און אז ער האט געגעבן כוח פאר די שוואכע איבערצולעבן און זיך צו באשיצן. איוב איז צום סוף מודה אז זיין הארץ איז נישט געגאנגען נאך זיין מויל, און אז אלע זיינע שאלות זענען נאר געווען אלס זוכן כדי אנצוקומען צום אמת אויפ'ן וועג פונעם שכל - אזוי ווי דער דרך פון משה וואס האט געזאגט 'הראני נא את כבודך', און דערפאר איז ער דער וואס האט געשריבן דעם ספר. און פונדעסטוועגן האבן מיר געלערנט פון 'מי זה מחשיך עצה במילין בלי דעת' א שרעקליכן לקח: עס איז געווען א פלאן צו זאגן 'אלוקי איוב' פונקט ווי מען זאגט אלוקי אברהם יצחק ויעקב, און וויבאלד ער האט קורא תגר געווען נאך מידת הדין - האט ער פארטונקלט די עצה און פארלוירן אלעס. וואויל איז דעם מענטש וואס יסורים האבן אים אנגערירט און ער האט איינגעהאלטן זיין כעס און נישט קורא תגר געווען.