קאפיטל כ"א איז דער קאפיטל פון איוב'ס גרויסער תשובה. ביז אהער האבן מיר געהערט די דריי חברים זאגן זייער מיינונג איבער דער שאלה פון "רשע וטוב לו" - ווארעם דער אנהייב פון ספר איוב האט גערעדט וועגן דער פראגע פון "צדיק ורע לו", און שפעטער האט איוב אויך געפרעגט די צווייטע זייט: וויאזוי ערקלערט איר דעם דערפאלג פון די רשעים? יעצט קומט איוב ענטפערן פאר אלע זיינע דריי חברים אויף אלע זייערע טענות, איינס ביי איינס.
אין זייערע ענטפערס האבן די חברים געטענה'ט אז די אלע צרות וואס איוב באקומט זענען פונקט דאס וואס דער רשע באקומט דא אויף דער וועלט. דאס הייסט: אפילו אויב מען זעט ביי א רשע עפעס א הצלחה, האט דאס נישט קיין המשך און נישט קיין גוטן סוף. און אט ביסטו אליין דער ביישפיל - דו האסט געהאט הצלחה, און צום סוף זע נאר וואספארא קלעפ דו האסט געכאפט.
דערויף ענטפערט איוב: מען קען מיר נישט ברענגען אלס א ביישפיל, בשעת ווען קעגן איינעם ווי מיר זענען פאראן טויזנט אנדערע ביישפילן פון רשעים וואס האבן הצלחה און ליידן נישט ביים סוף פון זייער לעבן. אפילו לויט אייער שיטה, אז איך בין א רשע און איך בין דער סימבאל דערצו אז דער רשע בלייבט נישט מצליח לאורך ימים - איר האט געטראפן איינעם אזא, לאמיר אננעמען אז איר האט מיר געטראפן; אבער קעגן יעדן איין רשע וואס פאלט וועל איך אייך ווייזן טויזנט וואס זענען נישט געפאלן און טויזנט וואס האבן הצלחה. מיט דעם פאלט אוועק אייער גאנצער ענטפער.
אליפז האט געטענה'ט אז די רשעים לעבן שטענדיג מיט שרעק, זיי זענען נישט זיכער מיט זייער הצלחה, זיי ציטערן טאמער וועלן זיי פאלן, טאמער וועט מען זיי נאכלאפן, טאמער וועלן זיי פארלירן זייער געלט. ענטפערט אים איוב: איך וועל אייך ווייזן טויזנטער וואס לעבן בכלל נישט אין אזא שרעק. בלדד השוחי האט געטענה'ט אז עס וועט פון זיי גארנישט איבערבלייבן און זיי וועלן נישט האבן קיין המשך. ענטפערט אים איוב: קומט און איך וועל אייך ווייזן רשעים וואס זייערע קינדער לעבן און האבן הצלחה, א צווייטער, דריטער און פערטער דור פונעם רשע.
און קעגן דער טענה אז דער רשע איז טאקע מצליח אויף דער וועלט, אבער אויף יענער וועלט וועט פון אים גארנישט איבערבלייבן און זיין נפש וועט ווערן אפגעשניטן - ווי באקאנט, האט איוב דאך כופר געווען אין השארת הנפש. דעריבער טענה'ט ער: ווער קען וויסן וואס עס פאסירט נאך דער פטירה פון א מענטש? דער טויט קומט דאך צו אלעמען אייניג, און אויב אזוי, וואספארא חילוק איז דא צווישן א רשע און א צדיק? און אויב איר וועט זאגן אז דער צדיק גייט אין גן עדן און דער רשע אין גיהנום - ווער ווייסט וואו יעדער איינער גייט? נישט איך און נישט איר האבן געזען וואס עס איז דער המשך פונעם צדיק'ס וועג און וואס איז דער המשך פונעם רשע'ס וועג.
און אויך פאר צופר הנעמתי, וואס האט געטענה'ט אז דער רשע וועט שטארבן פלוצלונג און אראפגיין לעבעדיגערהייט אין שאול, ענטפערט איוב: אדרבה, א רשע וואס שטארבט פלוצלינג איז זיין מצב פיל בעסער פון א צדיק וואס מוטשעט זיך אפ מיט יסורים ביז זיין טויט. א רשע וואס דערגרייכט די זעכציג יאר און שטארבט - שטארבט ער מתוך געזונט, מתוך הנאה, ווען עס איז אים גוט; ס'איז אים פיל בעסער אזוי ווי איידער צו ליידן נאך צען יאר פון קרענק, צרות און יסורים און דערנאך שטארבן. און איוב אליין, וואס ליידט שרעקליכע יסורים, האט די גאנצע צייט געבעטן: פארוואס נעמט מיר דער אויבערשטער נישט שוין צו? מ'האט אים דאך דא איבערגעלאזט בעל כרחו, אזוי ווי דער קדוש ברוך הוא האט געזאגט פארן שטן "אך את נפשו שמור". אויב אזוי האט איוב שוין גלוסטיג געוואלט שטארבן אין זיין מצב, און ס'איז אסאך בעסער צו שטארבן אין איין מאמענט ווי איידער זיך צו פייניגן.
און אויב איר וועט זאגן אז ער האט נישט קיין המשך - וואס גייט דען אן פארן רשע, נאכדעם וואס ער איז שוין געשטארבן, אז זיינע קינדער גייען נישט ווייטער אין זיין וועג? לויט איוב'ס השקפה איז נישט פאראן קיין לעבן אין שאול, און דער טויט איז א סארט טיפער שלאף; אויב אזוי, וואס אינטערעסירט אים וואס עס פאסירט ווייטער מיט זיינע קינדער? דאס איז דאך נישט קיין עונש פארן רשע. אדרבה, עס וואלט ראוי געווען אז דער רשע זאל בלייבן דא און צוקוקן זיין אייגענע מפלה, און דעמאלט וועט ער פארשטיין אז זיין וועג איז געווען א פארדארבענער און פסול'ער וועג, און אפשר נאך חרטה האבן און פארשטיין אז ער האט באצאלט א פרייז פאר זיינע מעשים. אבער אן עונש וואס קומט נאכדעם וואס ער איז שוין טויט - האט ער דערפון קיין שום צער, ער פילט דאך גארנישט. מיט דעם ווארפט איוב אפ אלע טענות פון זיינע חברים. און מיר גייען יעצט צו צו די פסוקים אליין.
וַיַּעַן אִיּוֹב וַיֹּאמַר׃ שִׁמְעוּ שָׁמוֹעַ מִלָּתִי וּתְהִי־זֹאת תַּנְחוּמֹתֵיכֶם׃ - און איוב האט זיך אנגערופן און געזאגט: הערט גוט צו צו מיין רייד, און זאל דאס זיין אייערע טרייסטונגען.
איוב קומט ענטפערן פאר זיינע דריי חברים דערויף וואס זיי זענען מצדיק דעם אויבערשטנ'ס משפטים איבער דער פראגע פון "רשע וטוב לו". זאגט ער זיי: איר דארפט מיר דאך מנחם זיין, אייער חבר איז אין א שווערן מצב און איר וואלט געדארפט קומען אים טרייסטן. פאלגט כאטש אויס און הערט זיך גוט צו צו מיינע ווערטער, און דאס וועט זיין אנשטאט די נחמות - אין דעם וועל איך געפינען טרייסט.
שָׂאוּנִי וְאָנֹכִי אֲדַבֵּר וְאַחַר דַּבְּרִי תַלְעִיג׃ - פארטראגט מיר [האט געדולד צו מיר] און איך וועל רעדן, און נאכדעם וואס איך וועל אויסרעדן, מעגט איר שפעטן.
אויב איר ווילט זיך מתווכח זיין מיט מיר און סותר זיין מיינע טענות, דאס בעט איך פון אייך: לאזט מיר אויסרעדן מיינע ווערטער. "שאוני" - טראגט דעם משא וואס איך וויל טראגן, דאס הייסט הערט אויס אלעס וואס איך האב צו זאגן. און אויב איר וועט דערנאך וועלן שפאטן פון מיר און זאגן אז איך האב גערעדט הבלים - "ואחר דברי תלעיג", נאכדעם וואס איך וועל ענדיגן זאגט אייערס.
הֶאָנֹכִי לְאָדָם שִׂיחִי וְאִם־מַדּוּעַ לֹא־תִקְצַר רוּחִי׃ - רעד איך דען וועגן אן איינציגן מענטש, און אויב אזוי, פארוואס זאל נישט פארקירצט ווערן מיין געדולד?
די תירוצים וואס איר האט מיר געענטפערט איבער דער הצלחה פונעם רשע - אז ער האט פחדים און ער האט נישט קיין שמחה אין זיין הצלחה, ווי די ווערטער פון אליפז, אדער אז זיין זרע וועט פארשניטן ווערן, אדער אז ער וועט שטארבן פלוצלונג פלוצים ווי די ווערטער פון צופר - זענען אלע געצילט אויף מיר. איר מיינט צו נעמען מיר אלס א משל: אט, דו האסט דאך געהאט מורא, ווי דו האסט געזאגט "פחד פחדתי ויאתייני", דו האסט נישט געהאט קיין שמחה אין דיין גליק; אט זענען דיינע קינדער פארשניטן געווארן; אט ביסטו אין איין רגע געפאלן מאיגרא רמא לבירא עמיקתא; דו ביסט דער משל אויף א רשע, און אזוי איז דער סוף פונעם רשע.
אויף דעם זאגט זיי איוב: צי האב איך דען געפרעגט אויף איין מענטש? צי האב איך דען געפרעגט אויף א געוויסן פלוני פארוואס ער האט הצלחה בשעת ער איז א רשע? ווען איך וואלט ווען געפרעגט אויף מיר אליין, וואלט איר אפשר געקענט זאגן אז איר האט אן הסבר אויף מיר. "האנוכי לאדם שיחי" - מיין קשיא איז געווען א כלליות'דיגע, אויף אלע רשעים פון דער וועלט. "ואם מדוע לא תקצר רוחי" - צי האב איך אייך דען געפרעגט אויף מיין קוצר רוח וואס איך קען נישט פארנעמען די יסורים, און איר ענטפערט מיר אז איך בין א רשע און דעריבער לייד איך? איך האב געפרעגט אויף דעם כלל פון אלע רשעים פארוואס זיי האבן הצלחה, און אויף דעם האט איר נישט געענטפערט קיין תשובה. אפילו אויב איר ברענגט מיר אלס א משל פאר א רשע וואס האט נישט קיין הצלחה און וואס מוטשעט זיך, האט איר נאך אלץ נישט קיין ענטפער אויף אלע רשעים: רוב פון זיי האבן נישט קיין פחד פונעם טויט פאר זייערע אויגן, זייער זרע ווערט נישט פארשניטן, זיי שטארבן נישט אין איין אויגנבליק, און מען זעט ווי א צווייטער און דריטער דור גייט ווייטער אן מיט זייער רשעות. אייערע טענות ענטפערן נישט אויפן גוף פונעם ענין, נאר אויף מיין אייגענעם גוף, און איך האב דאך נישט געפרעגט אויף מיר.
פְּנוּ־אֵלַי וְהָשַׁמּוּ וְשִׂימוּ יָד עַל־פֶּה׃ וְאִם־זָכַרְתִּי וְנִבְהָלְתִּי וְאָחַז בְּשָׂרִי פַּלָּצוּת׃ - קערט זיך צו מיר און זייט פארשטוינט, און לייגט א האנט אויפן מויל; און אז איך דערמאן זיך ווער איך דערשראקן, און א ציטער נעמט ארום מיין פלייש.
קערט זיך צו מיר און הערט גוט אויס וואס איך פרעג; און אפילו אויב איר וועט זיך וואונדערן - "והשמו" - לייגט א האנט צום מויל, דאס הייסט רעדט נישט. ווארום איך גיי אייך יעצט אויפווייזן ווי שטארק די רשעים האבן הצלחה, אזוי ווייט אז עס איז גענוג אז איך דערמאן זיך נאר דערין ווער איך שוין דערשראקן און א ציטער נעמט ארום מיין פלייש. ווי א מענטש וואס זאגט: ווען איך רעד דערפון קאכט אין מיר אלעס.
מַדּוּעַ רְשָׁעִים יִחְיוּ עָתְקוּ גַּם־גָּבְרוּ חָיִל׃ - פארוואס לעבן די רשעים, זיי ווערן אלט און ווערן אויך שטארק מיט כח?
דאס איז אן אלגעמיינע קשיא אויפן גאנצן כלל פון רשעים: פארוואס לעבן רשעים? איר האט דאך געזאגט אז זיי שטארבן בקוצר ימים - און אט זע איך זיי לעבן מיט אריכות ימים. און אויב איר וועט זאגן אז זיי זענען שוואך און אן קיין כח - "עתקו גם גברו חיל", זיי האבן מוט און זיי האבן כח און פארמעגן, זיי זענען דאך גיבורים.
זַרְעָם נָכוֹן לִפְנֵיהֶם עִמָּם וְצֶאֱצָאֵיהֶם לְעֵינֵיהֶם׃ - זייער זרע שטייט פעסט פאר זיי צוזאמען מיט זיי, און זייערע קינדס-קינדער פאר זייערע אויגן.
און אויב איר וועט זאגן אז זיי האבן נישט קיין המשך און זייער זרע בלייבט נישט נאך זיי - זע איך דאך אז זייער זרע שטייט פעסט פאר זיי; און נישט בלויז אז זיי עקזיסטירן, נאר זיי זענען צוזאמען מיט זיי, ווי "בניך כשתילי זיתים סביב לשולחנך". זיי צעשפרייטן זיך נישט צו זוכן ברויט, נאר זיי לעבן גוט פונעם רשעות פון זייערע עלטערן. און נישט נאר די גרויסע נאר אויך די קליינע - "וצאצאיהם לעיניהם", שטענדיג פאר זייערע אויגן, זיי שטארבן נישט אין דער יוגנט, און עס מאכט זיך נישט אז עס זאל ביי זיי נישט בלייבן קיין דור המשך.
בָּתֵּיהֶם שָׁלוֹם מִפָּחַד וְלֹא שֵׁבֶט אֱלוֹהַּ עֲלֵיהֶם׃ - זייערע הייזער זענען אין פרידן אָן שרעק, און קיין שטעקן פונעם אייבערשטן איז נישט אויף זיי.
און אויב איר וועט זאָגן אַז זיי האָבן נישט קיין איין רגע שמחה אין לעבן און זיי לעבן אין אַ שטענדיקן פּחד - האָבן זיי גאָר קיין פּחד נישט: נישט צוליב זייערע הייזער, נישט צוליב זייער הויזגעזינט, און נישט צוליב יסורים, ווייל "לא שבט אלוה עליהם". "שבט" איז אַ שטעקן: זיי באַקומען נישט קיין קלעפּ פונעם שטעקן פונעם קדוש ברוך הוא.
שׁוֹרוֹ עִבַּר וְלֹא יַגְעִל תְּפַלֵּט פָּרָתוֹ וְלֹא תְשַׁכֵּל׃ - זיין אָקס באַפרוכפּערט און מאַכט נישט אומפרוכפּער, זיין קו קעלבט זיך און מאַכט קיין פעל-געבורט נישט.
און אויב איר וועט זאָגן אַז זייער פאַרמעגן און קנינים וועלן אונטערגיין און פאַרלאָרן ווערן - "שורו עיבר", דער אָקס באַפרוכפּערט די קו, "ולא יגעיל", ער גיט נישט אַרויס לבטלה נאָר צום טראָגן פון דער קו. דער אָקס איז געזונט צו באַפרוכפּערן, און די קו איז געזונט צו געבערן: "תפלט פרתו ולא תשכל" - זי פאַרלירט נישט דאָס קינד און געבערט נישט קיין טויט געבוירן קאַלב. מיט פּשוטע ווערטער: אַ פולקאָמע הצלחה אין אַלע זיינע קנינים, זיינע סטאַדעס מערן זיך און וואַקסן, ער האָט נישט קיין צרות און נישט קיין עקאָנאָמישן שאַדן.
יְשַׁלְּחוּ כַצֹּאן עֲוִילֵיהֶם וְיַלְדֵיהֶם יְרַקֵּדוּן׃ - זיי לאָזן אַרויס ווי שאָף זייערע קליינע קינדער, און זייערע קינדער טאַנצן.
און אויב איר וועט זאָגן אַז דער רשע באַהאַלט זיך, ער לעבט אין פאַרוויסטע שטעט ווי זיינע חברים האָבן אים באַשריבן, און ער האָט מורא פאַר מענטשן טאָמער וועט מען צונעמען זיין געלט און ער לעבט אין אַ שטענדיקער שרעק - זעט מען דאָך אַז זיי לעבן אָן קיין שום פּחד און מורא. זייערע קליינע קינדער שיקן זיי אַרויס ווי שאָף, און זייערע קינדער טאַנצן אָן קיין שום היזק. זיי שפּאַרן זיך נישט איין, זיי לעבן נישט אין קיין שרעק צוליב זייער רשעות; איך זע זיי לעבן פריי, זייערע קינדער גייען אַרויס פון שטוב אָן קיין מורא און טאַנצן אָן קיין שרעק.
יִשְׂאוּ כְּתֹף וְכִנּוֹר וְיִשְׂמְחוּ לְקוֹל עוּגָב׃ יְכַלּוּ בַטּוֹב יְמֵיהֶם וּבְרֶגַע שְׁאוֹל יֵחָתּוּ׃ - זיי הייבן אויף אַ קול מיט פּויק און האַרף, און פרייען זיך צום קלאַנג פונעם פלייט; זיי פאַרענדיקן אין גוטס זייערע טעג, און אין איין רגע גייען זיי אַראָפּ אין גרוב.
און אויב איר וועט זאָגן ווי צופר אַז דער רשע וועט שטאַרבן פּלוצים מיט אַ געשווינדן טויט - אַדרבה, דאָס איז דאָך פּונקט וואָס זיי זוכן. קוקט אויף זייערע געזאַנגען און איר וועט זען וואָס זייער שטרעבונג איז און וואָס זיי ערוואַרטן פונעם לעבן: "יכלו בטוב ימיהם וברגע שאול יחתו" - זייער שטרעבונג איז צו פאַרענדיקן זייער לעבן אין איין רגע בשעת זיי זענען נאָך אין אַ גוטן מצב, און נישט אין אַ מצב פון פאַרוועלקן זיך, קראַנקייט און פאַלן ביזן טויט. מען טוט אים גאָר קיין שלעכטס נישט ווען מען נעמט אים אוועק אין סאַמע שפּיץ פון זיין הצלחה, אַזוי וויל ער דאָך. ער וויל נישט שטאַרבן ווי אַ ביטערער מסכן אין אַ בית אבות מיט פּאַרקינסאָן, נאָר בשעת ער איז געזונט און מיט אַ קלאָרן דעת, אין סאַמע שפּיץ. אויב אַזוי, ווי קומט מען און זאָגט אַז זיי שטאַרבן בשעת זיי זענען געזונט און נישט דורך קראַנקייט - אַדרבה, דאָס איז דאָך זייער אייגענער באַגער.
וַיֹּאמְרוּ לָאֵל סוּר מִמֶּנּוּ וְדַעַת דְּרָכֶיךָ לֹא חָפָצְנוּ׃ - און זיי זאָגן צום ג-ט: גיי אַוועק פון אונדז, און דאָס וויסן פון דיינע וועגן גלוסט אונדז נישט.
ביי די צדיקים איז איינע פון די תירוצים געווען, אַז דער צדיק וואָס ליידט איז נישט באמת קיין צדיק, ער זעט נאָר אויס ווי אַ צדיק און ער טוט נישט וואָס מען פאָדערט פון אים. אָבער ביי רשעים קען מען דאָך נישט אַזוי פאַרענטפערן: איך רעד פון עכטע רשעים, אָריגינעלע, וואָס זאָגן קלאָר צום אייבערשטן "סור ממנו". ביי בין אדם למקום - מיר ווילן דיך נישט, רבונו של עולם. און ביי בין אדם לחבירו - "ודעת דרכיך לא חפצנו", די וועגן פונעם אייבערשטן זענען חסד, רחמים און חנינה, און ער וויל אַז אַ מענטש זאָל זיך פירן מיט חסד, מיט צדק און מיט יושר מיט זיין חבר, און מיר ווילן דאָס נישט.
מַה־שַּׁדַּי כִּי־נַעַבְדֶנּוּ וּמַה־נּוֹעִיל כִּי נִפְגַּע־בּוֹ׃ - וואָס איז דער אייבערשטער אַז מיר זאָלן אים דינען, און וואָס וועט אונדז העלפן אַז מיר זאָלן זיך בעטן צו אים.
זיי לייקענען מציאות ה', און זאָגן: אפילו אויב דו וועסט זאָגן אַז ער עקזיסטירט - וואָס איז ער אַז מיר זאָלן אים דינען? און אפילו אויב מיר וועלן אים דינען, "ומה נועיל כי נפגע בו" - "נפגע" איז לשון תפילה, ווי "במפגיע": וואָס וועט העלפן דאָס וואָס דו וועסט מתפלל זיין? דאָס וועט דיר גאָרנישט ברענגען. אויב אַזוי רעדט מען דאָ פון רשעים וואָס ס'איז נישט פאַראַן קיין שום ספק אין זייער רשעות, און דאָך איז זיי גוט. ווי אַזוי קומט איר און זאָגט אַז דער רשע האָט נישט קיין הנאה דאָ אויף דער וועלט?
הֵן לֹא בְיָדָם טוּבָם עֲצַת רְשָׁעִים רָחֲקָה מֶנִּי׃ - זע, זייער גוטס איז דאָך נישט אין זייערע הענט, דער פּלאַן פון די רשעים איז ווייט פון מיר.
זייער גוטס און זייער הצלחה איז נישט אין זייערע הענט - דאָס קומט זיי נאָר פונעם אויבערשטן. און אויב אַזוי, "עצת רשעים רחקה מני": איך קען נישט באַנעמען די עצה פונעם אויבערשטן אין דער הנהגה פון די רשעים. דאָס גאַנצע גוטס פונעם רשע, פון וועמען קומט עס? פונעם אויבערשטן, השם יתברך. און פאַרוואָס גייט דער אויבערשטער אָן ווייטער זיי צו געבן און משפיע צו זיין אויף זיי? דאָס פאַרשטיי איך נישט.
כַּמָּה נֵר־רְשָׁעִים יִדְעָךְ וְיָבֹא עָלֵימוֹ אֵידָם חֲבָלִים יְחַלֵּק בְּאַפּוֹ׃ - וויפיל לעשט זיך אויס דאָס ליכט פון די רשעים, און עס קומט אויף זיי זייער אומגליק, ער טיילט זיי פּיינען אין זיין כעס.
עס וואָלט געווען פּאַסיק אַז דאָס ליכט פון די רשעים זאָל פאַרלאָשן ווערן - אַז די זון פון זייער גרויסער הצלחה זאָל אויסגיין און זיי זאָלן מער נישט מצליח זיין. און נישט נאָר דאָס, נאָר "ויבוא עלימו אידם", אַז דער בראָך זאָל קומען אויף זיי אַליין - גיט אַכט: נישט אויף זייערע קינדער, וואָרום זיינע קינדער זעט דאָך דער רשע שוין נישט און וואָס האָבן מיר דערפון פאַרדינט? און דאָס דריטע: "חבלים יחלק באפו" - "חבל" מיינט אַ חלק, ווי "חבלי" און "חלקי ונחלתי". עס וואָלט געווען פּאַסיק אַז דער אויבערשטער זאָל זיי צעטיילן אין זיין כעס דעם עונש אין פּאָרציעס, ביסלעכווייז, און דאָס איז פיל בעסער ווי אַ מיתה אויף איין מאָל. ער זאָל ליידן און ליידן, ווי פרעה הרשע וואָס האָט באַקומען צען לעקציעס. פאַרוואָס ברענגט דער הקדוש ברוך הוא אויף זיי אַ מיתה אין איין רגע, אין דער צייט וואָס זיי אַליין ווילן דאָך דאָס?
יִהְיוּ כְּתֶבֶן לִפְנֵי־רוּחַ וּכְמֹץ גְּנָבַתּוּ סוּפָה׃ - זאָלן זיי זיין ווי שטרוי פאַרן ווינט, און ווי שאַלעכץ וואָס דער שטורעם טראָגט אַוועק.
זיי וואָלטן געדאַרפט זיין ווי שטרוי פאַרן ווינט, וואָס דער ווינט בלאָזט עס אַוועק איינס ביי איינס - אַזוי וואָלט געווען פּאַסיק אַז מן השמים זאָל מען צעברעכן דעם רשע ביסלעכווייז, און ערשט צום סוף "וכמוץ גנבתו סופה", ווי שאַלעכץ פון תבואה וואָס דער שטורעם בלאָזט אַוועק אויף איין מאָל. דאָס הייסט: פּייניקן דעם רשע לאַנגזאַם ביז מ'נעמט אים אַוועק אינגאַנצן.
אֱלוֹהַּ יִצְפֹּן־לְבָנָיו אוֹנוֹ יְשַׁלֵּם אֵלָיו וְיֵדָע׃ - גאָט זאָל פאַרהאַלטן זיין שלעכטס פאַר זיינע קינדער; ער זאָל אים באַצאָלן צו אים אַליין, און ער זאָל וויסן.
איר זאָגט אַז דער אויבערשטער באַשטראָפט נישט דעם רשע אַליין נאָר "אלוה יצפון לבניו אונו" - "אונו" מלשון און, אַ שלעכטע מעשה; הקדוש ברוך הוא פאַרהאַלט און היט אויף דעם עונש פאַר זיינע קינדער. אָבער איך טענה אַז ס'איז נישט אַזוי פּאַסיק: "ישלם אליו וידע" - עס פּאַסט אַז דער רשע אַליין זאָל עס באַקומען, און נישט אַז די זאַך זאָל פאַרהאַלטן ווערן פאַר זיינע קינדער. ערשטנס, דורך דעם וועט ער וויסן און איינזען אַז יש אלקים שופט בארץ, ווייל ער וועט זען אַז ער האָט געטאָן אַ רשעות'דיגע מעשה און אָט צאָלט ער דעם פּרייז.
יִרְאוּ עֵינָו כִּידוֹ וּמֵחֲמַת שַׁדַּי יִשְׁתֶּה׃ - זיינע אויגן זאָלן זען זיין בראָך, און פון דעם צאָרן פונעם אויבערשטן זאָל ער טרינקען.
"כידו" מלשון כד, אַ קרוג: ער זאָל זען אַליין דעם קרוג וואָס דערין איז די סם און די ביטערע וואַסער גרייט פאַר אים, און ער זאָל עס טרינקען "מחמת שדי" - פונעם אויבערשטן, השם יתברך אַליין; ער זאָל זען, שפּירן און פאַרשטיין ביי זיך אַליין וואָס ער האָט אָנגעמאַכט פאַר זיך מיט זיינע רשעות'דיגע מעשים. אַזוי וואָלט געווען פּאַסיק צו זיין: א' אַז דער רשע זאָל איינזען זיין טעות, ב' אַז דער חוטא זאָל באַצאָלן דעם פּרייז. אָבער ווען דער אויבערשטער באַשטראָפט זיינע קינדער - דערקענט דער רשע נישט זיין טעות, וואָרום ער איז דאָך נישט דאָ, און לויט דער שיטה פון איוב וואָס האָט געקאָפערט אין הישארות הנפש פאַרשטייט ער נישט, ער זעט נישט און ווייסט נישט גאָרנישט; און דערצו, נישט דער חוטא האָט באַצאָלט דעם פּרייז.
כִּי מַה־חֶפְצוֹ בְּבֵיתוֹ אַחֲרָיו וּמִסְפַּר חֳדָשָׁיו חֻצָּצוּ׃ - וואָס פאַר אַ חפץ האָט ער דען אין זיין הויז נאָך אים, ווען די צאָל פון זיינע חדשים איז שוין אָפּגעשניטן און פאַרענדיקט?
טאַקע, כּל זמן אַ מענטש לעבט וויל ער אַז זיינע קינדער זאָלן ממשיך זיין נאָך אים, און אויב זיינע קינדער גייען אונטער האָט ער דערפון אַ גרויסן צער און עגמת נפש. אָבער נאָכדעם וואָס ער שטאַרבט - וואָס פאַר אַ חפץ האָט ער אין זיין הויז נאָך אים? וואָס מאַכט עס אים אויס צי זיינע קינדער גייען אָן צי נישט, ער איז דאָך שוין געשטאָרבן. ער האָט קיין שום חפץ נישט אין זיין הויז, און ער שפּירט נישט זייער צער, "ומספר חודשיו חוצצו" - זיינע חדשים און יאָרן זענען געווען אויסגערעכנט אויף זייער מאָס און זענען פאַרענדיקט געוואָרן, און עס אַרט אים נישט וואָס עס וועט זיין נאָך זיי, ווייל ער עקזיסטירט מער נישט ווייטער. דער טויט לויט איוב מיינט גאָר אויפהערן צו עקזיסטירן, און נאָכדעם וואָס אַ מענטש הערט אויף צו זיין - וואָס אינטערעסירט אים וואָס עס פּאַסירט נאָך אים?
הַלְאֵל יְלַמֶּד־דָּעַת וְהוּא רָמִים יִשְׁפּוֹט׃ - צי דאַרף מען דען לערנען דעם אייבערשטן פאַרשטאַנד, בשעת ער משפּט די דערהויבענע?
דאַרף מען דען אויסלערנען דעם אויבערשטן פאַרשטאַנד ווי אַזוי און אויף וואָספאַראַ אופן צו שטראָפן דעם רשע לויט זיין רשעות? אויב אַזוי פרעג איך: ווי אַזוי "רמים ישפוט" - משפּט ער די הויכע און גאוות'דיגע, די רשעים, און גזר'ט אויף זיי פון אויבן גזירות וואָס איך פאַרשטיי נישט?
זֶה יָמוּת בְּעֶצֶם תֻּמּוֹ כֻּלּוֹ שַׁלְאֲנַן וְשָׁלֵיו׃ עֲטִינָיו מָלְאוּ חָלָב וּמֹחַ עַצְמוֹתָיו יְשֻׁקֶּה׃ - דער דאָזיקער שטאַרבט אין מיטן זיין פולער גאַנצקייט, אינגאַנצן רואיק און זיכער; זיינע אָדערן זענען פול מיט שפּייז און דער מאַרך פון זיינע ביינער איז פול מיט זאַפט.
"בעצם תומו" - אָן שום קרענק, ווען זיין גוף איז גאַנץ אָן קיין מום, אָן קיין צרה. "כולו שלאנן ושליו" - "שלאנן" איז אַ צוזאַמענשטעל פון שאנן און שליו, אינגאַנצן אין אַ מצב פון רואיגקייט. "עטיניו" איז לשון פון די עטינים פון אַ בהמה: ער שטאַרבט פון גרויס גליק, פון שפע, פון צופיל טובה און פון תענוגי בשר - נישט צוליב אַ בראָך, נישט צוליב אַ פאַל און נישט צוליב אַ מחלה וואָס האָט אים צעבראָכן. און דאָס איז לכאורה פאַרקערט פון וואָס ס'האָט געדאַרפט פּאַסירן צום רשע.
וְזֶה יָמוּת בְּנֶפֶשׁ מָרָה וְלֹא־אָכַל בַּטּוֹבָה׃ - און יענער שטאַרבט מיט אַ ביטערער נשמה, און האָט קיינמאָל נישט געגעסן פון קיין גוטס.
און קעגנאיבער אים דער צדיק - שטאַרבט מיט אַ ביטערער נפש, צוליב קראַנקייט און שמערצן, און אויך זיין גאַנץ לעבן האָט ער נישט געגעסן בטובה נאָר זיינע טעג זענען געווען אָרימע אין חוסר כּל. ווי אַזוי קען זיין אַזאַ זאַך, אַז דער רשע שטאַרבט מתוך שלווה און גליק, און דער צדיק שטאַרבט מתוך עניות און מאַנגל?
יַחַד עַל־עָפָר יִשְׁכָּבוּ וְרִמָּה תְּכַסֶּה עֲלֵיהֶם׃ - צוזאַמען ליגן זיי אויפ'ן שטויב, און די ווערעם דעקן זיי צו.
און אויב איר וועט זאָגן אַז נאָכ'ן טויט, דאָרט איז דאָך די וועלט פון באַלוינונג און שטראָף - איז דאָך כצדיק כרשע, אַלע גייען סוף כּל סוף אַראָפּ אין קבר און די ווערעם דעקן זיי צו. אויב אַזוי איז דאָ דאָ אַ שרייענדיקע אומגערעכטיקייט. און וואָס איז איוב'ס אייגענער הסבר? אַזוי ווי ער האָט געזאָגט פריער: אַלעס קומט פון דער מערכת, פון דער סיסטעם פון כּוכבים ומזלות. אַזוי האָט איוב פאַרענטפערט פאַר זיך די קשיא פון "צדיק ורע לו, רשע וטוב לו": דער הקדוש ברוך הוא, דער געהויבענער ג-ט, האָט איבערגעגעבן די וועלט אין די הענט פון דער הנהגת המערכת, און לויט די כּוכבים ומזלות אַזוי קומט מיר - שלא בצדק, נישט לויט דעם אמת און נישט לויט דין; און דאָס שלעכטס קומט נישט גלייך פון השי"ת נאָר פון די כּוכבים ומזלות.
הֵן יָדַעְתִּי מַחְשְׁבוֹתֵיכֶם וּמְזִמּוֹת עָלַי תַּחְמֹסוּ׃ כִּי תֹאמְרוּ אַיֵּה בֵית־נָדִיב וְאַיֵּה אֹהֶל מִשְׁכְּנוֹת רְשָׁעִים׃ - זעט, איך ווייס דאָך אייערע מחשבות, און די מזימות מיט וועלכע איר באַגייט אומיושר קעגן מיר; ווײַל איר זאָגט: וווּ איז דאָס הויז פֿונעם נדיב, און וווּ איז דאָס געצעלט פֿון די וואוינונגען פֿון די רשעים?
איך ווייס אייערע מחשבות: אַלץ וואָס איר האָט געענטפֿערט וועגן דער הצלחה פֿונעם רשע - אַז צום סוף וועט ער צובראָכן ווערן, ער וועט האָבן אַ היזק, אַז ער לעבט זײַנע אַלע טעג מיט פּחדים, אַז זײַנע קינדער וועלן נישט מצליח זײַן נאָך אים - אַזוי ווי מיר האָבן גערעדט אינעם פֿריִערדיקן שיעור, רעדט איר מיט אַ לשון פֿון ערומים. כביכול איר רעדט וועגן אַ פֿרעמדן רשע, אָבער אין אייער משל איז דער נמשל איך אַליין. "ואיה אוהל משכנות רשעים" - אָט זאָגט איר: וווּ איז דאָס הויז פֿונעם נדיב, דער וואָס איז כביכול געווען אַ נדיב און געהאָלפֿן און געגעבן פֿאַר יעדן איינעם? אָט האָט זיך אַרויסגעשטעלט אַז ער איז געווען אַ רשע, און דעריבער וווּ זענען זײַנע געצעלטן. וואָרום איוב און זײַן הויז - און זײַן הויז אינעם ברייטן באַגריף, אַלע זײַנע קינדער נאָך אים - אַלץ איז אַוועק. און הגם איר האָט נישט געזאָגט בפירוש אַז איך בין דער רשע אין דער מעשׂה, האָב איך געוווּסט אייערע מחשבות און מזימות אויף מיר. אָבער אויף דעם טענה איך: אַפֿילו אויב עס איז ווי אייערע ווערטער, איז מײַן קשיא נישט געווען אויף אַ באַזונדערן מענטש, נאָר אויף דעם כּלל פֿון די רשעים.
הֲלֹא שְׁאֶלְתֶּם עוֹבְרֵי דָרֶךְ וְאֹתֹתָם לֹא תְנַכֵּרוּ׃ - צי האָט איר דען נישט געפֿרעגט די וואָס גייען אויפֿן וועג, און זייערע צייכנס וועט איר דאָך נישט פֿאַרלייקענען?
איך שלאָג פֿאָר אַז איר זאָלט פֿרעגן די עוברי דרך, מענטשן וואָס גייען פֿון איין אָרט צום צווייטן. וואָרום אין יענע צײַטן האָט אַ פּשוטער מענטש גאָרנישט געוווּסט וואָס סע טוט זיך אין דער גרויסער וועלט: ס'איז נישט געווען קיין נײַעס, ס'איז נישט געווען קיין מעגלעכקייט אָנצוקומען פֿון איין אָרט צום צווייטן נאָר נאָך אַ לאַנגער צײַט, און דאָס שיקן בריוו און ידיעות איז געווען זייער באַגרענעצט. אין אַזאַ מציאות, ווער עס האָט געוואָלט וויסן וואָס קומט פֿאָר האָט געמוזט פֿרעגן די מענטשן פֿון דער גרויסער וועלט - די וואָס פֿאָרן אויף שיפֿן און רײַזן צו ווײַטע מקומות, וואָס האָבן געזען די וועלט און געוווּסט וואָס סע טוט זיך איבעראַל. זיי וועלן אייך דערציילן וויפֿל די רשעים האָבן הצלחה און וויפֿל ברכה ס'איז פֿאַראַן אין זייערע ענינים; "ואותותם לא תנכרו" - די דאָזיקע הוכחה, מלשון אות ומופֿת, וועט איר נישט קענען פֿאַרלייקענען און זאָגן אַז זי איז נישט אמת. נישט איך בין דער נידון, מײַן קשיא איז אויף כּלל הרשעים - און וואָס וועט איר ענטפֿערן אויף זיי?
כִּי לְיוֹם אֵיד יֵחָשֶׂךְ רָע לְיוֹם עֲבָרוֹת יוּבָלוּ׃ - ווײַל אויפֿן טאָג פֿונעם בראָך ווערט דער שלעכטער אָפּגעהיטן, צום טאָג פֿון כּעס וועט מען זיי פֿירן.
וואָס וועט איר זאָגן? אַז דער הקדוש ברוך הוא שפּאָרט אויף די רעה אויפֿן "יום איד", דאָס הייסט ער וואַרט אים אָפּ ביזן טאָג פֿון דער מיתה און ערשט דעמאָלט וועט ער באַקומען. "איד" באַטײַט אַ בראָך: דער אייבערשטער וואַרט אָפּ אויפֿן טאָג פֿון זײַן בראָך, גלײַך ווי ער זאָגט אים: וואַרט ביז מיר וועלן זיך טרעפֿן, און דאָרטן וועט ער האָבן גיהנום און באַקומען עונשים, און דערפֿאַר באַצאָלט מען אים נישט דאָ אויף דער וועלט - ווי די טענה פֿון בלדד השוחי. "ליום עברות יובלו" - צום טאָג פֿון דער מיתה, און "עברות" קען מען טײַטשן מלשון עברה וזעם, אָדער צום טאָג ווען ער וועט אַריבערגיין צום עולם שכולו טוב, און דאָרט וועט ער באַקומען וואָס קומט זיך אים.
מִי־יַגִּיד עַל־פָּנָיו דַּרְכּוֹ וְהוּא־עָשָׂה מִי יְשַׁלֶּם־לוֹ׃ - ווער וועט אים אין פּנים אַרײַן זאָגן זײַן וועג, און אויף דעם וואָס ער האָט געטאָן, ווער וועט אים באַצאָלן?
ערשטנס, פּאַסט זיך אַז דער רשע זאָל באַקומען זײַן עונש אויפֿן זעלבן אָרט וווּ ער האָט געטאָן די מעשׂה רשע, ווײַל דאָרט געפֿינען זיך די עדים וואָס זענען מעיד אויף זײַן שלעכטן וועג. אָבער דאָרטן, נאָך זײַן מיתה, ווער וועט אים זאָגן אין פּנים אַרײַן זײַן וועג און ווער וועט מעיד זײַן קעגן אים? אויף דער דאָזיקער קשיא האָבן חז"ל שוין געענטפֿערט: קורות ביתו של אדם, די באַלקנס פֿונעם מענטשנס הויז, זענען מעיד אויף אים אויב ער האָט געטאָן רשעות. און צווייטנס, "והוא עשה מי ישלם לו" - עס מוז זיך געפֿינען ווער עס זאָל אים באַצאָלן, און לויט איובס מיינונג איז דאָך נישטאָ קיין גיהנום, אויב אַזוי, ווער וועט אים באַצאָלן?
וְהוּא לִקְבָרוֹת יוּבָל וְעַל־גָּדִישׁ יִשְׁקוֹד׃ - און ער וועט צו די קבֿרים געפֿירט ווערן, און אויפֿן קבֿר-הויפֿן וועט ער שטענדיק פֿאַרבלײַבן.
"והוא לקברות יובל" - און דאָרט איז נישטאָ ווער עס זאָל מעיד זײַן קעגן אים אַז ער האָט געטאָן אַ מעשׂה רשע, און דאָס איז קעגן "מי יגיד על פניו דרכו". און קעגן "מי ישלם לו" - "ועל גדיש ישקוד": ער ווערט באַהאַלטן אונטער דעם גדיש, דעם הויפֿן ערד, אין אַן אָרט וווּ די האַנט פֿונעם שופֿט דערגרייכט אים נישט, און נישט אויף אַ צײַטווײַליקן אופֿן, נאָר "ישקוד", תמידותדיק, ער גייט פֿון דאָרט נישט אַרויס. דער שופֿט קען אים כביכול נישט כאַפּן אים אַרויסצונעמען און משפּטן.
מָתְקוּ־לוֹ רִגְבֵי־נָחַל וְאַחֲרָיו כָּל־אָדָם יִמְשׁוֹךְ וּלְפָנָיו אֵין מִסְפָּר׃ - זיס זענען אים די ערד-קנוילן פֿונעם טאָל, און נאָך אים שלעפּט זיך יעדער מענטש, און פֿאַר אים איז אָן אַ צאָל.
און אויב איר וועט זאָגן אַז דער קבר אַליין איז דער אָרט פונעם משפט - "מתקו לו רגבי נחל", די ערד־קנוילן זענען אים זיס און באַקוועם, ער ליגט דאָרט מיט זיכערקייט און ער האָט נישט קיין צרה אין זיין קבר. "ואחריו כל אדם ימשוך" - דאָס איז דאָך דער סוף פֿון יעדן מענטש, "ולפניו אין מספר" - און אויך פֿאַר אים זענען געשטאָרבן מענטשן אָן אַ שיעור.
וְאֵיךְ תְּנַחֲמוּנִי הָבֶל וּתְשׁוּבֹתֵיכֶם נִשְׁאַר־מָעַל׃ - און ווי אַזוי ווילט איר מיך טרייסטן מיט הבל, ווען פֿון אייערע תשובות בלייבט נאָר מעילה און בגידה!
אייערע תשובות "נשאר מעל" - עס איז נישטאָ אין זיי קיין ענטפֿער אויף מיין קשיא, נאָר בלויז מעילה און בגידה: איר באַגייט אַ בגידה קעגן מיר און קומט זאָגן אַז איך בין אַ רשע, און איר זענט נישט געקומען מיך מנחם זיין. אַלע אייערע טענות זענען הבל, וואָרום איך האָב דאָך אויפֿגעוויזן אַז מען קען פֿון מיר נישט ברענגען קיין ראיה, ווייל רוב רשעים איז יאָ גוט פֿאַר זיי און זייערע קינדער ציען יאָ ווייטער נאָך זיי. און בנוגע דעם טויט - דער טויט נעמט אַרום יעדן מענטש צום סוף, "כל אדם ימשוך", און פֿאַר אונדז איז נישטאָ קיין שיעור צו די וואָס זענען געשטאָרבן, און אַלע וועלן צום סוף שטאַרבן. אויב אַזוי, וואו איז דער שכר ועונש? ווי מיר האָבן געזאָגט, ביי אונדז איז דאָס נישט קיין קשיא, ווייל מיר ווייסן שוין דעם תירוץ; אָבער איוב, לויט זיין באַגריף אַז עס איז נישטאָ קיין מציאות פֿון השארת הנפש, זוכט וואו מען שטעלט דעם מענטש צום דין - צי אינעווייניק אין קבר? וואו ווערט דאָס געטאָן? און וויבאַלד ער גלויבט נישט אין השארת הנפש, איז דאָס פֿאַר אים אַ קשיא וואָס האָט נישט קיין תירוץ.
אין פרק כ"א צעלייגט איוב אַלע דריי תשובות פֿון זיינע רעיו. ער בעט מען זאָל אים אויסהערן ביזן סוף, און טענה'ט אַז זיין קשיא איז קיינמאָל נישט געווען אויף זיך אַליין, נאָר אויפֿן כּלל פֿון די רשעים. ער באַשרייבט בפרטיות זייער הצלחה: אריכות ימים און גבורה, זרע און קינדער אַרום זיי, הייזער אָן קיין פחד און אָן אַ שבט אלוה, פֿרוכטבאַרע שטאַדלעך פֿי, קינדער וואָס גייען אַרויס און טאַנצן אָן קיין זאָרג, און אַ שנעלער טויט וואָס איז אַליין זייער האַרצנס וואונטש. און דאָס זענען עכטע רשעים, וואָס זאָגן צום באַשעפֿער "סור ממנו" און לייקענען אין דעם נוצן פֿון עבודה און תפילה. לויט זיין מיינונג וואָלט פּאַסיק געווען אַז די שטראָף זאָל קומען אויפֿן רשע אַליין, ביסלעכווייז, ביז ער זאָל דערקענען זיין טעות און פֿילן ווי ער טרינקט פֿון חמת שדי; בעת די שטראָף פֿון די קינדער נאָך זיין טויט איז גאָר קיין שטראָף נישט, ווייל ער פֿילט דאָס דאָך נישט. און וויבאַלד איוב לייקנט אין השארת הנפש, זעט אים אויס דער טויט וואָס שטעלט גלייך דעם צדיק מיטן רשע ווי אַ גאַנצע סתירה צום יושר, און דערפֿאַר לייגט ער אַלץ אָן אויף דער מערכת הכוכבים והמזלות, און פֿאַרענדיקט אַז די נחמות פֿון זיינע רעיו זענען הבל און זייערע תשובות זענען נישט מער ווי מעל.