אונדזער קאפיטל פירט ווייטער די רייד פון איוב, און מיר טרעטן אריין אין אים פון מיטן, פון די פסוקים וואס רעדן וועגן זוכן דעם בורא: "הן קדם אהלוך ואיננו". ס'איז קלאר פאר אונדז אלעמען אז דאס לשון דא איז מליציש - איוב מיינט נישט אז ער איז ארויסגעגאנגען גיין זוכן דעם הקדוש ברוך הוא אין מזרח מיט א פעלד-שפאקטיוו. ער קומט ארויסברענגען א טיפן רוחניות'דיקן געדאנק אין א מליצה'דיקער שפראך, און ארום דעם דרייט זיך דער גאנצער המשך פונעם קאפיטל: וואס איז השגת אלוקות, און וואס קען א מענטש וויסן פון די דרכי ההנהגה.
"קדם" און "אחור" - צוויי אופנים פון השגה
הֵן קֶדֶם אֶהֱלֹךְ וְאֵינֶנּוּ וְאָחוֹר וְלֹא אָבִין לוֹ׃ - זע, איך גיי פאראויס (צו מזרח) און ער איז נישט דא, און הינטערוויילעכס (צו מערב) און איך פארשטיי אים נישט.
שְׂמֹאול בַּעֲשֹׂתוֹ וְלֹא אָחַז יַעְטֹף יָמִין וְלֹא אֶרְאֶה׃ - אויף לינקס (צו צפון) ווען ער טוט קען איך אים נישט אנכאפן, ער פארקערט זיך רעכטס (צו דרום) און איך זע נישט.
זאגט דער מלבי"ם: משיג זיין דעם הקדוש ברוך הוא מצד זיך אליין הייסט השגת פנים. אזוי האט משה רבנו געבעטן "הראני נא את כבודך", און דער הקדוש ברוך הוא האט אים געענטפערט "וראית את אחורי". דאס הייסט, משיג צו זיין דעם אויבערשטן בבחינת פנים איז דאך נישט שייך בכלל. און חלילה צו מאכן א טעות און זיך פארשטעלן פנים און אחור כפשוטם, ווארום דער באשעפער ברוך הוא האט דאך נישט קיין פנים און נישט קיין אחור, ער האט נישט קיין גוף און נישט קיין דמות הגוף. בחינת פנים באטייט די אפענע, אנטפלעקטע בחינה, און בחינת אחור באטייט די פארבארגענע, נסתר'דיקע בחינה. ווען מען זעט א מענטש פון הינטן איז ער פארבארגן פון מיר; ווען מען זעט אים פון פארנט איז ער אנטפלעקט. משיג צו זיין דעם אויבערשטן בהתגלות - "לא יראני האדם וחי". וואס ס'איז יא שייך איז בלויז מצד אחור.
הקדמה: דער צמצום און השתלשלות העולמות
כדי צו פארשטיין וואס השגת אחור באטייט דארף מען אן הקדמה, וואס מיר האבן שוין באהאנדלט אין פריערדיקע שיעורים: משיג צו זיין דעם אויבערשטן בעצמותו איז בכלל נישט שייך, און לית מחשבה תפיסא ביה כלל. אלע אויסדרוקן וואס מיר דרוקן אויס כלפי דעם הקדוש ברוך הוא זענען נאר נאכדעם וואס ער האט באשאפן עשר ספירות און עולמות. אזוי הייבן אן די ספרי קבלה: פארדעם וואס דער הקדוש ברוך הוא האט באשאפן אלע עולמות, האט זיין רצון הפשוט אנגעפילט אלעס. עס איז גארנישט געווען קיין וועלט, נאר ער יתברך אליין איז געווען די איינציקע מציאות. און כדי צו באשאפן א וועלט, האט ער כביכול געדארפט מצמצם זיין זיין ליכטיקייט אין א געוויסן ארט, כדי צו ערמעגלעכן אז ס'זאלן קענען זיין באשעפענישן אויסער אים; ווארום כל זמן אלעס איז פול מיט זיין לעכטיקייט, וואלט יעדער נברא גלייך איינגעשלונגען געווארן פון גרויס ליכט און צוריקגעקערט געווארן צו זיין ער יתברך.
און דעריבער, ווי די ווערטער פונעם הייליקן אריז"ל און רבי חיים וויטאל, האט דער הקדוש ברוך הוא מצמצם געווען זיין ליכט אינדערמיט ווי אן אופן פון א קוגל, און באשאפן א חלל פנוי וואו ס'איז כביכול נישטא זיין לעכטיקייט. דאס פארשטיין דעם סוד הצמצום האט אין זיך אן אריכות עצומה - צי דער צמצום איז כפשוטו צי נישט כפשוטו, א גרויסע מחלוקת צווישן די מקובלים וואס מיר וועלן נישט אריינגיין אין איר. אין יענעם חלל האט דער הקדוש ברוך הוא אראפגעלאזט א קו דק פון ליכט, און פון יענעם קו זענען מושפע און געבויט געווארן אלע עולמות אינאיינעם. אויפן קו האט זיך אנגעטאן עולם אדם קדמון, און אויף אים האבן זיך אנגעטאן אצילות, בריאה, יצירה און עשיה, ביז אונדזער גשמיות'דיקן עולם העשיה.
און דא ליגט דער עיקר: ווען מיר רעדן אויפן אויבערשטן, רעדן מיר נישט כביכול פון דעם וואס איז אינדרויסן פון יענעם עיגול, ווארום דארט האבן מיר דאך גארנישט קיין השגה. דאס וואס מיר האבן יא דערין א געוויסע השגה איז וואס איז נאכן צמצום, אין יענעם קו דק פון וואס ס'האבן אנגעהויבן זיך מתלבש זיין די ספירות. און פארוואס האט דער אויבערשטער אראפגעלאזט א קו דק ווי א צינור? אלע ספירות זענען מלבושים, צמצומים, מסכים וואס זענען באשטימט צו ערמעגלעכן פאר אונדז מקבל צו זיין דאס דאזיקע ריזיקע ליכט - ווי א טראנספארמאטאר אין עלעקטריע. דערפאר אין עולם האצילות, דער העכסטער פון די עולמות, איז נישטא קיין שום שייכות צו דער סטרא אחרא, "לא יגורך רע"; אין בריאה איז שוין דא מער שייכות, אין יצירה נאך מער, און אין עשיה נאך פיל מער. וואס מער מען גייט אראפ איז דא מער התגשמות און ווייניקער רוחניות. אן די דאזיקע צמצומים וואלט די זאך געווען ווי א מענטש וואס וויל אנצינדן א לאמפ גלייך פון א קראפט-סטאנציע - ער וואלט פארברענט געווארן אינאיינעם מיט איר. ער האט נישט קיין כח און נישט קיין כלים צו מקבל זיין. דערפאר האט דער הקדוש ברוך הוא מצמצם געווען און מצמצם געווען, ביז די מקבלים וואס זענען אינגאנצן אונטן - מיר, אינעם גשמיות'דיקן עולם העשיה - זאלן קענען מקבל זיין.
פון דעם פארשטייען מיר: ווען מיר זאגן י-ה-ו-ה, אלוקים, און אפילו "אין סוף" - אלע די דאזיקע באציען זיך בלויז אינעווייניק פונעם עיגול, צו יענעם קו דק און צו אלץ וואס פארשפרייט זיך פון אים. אבער צום הקדוש ברוך הוא בעצמותו איז נישט נאר אז לית מחשבה תפיסא, נאר אפילו קיין נאמען איז נישטא. און אויך "אין סוף" איז נישט קיין פאסיקער נאמען דארט, ווארום יעדער אויסדרוק מיט וואס דו דרוקסט אויס דעם אויבערשטן - האסטו אים אריינגעברענגט אין א הגדרה און אין א פארעם, און ער יתברך איז דאך אומבאגרענעצט. און פארוואס רופט מען עס בכלל "אין סוף" און נישט "אין התחלה"? א זאך וואס האט נישט קיין התחלה האט דאך נישט קיין סוף. נאר "אין סוף" מיינט נישט קיין גשמיות'דיקן סוף, נאר נישטא קיין סוף אין השגה: זינט דער אויבערשטער האט באשאפן די וועלט האט ער אונדז געגעבן אן אנהייב פון השגה - פארשטיי עשר ספירות, פארשטיי די ד' עולמות, פארשטיי די רוחניות'דיקע מציאות, עפעס הייבן מיר אן משיג צו זיין; אבער אנצוקומען צום סוף פון דער השגה האבן מיר נישט קיין שאנס. ווידער איבער דער מציאות וואס איז אינדרויסן פונעם צמצום, בעצמותו יתברך, איז אפילו "אין סוף" נישט שייך צו זאגן, ווייל דארט איז אפילו קיין אנהייב פון השגה נישטא, און ס'איז נישטא דארט קיין תארים, נישט קיין נעמען, נישט קיין השפעות און גארנישט.
וואס איז השגת אחור
קומט דאך אויס אז אלעס וואס מיר זענען משיג אינעם אויבערשטן איז בבחינת אחור. ווארום אים משיג צו זיין כביכול העכער יענעם קוגל, אינעם ארט פארן צמצום - דאס איז בחינת פנים, און מיר האבן דערין גארנישט קיין השגה. וואס זענען מיר יא משיג? דאס וואס איז נאכן צמצום, דורך דער בריאה וואס שוואנגט זיך אראפ פון אים, און דאס איז די בחינה פון "וראית את אחורי ופני לא יראו". און דער משל איז: ווען מען זעט א מענטש פון הינטן פרובירט מען דערקענען זיין פנים און מען קען מאכן א טעות - אפשר איז דאס ראובן? ניין, צו ברייט. אפשר שמעון? ניין, צו הויך. פון דעם אחור פרובירט מען משיג צו זיין דאס פנים. אזוי זענען מיר משיג די רוחניות'דיקע ענינים דורך דער גשמיות'דיקער מציאות: "מבשרי אחזה אלוה".
זע ווי מען רעדט וועגן די ספירות: ג"ר - די דריי ראשונות, כתר חכמה ובינה, ווערן אנגערופן ראש און מוחין און פון אויבן. חסד און גבורה - דרועא ימינא און דרועא שמאלא. תפארת - איהו גופא. יסוד - יסוד. נצח און הוד - תרין שוקין, תרין סמכין, ווי דער לשון אין פתח אליהו. און די מלכות איז פון אונטן. דאס הייסט, דורך דער גשמיות'דיגער וועלט זענען מיר עפעס מצליח משיג צו זיין די רוחניות'דיגע מציאות, ווי אזוי די עולמות זענען אויסגעשטעלט און ווי אזוי די ספירות קומען אראפ און ווערן משתלשל. אזוי אויך די י"ג תיקוני דיקנא וואס מיר האבן געלערנט אין אדרא רבא אין חג השבועות, און וואס מען זאגט זיי אויך ביי תשליך. און נאכאמאל - מען דארף זייער נזהר זיין ווען מען רעדט אין קבלה'דיגע ענינים, חלילה נישט פארצושטעלן למעלה א בארד און פאות און האר; נאר "מבשרי אחזה אלוה", און "בצלם אלוקים עשה את האדם" - אז עס איז פאראן למעלה כביכול א געשטאלט פון א סיסטעם פון השפעות פון אלע עולמות, און מיט זיינע מעשים דא איז דער מענטש משפיע, ער גיט חסד און ערוועקט דאס דרועא ימינא צו משפיע זיין, און אזוי ווייטער. אזוי אויך תיקוני דיקנא: מען פארשטייט אז עס איז דא א בחינה פון השפעה למעלה אינעם פרצוף אריך וואס איז משפיע דורך די דיקנא, און די מקובלים שמועסן אויס באריכות ווי אזוי די השפעות, חסדים, גבורות און דינים ווערן געטאן.
אבער דאס אלעס ווערט אנגערופן אחור און נישט פנים. ווייל מען פירט דאך אויס פונעם גשמי אויף דער אלוקות, און דאס איז אן השגה דורך ארויסנעמען לאגישע מסקנות: אויב איינס איז ענליך צו דריי און צוויי איז ענליך צו דריי - איז איינס ענליך צו צוויי, כאטש מען האט קיינמאל נישט בודק געווען דירעקט איינס קעגן צוויי. דאס איז א היקש, נישט קיין דירעקטע ראיה. אזוי אויך אונזער התבוננות אין דער גשמיות'דיגער וועלט און אונזערע מסקנות וועגן דער אלוקות - דאס איז א ראיית אחור, נישט קיין דירעקטע ראיה.
ביאור הפסוקים: קדם, אחור, שמאל און ימין
און דאס איז וואס איוב זאגט: "הן קדם אהלוך ואיננו" - אויב איך וויל משיג זיין דעם אויבערשטן מצד זיין אמיתת און עצמות, איז ער איננו, די זאך איז פארבארגן פונעם מענטש. און פארוואס האט ער גענוצט דעם לשון "קדם"? ווייל ער איז דער קדמונו של עולם, נאך איידער ער האט באשאפן די וועלט, נאך פארן צמצום האור; און ווער קען דען משיג זיין זיין עצמות יתברך פארן מצמצם זיין זיין ליכטיגקייט? אזא זאך איז דאך אינגאנצן נישט שייך. "ואחור ולא אבין לו" - אויך די השגה וואס איז יא שייך צו מיר, מצד דער מציאות וואס עקזיסטירט אויף דער וועלט, פארשטיי איך זי נישט, דאס הייסט איך בין דאס נישט משיג מיט מיין פארשטאנד אריינצוטראכטן דערין מיט א גאנצער פארשטענדעניש.
"שמאל בעשותו ולא אחז" - עס שטייט אין די ספרים הקדושים אז די הנהגה פון טבע ווערט אנגערופן די הנהגה פון שמאל, בעת די הנהגה פון חסדים און ניסים ווערט אנגערופן ימין, ווי דער לשון "מוליך לימין משה" וואס איז געזאגט געווארן ביי קריעת ים סוף. זאגט איוב: אויב איך וועל נאכפארשן די מסודר'דיגע הנהגה מצד דער טבע, וועל איך זען אז עס איז נישטא אין איר קיין סדר. דער שמאל - די הנהגת הטבע - איז אן קיין שלימות, "ולא אחז", כאילו יענער וואנט איז נישט אויפגעבויט געווארן ביזן סוף: צדיק ורע לו, רשע וטוב לו, א מאנגל אין סדר און א מאנגל אין היגיון אין דער הנהגה פון דער בריאה כביכול, עס איז נישטא דא קיין יושר.
"יעטוף ימין ולא אראה" - טא אויב איך קוק אויפן ימין, און איך וועל נאכפארשן די ניסימ'דיגע הנהגה וואס זי איז די גאנצע הנהגה וואו עס דערקענט זיך די הנהגה פונעם בורא - איז אבער "לא אראה": די וועלט פירט זיך נישט לויט דעם, נאר לויט דער הנהגה פון טבע. קומט אויס אז אויך פון דארט האב איך נישט קיין השגה.
און דא דארף מען געדענקען די ווערטער פונעם חזון איש, אז דער מערסטע שטענדיגער רצון פונעם הקדוש ברוך הוא איז דער טבע. אויב וועסטו פרעגן וואס איז דער חילוק צווישן טבע און נס, וועסטו זאגן: א נס - דער אויבערשטער האט געוואלט אז עס זאל זיין. צי דען האט ער דעם טבע נישט געוואלט? נאר די נאטירליכע הנהגה איז דער שטענדיגער רצון: דער אויבערשטער וויל אז יעדן אינדערפרי זאל די זון אויפשיינען דא און אונטערגיין דארט. און עס איז פאראן אן איינמאליגער רצון, ווי יהושע אין דער מלחמה - "שמש בגבעון דום וירח בעמק אילון". אלעס איז זיין רצון יתברך. און עס איז א טעות צו טראכטן אז די וועלט ארבעט ווי א מאשין, און די מאשין גייט אליין און ווען דער בעל הבית וויל מישט ער זיך אריין. נישט אזוי: אין דעם מאמענט וואס די זון האט אויפגעשיינט - האט ער איר אויפגעשיינט, און אין דעם מאמענט וואס זי גייט אונטער - מאכט ער איר אונטערגיין. "המחדש בטובו בכל יום תמיד מעשה בראשית" - דאס ארבעט נישט אויף א פעסטן רוטינעם אופן נאך פון ששת ימי בראשית, נאר יעדן טאג באנייט דער אויבערשטער מעשה בראשית און באלעבט יעדן אין יעדן אויגנבליק, נאר איין טאג האט ער באשלאסן דאס צו טאן אויף אן אנדערן אופן. דאס איז דער טיפקייט פונעם אויסדרוק "שמאל בעשותו ולא אחז יעטוף ימין ולא אראה".
"בחנני כזהב אצא" - איוב'ס טענה וועגן דער שלימות פון זיין עבודה
כִּי יָדַע דֶּרֶךְ עִמָּדִי בְּחָנַנִי כַּזָּהָב אֵצֵא׃ - ווייל ער ווייסט דעם וועג וואס איז ביי מיר, ער זאל מיך בוחן זיין, וועל איך ארויסקומען ווי גאלד.
זאגט איוב: הגם איך קען נישט וויסן זיינע וועגן און פארשטיין זיינע הנהגות, קען ער דאך יא מיך פארשטיין, מיך משיג זיין און מיך געפינען. און אויב אזוי, פארוואס קומט ער נישט צו צו מיר, פארוואס קומט ער נישט זיין מיט מיר? און דעמאלט "בחנני כזהב אצא" - זאל ער מיך בוחן זיין און איך וועל ארויסקומען ווי גאלד, אן קיין סיגים און אן קיין פסולת, ווייל אין מיין עבודה איז נישט געווען קיין שום מחשבת פיגול.
בַּאֲשֻׁרוֹ אָחֲזָה רַגְלִי דַּרְכּוֹ שָׁמַרְתִּי וְלֹא אָט׃ - אין זיינע טריט האבן מיינע פיס אנגעהאלטן, זיין וועג האב איך געהיט און נישט פארנייגט.
אלע מיינע טריט זענען געווען באשורו, צו גיין אין דעם וועג פונעם אויבערשטן. מיין גאנצע ציל און מיין גאנצע שטרעבונג זענען נישט געווען צוליב רוחניות'דיגן גליק און נישט צוליב גשמיות'דיגער הצלחה, נאר אנצוקומען צום גליק פון זיין השגה יתברך. "דרכו שמרתי ולא אט" - איך בין געגאנגען בלויז אין דעם וועג פונעם אויבערשטן און נישט פארנייגט געווארן, "אט" איז א לשון פון נטיה, איך האב נישט פארנייגט צו קיין אנדערן וועג, און אלע מיינע מעשים זענען געווען אך ורק לשם שמים.
מִצְוַת שְׂפָתָיו וְלֹא אָמִישׁ מֵחֻקִּי צָפַנְתִּי אִמְרֵי פִיו׃ - פונעם געבאָט פון זיינע ליפּן בין איך נישט אָפּגעטראָטן, מער ווי מיין אייגענעם חוק האָב איך געהיט די רייד פון זיין מויל.
"מצוות שפתיו ולא אמיש" - איך האָב געטאָן בלויז ווי דער אויבערשטער באַפעלט, און נישט ווי מיין מענטשלעכער שכל זאָגט מיר. "מחוקי צפנתי אמרי פיו" - איך האָב געהיט די רייד פונעם אויבערשטן מער ווי מיין אייגענעם חוק, מלשון "הטריפני לחם חוקי": ס'איז מיר געווען פיל וויכטיקער צו היטן די מצוות פונעם אויבערשטן איידער צו פאַרדינען מיין פרנסה, איידער צו זאָרגן פאַר זיך אויף עסן און חיונה.
ענלעך צו דעם ווערט דערציילט אויפֿן חפץ חיים, אַז ווען ער איז שוין געווען אַן אַלטער איד און ס'איז געווען אַ מחלוקת ערגעץ, איז ער אַהין געגאַנגען זיי מוסר צו זאָגן. האָט ער זיי געזאָגט: וויסט זיך אַז איך בין שוין אַלט און גרוי, און איך וואָלט אַהער נישט געקומען אַפֿילו אויב מען וואָלט מיר צוגעזאָגט טויזנט רובל. און גלייך האָט ער זיך פאַרראָכטן: וואָס הייסט טויזנט רובל? אַפֿילו אויב מען וואָלט מיר צוגעזאָגט טויזנט מצוות וואָלט איך אַהער נישט געקומען. דאָס הייסט, ער האָט געוואָלט זאָגן אַ פיל גרעסערע זאַך: וואָס רעד איך וועגן געלט? אַפֿילו אויב מ'וואָלט מיר דאָס גערעכנט ווי טויזנט מצוות וואָלט איך נישט געווען גרייט צו קומען, ווען נישט איך ווייס אַז ס'איז דאָ דאָ אַ גאָר וויכטיקער ענין וואָס מען דאַרף דערויף אויפוועקן. און דאָס איז דער באַגריף וואָס איוב זאָגט: "מחוקי צפנתי אמרי פיו" - טייער איז מיר געווען צו היטן די רייד פון הקדוש ברוך הוא מער ווי מיין לחם חוקי, מער ווי מיין פרנסה און מיין געלט.
"והוא באחד" - אַ צוריקקער צו דער טענה פון ידיעה און בחירה
וְהוּא בְאֶחָד וּמִי יְשִׁיבֶנּוּ וְנַפְשׁוֹ אִוְּתָה וַיָּעַשׂ׃ - און ער שטייט אין איינעם, און ווער קען אים אָפּווענדן? און וואָס זיין זעל גלוסט, דאָס טוט ער.
הקדוש ברוך הוא "ידע דרך עמדי", און ער איז "באחד": ער האָט שוין פון פריער געוואוסט אַז איך וועל אים דינען, און ער האָט געוואוסט אַז מיין עבודה וועט זיין לויטער און ריין אָן קיין שום סיגים, און ער האָט געוואוסט אַז מיינע פיס וועלן זיך קלאַמערן בלויז אין זיינע טריט. דאָס אַלץ האָט ער געוואוסט פאָראויס. און פון דאַנען קערט זיך איוב צוריק צו זיין פריערדיקער טענה: אויב אַזוי, האָב איך דאָך נישט געהאַט קיין בחירה חופשית, און אַלע מיינע מעשים זענען שוין פון פריער באַקאַנט, און ס'איז נישט מעגלעך אַז איך וואָלט אויסגעקליבן אַן אַנדער וועג ווי דאָס וואָס ער האָט פון אָנהויב אָן געוואוסט. וואָרום אויב דו וועסט זאָגן אַז ער האָט געוואוסט איין זאַך און צום סוף איז געשען אַן אַנדער זאַך - אַזאַ זאַך פּאַסט ביי אונדז, נישט ביי אים יתברך. ביים אויבערשטן איז די ידיעה הקדומה אויך די איצטיקע ידיעה און אויך די צוקונפטיקע ידיעה, און ביי אים זענען נישטאָ קיין שינויים. און דאָס איז דער טייטש "והוא באחד": דער אויבערשטער איז אַן אמת'ע אחדות, און ס'איז ביי אים נישט שייך קיין ריבוי פון ידיעות און נישט קיין ענדערונג אין דער ידיעה. אויב אַזוי, האָט ער שוין פון פריער געוואוסט אַז איך וועל זיין אַ צדיק, און גלייך ווי ער וואָלט מיר באַשאַפֿן פאַר אַ צדיק.
"ומי ישיבנו" - ווער קען דען אָפּווענדן די גזירה פונעם אויבערשטן? זיין גזירה קען דאָך זיך נישט ענדערן; וואָרום אויב זי וואָלט זיך געענדערט, קומט דאָך אויס אַז ס'איז כביכול פאַראַן אַ שינוי אינעם בורא, אַז ס'איז געווען עפּעס וואָס ער האָט נישט געוואוסט און איצט איז עס אים נתחדש געוואָרן, און דאָס איז דאָך אוממעגלעך. אויב אַזוי, מוז דאָך די גזירה הקדומה מקוים ווערן. "ונפשו איותה ויעש" - ווער איז דער וואָס קען זאָגן: איך האָב אַזוי געטאָן ווייל מיין זעל האָט געללוסטעט, איך האָב אויסגעקליבן מיט אַ בחירה חופשית? דער אויבערשטער האָט דאָך פאָראויס געוואוסט אַז דו וועסט דאָס טאָן, און זיין ידיעה האָט דיך געצוואונגען דאָס צו טאָן. און אויב דו וועסט זאָגן איך וועל טאָן פאַרקערט - צי האָט ער דען חלילה נישט געוואוסט?
די דאָזיקע קשיא האָבן מיר שוין פאַרענטפערט, און מיר וועלן זי דאָ נישט איבערחזרן: מיר האָבן איר אָפּגעגעבן אַ גאַנצן שיעור, וואו מיר האָבן מסביר געווען ווי אַזוי הקדוש ברוך הוא האָט באמת אַן אַבסאָלוטע ידיעה אויף אַלץ וואָס דער מענטש וועט טאָן, און פונדעסטוועגן צווינגט דאָס נישט דעם מענטש אויסצוקלייבן קעגן זיין פרייען ווילן. ווער ס'וויל קען דאָס אויסהערן אין די פריערדיקע שיעורים. איוב קערט זיך פון צייט צו צייט צוריק צו זיינע טענות וואָס ער האָט פריער געטענהט, און דערפאַר טענהט ער ווידער: איך בין געווען געצוואונגען אין מיינע גוטע מעשים מכוח זיין ידיעה און מכוח דער גזירה הקדומה, און אויב אַזוי קומט מיר דאָך נישט קיין שכר אויף זיי.
"על כן מפניו אבהל" - צי האָט ער געדינט לשם שכר אָדער פון יראת עונש
כִּי יַשְׁלִים חֻקִּי וְכָהֵנָּה רַבּוֹת עִמּוֹ׃ - וואָרום ער וועט משלים זיין מיין באַשטימטן חלק, און אַזעלכע אַ סך זענען ביי אים.
עַל כֵּן מִפָּנָיו אֶבָּהֵל אֶתְבּוֹנֵן וְאֶפְחַד מִמֶּנּוּ׃ - דעריבער ווער איך דערשראָקן פאַר זיין פּנים, איך וועל זיך מתבונן זיין און מורא האָבן פאַר אים.
איוב האָט פריער געזאָגט אַז זיין עבודה איז געווען בשלימות אָן קיין שום פנייה פונדרויסן, נישט לשם רווח און נישט לשם שכר און נישט לשם קיין גשמיות'דיקן פאַרגעניגן, נאָר לשם שמים אַליין. איצט איז ער מודה אַז אפשר האָט אַ מאָל ביי אים געבליצט אַ מחשבה פון "כי ישלים חוקי" - אַז ס'איז מיר אפשר היינט כדאי צו דאַוונען מער בכוונה כדי ער זאָל משפיע זיין אויף מיר אויך אַ גוטע פרנסה, אַ געדאַנק פון אַן אייגענער נוצן. "וכהנה רבות עמו" - אַלץ וואָס איך דאַרף, אַלע מיינע ענינים וואָס איך נויטיק זיך דערין, לעבן און געזונט און חן און עשירות און קינדער, אַלץ קומט פון אים יתברך.
און אזוי אויך "על כן מפניו אבהל" - אמאל בין איך דערשראקן געווארן פון אים, דאס הייסט איך האב נישט געוואלט אריבערגיין אויף זיין ווארט צוליב פחד פון עונש. און אויך דאס איז א חיסרון אין עבודת השם, וואס עס קומט דאך אויס אז דו דינסט אים ווייל דו האסט מורא ער זאל דיך נישט באשטראפן און געבן גיהנם. זאגט איוב: אויב עס איז געווען אזא זאך, זאלסטו וויסן אז דאס איז מיר בלויז אויפגעקומען אין געדאנק פאר א רגע און גלייך האב איך מבטל געווען דעם מחשבה, גלייך האב איך זיך מתגבר געווען אויף יענעם אינעווייניגסטן ווילן וואס שטרעבט צו גשמיות'דיגן רווח אדער שרעקט זיך פון עונש. "אתבונן ואפחד ממנו" - איך פלעג מתבונן זיין דערין אז איך בין פעלערהאפטיג אין עבודת השם אויב איך דין מתוך פחד אדער מתוך האפענונג אויף שכר, און דעמאלט "אפחד ממנו" - פון יראת הרוממות: צי אזוי דינט מען דעם אויבערשטן, פאר קבלת שכר? צי אזוי דינט מען אים מתוך יראת עונש? און יראת הרוממות איז שוין א ראויה'דיגע יראה, און דורך איר פלעג איך זיך שטארקן אין עבודת השם. מיט פשוט'ע ווערטער: אפילו אויב דאס וואס איר זאגט אויף מיר איז ריכטיג, איז דאס געווען בלויז ווי א רגע כמימרא, און חלילה צו זאגן אז איך האב געדינט תמידות'דיג צוליב רווח אדער צוליב פחד פון עונש.
"ואל הרך לבי" - די ייסורים וואס זענען שווערער פון טויט
וְאֵל הֵרַךְ לִבִּי וְשַׁדַּי הִבְהִילָנִי׃ - און גאט האט צעווייכט מיין הארץ, און דער אלמעכטיגער האט מיר דערשראקן.
כִּי לֹא נִצְמַתִּי מִפְּנֵי חֹשֶׁךְ וּמִפָּנַי כִּסָּה אֹפֶל׃ - ווייל איך בין נישט פארשניטן געווארן פאר דער פינצטערניש, און פאר מיין פנים האט ער פארדעקט מיט טונקלקייט.
און דא שטעלט איוב פריער אן ענטפער אויף דער קלארער טענה. זיינע חברים וועלן אים דאך זאגן: זע נאר יעצט, ווען די ייסורים זענען געקומען אויף דיר, שטייסטו נישט אינעם ניסיון און דו רעדסט הארבע ווערטער כלפי דעם בורא - איז דאך דאס א ראיה אז דיין גאנצע עבודה איז געווען צוליב רווח. כל זמן עס איז דיר געווען גוט און דו האסט געהאט שפע, ביסטו געווען א צדיק, האסט תמיד גערעדט צום שבח פונעם בורא עולם און מקרב געווען יעדן צו זיין עבודה; ווי נאר דער געשעפט האט אנגעהויבן נישט צו לוינען, האסטו אנגעהויבן רעדן שווערע רייד. איז דאך דאס א ראיה אז דו האסט געארבעט לשם שכר און מתוך פחד פון עונש, און נישט באמת לשם שמים.
ענטפערט איוב: נישט אזוי איז עס. "ואל הרך לבי" - דער אויבערשטער האט מיר אנגעמאכט אזא צער, אזא עגמת נפש און אזעלכע ייסורים, ביז ער האט צעווייכט מיין הארץ, "ושדי הבהילני". און וואס איז געווען דער עיקר? "כי לא נצמתי מפני חושך" - הלואי וואלט איך פארשניטן געווארן, "נצמתי" איז מלשון איינטריקענען און אפשניידן; ווען דער אויבערשטער וואלט געברענגט אויף מיר די פינצטערניש און צוגענומען מיין נשמה, אפילו מיתה וואלט איך מקבל געווען באהבה. נאר נישט דאס האט ער מיר געטאן, נאר ער האט מיר געלאזט לעבן אין די דאזיגע פינצטערע לעבנס-טעג, אין די שווערע ייסורים און אין דעם שרעקליכן ליידן, און דערויף איז מיין הארץ צעווייכט געווארן.
און דאס איז וואס חז"ל האבן געזאגט: אילמלי נגדוה לחנניה מישאל ועזריה - הוו פלחין לצלמא. חנניה, מישאל און עזריה האבן נישט געדינט צום צלם ווייל מען האט זיי נישט געפייניגט מיט ייסורים, נאר מען האט זיי אריינגעווארפן אין כבשן האש. אבער ווען מען וואלט זיי געפייניגט מיט ייסורים און זיי געזאגט: מיר וועלן דיך נישט הרג'נען, מיר וועלן דיך לאזן ביים לעבן און דיך מוטשען - וואלט געקומען א שטופע וואו זיי וואלטן געזאגט: הערט אויף מיט די ייסורים, און איך וועל דינען צו וואס איר ווילט. קומט אויס אז ייסורים זענען פיל שווערער ווי טויט.
דעריבער זאגט איוב: "ואל הרך לבי". הלואי וואלט ער מיר צוגענומען, מיט שמחה וואלט איך מוסר נפש געווען על קידוש שמו יתברך. אבער ייסורים וואס זענען שווערער פון טויט קען מען נישט אויסהאלטן. "ומפני כיסה אופל" - ווען ער וואלט מיר פארשניטן פאר דער פינצטערניש, וואלט ער פארדעקט און אוועקגענומען פון מיר די רעה; אבער וויבאלד ער האט מיר נישט פארשניטן נאר ער האט מיר געברענגט צום חושך און צו די שווערע ייסורים, ממילא האט ער מיין פנים פארדעקט מיט טונקלקייט, און איך בין יעצט איינגעהילט אין א שרעקליכע אפלה, און דאס לעבן היינט איז מיר פיל שווערער ווי ווען ער וואלט צוגענומען מיין נשמה. און אין אזא מציאות קען מען נישט ברענגען קיין ראיה פון דעם וואס איך רעד יעצט אז איך האב נישט געדינט לשם שמים. מיין גאנצע עבודה איז געווען לשם שמים, און די שוידערליכע ייסורים וואס איך האב יעצט זענען די וואס האבן מיר געברענגט צו טענה'ן וואס איך האב געטענה'ט.
צום סך-הכל:
אין דעם טייל פונעם קאפיטל לייגט איוב פאר דעם יסוד פון השגה אין אלוקות: "קדם" - עצמותו יתברך פארן צמצום, וואס דערין איז נישטא קיין שום תפיסה און אפילו נישט קיין נאמען; "אחור" - וואס מיר משיג זענען דורך דער בריאה וואס איז משתלשל, אן השגה פון ארויסלערנען און נישט פון ראייה. און פון ביידע זייטן פון דער הנהגה האט ער נישט קיין ענטפער: נישט פון שמאל, די הנהגה פון טבע, וואס אין איר זעט זיך אן א חסרון פון סדר, און נישט פון רעכטס, די הנהגה פון ניסים, וואס די וועלט פירט זיך נישט לויט איר - כאטש באמת איז אלעס זיין רצון יתברך, און דער טבע אליין איז גארנישט מער ווי זיין שטענדיגער רצון וואס באנייט יעדן טאג מעשה בראשית. און פון דעם ארויס טענה'ט איוב אויף דער גאנצקייט פון זיין עבודה: אויסגעלייטערט פון סיגים, אין זיין וועג און נישט אין זיין שכל, טייערער פאר אים פון זיין שפייז; און אפילו אויב עס האט אמאל אויפגעבליצט אין אים א מחשבה פון שכר אדער פחד פון עונש, האט ער עס גלייך מבטל געווען און איז געשטיגן צו יראת הרוממות. און די הארבע רייד וואס זענען יעצט אין זיין מויל לייגט ער נישט אן אויף א חסרון אין זיין אמונה, נאר אויף די ייסורים וואס זענען שווערער פון טויט: הלואי וואלט ער פארשניטן געווארן פאר דער פינצטערניש, אבער וויבאלד ער איז געבליבן לעבן אין דער אפלה, איז זיין הארץ צעווייכט געווארן.