קאפיטל כ"ג איז דער ענטפער פון איוב אויף די רייד פון אליפז. כדי צו פארשטיין זיין תשובה, דארפן מיר קודם צוזאמנעמען די טענה פון אליפז, און דערנאך זען ווי אזוי איוב ענטפערט דערויף. די טענה פון אליפז האט פארמאגט צוויי זאכן: אן ענטפער אויף די יסורים פונעם צדיק, און אן ענטפער אויף דער הצלחה פון די רשעים.
בנוגע די יסורים פונעם צדיק האט אליפז געטענהט, אז דער צדיק האט נישט געדינט דעם אויבערשטן בשלמות: ער האט געהאט פניות חיצוניות, אן ערווארטונג פאר לוין און שכר, און אויך יראת העונש. דאס איז נישט קיין תמימות'דיגע עבודה, נאר אן עבודה וואס האט אין זיך אויך א חשבון פון "וואס לוינט זיך מיר". דערפאר טוט אים דער הקדוש ברוך הוא מצרף זיין מיט יסורים און אים אויסלייטערן, און דאס איז א חלק פונעם נסיון כדי אים גוטס צו טאן באחריתו אין עולם הבא. דער נסיון איז צו זען צי דער מענטש וועט זיך אין די יסורים צוברעכן און בויטן און זאגן "שווא עבוד אלוקים", צי ער וועט פארשטיין אז דאס אלעס איז א נסיון, און אדרבה: די וועלט מוז זיין אין א מצב פון הסתר, ווייל אויב נישט, וואלט א מענטש געדינט דעם אויבערשטן צוליב דעם וואס עס לוינט זיך אים, און נישט צוליב דעם וואס אזוי האט דער אויבערשטער באפוילן.
דער זעלבער יסוד איז געווען אליפז'ס ענטפער בנוגע דער הצלחה פון די רשעים: דער ציל דערפון איז אז דער מענטש זאל האבן בחירה חופשית, אז ער זאל קענען אליין באשליסן צי צו טאן גוטס צי שלעכטס. ווייל ווען דער עונש פארן רשע וואלט געקומען תיכף ומיד, וואלט יעדער אנטלאפן פון שלעכטס נישט צוליב דעם וואס דאס איז רצון השם, נאר בלויז כדי זיך צו ראטעווען פון שלעכטס, און נישט לשם שמים.
און אזוי אויך דאס וואס ער האט אים געזאגט "תעתיר אליו וישמעך ונדריך תשלם". דאס איז נישט קיין אלגעמיינע עצה "דין דעם אויבערשטן". אליפז זאגט אים: וויסן זאלסטו, אז אויב פון דעם וואס דו זעסט אז דער רשע האט גוטס און דער צדיק ליידט, וועסטו מבטל זיין אלע גשמיות'דיגע זאכן און זיך שטארקן אין אמונה און דינען דעם אויבערשטן בשלמות - דורך דעם וועסטו דערגרייכן צו אזא הויכע רוחניות'דיגע דרגה, אז ווען דו וועסט בעטן ביי אים וועט ער דיך גלייך אויסהערן, און דו וועסט אנקומען צו א מדרגה וואס אלע ענינים פון גשמיות אינטערעסירן דיך שוין מער נישט. עס איז דא נישט קיין הדרכה ווי אזוי צו דינען דעם אויבערשטן, נאר אן אויפקלערונג וואס פאר א דרגה מען באקומט דווקא פונעם חושך. דווקא ווען מען זעט אין דער ווירקלעכקייט אז כביכול עס לוינט זיך מער צו זיין א רשע, און פונדעסטוועגן דינט מען דעם אויבערשטן, מען איז מבטל דעם חומר, מען גיט אויף די הנאות און תאוות כדי זיך צו הייליגן און טאן רצון השם - מיט דעם קויפט מען זיך איין א דרגה פיל העכער ווי אן עבודה וואס קומט פון ערווארטן באצאלטן שכר און השפעת הטובה אויף דער וועלט. די שוועריקייט אליין איז וואס פארגרעסערט דעם מענטשנ'ס שכר און ברענגט אים צו געוואלדיגע דרגות.
אויף די צוויי זאכן האט איוב א קלארן ענטפער. אויף דער ערשטער טענה, אז דער צדיק ליידט יסורים ווייל ער דינט נישט מיט אן אבסאלוטער תמימות נאר ער האט פניות חיצוניות, מורא פאר א שטראף און א רצון צו באקומען שכר, ענטפערט ער: ווי אזוי קען זיין אז דער הקדוש ברוך הוא זאל מיר געבן אזעלכע שווערע און שרעקליכע יסורים בלויז פאר פניות חיצוניות, נאר דערפאר וואס איך בין נישט אנגעקומען צום שפיץ פון שלמות? איך בין דאך א "ירא אלוקים וסר מרע", א גרויסער צדיק. איוב אליין איז נישט מסכים מיט דער טענה און האלט אז ער האט געדינט דעם אויבערשטן בשלמות, אבער ער זאגט: לאמיר זאגן אז עס איז ווי דיינע רייד, אז ס'איז געווען א חסרון אין שלמות - צי קומט זיך דען פאר א חסרון אין שלמות אזא שרעקליכער עונש? האב איך דען עובר געווען אויף מצוות השם? בין איך דען אזוי פארדארבן געווען נאר ווייל איך האב אפשר געטאן אויך כדי צו באקומען א שכר אדער צוליב פחד פון א שטראף? פאר דעם קומט זיך אזא שווערער חרון אף? איך האב דאך קיינמאל נישט געטאן קיין עבירה אדער א שלעכטע מעשה צוליב וואס ס'פאסט זיך צו נוקם זיין אין מיר.
און נאך זאגט ער: ווען איך וואלט געקענט טענה'ן מיטן אויבערשטן, וואס ער ווייסט דעם אמת, וואלט זיך ארויסגעשטעלט אז אויך דיינע ווערטער זענען נישט ריכטיג, ווייל אפילו קיין שום פנייה חיצונית האב איך אויך נישט געהאט. מיין גאנצע עבודה איז געווען אינגאנצן ריין לשם שמים. און אפילו אויב אין א געוויסער רגע, פאר א גאר קורצער צייט, איז געווען אין מיר א שטרעבונג אז דער אויבערשטער זאל ערפילן מיין רצון אין א געוויסער זאך אדער משלים זיין מיין בקשה אין עפעס אן ענין, וואס דערין איז כביכול פאראן א פנייה חיצונית - איז דאס אלעס בלויז געווען רגע'דיג, בעת וואס מיין שטענדיגע עבודה איז געווען צו טאן רצון השם און זיך דערנענטערן צו אים. און וויבאלד דאך זענען די יסורים געקומען אויף אים, קערט זיך איוב צוריק צו זיין פריערדיגער טענה: איך בין איבערגעלאזט געווארן אין דער האנט פון דער מערכה, די מערכות פון די כוכבים און הימלען, און ס'איז נישטא קיין השגחה פרטית, און אלעס וואס פאסירט מיט מיר קומט לויט די כוכבים ומזלות. אזוי איז לויט איוב'ס באגריף.
אינעם צווייטן מאמר, וואס וועט קומען אינעם קומענדיגן קאפיטל, וועט איוב אפפרעגן די רייד פון אליפז בנוגע דער רואיגקייט פון די רשעים. עס זענען דא רשעים וואס צעשטערן און חרוב מאכן דעם יישוב, מאכן מלחמות און ביטערע צרות - פארוואס פארטיליגט זיי נישט דער הקדוש ברוך הוא און נעמט אוועק זייער שלעכטס? לכאורה דארף מען דאך ראטעווען די מענטשן פון זייער בייז, און כאטש די גרויסע מזיקים פאסט זיך אויסצוראטן. און אויב וועסטו טענה'ן, אליפז, אז מיטן אויסראטן זיי וועלן די באשעפענישן זיך לערנען אז עס לוינט זיך צו דינען דעם אויבערשטן און וועלן אים דינען פאר שכר און נישט לשמו - בעט איך דען אז מען זאל אויסראטן אלע רשעים? פאר רוב רשעים זאל ער געבן גוטס, דאס גייט מיר נישט אן. איך רעד נאר פון די פראפעסיאנעלע צרה'מאכער, פון די גרויסע רשעים וואס ברענגען צרות פאר טויזנטער און מיליאנען - פון זיי זאל ער זיך אפרעכענען! און דערין איז נישטא קיין פגיעה אין דער בחירה חופשית, ווייל עס זענען נאך אלץ דא אסאך רשעים וואס האבן גוטס, און מענטשן וועלן זאגן אז מ'קען זיין א רשע און הנאה האבן אויף דער וועלט; איך רעד בלויז פון די קעפ, נאר פון די וואס מערן שלעכטס אויף דער וועלט.
און נאך א ביישפיל: עס זענען פאראן רשעים וואס זיצן אין מדבריות און אין ווייטע פלעצער, און פון צייט צו צייט גייען זיי ארויס מיט אטאקעס צו הרג'ענען, פייניגן און רויבן. ווען דער אויבערשטער וואלט זיי גע'הרג'עט אין זייערע היילן און באהעלטענישן, וואלט דאך קיינער נישט געוואוסט דערפון. פארוואס רעכנט ער זיך נישט אפ מיט זיי? דא קען מען שוין נישט ענטפערן אז די זאך קומט אפצוהיטן די בחירה חופשית, ווייל קיינער ווייסט דאך בכלל נישט וואס איז געווארן מיט זיי. דער אויבערשטער קען זיי פארטרינקען אינעם ים און פארטיג: קיינער ווייסט נישט ווער עס איז געווען, וואו ער איז געווען און וואוהין ער איז געגאנגען. פון דא איז א נאכאנאנדע ראיה צו זיין שיטה אז דער אויבערשטער משגיח נישט אויף פרטים נאר אלעס ווערט באשטימט לויט די מערכות הכוכבים, און פון דארט קערט ער זיך צוריק צו זיין פריערדיגער טענה: פארוואס האט מיר דער אויבערשטער נישט צוגענומען פאר איך בין געבוירן געווארן, און איך וואלט נישט אנגעקומען צו ליידן דא אויף דער וועלט.
(א) וַיַּעַן אִיּוֹב וַיֹּאמַר׃ (ב) גַּם־הַיּוֹם מְרִי שִׂחִי יָדִי כָּבְדָה עַל־אַנְחָתִי׃ - (א) און איוב האָט געענטפֿערט און געזאָגט: (ב) אויך הײַנט איז מײַן קלאָג ביטער; מײַן האַנט איז שווער אויף מײַן זיפֿצן.
זאָגט צו זיי איוב: אויך הײַנט, הגם מײַן כּעס און מײַן רייד זענען זייער ביטער פֿון די פֿילע צרות, דאָך איז "ידי כבדה על אנחתי" - איך וואָלט געקענט אײַנשלינגען מײַן קרעכץ, לייגן די האַנט אויפֿן מויל און זיך מתגבר זײַן נישט צו זיפֿצן.
(ג) מִי־יִתֵּן יָדַעְתִּי וְאֶמְצָאֵהוּ אָבוֹא עַד־תְּכוּנָתוֹ׃ - ווער וואָלט געגעבן איך זאָל וויסן און איך זאָל אים געפֿינען, איך זאָל קומען ביז זײַן אָרט.
אָבער דאָס אַלץ נאָר מיט איין תּנאי: אַז איך זאָל געפֿינען דעם אויבערשטן זיך צו מתווכח זײַן מיט אים פנים אל פנים. דעמאָלט וואָלט איך זיך מתגבר געווען אויף מײַן קרעכץ און געטענהט מיט אים מיט יישוב הדעת, גלײַך ווי איך האָב נישט קיין זיפֿצן און גלײַך ווי איך לײַד נישט. מיט פּשוטע ווערטער: ווען דער אויבערשטער וואָלט מיר געלאָזט אויסרעדן מײַן האַרץ, וואָלט מיר געווען פֿיל גרינגער. אָבער ער איז נישט גרייט מיר צו ענטפֿערן, און דערפֿאַר בין איך געצוווּנגען צו טענהן צו אײַך מײַנע טענות און אײַך זאָגן מײַנע השגות אויף דער הנהגה פֿונעם בורא; ווען ער וואָלט מיר אויסגעהערט, וואָלט מײַן זיפֿצן אָפּגעשוואַכט געוואָרן.
און וואָס מיינט "אבוא עד תכונתו"? צוויי וועגן זענען דאָ פֿאַר מיר: אָדער "ואמצאהו" - אַז איך זאָל וויסן וווּהין ער גייט און איך זאָל אים באַגעגענען אויפֿן וועג; אָדער "אבוא עד תכונתו" - ביז צום הויז וווּ ער רוט. און ס'איז קלאָר אַז ס'איז נישט קיין וועג כפשוטו און נישט קיין הויז כפשוטו, ווײַל מלא כל הארץ כבודו און "אי זה בית אשר תבנו לי", נאָר ס'איז אַ לשון מליצה. "אמצאהו בדרך" - צו פֿאַרשטיין זײַן הנהגה, דעם וועג ווי ער פֿירט די וועלט; "אבוא עד תכונתו" - משיג צו זײַן די זאַך מצד זיך אַליין און איר מהות, משיג זײַן דעם בורא אַליין. און דאָס איז דאָך "לית מחשבה תפיסא ביה כלל".
(ד) אֶעֶרְכָה לְפָנָיו מִשְׁפָּט וּפִי אֲמַלֵּא תוֹכָחוֹת׃ (ה) אֵדְעָה מִלִּים יַעֲנֵנִי וְאָבִינָה מַה־יֹּאמַר לִי׃ - (ד) איך וואָלט אויסגעשטעלט פֿאַר אים אַ משפּט, און מײַן מויל אָנפֿילן מיט באַווײַזן. (ה) איך וואָלט געוואָלט וויסן די ווערטער וואָס ער וועט מיר ענטפֿערן, און פֿאַרשטיין וואָס ער וועט מיר זאָגן.
הלואי ווען איך קום צו אים זאָל איך האָבן די מעגלעכקייט אויסצושטעלן פֿאַר אים אַ משפּט, געמשפּט צו ווערן פֿאַר אים, אויסזאָגן מײַנע טענות און זיך מתווכח זײַן מיט אים. און בשעת'ן וויכוח "ופי אמלא תוכחות" - עס זאָלן זײַן אין מײַן מויל טענות און באַווײַזן פֿאַר מײַן גערעכטיקייט; און דעמאָלט "אדעה מילים יענני" - אַז איך זאָל קענען פֿאַרשטיין די לשון און די ווערטער מיט וועלכע דער אויבערשטער רעדט; "ואבינה מה יאמר לי" - אַז איך זאָל פֿאַרשטיין דעם עצם רעיון, וואָרעם אַ מאָל פֿאַרשטייט אַ מענטש די ווערטער אָבער דעם רעיון בכללות פֿאַרשטייט ער נישט.
דרײַ שטערונגען זענען דאָ: אין מײַן הײַנטיקן מצב קען איך נישט משפּטן קעגן אים, ווײַל איך שרײַ צו אים און ער ענטפֿערט מיר נישט. און צווייטנס, אפֿילו אויב ער וועט מיר ענטפֿערן, פֿאַרשטיי איך נישט זײַן שפּראַך, וואָרעם די שפּראַך פֿונעם אויבערשטן איז נישט אונדזער שפּראַך. און דריטנס, אפֿילו אויב איך וועל פֿאַרשטיין זײַן רייד און זײַן לשון, איז נאָך אַלץ פֿאַראַן דער עומק פֿונעם מושג, צו פֿאַרשטיין זײַן דעת. מיט פּשוטע ווערטער בעט איוב אַ באַגעגעניש מיט בורא עולם, זיך צו מתווכח זײַן מיט אים אין זײַן שפּראַך, און אַז ער זאָל אים פֿאָרלייגן טענות וואָס ער וועט קענען פֿאַרשטיין מיט זײַן שׂכל. ער שטעלט תּנאָים פֿאַר דער באַגעגעניש: איך האָב אַ וויכוח, איך האָב טענות, רבונו של עולם - ענטפֿער מיר אויף זיי עפּעס וואָס איך וועל קענען פֿאַרשטיין.
(ו) הַבְּרָב־כֹּחַ יָרִיב עִמָּדִי לֹא אַךְ־הוּא יָשִׂם בִּי׃ (ז) שָׁם יָשָׁר נוֹכָח עִמּוֹ וַאֲפַלְּטָה לָנֶצַח מִשֹּׁפְטִי׃ - (ו) צי מיט גרויס כּוח וועט ער קריגן מיט מיר? ניין, נאָר ער וואָלט געלייגט אַכטונג אויף מיר. (ז) דאָרט וואָלט אַן ערלעכער זיך געמשפּט מיט אים, און איך וואָלט זיך אויף אייביק געראַטעוועט פֿון מײַן ריכטער.
דער לשון פון די פסוקים דא איז זייער סתום, און דערפאר ערקלערט דער מלבי"ם אז דער סדר איז א ביסל מסורס, און עס איז כאילו עס שטייט: "שם ישר נוכח עמו, הברוב כוח יריב עמדי, לא אך הוא ישים בי". דאס הייסט: ווען איך וועל שטיין מיט אים פנים אל פנים, ווער וועט זיך טענה'ן פאר מיר? דער יושר. דער יושר און דער צדק וועלן שטיין און זיך דינגען פאר מיר, און וועלן פרעגן כביכול פונעם בורא עולם: צי דען צוליב דעם וואס "לא אך הוא ישים בי", וועט ער זיך קריגן מיט מיר מיט אזא גרויסן כוח?
דאס הייסט: דו טענה'סט דאך, אליפז, אז איך לייד און האב יסורים ווייל איך האב נישט געדינט דעם אייבערשטן מיט א פולקאמען שלמות בלויז לשמו. אויף דעם טענה'ט דער יושר פאר מיר און זאגט: צי דען בלויז צוליב דעם וואס "לא אך הוא" - אז נישט בלויז עבודת השם איז געווען פאר זיינע אויגן אויף הונדערט פראצענט נאר עס זענען אויך געווען פניות חיצוניות - קומט זיך אים צוליב דעם אז מען זאל זיך שלאגן מיט אים מיט א גרויסן כוח? פאר דעם קומען אזעלכע שווערע עונשים און אזעלכע שרעקליכע יסורים? מיט פשוט'ע ווערטער: די גרויסקייט פונעם עונש אליין באווייזט אז דיינע ווערטער זענען נישט ריכטיג, ווארום לויט דיין מהלך ווער איך געשטראפט אויף א קליין דקדוק, און עס קען נישט זיין אז אויף אזא קליינעם דקדוק זאלן קומען אזעלכע געוואלדיגע שטראפן.
"ואפלטה לנצח משופטי" - דורך אזא טענה וועל איך ניצול ווערן אויף אייביג פונעם משפט און ארויסגיין זכאי. ווארום ס'איז נישט מעגליך אנצולייגן אזעלכע שווערע יסורים אויף א מענטש וואס אפילו לויט דיין טענה, אויב האסטו געפונען אין אים אן עוון - ביזטו דאך אליין מודה אז ס'איז דק מן הדק. בעת וואס די מצוות וואס דער קדוש ברוך הוא האט באפוילן האב איך מקיים געווען בשלמות, און איך האב קיין שום עבירה נישט געטאן.
(ח) הֵן קֶדֶם אֶהֱלֹךְ וְאֵינֶנּוּ וְאָחוֹר וְלֹא־אָבִין לוֹ׃ (ט) שְׂמֹאול בַּעֲשֹׂתוֹ וְלֹא־אָחַז יַעְטֹף יָמִין וְלֹא אֶרְאֶה׃ - אט גיי איך צו מזרח און ער איז נישט דארט, און צו מערב און איך באנעם אים נישט. צו צפון וואו ער שאפט און איך קען אים נישט פאסן, ער פארנעמט זיך אין דרום און איך זע אים נישט.
דא זאגט איוב: איך זוך דעם קדוש ברוך הוא כדי צו משפט'ן קעגן אים און זיך דינגען מיט אים, אבער איך קען אים נישט משיג זיין. איך קען נישט קומען ביז זיין ארט. "הן קדם אהלוך ואיננו" - אויב וועל איך גיין אים זוכן אויף דער מזרח זייט, איז ער נישט דארט. "ואחור ולא אבין לו" - וועל איך גיין פון דארט צום מערב זייט. און פארוואס מערב? ווייל כביכול די שכינה איז אין מערב; די צבא השמים גייען פון מזרח קיין מערב, די שטערנס און די זון, און די גמרא זאגט אז זיי גייען זיך בוקן פאר'ן כיסא הכבוד. און פונדעסטוועגן, אויך דארט "לא אבין לו" - קען איך אים נישט משיג זיין.
נאך מזרח און מערב זענען פארבליבן צפון און דרום. "שמאול בעשותו ולא אחז" - די קדמונים האבן פארגעשטעלט די צפון זייט אלס א רוח פרוצה: כביכול דער קדוש ברוך הוא האט באשאפן זיין וועלט פון דריי זייטן און איין רוח האט ער איבערגעלאזט פרוצה, אפן אן א מויער, כאילו ער האט נישט פארענדיגט דעם בנין און כאילו ער האט עס איבערגעלאזט אן ווענט. און איך האב געמיינט אז דוקא פון דארט, פון דער אפענער זייט, וועט מען אים קענען זען. אויף דעם זאגט איוב: הגם אויף צפון - וואס הייסט שמאל - "לא אחז", א לשון ווי "ויאחז את הבית בעצי ארזים", אז ער האט דארט נישט פארמאכט מיט א וואנט און מיט א מויער, פונדעסטוועגן קען איך אים דארט נישט זען.
און פארוואס? "יעטוף ימין ולא אראה" - ווייל אין יענער צייט האט דער קדוש ברוך הוא אלעס איינגעוויקלט און צוגעדעקט אויף דער רעכטער זייט, ביז איך קען גארנישט זען. הגם דארט האט ער איבערגעלאזט אפן, אבער אלעס וואס מען דארף צודעקן האט ער פארדעקט אויף דער רעכטער זייט, און עס קומט אויס אז כביכול ער באהאלט זיך, און איך קען אים נישט משיג זיין אויף וואספארא זייט איך זאל זיך נאר ווענדן.
אין אונזער קאפיטל ענטפערט איוב פאר אליפז אויף זיינע צוויי טענות. אויף די יסורים פון א צדיק טענה'ט ער: אפילו אויב עס זענען געווען אין מיר פניות חיצוניות ווי דיינע ווערטער, איז דאס נישט קיין עוון וואס עס קומט זיך אויף דעם אזא חרון אף; די גרויסקייט פונעם עונש אליין איז סותר דיין תירוץ, און "שם ישר נוכח עמו" - דער יושר וועט טענה'ן פאר מיר און איך וועל ארויסגיין זכאי. און באמת איז קיין שום פניה נישט געווען, און אויב עס איז געווען א מאמענט פון א בקשה - איז דאס געווען בלויז מאמענטאל, און מיין שטענדיגע עבודה איז געווען לשם שמים. און אויף דער שלוות הרשעים פרעגט ער אפ פון די גרויסע רשעים און פון די פארבארגענע רשעים אין די מדבריות, וואס דאס באשטראפן זיי וואלט בכלל נישט געשאדט פאר דער בחירה. פון דא קערט זיך איוב צוריק צו זיין טענה אז די וועלט איז איבערגעגעבן געווארן צו דער מערכת הכוכבים. און אין דעם אלעם איז זיין הויפט געשריי די בקשה צו א באגעגעניש: ער זאל וויסן וואו צו געפינען דעם בורא, ער זאל קענען עורך זיין פאר אים א משפט, און ער זאל פארשטיין זיינע ווערטער און זייער כוונה - אבער אין אלע פיר רוחות זוכט ער און געפינט נישט, "און פון יעדער זייט וואו איך ווענד זיך קען איך אים נישט משיג זיין".