קאפיטל ל"ה איז דער המשך פון דער דריטער תשובה פון אליהוא בן ברכאל הבוזי. יעצט קומט אליהוא ענטפערן פאר איוב אויף דער גרויסער פראגע וואס ער האט געפרעגט: עס זענען דאך פאראן גרויסע רשעים אויף דער וועלט, גזלנים אין מדבר און אויפן ים, מחריבי עולם - פארוואס פארטיליגט זיי דער הקדוש ברוך הוא נישט, כדי די מענטשהייט זאל קענען עקזיסטירן אן צו ליידן? טאקע, אויב עס וואלט געטאן געווארן בפרהסיא וואלט בטל געווארן די בחירה חפשית, ווייל אויב אלע רשעים וואלטן געשטארבן און אלע צדיקים וואלטן געלעבט, אלע רשעים ליידן און אלע צדיקים האבן הנאה - איז מער נישט דא קיין בחירה. אבער איוב פארלאנגט עס דאך נישט בפרהסיא: ער פארלאנגט אז דער אויבערשטער זאל זיך אפרעכענען מיט זיי בסתר. די רשעים געפינען זיך דאך אין היילן און אין פארבאארגענע ערטער - פארוואס פארטיליגט זיי דארט דער אויבערשטער נישט בחשאי, און דעמאלט וואלט דאך די בחירה חפשית נישט בטל געווארן?
און דא איז די קשיא באזונדערס גרויס. בנוגע א צדיק וואס ליידט האבן מיר פילע תירוצים: מען קען זאגן אז ער האט א קליינעם עוון וואס מען דארף זיך אפגעבן מיט אים דערפאר, מען קען זאגן אז עס ווערט פארלאנגט פון אים אנצוקומען אין זיין מדרגה צו העכערע השגות, און אזוי ווייטער - מען קען געפינען טעמים. אבער פארוואס האט א רשע הנאה און עס איז אים גוט? דערויף איז שווער צו געפינען טעמים און סיבות.
פון דער דאזיגער אלגעמיינער פראגע פון שכר ועונש איז איוב אנגעקומען צו זיין מסקנא: אלעס איז אנגעהאנגען אין דער מערכת הכוכבים, אלעס קומט פון די מזלות, און די מעשים פון מענטשן זענען נישט מיט קיין בחירה חפשית נאר זענען מוכרח. און אויב אזוי קומט דעם מענטש נישט קיין שכר און נישט קיין עונש. פונקט ווי קיינער גיט נישט קיין באלוינונג פאר אן אויטא פארן פארן היינט - מען גיסט אריין בענזין און ער פארט, מען גיסט נישט אריין און ער שטייט; און וועט אים דען איינער באשטראפן פארן נישט פארן? ער איז דאך נישט קיין בעל בחירה צו באשליסן צי ער זאל פארן. אזוי האט איוב געטענהט, אז בני אדם זענען נישט קיין בעלי בחירה צו באשליסן צי צו זיין רשעים צי צדיקים.
קומט אליהוא און זאגט: דו איוב, און אויך דיינע חברים - אליפז התימני, בלדד השוחי און צופר הנעמתי - איר אלע האט זיך געגרייזט אין דער זעלבער השקפה. איר אלע האט געמיינט אז שכר ועונש זענען א באזונדערע זאך פון דעם מעשה פון די בני אדם. א משל צו א מלך וואס האט באפוילן זיין קנעכט צו בויען א וועג. ערשטנס, דער מלך האט א תועלת פון דער מלאכה - צו זיין אייגענער תועלת האט ער באפוילן. צווייטנס, פאר דיין ארבעט קומט דיר שכר פון דער קופת המלך, און דער דאזיגער שכר איז א זאך באזונדער פון דער מלאכה: דעם וועג האסטו געפלאסטערט, און באזונדער דערפון האסטו באקומען באצאלט. און אזוי אויך פארקערט: אויב דו האסט נישט געפלאסטערט דעם וועג - האסטו פאראורזאכט א היזק פארן מלך, און אויף דעם וועסטו באשטראפט ווערן; און דער עונש איז אויך באזונדער פונעם מעשה - מען וועט דיך אריינזעצן אין תפיסה אדער דו וועסט כאפן מלקות.
זאגט אליהוא: ווער עס קוקט אזוי אויפן הקדוש ברוך הוא - האט א גאנצן טעות. דער הקדוש ברוך הוא איז נישט מתפעל פון די מעשים פון בני אדם און ווערט נישט באאיינפלוסט פון זיי; עס ווערט אים נישט קיין שום תועלת אויב דו האסט אים געדינט, און עס ווערט אים נישט קיין שום היזק אויב דו ביסט געווען א רשע קעגן אים. "מתפעל" דא איז מלשון נפעל: איך טו עפעס אויף א זאך און די זאך ווערט נפעל פון מיר - איך האב גענומען דעם טיש און אים צעשניטן אויף צווייען, איז דער טיש נפעל געווארן פון מיינע מעשים. דער הקדוש ברוך הוא איז נישט קיין נפעל: עס קומט אין אים נישט פאר קיין שום שינוי צוליב די מעשים פון בני אדם. און ווען עס וואלט פארגעקומען אין אים א שינוי, מיינט דאס אז ער איז נישט שלם, ווייל אין א גאנץ שלם'דיגער זאך טוישט זיך גארנישט. איך בין א בעל חסרון - האסטו מיר צוגעלייגט ידיעה און משלים געווען אין מיר וואס איך האב נישט געוואוסט; אבער דער הקדוש ברוך הוא ווייסט דאך אלעס, און מען קען ביי אים גארנישט מחדש זיין.
און צוליב דעם זעלבן טעם איז אויך נישט שייך אים עפעס צו שענקען. אויב איך האב דיר געגעבן הונדערט שקל - האט זיך דיין מצב פארבעסערט, ביסטו נפעל געווארן פון מיינע מעשים. אבער צום הקדוש ברוך הוא, וואס קענסטו אים דען געבן? "לי הכסף ולי הזהב" - אלעס וואס דו וועסט משפיע זיין און אלעס וואס דו וועסט געבן, האסטו ביי אים נישט אויסגעפירט קיין שום שינוי; ווייל ווען איך וואלט אין אים פאראורזאכט א שינוי, קומט דאך אויס אז ביז יעצט איז ער געווען בחסרון, און קיין חסרון איז ביי אים בכלל נישט שייך.
אויב אזוי, איז דער משל פונעם מלך נישט דער פאסיגער משל פאר דער באציאונג צווישן אונז און דעם הקדוש ברוך הוא, ווייל דער מלך דארף דאך האבן דעם וועג, און דער קנעכט וואס האט אים געפלאסטערט האט משלים געווען זיין חסרון און דערפאר קומט אים שכר. דער פאסיגער משל איז א דאָקטער און א פאציענט. דער דאָקטער הייסט דעם מענטש נעמען א געוויסע רפואה. דו האסט עס נישט גענומען - שטראפט דיך דען דער דאָקטער? דאס איז דיין אייגענע צרה; און וואס וועט פאסירן? דו וועסט בלייבן קראנק. ביסטו געשטראפט געווארן צי נישט? זיכער ביסטו געשטראפט געווארן - נאר דער עונש איז א חלק פון דיר אליין, און נישט א באזונדערע זאך ווי די תפיסה פאר דעם וואס האט נישט געפלאסטערט דעם וועג.
און אזוי אויך אויף דער אנדערער זייט: מאכט דאס עפעס אויס פארן דאָקטער אויב דו ווערסט געזונט? ווערט זיין לעבן עפעס בעסער פון דיין געזונט ווערן? דו ביסט גארנישט פועל אויף אים, און ווער פארדינט? נאר דו אליין. און ווען דו האסט געפאלגט די רייד פונעם דאָקטער - וואס איז דיין לוין? אז דו ביסט געזונט געווארן. די רפואה איז נישט אפגעטיילט פון ערפילן דעם באפעל פונעם דאָקטער, און דאס איז נישט קיין שכר מחוץ ווי איינער וואס האט געפלאסטערט א וועג און מען האט אים אריינגעלייגט הונדערט טויזנט שקל אין באנק. פונקט אזוי איז ביים הקדוש ברוך הוא: דאס גוטע איז נישט קיין באזונדערער שכר, און דאס שלעכטע איז נישט קיין באזונדערער עונש - דער עונש איז פריוואט, און דו אליין האסט אים פאראורזאכט פאר דיר; און ווען דו האסט מקיים געווען דעם באפעל, האסטו נישט געגעבן קיין גוטס פארן דאָקטער, נאר דו האסט געטאן א טובה פאר זיך אליין.
און אזוי איז ביי די מעשים פון בני אדם. לאמיר נעמען צום ביישפיל די תאוות פון עולם הזה: ווער עס יאגט זיך נאך זיי אן אן עק און א שיעור צעשטערט זיין אייגן גוף, ווי די ווערטער פונעם רמב"ם - ווער עס איז פארזונקען אין ביאה און אין אנדערע שעדליכע און שלעכטע זאכן ברענגט אויף זיך עלטער און אפגעשוואכטע כוחות, "אל תיתן לנשים חילך". ווער עס עסט פון תאוה'דיגע מאכלים אן א גרעניץ שעדיגט זיך אליין, און ווער עס עסט מאכלים אסורים ברענגט א שאדן פאר זיך אליין. זאגט דער הקדוש ברוך הוא: טראכט נישט אז דו האסט געגעסן א מויז, א חולד, אן אייזל אדער א חזיר און האסט מיר מזיק געווען - דו האסט מיר גארנישט געשאדט, האסט בלויז געשאדט פאר דיר אליין, דו האסט פאראורזאכט פאר זיך אליין א טמטום הלב און האסט אנגעמאכט א שאדן פאר דיר אליין.
און פון דעם קומט אויס אז א מענטש האט נישט קיין תלונה אויפן הקדוש ברוך הוא. און אזוי שרייבט דער רמב"ם: רוב יסורים פון מענטשן קומען פון זייערע אייגענע מעשים, זיי אליין ברענגען אויף זיך דעם היזק. פונקט ווי א מענטש וואס גייט אין דער זון און כאפט א זונשלאג, און קומט זיך באקלאגן פארן הקדוש ברוך הוא. זיץ אין שאטן וועסטו נישט באקומען קיין זונשלאג; זיץ אין אן ארט אן קיין זון וועסטו זיך נישט באקלאגן. "אִוֶּלֶת אָדָם תְּסַלֵּף דַּרְכּוֹ וְעַל ה' יִזְעַף לִבּוֹ" - דיין אייגענע נארישקייט ברענגט דיר פארקרומען דיין וועג, און נאכדעם קומסטו מיט א טענה "פארוואס קומט מיר דאס". דו האסט באשלאסן אריינצוגיין אין א מינענפעלד, און דו פרעגסט פארוואס דו ביסט אויפגעריסן געווארן. גיי אויפן אויסגעטראטענעם וועג וועסטו נישט אויפגעריסן ווערן.
און פון דא פירט אליהוא אויס: ווען עס זענען דא רשעים אויף דער וועלט, פאר וועמען ווערט פאראורזאכט דער היזק? פאר דעם כלל פון די באשעפענישן. און וואס איז פאראן מער אויף דער וועלט - ארנטלעכע מענטשן אדער פארדארבענע? רוב מענטשן זענען דאך ארנטלעך. מען רעדט נישט יעצט צי זיי זענען עובדי אלוקים צי נישט קיין עובדי אלוקים, נאר מצד אן הנהגה פון יושר, צדק און משפט - רוב מענטשן זענען דאך נישט קיין נאכט-רויבער. און דו, איוב, טענה'סט אז עס זענען דא רשעים וואס פארביטערן דאס לעבן פון די מענטשן און מאכן צרות. זאגט אים אליהוא: צי באדערט דאס דען דעם הקדוש ברוך הוא? צי ווערט אים דען פאראורזאכט א היזק פון יענע רשעים? הרי סיי אויב דו טוסט גוטס און סיי אויב דו טוסט שלעכטס - ווערט ער נישט נפעל. ווער ליידט דערפון? דו, די מענטשן.
און אויב אזוי, וואס ווילסטו? דער הקדוש ברוך הוא האט דאך געגעבן אין די הענט פון די מענטשן א כח אז איין חלק זאל קענען צווינגען דעם צווייטן חלק און זיך נוקם זיין אין זיי פאר זייערע מעשים. די ארנטלעכע זענען דאך דער רוב - קלויבט זיך צונויף, שטעלט אויף א פאליציי, שטעלט אויף א מיליטער, היט אפ אז די עושי עוול און רשעות זאלן נישט פארביטערן דאס לעבן פונעם כלל. ווילסטו דען אז דער הקדוש ברוך הוא זאל דאס טון אנשטאט דיר? עס איז דא אן עוול אויף דער וועלט - די זאך איז איבערגעגעבן אין די הענט פונעם מענטש עס צו פאררעכטן. דאס איז פונקט ווי איינער וואס קומט מיט א טענה צום דאקטער "פארוואס בין איך קראנק". מיין האר, עס איז דא א רפואה, איך האב דיר געזאגט וואס זי איז, נעם זי און דו וועסט זיין געזונט. איך דער דאקטער האב דיר נישט געברענגט די קרענק און איך ווער נישט נשפע דערפון; דו עקשנ'סט זיך נישט צו נעמען די רפואה, און קומסט מיט טענות פארוואס ער האט דיר נישט געהיילט. ווען מען וואלט געזארגט ווי געהעריג פאר געזעץ, פאר ארדענונג און פאר משפט, וואלט מען נישט אנגעקומען צו אזא מצב פון עוולה.
און עס ליגט אין דעם א פערזענלעכער רמז פאר איוב'ן אליין. איוב, מיט וואס האסטו פארלוירן אלע דיינע פארמעגנס? דורך רויבער - מלכות שבא און די כשדים. און דו ביסט דאך נישט קיין פשוט'ער מענטש און נישט קיין קליינער מענטש, דער ראש פון אלע בני קדם ביסטו געווען, א בארימטע פערזענלעכקייט און דיין מיינונג איז געווען אנגענומען ביי יעדן. פארוואס דען האסטו יעמאלט נישט געזארגט אויפצושטעלן א מיליטער? פארוואס האסטו נישט געזארגט אויפצושטעלן א פאליציי? ווען דו וואלסט אויפגעשטעלט מסודר'דיגע מוסדות וואס זאלן משפט'ן די רשעים און נעמען נקמה פאר זייערע מעשים, וואלסטו נישט אנגעקומען צום מצב אז גרופעס פון רויבער קומען ביינאכט, גזל'נען און הרג'נען און פארברענען און לאזן דיך איבער אויסגעטאן פון אלע דיינע פארמעגנס. און אויף וועמען האסטו זיך צו באקלאגן? אויף זיך אליין: פארוואס האסטו יעמאלט נישט געטון צוריקצוברענגען מענטשן פון זייער שלעכטס און זיך אפגעבן מיט די עושי עוול און רשעות, וואס דעמאלט וואלטן זיי נישט געוועלטיגט איבער דיר און דיר נישט געשעדיגט.
(א) וַיַּעַן אֱלִיהוּ וַיֹּאמַר׃ (ב) הֲזֹאת חָשַׁבְתָּ לְמִשְׁפָּט אָמַרְתָּ צִדְקִי מֵאֵל׃ (ג) כִּי תֹאמַר מַה יִּסְכָּן לָךְ מָה אֹעִיל מֵחַטָּאתִי׃ - (א) און אליהוא האט אנגעהויבן און געזאגט: (ב) האסטו דאס געהאלטן פאר גערעכטיקייט, אז דו האסט געזאגט "מיין צדקות איז פונעם אויבערשטן"? (ג) ווייל דו זאגסט, וואס וועט עס דיר ברענגען א נוצן, וואס וועט מיר העלפן מער ווי מיין זינד?
נאכדעם וואס אליהוא האט אפגעווארפן די טענה אז די הנהגה איז איבערגעגעבן אין די הענט פון דער מערכה - ווארום אויב די הנהגה איז אין די הענט פון דער מערכה קומט דאך אויס אז דער הקדוש ברוך הוא איז בכלל נישט משגיח, און די הנהגה גייט נישט לויט די מעשים פון די מענטשן, וויבאלד די שטערן און די מזלות מאכן נישט קיין חילוק צווישן א צדיק און א רשע און א מענטש באקומט נישט לויט זיינע גוטע אדער שלעכטע מעשים נאר "לויטן מזל" - ווענדט ער זיך יעצט צו דער ווייטערדיגער טענה פון איוב: אפילו אויב עס איז אזוי, איז אין דעם נישטא קיין עוול. פארוואס? ווייל עס איז בכלל נישט פאראן קיין פלאץ צו באצאלן א מענטש פאר זיינע מעשים, וויבאלד עס איז נישטא קיין בחירה חופשית. אויב עס איז נישטא קיין בחירה, קען א מענטש נישט טענה'ן "פארוואס האב איך נישט באקומען קיין שכר, איך האב דאך געטון גוטס" - האסטו דען אויסגעוועלט דערין בבחירה חופשית? מען האט דיך דאך פראגראמירט צו טון גוטס.
מיט דעם האט איוב געוואלט היילן דעם בראך אויף א גרינגן אופן: אט ליידן דאך מענטשן כאטש זיי זענען צדיקים, אבער דאס איז נישט קיין עוול, ווייל דער צדיק איז נישט קיין צדיק פון זיין אייגענער בחירה און דער רשע איז נישט קיין רשע פון זיין אייגענער בחירה. אזוי ווי עס ווערט געבוירן אן אייזל און זיינע קלויען זענען פארמאכט, און עס ווערט געבוירן אן אקס און זיינע קלויען זענען געשפאלטן, ווי מיר האבן געלערנט, אזוי האט דער הקדוש ברוך הוא באשאפן רשעים און באשאפן צדיקים - איז דען דא א פלאץ צו געבן פארן רשע א שטראף און פארן צדיק שכר? דאס איז "הֲזֹאת חָשַׁבְתָּ לְמִשְׁפָּט": צי מיט דעם האסטו געטראכט צו פארענטפערן די דרכים פונעם אויבערשטן, מיט דעם וואס דו האסט געזאגט "צִדְקִי מֵאֵל" - מיין צדקות קומט נישט פון מיין כח נאר עס איז א גזירה קצובה וחרוצה פונעם אייבערשטן, ער האט נגזר געווען אז איך זאל זיין א צדיק, און דעריבער קומט מיר נישט קיין שכר.
און דיין ראיה האסטו געברענגט פון דעם וואס עס איז געשען צו דיר: "כִּי תֹאמַר מַה יִּסְכָּן לָךְ מָה אֹעִיל מֵחַטָּאתִי" - אט בין איך איוב געווען א גרויסער צדיק, און וואס האב איך אויפגעטון מיט דעם וואס איך בין געווען א צדיק מער ווי ווען איך וואלט געווען א חוטא? אלס צדיק בין איך געשטראפט געווארן מיט שרעקליכע און ביטערע שטראפן; און אפילו אויב איך וואלט געזינדיגט, וואס מער פון דעם וואלט מען מיר געקענט טון? "יסכן" באדייט תועלת, ווי "וַתְּהִי לוֹ סֹכֶנֶת" - וואס פירט זיין הויז און ער האט פון איר א תועלת, און ווי "חוטב עצים יִסָּכֶן בָּהֶם" - אז ער האט א תועלת פון די האלץ וואס ער האט געהאקט. און טייל מפרשים טייטשן אויך מלשון ווארעמען: "סוכנת" - זי ווארעמט אים אן, און דער האלץ-האקער האט הנאה און ווארעמט זיך אן מיט זיי.
(ד) אֲנִי אֲשִׁיבְךָ מִלִּין וְאֶת רֵעֶיךָ עִמָּךְ׃ - (ד) איך וועל דיר ענטפערן מיט ווערטער, און פאר דיינע חברים צוזאמען מיט דיר.
איך וועל ענטפערן אויף דיינע טענות, און אויך דיינע חברים וועל איך אויפווייזן אז זיי האבן געגרייזט און זייער שיטה איז נישט ריכטיג. דיינע ווערטער וואלטן געווען ריכטיג ווען די עבודה וואלט געווען צום נוצן פונעם באשעפער און פאר זיין באדארף, אזוי ווי אליפז האט געזאגט "הַאֱנוֹשׁ מֵאֱלוֹהַּ יִצְדָּק" - אז דער מענטש איז מחויב צו דינען דעם אויבערשטן ווייל ער האט אים באשאפן, כאילו עס איז דא דא א חיוב מצד דעם וואס דער אויבערשטער האט באפוילן ווייל ער האט דערפון א תועלת. לויט דעם, ווען איך זינדיג א קליינעם חטא ווער איך באשטראפט ווייל איך האב פארמינערט פון דער עבודת השם, אז מיין עבודה איז נישט גאנץ. און דעמאלט איז טאקע די טענה גערעכט: פארוואס האט מען מיר נישט באצאלט קיין שכר, איך האב דאך געדינט בשלימות? און פון דעם האסטו מכריע געווען אז דער מענטש איז געצוואונגען אין זיינע מעשים און דעריבער קומט אים נישט קיין שכר - פונקט ווי מען באצאלט נישט קיין שכר פאר א מילשטיין פארן מאלן, און נישט פאר דאס וואסער וואס דרייט דאס ראד פונעם מיל; זיי טוען עס פון זיך אליין ווי געצוואונגענע און זיי האבן נישט קיין שכר. זאגט אים אליהוא: דיין השקפה איז א טעות מעיקרא.
(ה) הַבֵּט שָׁמַיִם וּרְאֵה וְשׁוּר שְׁחָקִים גָּבְהוּ מִמֶּךָּ׃ - קוק אויפן הימל און זע, און באטראכט די שחקים וואס זענען העכער פון דיר.
קוק אויף די הימלען וואס זענען העכער פון דיר, און כל שכן אויף די שחקים וואס זענען נאך העכער. פון דעם וועסטו זען צוויי זאכן: ערשטנס, עס קען נישט זיין אז די ווייטע און הויכע זאכן ווערן נתפעל פון דיינע מעשים - וואס האסטו געגעבן פארן קודשא בריך הוא, ביז צום הימל וואס האסטו משפיע געווען? און צווייטנס, עס קען אויך נישט זיין צו זאגן אז זיי צווינגען דיך אין דיינע מעשים: ווי אזוי קענען זיי משפיע זיין אויף דיר פון דארט אז דו זאלסט יעצט גנב'ענען, אדער פארקערט, אז דו זאלסט מתפלל זיין?
(ו) אִם חָטָאתָ מַה תִּפְעָל בּוֹ וְרַבּוּ פְשָׁעֶיךָ מַה תַּעֲשֶׂה לּוֹ׃ - אויב דו האסט געזינדיגט, וואס טוסטו אויף קעגן אים, און אויב דיינע זינד זענען פיל, וואס קענסטו אים טאן?
דו מאכסט נישט קיין שום שינוי אינעם קודשא בריך הוא דורך דיינע מעשים. און אויב דו וועסט פרעגן: מיר געפינען דאך אז דער אויבערשטער ווערט אין כעס, עס ברענט זיין צארן, און "וַיִּתְעַצֵּב אֶל לִבּוֹ" ביים דור המבול - זעט מען דאך אז ער ווערט נתפעל, איך האב ביי אים גורם געווען א שינוי, ביז יעצט איז ער געווען פרייליך און יעצט איז ער טרויעריג, ביז יעצט איז זיין הארץ געווען גוט און יעצט איז ער אין כעס. זאלסטו וויסן: אלעס וואס מען רעדט וועגן אן השתנות ביי אים יתברך - כעס, חרון אף, אהבה, חמלה און רחמים - איז אלעס לויטן ערך פון די מקבלים, לויט אונזער פארשטאנד און תפיסה; ווי דער לשון פונעם רמב"ם, "לשבר את האוזן" (צו פארשטענדליך מאכן פאר די אויערן). און אזוי ווי עס איז נישט שייך כפשוטו א יד השם, רגלי השם אדער עיני השם, אזוי אויך איז ביי אים נישט שייך קיין כעס, אהבה, שנאה אדער חרון אף, נאר לויט וויפיל דו ביסט ביכולת צו פארשטיין.
כדי צו פארטיפן אין דעם, לאמיר חזר'ן בקיצור וואס מיר האבן מסביר געווען אין דער פארגאנגענהייט. ווען מען רעדט פונעם קדוש ברוך הוא, רעדט מען אויף צוויי אופנים: עס איז דא רעדן וועגן דעם בעל הרצון, און עס איז דא רעדן וועגן דער השתלשלות העולמות. דער קדוש ברוך הוא האט געוואלט באשאפן די וועלט, און פריער איז גארנישט געווען - מען קען אפילו נישט זאגן "אין דער וועלט", ווייל עס איז דאך נישט געווען קיין וועלט; עס איז נאר געווען דער קודשא בריך הוא אליין. און כדי צו באשאפן, האט ער מצמצם געווען זיין ליכטיגקייט און געשאפן א חלל פנוי, און אין דעם חלל זאל אלעס באשאפן ווערן. נאכדעם האט ער אראפגעלאזט א דאנעם קו פון ליכטיגקייט פונעם אינסוף, און דער קו איז אריין אינעם חלל פנוי, און אויף אים האבן זיך מלביש געווען די ספירות - עולם אדם קדמון וואס איז א גאר הויכער עולם, און נאך אים אצילות, בריאה, יצירה און עשיה, און דאס זענען אלע רוחניות'דיגע עולמות, ביז צום עולם העשיה הגשמי וואו מיר געפינען זיך.
און אט ווען מיר באקומען שפע, פון וואנעט קומט עס אראפ און שלשלט זיך אראפ? פון די ספירות; און דער מקור פון אלעם איז יענער דאנער קו אור וואס קומט אראפ פון אים יתברך. ווען מיר זאגן י-ה-ו-ה, אלוקים, ש-ד-י, אדון הכל - אלע שמות - רעדט מען נאר פון דעם מאמענט וואס די ספירות זענען נאצל געווארן: כתר, חכמה, בינה, חסד, גבורה, תפארת, נצח, הוד, יסוד און מלכות, וואס זענען מלביש איינע די אנדערע, און אין יעדן עולם זענען דא צען וואס זענען געדאפלט פון צען.
און יעצט גיט אכטונג: ווען א מענטש טוט עפעס דא אונטן, איז ער משפיע אויף די עולמות העליונים - אויפן עולם העשיה, אויף יצירה, אויף בריאה, און גאר ווייניג אויף אצילות; ער איז משפיע אויף די ספירות. דער מעשה המצוות הייבט אויף מ"ן, מיין נוקבין, א פאזיטיווע השפעה וואס גייט ארויף פון דא און עפנט די צינורות השפע צו משפיע זיין אויף אונז גוטס. און אויב אזוי, ווערן דאך די הויכע עולמות יא נשפע פון די מעשים פון מענטשן - ווי קען מען זאגן "אִם צָדַקְתָּ מַה תִּתֶּן לוֹ"?
דאס איז אמת, אבער דאס אלעס איז נאר נאכדעם וואס דער קדוש ברוך הוא האט באשאפן עולמות און ספירות. אבער ווען מיר קומען רעדן וועגן דעם בעל הרצון, וועגן דעם וואס געפינט זיך כביכול אינדרויסן פונעם צמצום, וועגן דעם אויבערשטן יתברך בעצמותו - דארט איז נישט שייך קיין שום נאמען און נישט קיין שום תואר, און דערפאר רופן מיר אים מיט גארנישט. אפילו "אינסוף" קען מען אים נישט רופן, ווי די ווערטער פונעם הייליגן אריז"ל. און גיט אכטונג: פארוואס זאגן מיר נישט "אין התחלה"? א זאך וואס האט נישט קיין סוף האט דאך אויך נישט קיין התחלה. נאר ווען מען זאגט "אינסוף" מיינט מען נישט אז ער האט נישט קיין סוף, נאר אז עס איז נישטא קיין סוף צו משיג זיין אין אים. דאס דאזיגע גלאז קען איך אויספארשן ביזן סוף און וויסן יעדן איינציגן פרט דערין - פון וואס עס איז געמאכט און אין וועלכע צורה; אבער ביים קודשא בריך הוא וועסטו קיינמאל נישט אנקומען צום סוף פונעם השגה. און מיר זאגן נישט "אין התחלה", ווייל אן התחלה פון השגה האט ער אונז יא געגעבן, נאכדעם וואס ער האט באשאפן די עולמות און די ספירות. אבער בעצמותו, אינעם בעל הרצון, איז אפילו קיין התחלה אויך נישטא - און אויף דעם זאגן מיר "לית מחשבה תפיסא ביה": נישט נאר דו קענסט נישט רעדן, נאר דו קענסט אפילו נישט תופס זיין און פארשטיין די עצם מהות.
און דאס איז "אִם חָטָאתָ מַה תִּפְעָל בּוֹ": ווען מען רעדט פונעם קודשא בריך הוא בעצמותו - האסטו גארנישט אויפגעטאן. און דאס וואס דו זאגסט אז דו האסט יא אויפגעטאן און עס האט זיך פארמערט די השפעה אין די עולמות העליונים, איז דאס נישט אין אים בעצמותו, נאר אין יענעם דאקן קו פונעם אור וואס האט זיך פארקליידעט אין אלע עולמות. און אזוי אויך דאס וואס מיר זאגן "תנו עוז לאלוקים", אז דער מענטש וואס איז עוסק בתורה און מקיים מצוות גיט כח אין דער פמליא של מעלה - זאל קיינער נישט קומען זאגן: זעט, איך האב אויפגעטאן ביי אים; דאס איז א פאלקאמער שטות. נישט אין אים אליין האסטו אויפגעטאן, נאר אין די ספירות וואס זענען נאצלות פון אים יתברך, אין די אורות און אין די השפעות - אבער אין זיין עצמות האסטו גארנישט אויפגעטאן.
"וְרַבּוּ פְשָׁעֶיךָ מַה תַּעֲשֶׂה לּוֹ" - אפילו אויב דו וועסט פארמערן פשעים, איז נישטא אין דעם קיין שום פגם אין זיין כבוד. שטעלט אייך פאר אז מען האט אייך באשטימט אלס מושלים איבער א מחנה מוראשקעס, און זיי דאווענען א גאנצן טאג צו אייך, האלטן אייך פאר גרויס און רעדן שטענדיג צווישן זיך צו אייער לויב. וועט איר ארומגיין מיט א גוט געפיל? טוישט דאס אייך עפעס, גיט דאס אייך א געפיל פון חשיבות? א מענטש גייט פארביי, טרעט אן און הרג'עט א הונדערט פון זיי, און קיינער ווערט נישט נתפעל דערפון. און מיר זענען נענטער צו א מוראשקע פיל מער ווי מיר זענען נאנט צום קודשא בריך הוא - דער יחס צווישן אונז און א מוראשקע איז אומבאגרענעצט נענטער פונעם יחס צווישן אונז און דעם בורא. און אויב אזוי, מיט וואס וועט ער באאיינפלוסט ווערן אויב דו וועסט אים מכבד זיין? וואס האסטו אים געגעבן, וואספארא כבוד האסטו אים צוגעלייגט?
אליהוא ענטפערט פאר איוב און זיינע חברים צוזאמען: אלע האבן זיי געגרייזט מיט זייער הנחה אז דער קדוש ברוך הוא ווערט נתפעל פון די מעשים פונעם מענטש, און אז שכר און עונש זענען א באזונדערע זאך פון דער מעשה אליין, ווי א מלך וואס האט הנאה פון דער מלאכה פון זיין עבד און באצאלט אים דערפאר אדער באשטראפט אים. דער אמת איז אבער ווי דער משל פונעם דאקטער: דער בורא ווערט נישט געשעדיגט פון דיין חטא און פארדינט גארנישט פון דיין צדקות, און דער שכר און עונש זענען א נאטירליכער תולדה פונעם מעשה אליין - דער וואס היט דעם ציווי היילט זיך אליין, און דער וואס גייט דערויף אריבער שאדט זיך אליין. דעריבער קומען רוב יסורים פונעם מענטש פון זיינע אייגענע מעשים, און אפילו דאס אומרעכט וואס די רשעים ברענגען אויף דער וועלט איז איבערגעגעבן געווארן אין די הענט פון מענטשן דאס צו פאררעכטן דורך געזעץ, סדר און משפט - און אינעם כלל אויך איוב אליין, וואס איז געווען דער ראש פון אלע בני קדם און האט נישט געטון דערין. און פון די הימלען וואס זענען העכער פון אים זאל דער מענטש לערנען אז ער ריכט גארנישט אויף אינעם בורא בעצמותו: אלעס וואס ווערט צוגעשריבן צו אים פון כעס און ליבע איז נאר לויט דעם ערך פון די מקבלים, און די גאנצע השפעה פון אונזערע מעשים איז נאר אין די ספירות און אין די אורות וואס זענען נאצלים פון אים - "אִם חָטָאתָ מַה תִּפְעָל בּוֹ, וְרַבּוּ פְשָׁעֶיךָ מַה תַּעֲשֶׂה לּוֹ".