פתיחה: מאיגרא רמא לבירא עמיקתא
פרק ל' איז דער דירעקטער המשך פון פרק כ"ט. דארט האט איוב באשריבן זיין גרויסקייט און זיין כבוד אין דער פארגאנגענהייט, און דא קומט ער און זאגט: קום לאמיר דיר באשרייבן ווי אזוי איך בין אראפגעפאלן מאיגרא רמא לבירא עמיקתא. דער גאנצער פרק איז א שילדערונג פון א פולקאמען איבערקערעניש: דער פאר וועמען זקנים פלעגן אויפשטיין איז געווארן צו שפאט ביי די נידעריגסטע פונעם דור, און דער וועמענס קליידער זענען געווען כבוד איז געווארן אנגעטאן אין שטויב און אש.
פסוק א: דער שפאט פון די יונגע
וְעַתָּה שָׂחֲקוּ עָלַי צְעִירִים מִמֶּנִּי לְיָמִים אֲשֶׁר מָאַסְתִּי אֲבוֹתָם לָשִׁית עִם כַּלְבֵי צֹאנִי׃ - און יעצט לאכן פון מיר מענטשן וואס זענען יונגער פון מיר אין יארן, וואס זייערע עלטערן פלעג איך פאראכטן אפילו צו שטעלן צוזאמען מיט די הינט פון מיינע שאף.
מענטשן וואס אמאל זענען ישישים פאר מיר געווען אויפגעשטאנען און געשטאנען, און פלעגן נישט זיצן ביז איך האב זיך געזעצט. און היינט - יונגערע פון מיר אין יארן, ממש קינדער, שפאטן פון מיר. און נישט סתם יונגע, נאר די זעלבע יונגע וואס זייערע עלטערן האב איך פאראכט אפילו צו שטעלן צוזאמען מיט די הינט פון מיינע שאף.
דער ילקוט דרש'נט דא: 'ועתה שחקו עלי צעירים' - איוב פלעגט זאגן פאר אליפז, ביסטו דען נישט דער זון פון עשו? ווען דיין פאטער וואלט געשטאנען און געבעטן פון מיר אז איך זאל אים שפייזן צוזאמען מיט מיינע הינט, וואלט איך אים אפגעווארפן און נישט אנגענומען. דאס הייסט, אפילו בתור בהמה, אפילו אים צו שפייזן צוזאמען מיט מיינע הינט וואלט איך נישט מסכים געווען צו מפרנס זיין דיין פאטער - און יעצט קומסטו און לאכסט פון מיר? און דאס איז וואס זיינע חברים האבן אים געענטפערט ווען ער האט געטענה'ט קעגן זיי אז ער איז אלט: 'גם שב גם ישיש בנו' - מיר זענען אויך אלט און ישישים, לערן אונז נישט אויס, מיינט נישט אז דו מאכסט אויף אונז א רושם.
און דער מלבי"ם לייגט צו אן הסבר: די יונגע לאכן פון אים דוקא צוליב דעם - 'אשר מאסתי אבותם'. וויבאלד אין יענע צייטן, ווען זייערע עלטערן זענען געקומען בעטן פון אים ארבעט און פרנסה, און אפילו זיי צו שטעלן מיט די הינט פון זיינע שאף האט ער נישט מסכים געווען, האבן יעצט די קינדער געפונען א געלעגנהייט זיך צו נוקם זיין אין אים: אונזער פאטער האסטו נישט געוואלט מפרנס זיין אפילו צוזאמען מיט דיינע הינט, און יעצט איז געקומען אונזער צייט. כביכול האבן זיי געפונען א שאנס אויסצומאנען זייער חוב.
פסוקים ב-ד: ווער זענען געווען יענע מענטשן
גַּם כֹּחַ יְדֵיהֶם לָמָּה לִּי עָלֵימוֹ אָבַד כָּלַח׃ - אויך די קראפט פון זייערע הענט, צו וואס דארף איך דאס? אויף זיי איז זייער כוח פארלוירן געגאנגען.
נישט נאר די עלטערן האב איך פאראכט, נאר אפילו די כוח פון די הענט פון די יונגע אליין. זיי זענען טאקע יונג און קענען ארבעטן מיט דער קראפט פון זייערע הענט, דאך האב איך געזאגט: צו וואס פעלט מיר דאס אויס? איך האב זיי נישט געוואלט אפילו צו היטן אויף מיינע שאף. און פארוואס? 'עלימו אבד כלח' - זייער כוח איז פארלוירן געגאנגען.
בְּחֶסֶר וּבְכָפָן גַּלְמוּד הַעֹרְקִים צִיָּה אֶמֶשׁ שׁוֹאָה וּמְשֹׁאָה׃ הַקֹּטְפִים מַלּוּחַ עֲלֵי שִׂיחַ וְשֹׁרֶשׁ רְתָמִים לַחְמָם׃ - אין מאנגל און אין הונגער זענען זיי איינזאם, זיי לויפן אין דער מדבר, אין חושך פון וויסטעניש און פארלאזנקייט; זיי קלויבן זאלץ-בלעטער נעבן דעם קוסט, און דער ווארצל פון רתמים איז זייער ברויט.
שטענדיג האבן זיי געהאט מאנגל און הונגער, און שטענדיג זענען זיי געזעסן ווי גלמודים - איינזאם, אפגעזונדערט פון מענטשן, און דורך דעם איז פארלוירן געגאנגען זייער כח און זייער פרישקייט. 'העורקים ציה' - זיי פלעגן שטענדיג ארומוואנדערן אין דער וויסטעניש און אין דער פינצטערניש; 'אמש' איז א לשון פון חושך און דער משמרת הלילה, אזוי ווי 'ויוכח אמש'. ערטער פון שואה ומשואה, פארוויסטע פלעצער וואס האבן נישט קיין פלאנצונגען, נישט קיין פירות, און נישט קיין מענטשן.
און וואס איז געווען זייער שפייז? א תערובת פון שיחים-בלעטער און שרשים פון רתמים - רתמים, וואס די גמרא דערמאנט 'גחלי רתמים'. גאר א שוואכע שפייז, ממש א מאכל בהמות, פון מענטשן וואס וואוינען אין מדבר. און 'מלוח' - טייל זאגן מלשון א זאלציגע זאך, און טייל ערקלערן מלשון 'ממולח טהור קודש', וואס מיינט אויסגעמישט. און דאס איז דער טעם פארוואס מאטראסן הייסן מלחים: זיי מישן דאס וואסער מיט די רודערן. דאס הייסט, זייער שפייז איז געווען א תערובת פון שיחים-בלעטער און רתמים-ווארצלען.
פסוקים ה-ח: פארטריבן פונעם יישוב
מִן גֵּו יְגֹרָשׁוּ יָרִיעוּ עָלֵימוֹ כַּגַּנָּב׃ - פונעם יישוב ווערן זיי פארטריבן, מען שרייט אויף זיי ווי אויף א גנב.
ווען זיי פלעגן אנקומען אין שטאט, פלעגט מען זיי פארטרייבן פון דארט און שרייען אויף זיי ווי אויף גנבים וואס זענען אריינגעקומען אין שטאט. די בני העיר פלעגן שרייען אויף זיי: גייט ארויס פון דאנעט! איוב קומט דאס פארשטעלן: די וואס שפאטן היינט פון מיר - קוק וואס פאר א שפילע מענטשן זיי זענען. מענטשן וואס וואוינען אין מדבריות, וואס זייער שפייז איז מאכל בהמות, און ווען זיי זענען געקומען אין שטאט האט מען זיי פארטריבן.
בַּעֲרוּץ נְחָלִים לִשְׁכֹּן חֹרֵי עָפָר וְכֵפִים׃ בֵּין שִׂיחִים יִנְהָקוּ תַּחַת חָרוּל יְסֻפָּחוּ׃ - אין די שפאלטן פון טייכן צו וואוינען, אין לעכער פון דער ערד און אין פעלזן; צווישן די קוסטעס שרייען זיי, אונטער די דערנער קלייבן זיי זיך צונויף.
אזוי פלעגן די בני העיר שרייען אויף זיי: גייט נישט אריין אין שטאט, גייט וואוינען אין די קלאפטן פון די טייכן, אין די ערד-לעכער און אין פעלזן - ווי בקעות אדער קליינע בערגלעך. גייט און זייט צווישן די קוסטעס, און אונטער די חרולים וואס זענען דערנער - דארט איז אייער וואוינארט.
בְּנֵי נָבָל גַּם בְּנֵי בְלִי שֵׁם נִכְּאוּ מִן הָאָרֶץ׃ - קינדער פון נבלים, אויך קינדער אן א נאמען, זיי זענען פארטריבן געווארן פונעם לאנד.
און פארוואס האט מען זיך אזוי באגאנגען מיט זיי? ווייל זיי זענען קינדער פון נבלים און בני בלי שם: זייערע עלטערן האבן נישט קיין שום נאמען אין ציבור און אין קהל, זיי זענען נישט באקאנט און נישט קיין אנשי שם. און מעגליך אויך אז מען האט בכלל נישט געוואוסט ווער זייערע עלטערן זענען - 'בני בלי שם'. דערפאר 'נכאו מן הארץ', אדער מלשון נכה רוח, אדער מלשון נדכאו און פארטריבן געווארן פונעם לאנד, וואס מען האט זיי נישט געלאזט זיך מישן צווישן מענטשן.
פסוקים ט-יא: און דאס זענען די שפאטערס
וְעַתָּה נְגִינָתָם הָיִיתִי וָאֱהִי לָהֶם לְמִלָּה׃ - און איצט בין איך געווארן זייער געזאנג, און איך בין ביי זיי א ווארט צום שמועסן.
נאכדעם וואס איוב באשרייבט די שפלות פון יענע מענטשן, קומט ער צום פונקט: און איצט פארפאסן זיי לידער אויף מיר. ביז יעצט האבן זיי נישט געהאט קיין ווארט צו רעדן, זיי זענען דאך געווען דערווייטערט פון מענטשן; יעצט האבן זיי געטראפן איינעם אויף וועמען מען קען רעדן שלעכטס. 'נגינתם הייתי' - זיי זינגען אויף מיר, זיי רעדן אויף מיר, זיי האבן איבער וואס צו שמועסן.
תִּעֲבוּנִי רָחֲקוּ מֶנִּי וּמִפָּנַי לֹא חָשְׂכוּ רֹק׃ כִּי יִתְרִי פִתַּח וַיְעַנֵּנִי וְרֶסֶן מִפָּנַי שִׁלֵּחוּ׃ - זיי פאראכטן מיר, זיי האבן זיך דערווייטערט פון מיר, און פאר מיין פנים האבן זיי נישט צוריקגעהאלטן קיין שפיי; ווייל ער האט אויפגעבינדן מיין שטריק און מיר געפייניגט, און א צוים פאר מיר האבן זיי אראפגעווארפן.
זיי האבן מיך פאראכט, זיך דערווייטערט פון מיר, און שפייען אפילו אין מיין פנים אריין. 'יתרי' איז מלשון מיתר, א שטריק, אזוי ווי מיר געפינען ביי שמשון 'אם יאסרוני בשבעה יתרים לחים' - וואס מען פלעגט בינדן די געפאנגענע מיט שטריק. 'פיתח' איז נישט קיין לשון פון עפענען און אויסבינדן ווי עס קען אויסזען, נאר, ווי דער מלבי"ם ערקלערט, ווי 'פיתוחי חותם', אן אויסגעקריצטע זאך: ער האט אויף מיר איינגעקריצט די דאזיגע שטריק מיך צו בינדן און מיך צו פייניגן.
'ורסן מפני שילחו' - אמאל האבן זיי געהאט א צוים פאר מיר, זיי זענען געווען געבינדן מיט זייער יראה פון מיר, און יעצט האבן זיי אראפגעווארפן דעם צוים. קומט אויס אז עס איז געווארן א פארקערטער מצב לחלוטין: אמאל בין איך געווען פריי און זיי זענען געווען געבינדן, און יעצט בין איך דער וואס איז געבינדן און איינגעשפארט, און זיי זענען אויסגעלאסן אן קיין צוים, און ערלויבן זיך צו זאגן אויף מיר אלעס וואס פאלט זיי נאר איין.
פסוקים יב-יד: פרחחים שטייען אויף קעגן מיר
עַל יָמִין פִּרְחַח יָקוּמוּ רַגְלַי שִׁלֵּחוּ וַיָּסֹלּוּ עָלַי אָרְחוֹת אֵידָם׃ - צו מיין רעכטער האנט שטייען אויף יונגע לייכטזיניגע לייט, זיי האבן פארטריבן מיינע פיס, און אויסגעטראטן קעגן מיר די וועגן פון זייער אומגליק.
יעצט שטייען צו מיין רעכטער זייט פרחחים און אינגלעך. 'פרחח' - אדער מלשון אפרוח, איינער וואס האט קוים אנגעהויבן בליען, ער איז נאך קליין; אדער מלשון א מצורע, וואס די צרעת שפראצט אויף אים, וואס דאס איז אן אויסדרוק פון נידעריגקייט. און די וואס זענען אויפגעשטאנען קעגן מיר זענען די זעלבע מענטשן וואס 'רגלי שילחו' - וואס ביז היינט, ווען איך פלעג זיי זען אין ישוב, פלעג איך זיי פארטרייבן אין די מדבריות.
'ויסולו עלי ארחות אידם' - 'איד' איז א לשון פון א בראך. דער בראך וואס איז געווען זייערער, וואס זיי פלעגן זיין פארטריבן און פאראכט אין די אויגן פון מענטשן, האבן זיי יעצט אויסגעטראטן אויף מיר: היינט בין איך דער פארטריבענער, היינט בין איך דער וואס איז דערווייטערט פון מענטשן אנשטאט זיי. אזוי האט זיך מיין מצב אינגאנצן איבערגעדרייט, פון דעם כבוד וואס איך האב געהאט אמאל ביז צום גרעסטן טיף פון דערנידערונג.
נָתְסוּ נְתִיבָתִי לְהַוָּתִי יֹעִילוּ לֹא עֹזֵר לָמוֹ׃ - זיי האבן צובראכן מיין וועג, זיי העלפן צו צו מיין אונטערגאנג, און קיינער העלפט מיר נישט קעגן זיי.
אויך די וואס איך האב געמיינט אז זיי וועלן מיר העלפן קעגן מיין בראך - דאס הייסט מיינע פריינט, וואס איך האב געהאלטן אז זיי וועלן מיר ביישטיין ווען זיי וועלן זען מיין בראך - נישט נאר אז זיי העלפן נישט, נאר 'נתסו נתיבתי', ווי נתצו, מלשון צעברעכן און אומקווארפן. איך האב א נתיבה - א וועג פון צדקות און פון יראת השם - און זיי, נישט בלויז וואס זיי האבן מיך נישט גערעכטפארטיגט, נאר זיי האבן צעבראכן מיין וועג און מיר געזאגט: דו ביסט א רשע, דו האסט געטון עבירות בסתר, דו ביסט נישט דער צדיק וואס דו מאכסט זיך צו זיין. זיי האבן צוגערויבט פון מיר מיין כבוד. 'לא עוזר למו' - עס איז נישטא קיין שום העלפער פון זיי וואס זאל קומען מיר ביישטיין; זיי זענען פארוואנדלט געווארן אין מיינע שונאים.
כְּפֶרֶץ רָחָב יֶאֱתָיוּ תַּחַת שֹׁאָה הִתְגַּלְגָּלוּ׃ - ווי א ברייטע וואסער-פארפלייצונג קומען זיי, אונטער א שטורעם-וואלקן קייקלען זיי זיך אן.
זיי קומען אויף מיר ווי א פארפלייצונג פון וואסער, ווי א מעכטיגער שטראם, און ווי א שטורעם פון א וואלקן. און דאס איז א מליצה אויפן שטראם פון די רייד פון די רעים פון איוב: ביז יעצט האב איך געהאט ליכטיגקייט און זון, און זיי קומען ווי א וואלקן וואס פארדעקט די זון; און נישט נאר דאס, נאר א וואלקנברוך גיסט זיך אראפ דערפון ווי א מבול. דאס הייסט, סיי זיי האבן פארפינסטערט מיין זון, און סיי זייערע רייד זענען ווי א מבול וואס דראעט מיך צו פארטרינקען.
פסוק טו: דער ווינט וואס טוט צוויי פארקערטע זאכן
הָהְפַּךְ עָלַי בַּלָּהוֹת תִּרְדֹּף כָּרוּחַ נְדִבָתִי וּכְעָב עָבְרָה יְשֻׁעָתִי׃ - עס האבן זיך איבערגעדרייט אויף מיר שרעקענישן, ווי א ווינט יאגט עס מיין כבוד, און ווי א וואלקן איז מיין ישועה פארבייגעגאנגען.
דער משל פונעם וואָלקן גייט ווייטער: דער וואָלקן ווערט געטראָגן דורכן ווינט, דער ווינט ברענגט די וואָלקנס און דער ווינט נעמט זיי אַוועק. און אָט דער זעלבער ווינט טוט צו מיר צוויי פאַרקערטע זאַכן, און ביידע זענען שלעכט. פון איין זייט ברענגט ער אויף מיר דעם וואָלקן וואָס פאַרטונקלט מיין זון און גיסט אויף מיר אַ רעגן פון צרות; און פון דער אַנדערער זייט 'תרדוף כרוח נדיבתי' - מיין נשמה, וואָס איז נאָענט צו מיר, וויל ער דערווייטערן און פאַרטרייבן פון מיר. אַ נאָענטע זאַך דערווייטערט ער, און אַ ווייטע זאַך דערנענטערט ער. און דאָס איז 'ההפך עלי בלהות'. 'וכעב עברה ישועתי' - די צרה וואָס שטייט איבער מיין קאָפּ מאַכט אַז איך זאָל נישט האָבן קיין ישועה, נאָר מיין ישועה איז פאַריבער ווי אַ וואָלקן וואָס דער ווינט האָט פאַרטראָגן.
פסוקים טז-יז: די טעג האַלטן אָן און די נאַכט בויערט
וְעַתָּה עָלַי תִּשְׁתַּפֵּךְ נַפְשִׁי יֹאחֲזוּנִי יְמֵי עֹנִי׃ לַיְלָה עֲצָמַי נִקַּר מֵעָלָי וְעֹרְקַי לֹא יִשְׁכָּבוּן׃ - און אַצינד גיסט זיך אויס אויף מיר מיין נפש, עס כאַפּן מיך אָן טעג פון פּיין: ביינאַכט ווערן מיינע ביינער געבאָרט פון מיר, און מיינע אָדערן רוען נישט.
מיין נפש גיסט זיך אויס אויף מיר ווי וואַסער וואָס גיסט זיך פון די וואָלקנס. און דער משל דאָ איז: די טעג האַלטן אים אָן און די נאַכט בויערט אין זיינע ביינער - אַזוי ווי ווען מען וויל חלילה שלאָגן אַ מענטש, איינער כאַפּט אים אָן ער זאָל נישט אַנטלויפן, און דער צווייטער טיילט אים אויס מכות.
און דער נמשל: ווען ס'איז ווען אַ גאַנצע צייט נאַכט - ווייל די יסורים ווערן דאָך שטאַרקער ביינאַכט - וואָלט איך שוין לאַנג געשטאָרבן. דאָס וואָס באַנייט אין מיר די כוחות איז דער טאָג; דער טאָג קומט און היילט. ווי מען ווייסט - להבדיל - פון יענע וואָס מען פלעגט אַרעסטירן און פּייניקן כדי אַרויסצושלעפּן פון זיי זאַכן ביי אויספאָרשונגען, אַז ס'איז תמיד דאָרט געווען אַ דאָקטער: מען פּייניקט ביז ער קומט צו אַ סכנה'דיגן מצב, מען היילט אים אויס, און נאָכדעם וואָס ער איז געהיילט קען מען ווידער אָנהייבן פּייניקן, ווייל אַנישט וואָלט מען אים אומגעברענגט. אַזוי איז די מציאות: ווען עס וואָלט תמיד געווען נאַכט, וואָלט איך אונטערגעגאַנגען פון דער גרויסקייט פון די יסורים, אָבער דער קדוש ברוך הוא ברענגט מיר דעם טאָג, און דער טאָג האַלט מיך ביים לעבן, און דאַן אין דער קומענדיקער נאַכט איז ווידער דאָ פּלאַץ צוצוגעבן און צו פּייניקן, און חוזר חלילה. דאָס מיינט 'יאחזוני ימי עוני' - די טעג כאַפּן מיך אָן און געבן מיר כוח, כּדי אַז 'לילה עצמי ניקר מעלי' - די נאַכט זאָל בויערן אין מיינע ביינער.
'ועורקי לא ישכבון' - די 'עורקים' זענען די גידים, די בלוט-רערן. זיי רוען נישט: אַ מענטש וואָס געפינט זיך אין אַ דרוק אָדער אין פיבער, זיין האַרץ קלאַפּט גיך און זיין בלוט פליסט מיט אַ לויף. אַזוי זענען מיינע אָדערן תמיד אין אַ געיעג, צוליב דעם כסדר'דיגן דרוק אין וועלכן איך געפין זיך.
פסוקים יח-יט: דער עפר און אפר ווי אַ לבוש
בְּרָב כֹּחַ יִתְחַפֵּשׂ לְבוּשִׁי כְּפִי כֻתָּנְתִּי יַאַזְרֵנִי׃ הֹרָנִי לַחֹמֶר וָאֶתְמַשֵּׁל כֶּעָפָר וָאֵפֶר׃ - מיט גרויס כוח בייט זיך מיין לבוש, ווי דער קאָלנער פון מיין כותונת גאַרטלט ער מיך אָן: ער האָט מיך געוואָרפן אין בלאָטע, און איך בין געגליכן געוואָרן צו שטויב און אַש.
דער לבוש גאַרטלט דעם מענטש און אַרומרינגלט אים ווי אַ גאַרטל אַרום די לענדן. און וואָס איז געוואָרן מיין לבוש און מיין העמד? דער עפר און אפר, ווייל איוב האָט דאָך באַגראָבן זיין קאָפּ אין שטויב. די דאָזיקע זענען מיר געוואָרן ממש ווי אַ לבוש, צוגעקלעבט צו מיין קערפּער ווי אַ כותונת. און דער דאָזיקער לבוש טוישט זיך כסדר 'ברוב כוח': אַמאָל אָנגעטאָן אין עפר און אַמאָל אָנגעטאָן אין אפר. 'יתחפש' איז אַ לשון פון שינוי - עס טוישט זיך. און דאָס איז 'הורני לחומר' - השי"ת האָט מיך אַריינגעוואָרפן אין בלאָטע, איך זיץ אויף דער ערד, און אַמאָל בין איך געגליכן צו עפר און אַמאָל צו אפר.
פסוקים כ-כג: דאָס בעטן דעם טויט
אֲשַׁוַּע אֵלֶיךָ וְלֹא תַעֲנֵנִי עָמַדְתִּי וַתִּתְבֹּנֶן בִּי׃ תֵּהָפֵךְ לְאַכְזָר לִי בְּעֹצֶם יָדְךָ תִשְׂטְמֵנִי׃ - איך שריי צו דיר און דו ענטפערסט מיר נישט, איך שטיי און דו קוקסט אויף מיר: דו פאַרוואַנדלסט זיך אין אַן אַכזריות'דיגן צו מיר, מיט דער שטאַרקייט פון דיין האַנט פיינטסטו מיך.
איוב שרייט צום אויבערשטן און וואַרט אויף אַ ישועה - און וואָס איז זיין בקשה? צו שטאַרבן. און דאָ זענען די טיילן פונעם פסוק פּאַראַלעל: דער אָנהייב פונעם ערשטן פסוק גייט ווייטער אינעם אָנהייב פונעם צווייטן פסוק, און דער סוף פונעם ערשטן אינעם סוף פונעם צווייטן. דאָס הייסט: 'אשווע אליך ולא תענני' - און וואָס איך בעט איז 'תהפך לאכזר לי'. רבונו של עולם, זיי שוין אַן אכזר צו מיר און באַפריי מיך פון די יסורים, טוב מותי מחיי, בעסער מיין טויט ווי מיין לעבן. און דו פירסט נישט אויס מיין בקשה, נאָר פאַרקערט, 'עמדתי ותתבונן בי' - דו קוקסט אויף מיר און היטסט מיך אָפּ מכל משמר איך זאָל נישט שטאַרבן, כּדי עס זאָלן זיך פאַרלענגערן די טעג פון מיינע יסורים און ליידן.
'בעוצם ידך תשטמני' - לייג ארויף אויף מיר דיין האנט מיט דער פולער שטארקייט, און גיב מיר נישט קיין געמאסטענע ייסורים וואס ברענגען מיר ביז איין טריט פארן טויט און דארט שטעלן זיי זיך אפ. אזוי ווי מיר האבן געזען אז דער הקב"ה האט געזאגט צום שטן: שבור את החבית ושמור את יינה, 'אך את נפשו שמור'. און מען זאגט אז דאס איז געווען זייער שווער פארן שטן - צו ברענגען איוב ביז א פסיעה פארן טויט און ער זאל נישט אריינשפרינגען, גאר נאנט צום טויט אבער ער זאל נישט שטארבן.
תִּשָּׂאֵנִי אֶל רוּחַ תַּרְכִּיבֵנִי וּתְמֹגְגֵנִי תּוּשִׁיָּה׃ כִּי יָדַעְתִּי מָוֶת תְּשִׁיבֵנִי וּבֵית מוֹעֵד לְכָל חָי׃ - הייב מיר אויף צום ווינט און זעץ מיר ארויף דערויף, און צעלאז מיר מיט שוואכקייט. ווייל איך ווייס אז צום טויט וועסטו מיר צוריקקערן, און צום הויז וואו אלע לעבעדיגע פארזאמלען זיך.
און ווי אזוי וועסטו מיר נעמען? 'תשאני אל רוח' - אז די חלקים פון מיין גוף זאלן זיך צעטיילן, און איך זאל צוגענומען ווערן פון דער וועלט צום ווינט און ארויפגיין צום הימל. 'ותמוגגני תושיה' - 'תושיה' איז דא מלשון חולשה, אזוי ווי 'צור ילדך תשי', לשון תשות כוח; און דורך דער שוואכקייט וועט זיך צעלאזן, עס וועט צעגיין מיין גוף און אלע זיינע טיילן וועלן זיך צעשיידן.
'כי ידעתי מוות תשיבני' - איך ווייס אז דורך דער שוואכקייט וועל איך סוף כל סוף צוקומען צום טויט, וואס דאס איז דער 'בית מועד לכל חי'. איך האב נישט קיין האפענונג צו לעבן אייביג; עס איז דא אן ארט וואו יעדער לעבעדיגער וועט זיך סוף כל סוף טרעפן, און דערפאר ווערט דער בית הקברות אנגערופן 'בית מועד לכל חי', מלשון התוועדות - דארט קומען זיך צום סוף אלע צוזאם.
פסוק כד: אין קבר איז מער נישטא מיט וואס צו שרעקן
אַךְ לֹא בְעִי יִשְׁלַח יָד אִם בְּפִידוֹ לָהֶן שׁוּעַ׃ - אבער אין קבר וועט מען מער נישט אויסשטרעקן קיין האנט, אויב אין זיין בראך וועט פאר זיי זיין א ישועה.
'בעי' - מלשון עיים, מען מיינט דעם קבר. 'ישלח יד' - נאכדעם וואס א מענטש ווערט באגראבן איז ער שוין זיכער פונעם טויט; מען קען אים מער נישט סטראשען מיט מיתה און מען קען נישט סטראשען אז מען וועט אים צונעמען פון דער וועלט, ווייל ער איז דאך שוין געשטארבן און ער וועט נישט שטארבן נאכאמאל. 'אם בפידו להן שוע' - אויב דורך זיין 'פיד', וואס איז א לשון פון זיין בראך אזוי ווי 'אידו', וועט ער האבן א ישועה. דאס איז די טענה פון איוב דורכאויס דעם גאנצן וועג: דער טויט איז נישט קיין שרעק אויף מיר, אדרבה, איך קוק ארויס און ווארט ווען דער אויבערשטער וועט מיר שוין נעמען, ווייל מיינע לעבנס זענען פיל שווערער ווי דער טויט. און ווען איך וועל אנקומען צום קבר, איז שוין נישטא מער קיין שליחת יד אין מיר, און אין מיין בראך וועט פאר מיר זיין א ישועה.
פסוקים כה-כז: האב איך דען נישט געוויינט פארן קשה יום?
אִם לֹא בָכִיתִי לִקְשֵׁה יוֹם עָגְמָה נַפְשִׁי לָאֶבְיוֹן׃ - צי האב איך דען נישט געוויינט פאר דעם וואס עס איז אים שווער דער טאג, האט מיין נפש זיך דען נישט געזארגט פארן ארימאן.
איוב פרעגט מיט א תמיהה: צי האב איך דען נישט געוויינט וועגן א מענטש וואס איך האב געזען אז ער איז א קשה יום? צי האט זיך דען מיין נפש נישט געזארגט פארן ארימאן, האב איך זיך דען נישט געמוטשעט מיט זיין צרה? אויב אזוי, פארוואס בין איך אזוי באשטראפט געווארן?
כִּי טוֹב קִוִּיתִי וַיָּבֹא רָע וַאֲיַחֲלָה לְאוֹר וַיָּבֹא אֹפֶל׃ - ווייל איך האב געהאפט אויף גוטס און עס איז געקומען שלעכטס, איך האב ארויסגעקוקט אויף ליכטיגקייט און עס איז געקומען פינצטערניש.
שטענדיג האב איך געזוכט נאר דאס גוטע פאר מענטשן, שטענדיג האב איך געהאפט אויף גוטס - און פארוואס דען איז געקומען שלעכטס? שטענדיג האב איך געוואונטשן אז עס זאל זיין ליכטיגקייט פאר יעדן, און אנשטאט דעם איז געקומען חושך און פינצטערניש. פארוואס קומט מיר די צרה און די ליידן וואס איך לייד היינט?
מֵעַי רֻתְּחוּ וְלֹא דָמּוּ קִדְּמֻנִי יְמֵי עֹנִי׃ - מיינע געדערעם קאָכן און ווערן נישט שטיל, טעג פֿון פּײַן זענען מיר אַקעגנגעקומען.
'מעי רותחו' - עס איז אין מיר ווי אַן אינעווייניקסטע היץ, אַ מחלה און אַ פֿײַער וואָס ברענט אין מיר. 'קידמוני ימי עוני' - טעג פֿון לײַדן און צער פֿון גרויס אָרעמקייט און גרויס צרה, און דאָס איז אָן קיין אויפֿהער. אַמאָל מאַכט זיך אַז אַ מענטש ליידט, אָבער די לײַדן זענען צײַטווײַליק און גייען פֿאַרבײַ; אָבער דאָ 'ולא דמו' - אָן קיין שטילקייט, אָן קיין הפסקה און אָן קיין פֿאַרשטומונג, נאָר אָן שום אויפֿהער כּלל.
פסוקים כח-כט: אַ געשריי וואָס קיינער הערט נישט
קֹדֵר הִלַּכְתִּי בְּלֹא חַמָּה קַמְתִּי בַקָּהָל אֲשַׁוֵּעַ׃ - פֿאַרטונקלט און פֿאַרשוואַרצט בין איך געגאַנגען אָן דער זון, איך בין אויפֿגעשטאַנען אין קהל צו שרײַען און קלאָגן.
איך בין געקומען צו אַ מצבֿ וואָס איך בין געגאַנגען פֿאַרטונקלט און פֿאַרשוואַרצט, אַזוי ווי די זון ווערט טונקל און שוואַרץ - כאָטש קיין זון האָט מיך נישט פֿאַרברענט. און דעמאָלט בין איך אויפֿגעשטאַנען צו שרײַען פֿאַר אַ גרויסן ציבור, און איך האָב אָנגעהויבן וויינען אויף מײַן שלעכטן מזל.
אָח הָיִיתִי לְתַנִּים וְרֵעַ לִבְנוֹת יַעֲנָה׃ - אַ ברודער בין איך געוואָרן צו תנים, און אַ חבֿר צו בנות יענה.
און אַנשטאָט מען זאָל מיך אויפֿמונטערן און טרייסטן, בין איך געווען אין זייערע אויגן ווי אַ תן און ווי בנות יענה, וואָס זייער שטייגער איז שטענדיק צו קלאָגן. מיט פּשוטע ווערטער: קיינער האָט זיך נישט וויסנדיק געמאַכט פֿון מײַן געוויין און מײַן געשריי. זיי האָבן געזאָגט: אָט איז ווידער איוב דער בכיין, וואָס די גאַנצע צײַט זאָגט ער שלעכט איז מיר און ביטער איז מיר, מען האָט מיר געטאָן און מען האָט מיר צוגענומען. קיינער האָט זיך נישט באַצויגן ערנסט צו מײַן ווייטיק און צו דער זעקה וואָס איך האָב געשריגן אין קהל.
פסוקים ל-לא: דער כינור וואָס איז פֿאַרוואַנדלט געוואָרן אין טרויער
עוֹרִי שָׁחַר מֵעָלָי וְעַצְמִי חָרָה מִנִּי חֹרֶב׃ - מײַן הויט איז פֿאַרשוואַרצט געוואָרן פֿון מיר, און מײַנע ביינער זענען אויסגעדאַרט פֿון היץ.
זײַן הויט איז פֿאַרשוואַרצט געוואָרן פֿון גרויסע צרות. און אויך דאָ זענען די טיילן פֿונעם פּסוק פּאַראַלעל, ווי מיר האָבן שוין מסביר געווען עטלעכע מאָל: דער אָנהייב פֿונעם פּסוק שטייט קעגן דעם אָנהייב פֿונעם קומענדיקן פּסוק, און דער סוף קעגן דעם סוף. קומט אויס אַז מען לייענט עס אַזוי: 'אח הייתי לתנים - עורי שחר מעלי', איך בין געווען ענלעך צום תן אין זײַן קלאָגן און אין דער שוואַרצקייט פֿון זײַן הויט. 'ורע לבנות יענה - ועצמי חרה מני חורב', איך בין געווען אַ חבֿר צו די בנות יענה אין דעם וואָס איך האָב געקלאָגט אויף מײַנע צרות, און אויך בין איך זיי געווען ענלעך אין דעם וואָס בנות יענה וואוינען אין מדבריות, און דערפֿאַר 'עצמי חרה', אַ לשון פֿון ברענען און אויסדאַרן פֿון גרויס היץ און טריקעניש, ווי די יענים אין מדבר וואָס זייער הויט טריקנט אויס פֿון דער היץ.
וַיְהִי לְאֵבֶל כִּנֹּרִי וְעֻגָבִי לְקוֹל בֹּכִים׃ - און מײַן כינור איז פֿאַרוואַנדלט געוואָרן אין אַבֿלות, און מײַן עוגבֿ צום קול פֿון וויינענדיקע.
דער כינור און דער עוגבֿ זענען כלי שיר פֿון שמחה; און מײַן כינור האָט זיך איבערגעקערט צו שפּילן ניגונים פֿון אַבֿלות, און מײַן עוגבֿ איז געוואָרן צום קול פֿון וויינענדיקע. און מיט דעם אַליין בין איך געווען ענלעך צו תנים און בנות יענה, וואָס איך האָב אָנגעהויבן לאָזן הערן טרויעריקע ניגונים אויף דער גרויסקייט פֿון מײַן צער און מײַן אומגליק.
צום סך-הכל:
אין קאפיטל ל' שילדערט איוב דעם גאנצן איבערקערעניש וואס איז איבערגעגאנגען אויף אים: דער פאר וועמען זקנים פלעגן אויפשטיין איז געווארן צו א שפאט-געזאנג און א רייד אין מויל פון בני נבל און בני בלי שם, יענע פשוט'ע מענטשן וואס זייערע עלטערן זענען אין זיינע אויגן אפילו נישט ראוי געווען צו שטעלן מיט די הינט פון זיין צאן. ער באשרייבט זייער נידעריקייט - מדבר-איינוואוינער, וואס עסן בלעטער פון די בושעס און ווארצלען פון רתמים, פארטריבענע פון יעדן יישוב - כדי צו באווייזן ווי ווייט ער איז געפאלן: היינט איז זייער בראך אויסגעטראטן אויף אים, זייער צוים איז אפגעלאזט און ער איז דער געבונדענער און איינגעשפארטער. אויך זיינע רעים, וואס ער האט געהאפט אז זיי וועלן אים בייהילפיג זיין אין זיין בראך, האבן צעבראכן זיין וועג און זענען אנגעקומען אויף אים ווי א פלייץ און ווי א וואלקנבראך. און פון דא און ווייטער גיסט ער אויס זיין נפש: די טעג כאפן אים אן בלויז כדי די נאכט זאל קענען ווייטער נאָגן זיינע ביינער, זיין קליידונג איז עפר ואפר, און ער שרייט צו אן אכזריות וואס זאל אים אויסלייזן פון זיינע יסורים - און ער ווערט נישט געענטפערט. און צום לעצט די גרויסע טענה: איך האב דאך געוויינט פארן קשה יום און מיין נפש איז פארטרויערט געווען פארן אביון, איך האב געהאפט אויף גוטס און געווארט אויף ליכט - און פארוואס איז מיין כינור פארוואנדלט געווארן אין קלאג און מיין עוגב אין א קול פון וויינענדיגע.