פרק י"ד איז דער המשך פון איוב'ס ענטפער צו צופר הנעמתי. צופר האט אים געטרייסט מיט דעם וואס דער עיקר שכר פונעם צדיק קומט נאך דער פטירה - "וחפרת לבטח תשכב", און איוב קומט ארויס אפצוווארפן די דאזיגע נחמה מן היסוד. דער פרק איז געבויט ווי א קייט פון טענות: קודם כל איבער דער שפלות פונעם מענטש און איבער דער קורצקייט פון זיינע טעג, דערנאך איבער דעם געוואלדיגן דקדוק אין דער השגחה אויף אזא שוואכע באשעפעניש, און צום סוף - און דאס איז דער עיקר פונעם פרק - אז דער מענטש האט נישט קיין שום האפענונג נאכן טויט, נישט ווי א בוים, נישט ווי א שטיין און נישט ווי א בארג. איוב, ווי מיר וועלן זען, איז כופר אין תחיית המתים, און דערפאר זענען אלע נחמות פון צופר אין זיינע אויגן ניחומי הבל.
אָדָם יְלוּד אִשָּׁה קְצַר יָמִים וּשְׂבַע רֹגֶז׃ (א) - דער מענטש וואס איז געבוירן פון א פרוי, איז קורץ פון טעג און זאט פון אומרואיגקייט.
דער מענטש, זאגט איוב, האט צוויי חסרונות. דער ערשטער - מצד דעם עצם געבורט: ער איז א ילוד אשה, געבוירן פון א טיפה סרוחה, גענערט פון דם הנדות, ער גייט אדורך דעם מעבר השתן, א מקום פון טומאה און עקל. שוין פון זיין אנהויב איז ער דער פחות שבנבראים. און דער צווייטער - אויך זיין סוף איז נישט קיין פרייליכער: "קצר ימים ושבע רוגז". זיינע טעג זענען קורץ, און אין די דאזיגע קורצע טעג איז דער ליידן גאר גרויס - צרות, פראבלעמען, שטייערן און אפצאלן, שאדנס, צער און פלאגן. קומט אויס פון דעם אז ס'איז פאראן מער שלעכטס פארן מענטש ווי גוטס. דאס איז פונקט די טענה וואס איוב האט בפירוש געטענה'ט קעגן השי"ת אין פרק ג': די צרות זענען מער ווי די טובות, און אויב אזוי, מיט פשוט'ע ווערטער - פארוואס האסטו באשאפן דעם מענטש, כדי ער זאל ליידן? צו וואס פעלט אויס דער מענטש?
נעבן דעם פשט געפינט זיך אין דעם פסוק אויך א וואונדערליכער רמז. די פארשער האבן אויסגעפונען אז איינע פון די זאכן וואס פארקירצן די יארן פונעם מענטש אויפן שארפסטן אופן איז כעס. א כעסנ'ישער מענטש - אלע מחלות נעסטלען אין אים: בלוט-דרוק, מאגן-געשוויר, הארץ-פראבלעמען. ביי די פארשער רופט מען דאס "שפאנונגען", א מענטש וואס געפינט זיך כסדר אן קיין שלוות הנפש; בלשון חז"ל הייסט דאס א מענטש וואס כעס'ט - א מענטש וואס האט נישט קיין מנוחה און קיין רואיגקייט. און דאס איז דער טייטש "קצר ימים ושבע רוגז": ווער ס'איז זאט מיט כעס און רוגז, פארקירצט דער כעס אליין זיינע טעג.
מען האט אויסגעפונען אז די העכסטע לעבנס-ערווארטונג אין לאנד איז אין בני ברק. און אין בני ברק טוען דאך מענטשן נישט קיין ספארט - אויסער דעם וואס זיי שאקלען זיך ביים סטנדר, איז דארט נישט פאראן קיין ספארט. טא פארוואס פארלענגערט מען דארט יארן? ווייל א מענטש וואס האט בטחון און אמונה אין השי"ת, זענען זיינע יארן פיל רואיגער. ווער עס האט נישט קיין אמונה און בטחון - יעדע זאך שטעלט אים אונטער דרוק, יעדע זאך ברענגט אים אריין אין שרעק און פחדים, און עס זענען דא ממש נעבעכדיגע מענטשן: זיי האבן נישט קיין אמונה, און יעדע קלייניקייט איז ביי זיי "וואס וועט זיין און וואס גייט מען טון", און אמאל דערגרייכט דאס צו גאר שווערע מצבים. בעת ווען דער וואס איז בוטח בהשם איז רואיג און שאנן. וויפיל מאל זאגט דוד המלך "כגמול עלי אמו" - האט איר אמאל געזען א קינד אין די הענט פון זיין מאמע זארגן פאר עפעס? האט ער א משכנתא? חובות? ער זארגט זיך אפילו נישט וואס ער וועט עסן ביי דער נעקסטער סעודה; ער ווייסט אז די זעלבע מילך וואס ער האט געזויגט ביי דער פריערדיגער סעודה וועט ער זויגן אויך ביי דער קומענדיגער. אזוי איז א מענטש וואס פארלאזט זיך אויף זיין באשעפער. ווער ס'איז זיך נישט סומך - איז ער די גאנצע צייט אונטער שפאנונג, און יעדע זאך שטערט זיין מנוחה און זיין שלוות הנפש.
א קלוגער מענטש האט אמאל מגדיר געווען: כעס'ן מיינט באשטראפן זיך אליין פאר די גרייזן פון יענעם. דער וואס כעס'ט שאדט פאר זיך אליין, און ממש פיזיאלאגיש שיידט ער אויס אין זיין קערפער שלעכטע כעמיקאלן. ער רעגט זיך אויף ווייל יענער האט געטון נישט כהוגן - נו, יענער האט געמאכט א גרייז; און צוליב דעם וואס יענער האט געגרייזט שלאגסטו זיך אליין? דאס איז כעס. און פון דעם דארף דער מענטש לערנען ווי ווייט מען דארף זיך דערווייטערן פון דער מידת הכעס. און אפילו איינער וואס רעגט זיך נישט אויסערליך נאר "עסט זיך אויף" פון אינעווייניג - און זאלט איר וויסן אז דאס איז נאך ערגער. ביידע זענען שלעכט, אבער זיך אויפעסן פון אינעווייניג איז נאך מער שעדליך. איינער האט אמאל געזאגט: וואס עס הרג'עט דעם מענטש איז נישט דאס וואס ער עסט, נאר דאס וואס עסט אים. פארשטייט זיך אז מען דארף אכטונג געבן אויף געזונטן עסן, אבער פיל מער פון דעם הרג'עט דעם מענטש דאס וואס עסט אים אויף. מענטשן וואס לעבן אין שפאנונגען און אין דרוק - זענען זייערע יארן קורץ; מענטשן וואס זייער לעבן איז רואיג, על מי מנוחות, מיט בטחון בהשם און מיט שמחה מיט דעם וואס זיי פארמאגן - זענען זייערע יארן לענגער.
כְּצִיץ יָצָא וַיִּמָּל וַיִּבְרַח כַּצֵּל וְלֹא יַעֲמוֹד׃ (ב) - ווי א בליט שפראצט ער ארויס און ווערט אפגעשניטן, און ער אנטלויפט ווי א שאטן און בלייבט נישט שטיין.
אויסער דעם וואס דער מענטש איז שוואך און געפאלן אין זיין אנהויב, אין זיין סוף און אין דעם משך פון זיינע טעג, האט ער בכלל נישט קיין שטארקייט און קיין קיום - נישט מצד זיך אליין און נישט מצד זיין צייט. מצד זיך אליין: "כציץ יצא וימל". דער ציץ איז דער בליט, דער בלום, און מיר האלטן דאך יעצט אין דער צייט פון ברכת האילנות; גלייך נאכדעם וואס דער בלום שפראצט ארויס פאלט ער אפ, און עס הייבט זיך אן דער פרי. אזוי אויך דער מענטש: גלייך נאכדעם וואס ער בליט ווי א ציץ - ווערט ער אפגעשניטן און פארשניטן.
און ווער עס טראכט אריין אין דעם וועט זען אז די מציאות פונעם מענטש ווייזט פון זיך אליין אז מיר זענען נישט באשאפן געווארן צוליב דער וועלט. וויאזוי? א מענטש ווערט געבוירן און ער האט גארנישט. ביז די צוואנציג יאר קויפט ער חכמה, ער לערנט זיך אויס וויאזוי מען פירט זיך אויף אויף דער וועלט (עס זענען דא אזעלכע וואס אפילו ביי די זעכציג האבן זיי נאך גארנישט קונה געווען, אבער לאמיר רעדן לויטן סטאנדארט). נאכדעם הייבט ער אן צו שאפן נכסים, און ביז די פערציג-פופציג יאר שטעלט ער זיך אוועק אויף די פיס. אז ער איז שוין מבוסס, הייבט ער אן זיך צו מאכן א נאמען - מען קען אים שוין, ער ווערט א בעל השפעה, און ביז די זעכציג-זיבעציג יאר איז ער שוין א חשוב'ער בעל בעמיו. פיין, יעצט הייבט מען שוין אן צו לעבן! און פונקט ביי דעם שלב וואס הייבט זיך אן? די באזוכן ביים דאקטער ווערן אלץ אפטער, די ציין זענען שוין נישט וואס זיי זענען געווען, די אויגן זענען נישט וואס זיי זענען געווען, דער אפעטיט איז נישט ווי פריער, מסתמא האט ער שוין מיטגעמאכט א קאטעטעריזאציע אדער צוויי. רבונו של עולם, יעצט בין איך דאך הערשט אנגעקומען צום שפיץ - און פונקט ווען איך בין אנגעקומען צום שפיץ לאזט מען מיר אראפ דעם לופט פון די רעדער?
און וואס לערנען מיר פון דעם? אז דער שפיץ איז נישט די גשמיות. ווייל אויב דער שפיץ וואלט געווען די גשמיות, פארוואס נעמט מען דעם מענטש אוועק פונקט ביים העכסטן שטאפל - ווען ער האט שוין נישט קיין משכנתא, נישט קיין חובות, נישט קיין מחלוקת, ער איז שוין מיושב בדעתו, ער האט קונה געווען חכמה, כבוד, א נאמען, ער איז א בעל בעמיו? ווער ס'מיינט אז דער מענטש איז באשאפן געווארן פאר דער וועלט - איז דאס דאך א גרויסע אכזריות. ווי א מענטש וואס האט געארבעט זיין גאנץ לעבן צו ווערן רמטכ"ל, און אויפן ערשטן טאג פון זיין באשטימונג האט מען אים אפגעזאגט. איך האב מיין גאנץ לעבן געארבעט דערפאר, און אין דעם מאמענט וואס איך בין אנגעקומען נעמסטו עס צו? נאר על כרחך מוז מען צוקומען צום שליסל אז נישט פאר דעם ביסטו דא: נישט פאר דער דירה, נישט פאר די פארמעגנס, און נישט פארן נאמען און כבוד. דו ביסט דא כדי צוזאמצושטעלן תורה ומצוות. און ממילא פרעג נישט פארוואס מען האט דיך צוגענומען ביים שפיץ - וואס הייסט דער שפיץ? געלט? פארמעגן? אייניקלעך? דער שפיץ איז דיין רוחניות'דיגע השגה. ביסט אנגעקומען צו זיבעציג יאר - דארפסטו שוין האבן א געוואלד מיט רוחניות'דיגע השגות, און מען האט דיך צוגענומען ביים סוף פון דער עבודה און נישט ביים אנהויב, ווייל די עבודה הייבט זיך אן ווען א מענטש שטעלט זיך אויף זיין דעת, פון זיבן יאר אלט.
און דאָס איז "מצד זמנו": "ויברח כצל ולא יעמוד". דאָס לעבן גייט פֿאַרבײַ ווי אַן אַנטלאָפֿענער שאָטן וואָס שטעלט זיך נישט אָפּ אויף איין אָרט. ווער עס טראַכט זיך פֿאַנאַנדער אין דעם, וועט זען אַ געוואַלדיקע זאַך: פֿון דעם מאָמענט וואָס דער מענטש ווערט געבוירן, הייבט דער זייגער פֿונעם טויט אָן צו טיקען. אויב מען האָט אים באַשטימט אַכציק יאָר, דאַן אויפֿן טאָג וואָס ער איז געבוירן קצב'ט מען אים אַכציק יאָר ווייניקער אַ טאָג, און אויפֿן צווייטן טאָג אַכציק ווייניקער צוויי טעג. די ציילונג צוריק האָט זיך אָנגעהויבן. און דאָס קען אַרײַנברענגען אַ מענטש אין אַ גרויסער דעפּרעסיע - יעדן איינציקן מאָמענט נאָך נענטער צום קבר, נאָך אַ טאָג און נאָך אַ טאָג. אָבער אויב אַ מענטש פֿאַרשטייט אַז די דערנענטערונג צום קבר איז גופֿא די תכלית, דאָרט דאַרף איך זיך דערנענטערן צום בורא עולם, און איך דאַרף אויסנוצן יעדן מאָמענט כּדי ווען איך וועל אָנקומען אַהין זאָל דאָס זײַן אַ געהויבענע באַגעגעניש און נישט קיין באַגעגעניש פֿון השם ירחם - פֿון דעם דערמוטיקט ער זיך. אָבער ווער עס זעט די תכלית דאָ אין עולם הזה, איז קיין וואונדער נישט פֿאַרוואָס ער דאַרף פּסיכאָלאָגן און כּדורים קעגן דעפּרעסיע: איך אַרבעט און מאַך פּראָגרעס מיט דער ידיעה אַז איך לאָז אַלץ איבער דאָ און איך גיי אַוועק. אויב דער עולם הזה איז די תכלית - איז דאָס אַ גרויסע אַכזריות און אַ גרויסע דעפּרעסיע. אָבער ווען מען פֿאַרשטייט אַז די וועלט איז בלויז אַ כלי צו דערגרייכן דעם בורא עולם, אַדרבה, דער טאָג פֿונעם קבר איז "ותשחק ליום אחרון", דער מאָמענט ווען מען באַגעגנט זיך מיטן בורא עולם. און פֿאַרוואָס פֿרייט מען זיך נישט אין יום המיתה? ווײַל ווי נאָר דער מענטש שטאַרבט - איז פֿאַרפֿאַלן, "אין חשבון בשאול אשר אתה הולך שמה", מען קען מער נישט טאָן קיין מצוות, און אויף דעם טוט אונדז באַנג; ווי אויך אויפֿן צער זיך צו שיידן פֿון די קרובים. אָבער אויף דער עצם זאַך אַז ער גייט און פֿאַראייניקט זיך מיטן בורא עולם - אויף דעם איז זיכער נישטאָ וואָס צו טרויערן.
אַף עַל זֶה פָּקַחְתָּ עֵינֶךָ וְאֹתִי תָבִיא בְמִשְׁפָּט עִמָּךְ׃ (ג) - אויך אויף אַזאַ איינעם האָסטו געעפֿנט דײַן אויג, און מיך וועסטו ברענגען אין משפּט מיט דיר?
זאָגט איוב: רבונו של עולם, אויך אויפֿן מענטש וואָס איז שפל בתכלית השפלות - ילוד אשה, קצר ימים, כציץ יצא וימל - אויך אויף אים האָסטו געעפֿנט דײַן אויג משגיח צו זײַן מיט אַזאַ גוואַלדיקן דקדוק, ביז דו ברענגסט אים אין משפּט אויף יעדן איינציקן רגע וואָס ער האָט געטאָן? און ס'איז נישט גענוג אַן השגחה כּללית אויפֿן מין האנושי, און ס'איז נישט גענוג אַן השגחה פּרטית אויפֿן מענטש, נאָר אַן השגחה פּרטית אויף יעדער איינציקער פּעולה און אויף יעדער איינציקער מחשבה פֿון זײַנע מחשבות! אויף אַזאַ באַשעפֿעניש, וואָס איר גאַנצע מהות איז שוואַכקייט, אַזאַ שטרענגער דקדוק?
מִי יִתֵּן טָהוֹר מִטָּמֵא לֹא אֶחָד׃ (ד) - ווער קען געבן אַ ריינעם פֿון אַן אומרינעם? נישט קיין איינציקער!
אויב אַזוי, זאָגט איוב, וואָלט ראוי געווען דו זאָלסט מוותר זײַן דעם מענטש אַ ביסל. וואָרום "מי יתן טהור מטמא לא אחד" - ווי קען עס זײַן אַז דער טהור וואָס קומט אַרויס פֿונעם טמא זאָל נישט זײַן פֿאַראייניקט מיטן טמא פֿון וועלכן ער איז אַרויסגעקומען? תּמיד איז דער צווײַג ענלעך צו זײַן שורש. ס'קען נישט זײַן אַז אַ צווײַג פֿון אַן אייכנבוים זאָל זײַן פֿאַרבונדן צום שורש פֿון אַ ציפּרעס; אַ ציפּרעס גיט אַרויס צווײַגן פֿון אַ ציפּרעס, און דער צווײַג איז פֿאַרבונדן מיט זײַן שורש. און דער מענטש איז דאָך געבוירן פֿון אַ טמא - פֿון זרע און פֿון דם הנדה, אַ זאַך וואָס איז טמא. ווי קען ער איבערקערן זײַן טבֿע און זײַן קדוש ומרומם? דער טהור און דער טמא זענען דאָך איין זאַך. און ממילא ווער עס קומט פֿון אַ טמא - טמא איז ער. און דאָס איז וואָס חז"ל זאָגן: היוצא מן הטמא טמא. מילך פֿון אַ קעמל - וואָס איז איר דין? אין דער תּורה שטייט נישט "חלב גמל"; ס'שטייט אַז דער קעמל טאָר מען נישט עסן, און היוצא מן הטמא טמא, ממילא אויך זײַן מילך. ס'איז דאָ אַ יוצא דופן ווי אַ בינע, אָבער דאָרט גייט דער האָניק נישט אַרויס פֿון איר גוף און איז נישט קיין חלק פֿון איר. אויב אַזוי, טענה'ט איוב, בעל כורחך איז דער מענטש אַליין טמא, ווײַל דאָס איז זײַן מקור - און וואָס איז די דאָזיקע אומענדלעכע תּביעה קעגן אים? וואָס איז דער גרויסער דקדוק הדין, די השגחה אויף יעדן רגע און דער דקדוק אויף יעדן איינציקן פּרט, אויב זײַן גאַנצער מקור איז אַ טמא וואָס איז אַרויסגעקומען פֿון אַ טמא?
און חז"ל האָבן געדרש'נט דעם פּסוק אויף אַ גאָר אַנדער אופֿן: "מי יתן טהור מטמא לא אחד" - צי קען דען זײַן אַז עס זאָל אַרויסקומען אַזאַ טהור'ער מענטש ווי אברהם אבינו, אַ קודש קדשים, אַ מרכבה לשכינה, פֿון אַזאַ טמא, משוקץ און מתועב ווי תרח? און נישט נאָר דאָס וואָס ער איז אַרויסגעקומען פֿון אַ טמא, נאָר ער איז געבוירן געוואָרן ווען תרח איז געקומען אויף אמתלאי בת כרנבו בעת זי איז געווען אַ נדה, רחמנא ליצלן - און פֿון דעם איז געבוירן געוואָרן אברהם. ווער קען אַרויסברענגען אַזאַ טהור און קדוש פֿון אַזאַ טומאה'דיקן אָרט? "לא אחד" - בלויז איינער, נאָר דער הקדוש ברוך הוא, בלויז דער יחידו של עולם איז צו דעם מסוגל. און פֿאַרוואָס טאַקע אַזוי? מיר האָבן שוין פֿריִער מסביר געווען פֿאַרוואָס הקדוש ברוך הוא האָט אַרויסגענומען דווקא די הייליקסטע און ריינסטע זאַכן פֿון די מערסט טמא'נע און שפֿל'דיקע ערטער.
אִם חֲרוּצִים יָמָיו מִסְפַּר חֳדָשָׁיו אִתָּךְ חֻקָּו עָשִׂיתָ וְלֹא יַעֲבֹר׃ (ה) - אויב זײַנע טעג זענען באַשטימט, די צאָל פֿון זײַנע חדשים זענען בײַ דיר, זײַנע גרענעצן האָסטו געמאַכט און ער קען נישט איבערטרעטן.
"חרוצים" מיינט קצובים - ס'איז נחרץ און באַשטימט געוואָרן מיט אַ גזירת עליון. מען האָט אים געקצבת וויפֿל טעג ער זאָל לעבן, מען האָט אים באַשטימט ווי אַזוי ער זאָל לעבן, און מען האָט בײַ אים פֿאָראויס באַשלאָסן פּינקטלעך וואָס פֿאַר מעשים ער זאָל טאָן, מצוות צי עבירות - דאָס לויט איובס תּפֿיסה אַז ס'איז נישטאָ קיין בחירה חופשית. און נישט נאָר זײַנע טעג, נאָר "מספר חדשיו אתך", אַלץ איז לויט דער גזירה, סײַ אין דער כּמות פֿונעם לעבן און סײַ אין דער איכות דערפֿון, וואָס עס וועט איבערגיין אויף אים אין זײַנע טעג. און אויב אַזוי "חקו עשית ולא יעבור" - דו האָסט געשטעלט חוקים און סדרים אויף אַלע זײַנע פּעולות, און ער קען נישט טאָן אַנדערש און קען נישט איבערטרעטן וואָס דו האָסט פֿאַרגזירט. קומט דאָך אויס אַז דער מענטש האָט נישט קיין בחירה חופשית, און אויב אַזוי ווי פֿאָדערסטו פֿון אים אַ דין וחשבון און תּובֿע'סט אים כאילו ער האָט געטאָן זײַנע מעשים מיט אַ בחירה? דאָס איז אַ טענה וואָס גייט דורך ווי אַ שנור אין איובס ווערטער, ווידער און ווידער אין פֿאַרשידענע אופֿנים: מײַנע מעשים זענען געווען מוכרח, און ס'איז נישטאָ קיין אָרט מיך צו תּובֿע זײַן.
שְׁעֵה מֵעָלָיו וְיֶחְדָּל עַד יִרְצֶה כְּשָׂכִיר יוֹמוֹ׃ (ו) - ווענד אָפּ דײַן בליק פֿון אים און לאָז אים אָפּ, ביז ער וועט אָפּדינען זײַן טאָג ווי אַ שכיר.
און אויב אַזוי, איז דאָך פּאַסיק, רבונו של עולם, אַז "תְּשַׁע מֵעָלָיו" - זאָלסט זיך אָפּקערן פֿון אים, אַזוי ווי מיר האָבן פֿריִער געזען "וַתָּשֶׂם בַּסַּד רַגְלַי": נעם אַראָפּ דעם קלאָץ פֿון מיינע פֿיס. דו צווינגסט מיך אין מיינע מעשים - נעם אַראָפּ דעם דאָזיקן צוואַנג, צװינג נישט מיינע מעשים. "עַד יִרְצֶה כְּשָׂכִיר יוֹמוֹ" - ביז אַלץ וואָס ער טוט זאָל ער טאָן ווי אַ שׂכיר. פֿאַרוואָס אַרבעט אַ שׂכיר? צוליב זײַן שכירות. אויב דו נעמסט אַראָפּ פֿון מיר דײַן האַנט און וועסט מיך נישט צווינגען אין מיינע מעשים, וועל איך טאָן אַלע מיינע מעשים פֿון אַ פֿרײַער בחירה, כּדי צו באַקומען שׂכר פֿונעם אויבערשטן. אָבער כּל-זמן דו קערסט זיך נישט אָפּ פֿון מיר, נאָר דו גייסט ווײַטער אָן און צווינגסט מיך - בין איך דאָך נישט ווי אַ שׂכיר נאָר ווי אַן אנוס, ווי אַן עבֿד וואָס טוט גאָרנישט לויט זײַן אייגענעם רצון נאָר לויטן רצון פֿון זײַן אדון, און איך האָב קיין בחירה נישט.
כִּי יֵשׁ לָעֵץ תִּקְוָה אִם יִכָּרֵת וְעוֹד יַחֲלִיף וְיֹנַקְתּוֹ לֹא תֶחְדָּל׃ (ז) - װאָרום פֿאַר אַ בוים איז פֿאַראַן אַ האָפֿענונג, אויב ער װערט אָפּגעהאַקט, אַז ער װעט זיך ווידער באַנײַען, און זײַן צווײַגל װעט נישט אויפֿהערן.
דאָ ווענדט זיך איוב צו דער טענה פֿון צופֿר, אַז דער עיקר שׂכר פֿון צדיקים איז נאָך דער פּטירה. צי איז דען דאָ אַ מציאות אַז אַ מענטש זאָל לעבן נאָכדעם וואָס ער איז נפֿטר געוואָרן? אַזאַ האָפֿענונג איז פֿאַראַן פֿאַר אַ בוים, אָבער נישט פֿאַר אַ מענטש. פֿאַר אַ בוים איז פֿאַראַן אַ האָפֿענונג אויף צוויי אופֿנים. דער ערשטער אופֿן: מען האָט אים אָפּגעהאַקט בעת ער איז נאָך געווען פֿריש און זאַפֿטיק, אָדער מען האָט אים אויסגעוואָרצלט מיט די וואָרצלען - איז פֿאַראַן אַ האָפֿענונג אַז אויב מען פֿלאַנצט אים אין אַן אַנדער אָרט, וועט ער ווידער וואַקסן. "וְעוֹד יַחֲלִיף" - ער וועט זיך באַנײַען און ווידער אויסוואַקסן, "וְיֹנַקְתּוֹ לֹא תֶחְדָּל" - זײַן יניקה הערט נישט אויף, ווײַל די וואָרצלען זענען געזונט און עקזיסטירן נאָך.
אִם יַזְקִין בָּאָרֶץ שָׁרְשׁוֹ וּבֶעָפָר יָמוּת גִּזְעוֹ׃ (ח) מֵרֵיחַ מַיִם יַפְרִחַ וְעָשָׂה קָצִיר כְּמוֹ נָטַע׃ (ט) - אויב זײַן װאָרצל װעט פֿאַרעלטערט װערן אין דער ערד, און אין שטויב װעט שטאַרבן זײַן שטאַם; פֿונעם ריח פֿון װאַסער װעט ער בליִען, און װעט מאַכן צװײַגן װי אַ נײַער פֿלאַנץ.
דער צווייטער אופֿן: מען האָט דעם בוים נישט אָפּגעהאַקט, נאָר זײַן כּוח און זײַן יניקה האָבן זיך אָפּגעשטעלט צוליב עלטער - "אִם יַזְקִין בָּאָרֶץ שָׁרְשׁוֹ", דער כּוח פֿון יניקה איז שוואַך געוואָרן, און ממילא איז דער שטאַם העכערן וואָרצל אינגאַנצן געשטאָרבן, "וּבֶעָפָר יָמוּת גִּזְעוֹ". לכאורה פֿון זיך אַליין האָט ער שוין קיין חיות נישט, און פֿונדעסטוועגן איז נאָך פֿאַראַן אַן אופֿן פֿאַר אים צו לעבן: "מֵרֵיחַ מַיִם יַפְרִחַ" - אויב מען באַגיסט אים, און אַפֿילו נישט פֿיל, נאָר מען גיט אים כּביכול בלויז צו שמעקן וואַסער, וועט ער ווידער אויפֿבליִען. "וְעָשָׂה קָצִיר כְּמוֹ נָטַע" - ער וועט האָבן וואָרצלען, צווײַגן און פֿילע צווייגן ווי מען וואָלט אים פֿונסנײַ געפֿלאַנצט. זאָגט איוב: בײַ אַ בוים בין איך מסכּים; אַ בוים וואָס איז אָפּגעהאַקט געוואָרן, וואָס איז אָפּגעשניטן געוואָרן, וואָס איז אויסגעטריקנט געוואָרן - איז אין אים נאָך פֿאַראַן אַ חיות, און ער קען ווידער לעבן.
וְגֶבֶר יָמוּת וַיֶּחֱלָשׁ וַיִּגְוַע אָדָם וְאַיּוֹ׃ (י) - אָבער אַ מאַן שטאַרבט און ווערט אָפּגעשוואַכט, און דער מענטש קומט אום, און וווּ איז ער?
אָבער בײַם מענטש איז נישטאָ קיין האָפֿענונג אין די דאָזיקע צוויי אופֿנים. אינעם ערשטן אופֿן: אויב דער מענטש ווערט אָפּגעשניטן בעת ער איז נאָך אַ "גֶבֶר", אין זײַנע יונגע יאָרן, נישט פֿון עלטער נאָר אין מיטן זײַן כּוח און שטאַרקייט - איז ער נישט גלײַך צו אַ בוים וואָס ווערט אָפּגעהאַקט און קומט נישט צו קיין טויט נאָר ער באַנײַט זיך; נאָר "וְגֶבֶר יָמוּת וַיֶּחֱלָשׁ", דער טויט שוואַכט אים אָפּ אויף אַן אופֿן אַז ס'איז נישט פֿאַראַן קיין שום מעגלעכקייט אים פֿונסנײַ צו באַנײַען. און אויך אינעם צווייטן אופֿן, ווען מען פֿאַרגליַיכט אים צום בוים וואָס גייט אויס פֿון עלטער - "וַיִּגְוַע אָדָם וְאַיּוֹ": אויך ווען ער גייט אויס פֿון דער שוואַכקייט פֿון דער עלטער, "וְאַיּוֹ", ער איז פֿאַרשוווּנדן, און עס איז נישטאָ קיין שום וועג ער זאָל צוריקקומען און זיך באַנײַען.
אָזְלוּ מַיִם מִנִּי יָם וְנָהָר יֶחֱרַב וְיָבֵשׁ׃ (יא) וְאִישׁ שָׁכַב וְלֹא יָקוּם עַד בִּלְתִּי שָׁמַיִם לֹא יָקִיצוּ וְלֹא יֵעֹרוּ מִשְּׁנָתָם׃ (יב) - עס גייען אויס וואַסערן פֿונעם ים, און דער טײַך ווערט חרובֿ און טריקנט אויס; און אַ מענטש לייגט זיך און וועט נישט אויפֿשטיין, ביז די הימלען וועלן נישט זײַן וועלן זיי זיך נישט אויפֿוועקן, און נישט אויפֿגעוועקט ווערן פֿון זייער שלאָף.
און דאָס וואָס העלפֿט פֿאַר אַ בוים העלפֿט נישט פֿאַר אַ מענטש. בײַם בוים האָבן מיר געזאָגט "מֵרֵיחַ מַיִם יַפְרִחַ וְעָשָׂה קָצִיר כְּמוֹ נָטַע", גלײַך ווי ער וואָלט פֿונסנײַ געפֿלאַנצט געוואָרן; אָבער בײַם מענטש - אַפֿילו אויב עס זאָלן אויסגיין אַלע וואַסערן פֿונעם ים, און אַפֿילו אויב עס זאָלן חרובֿ ווערן און אויסגעטריקנט ווערן אַלע טײַכן און מען וועט ברענגען אַלע זייערע וואַסערן אויסצוגיסן אויפֿן טויטן מענטש, אפֿשר וועט ער אַרויסקומען ריינער, אָבער לעבעדיק? ניין. דאָס איז דער משל: פֿונעם שמעק פֿון וואַסער וועט אויפֿבליִען אַן אָפּגעשוואַכטער בוים, בעת אַלע וואַסערן פֿון דער וועלט וועלן נישט לעבעדיק מאַכן אַן אָפּגעשוואַכטן מענטש. און דאָס איז וואָס ער זאָגט: "וְאִישׁ שָׁכַב וְלֹא יָקוּם". דער מענטש איז נישט קיין עץ השׂדה; וויבאַלד דער מענטש האָט זיך געלייגט - איז זײַן טויט אַ גאַנצער סוף צו זײַן פֿריִערדיקן מצבֿ, און ער וועט נישט אויפֿשטיין דורך וואַסער. "עַד בִּלְתִּי שָׁמַיִם לֹא יָקִיצוּ" - דער הקדוש ברוך הוא האָט באַשאַפֿן אויף דער וועלט אונטערן הימל אַ טבֿע אַז דער גוף פֿונעם טויטן זאָל מער נישט לעבן; און כּל-זמן דער טבֿע וועט זיך נישט ענדערן, כּל-זמן דער אויבערשטער וועט נישט באַשאַפֿן נײַע און אַנדערע הימלען, איז נישט מעגלעך אַז די מענטשן זאָלן זיך אויפֿוועקן פֿון זייער שלאָף - דאָס הייסט, פֿון זייער געלעגער.
מִי יִתֵּן בִּשְׁאוֹל תַּצְפִּנֵנִי תַּסְתִּירֵנִי עַד שׁוּב אַפֶּךָ תָּשִׁית לִי חֹק וְתִזְכְּרֵנִי׃ (יג) - ווער וואָלט געגעבן אַז אין קבֿר זאָלסטו מיך באַהאַלטן, מיך פֿאַרהוילן ביז דײַן צאָרן וועט זיך אָפּקערן, באַשטימען פֿאַר מיר אַ צײַט און מיך געדענקען.
דו, צופר, זאגסט מיר "וחפרת לבטח תשכב" און "ומצהרים יקום חלד" - דו וועסט נסתלק ווערן פון דער וועלט און נאכדעם וועט זיין דאס גאנצע גוטס, דו וועסט צוריקקומען און לעבן נייע לעבנס. זאגט איוב: איך האב נישט קיין האפענונג דערויף, איך גיי נישט אזוי הויך, איך האב נישט קיין הויכע תקוות אז נאך מיין מיתה וועל איך אויפשטיין און לעבן א גוט און גליקלעך לעבן. הלוואי שבשאול תצפינני ותסתירני עד שוב אפך - הלוואי זאל איך דארט האבן בלויז אן אפשטעל, בלויז א שוץ פון אלעס וואס איך לייד היינט. דו רעדסט מיט מיר וועגן גוטע זאכן און וועגן דערהויבענע השפעות, און איך דארף דאס אלעס נישט; עס וואלט מיר גענוג געווען אויב מען וואלט מיר צוגעזאגט אז אין שאול וועל איך האבן אן אפרו פון מיינע יסורים. "תשית לי חק ותזכרני" - אז דו זאלסט מיר שטעלן א חוק און א גרענעץ וויפיל יאר איך וועל ליגן אין שאול, און נאכדעם זאלסטו געדענקען מיר ארויסנעמען פון קבר און מיר אויפלעבן. דאס וואלט מיר געווען גענוג. אבער, זאגט איוב, אפילו די זאך איז נישט מעגלעך.
אִם יָמוּת גֶּבֶר הֲיִחְיֶה כָּל יְמֵי צְבָאִי אֲיַחֵל עַד בּוֹא חֲלִיפָתִי׃ (יד) תִּקְרָא וְאָנֹכִי אֶעֱנֶךָּ לְמַעֲשֵׂה יָדֶיךָ תִכְסֹף׃ (טו) - אויב א מענטש וועט שטארבן, צי וועט ער דען ווידער לעבן? אלע טעג פון מיין שווערן לעבן האף איך ביז עס וועט קומען מיין בייט (מיין אויפבלי); דו וועסט רופן און איך וועל דיר ענטפערן, צום ווערק פון דיינע הענט וועסטו בענקען.
איז דען מעגלעך אז א מענטש וואס איז געשטארבן זאל צוריקקומען לעבן, ווי דיין טענה איז, צופר? און אויב נישט - וויאזוי זאגסטו מיר אז "כל ימי צבאי", אלע טעג פון מיין לעבן, זאל איך האפן ביז עס וועט קומען מיין אויפטויש, אז איך זאל האפן מיין גאנץ לעבן אויף א לעבן נאכן טויט, אז עס וועט קומען אן אנדער לעבן אנשטאט די דאזיקע ביטערע לעבן? און נאך האסטו מיר געזאגט "תקרא ואנכי אענך, למעשה ידיך תכסף" - אז כאטש דא שריי איך ווי א קול קורא במדבר, דארט, אין דעם נייעם לעבן, וועט מיר דער הקדוש ברוך הוא ענטפערן און מיר געבן גוטס אנשטאט מיינע יסורים. קען דען אזא זאך אויפגיין אויפן שכל? היינט האסטו דאך מואס געווען אין דעם מעשה ידיך, און דערפאר טוסטו מיר מייסר זיין און איך לייד אזא גרויסע הארבקייט; און פלוצים, נאך אלע יסורים, זאלסטו בענקען נאך דיינע הענט-ווערק? וועסטו בענקען צו מיר און מיר וועלן און מיר ענטפערן ווען איך וועל זיך ווענדן צו דיר? וויאזוי דען?
כִּי עַתָּה צְעָדַי תִּסְפּוֹר לֹא תִשְׁמֹר עַל חַטָּאתִי׃ (טז) חָתֻם בִּצְרוֹר פִּשְׁעִי וַתִּטְפֹּל עַל עֲוֹנִי׃ (יז) - ווארעם איצט ציילסטו מיינע טריט, דו ווארטסט נישט אפ אויף מיין זינד; פארזיגלט אין א בינטל איז מיין זינד, און דו שמירסט צו קלוי אויף מיין עוון.
דער שכל זאגט פארקערט. ווען איך זע איינעם וואס פיינט אזוי שטארק זיין חבר, לייגט זיך עס נישט אויפן שכל אז מארגן וועט ער אים ממש ליב האבן. און אזוי אויך: "עתה צעדי תספור" - איצט לאקערסטו אויף מיינע טריט און זוכסט מיר אומזיסט אראפצווארפן, און "לא תשמור על חטאתי" - "תשמור" איז א לשון פון ווארטן, אזוי ווי "ואביו שמר את הדבר": דו ווארטסט גארנישט אפ, נאר ביסט מיר מייסר נאך איידער איך האב געזינדיגט, ווי א מענטש וואס לאקערט אויף זיין חבר און ווארט אויף א קליינעם פאל כדי זיך צו ווארפן אויף אים און געפינען זיין חסרון, א שטייגער ווי "ווארט מיר אפ אין ווינקל". אויב אזוי, ווי קען איך האפן אז נאך דער מיתה וועסטו פלוצים זיין מיין אוהב און בענקען נאך דיינע הענט-ווערק, און ווען איך וועל רופן וועסטו מיר ענטפערן?
און נאך: "חתום בצרור פשעי" - אז דו זאלסט נעמען מיין זינד און עס פארזיגלען אין א בינטל כדי עס זאל זיך נישט עפענען, "ותטפול על עוני" - אז דו זאלסט נעמען מיין עוון און לייגן אויף דעם ליים עס צו פארדעקן. לייגט זיך דען אויפן שכל אז היינט ציילסטו מיינע טריט און ווארטסט נישט אפ אויף מיין זינד און באשטראפסט מיר נאך איידער איך האב געזינדיגט, און מארגן וועסטו אלע מיינע זינד פארזיגלען אין א בינטל און זיין מיין אוהב, און מיינע עוונות וועסטו צוטינען און פארדעקן און נישט אויפדעקן? קען אזא מהפך גאר אויפגיין אויפן שכל?
וְאוּלָם הַר נוֹפֵל יִבּוֹל וְצוּר יֶעְתַּק מִמְּקֹמוֹ׃ (יח) - אבער א בארג וואס פאלט ווערט איינגעוועלקט, און א פעלדז ריקט זיך פון זיין ארט.
דער אמת איז אז אין דער גאנצער נאטור-מציאות איז נישט מעגלעך אז א זאך זאל פארלוירן גיין אינגאנצן פון דער מציאות. אפילו ווען דו זעסט אז א זאך איז געווארן געשעדיגט אדער געפאלן, זאלסטו וויסן אז זי קומט צוריק און שטעלט זיך אויף פון ניי. "הר נופל יבול" - דער בארג פאלט אראפ און ביי זיין פאלן איז ער ווי פארדארט, אבער מיט דעם אלעם וואקסט ער ווידער אויף; א פארדארטקייט וואס נאך איר קומט א וואוקס. "וצור יעתק ממקומו" - און אפילו דער שטיין וואס פאלט, ווערט בלויז אוועקגערוקט פון זיין פלאץ, ער גייט אריבער פון איין ארט צום צווייטן, אבער ער ווערט נישט פארוואנדלט אין תוהו; ער בלייבט עקזיסטירן, ער גייט אריבער פון איין צושטאנד צום צווייטן, ער ענדערט זיין ארט און בלייבט א פעלדז. און אזוי אויך לגבי די בערג, ערקלערט דער מלבי"ם אז די פארשער האלטן אז די בערג טוען כביכול וואקסן - וואס מען רופט היינט געאלאגישע ענדערונגען, ערד-באוועגונגען און שיכטן, און עס זענען דא פעלער וואס די בערג רוקן זיך ביסלעכווייז.
אֲבָנִים שָׁחֲקוּ מַיִם תִּשְׁטֹף סְפִיחֶיהָ עֲפַר אָרֶץ וְתִקְוַת אֱנוֹשׁ הֶאֱבַדְתָּ׃ (יט) - שטיינער האבן וואסערן צעריבן, דער שטראם שווענקט אוועק די פליסונגען פון ערד-שטויב, און די האפענונג פונעם מענטש האסטו אונטערגעבראכט.
אויך די שטיינער וואס דאס וואסער האט צעריבן ביז זיי זענען געווארן פיינער שטויב גייען נישט פארלוירן. פון וואנעט זענען די שטיינער געווארן? זיי זענען א ספיח פון דער ערד - א טייל פון דער ערד וואס איז פארגליווערט געווארן און איז געווארן א שטיין; און ווען עס קומט דאס וואסער און שווענקט און צעלאזט עס, ווערט עס צוריק עפר. דאס איז איוב'ס טענה: אלע באשעפענישן אין דער נאטור גייען אריבער פון איין מצב צום צווייטן און ווערן נישט אינגאנצן בטל. "ותקות אנוש האבדת" - נאר די האפענונג פונעם מענטש האסטו אינגאנצן פארלארן געמאכט. די דוממים גייען אריבער פון מצב צו מצב און האבן אן התחדשות, ווי א בוים און ווי שטיינער, און דער מענטש אליין ווערט אפגענוצט און שטארבט און האט נישט קיין אויפקום.
תִּתְקְפֵהוּ לָנֶצַח וַיַּהֲלֹךְ מְשַׁנֶּה פָנָיו וַתְּשַׁלְּחֵהוּ׃ (כ) - דו גיסט אים תוקף און כוח ווי אויף אייביק און ער גייט, ענדערסט זיין געשטאלט פון פנים און שיקסט אים אפ.
דא קערט זיך איוב צוריק צו רעדן וועגן יענער האפענונג פונעם מענטש. "תתקפהו לנצח" - מלשון תוקף און שטארקייט: ווען דער מענטש איז יונג, וואס שטיפט אים פאראויס? די האפענונג. מיט א מער היינטיגן אויסדרוק - די אמביציע. און פון וואנעט נעמט זיך די אמביציע? פון די פלענער וואס ער האדעוועט און פון דער האפענונג אין זיין הארץ: איך וועל עפענען א געשעפט, איך וועל עס פארגרעסערן, מיר וועלן מאכן צווייגן, זיך פארשפרייטן קיין אויסלאנד. דער מענטש האט פיל רעיונות, און דאס איז וואס גיט אים חיות - די האפענונג און דער קוק אויף פאראויס. קוקט אויף א יונגן בחור וואס האט געענדיגט דאס מיליטער: וויפיל רעיונות דרייען זיך אים אין קאפ, וויפיל געשעפטן האט ער שוין געעפנט און פארמאכט אין זיין דמיון. ברוך השם אז ער איז נישט געגאנגען, ווייל אז נישט ווער ווייסט פון וואסארא שאדן ער איז געראטעוועט געווארן; דערווייל איז עס נאר אין דמיון. די דאזיקע האפענונג גיט אים כוח און ווייזט אים וויפיל הצלחה ער וועט האבן, כאילו ער וועט זיין תקיף לנצח: דו וועסט אויפשטעלן אן אימפעריע, דו וועסט זיין א ריז. "ויהלוך" - אויף דעם גייט ער, אין די וועגן פון האפענונג, מיט א שטרעבונג צו גליק און הצלחה.
"משנה פניו ותשלחהו" - אבער ווען זיין געשטאלט הייבט אן צו ענדערן, ווען די קנייטשן הויבן זיך אן און די האר טוישט איר קאליר, פלוצלונג ווערט אים קלאר אז די זאך איז גארנישט ווי ער האט געמיינט: די וועלט ווארט נישט אויף דיר, דו גייסט עס נישט אייננעמען אין א שטורעם, און היט זיך בעסער אז זי זאל דיך נישט אייננעמען. ערווארט נישט צו דערגרייכן צו הויך, היט אויף דעם וואס איז דא. און פלוצלונג זעט ער ווי אלע האפענונגען, אמביציעס און פלענער זענען צוגאנגען ווי רויך. די זעלבע האפענונג וואס האט אין אים געבוירן אין זיינע יונגע יארן אמביציע און מחשבות און לופט-שלאסן - האט זיך אנגעקלאפט אינעם הארטן פעלדז פון דער מציאות, און ער פארשטייט אז דער מצב איז אינגאנצן נישט אזוי ווי ער האט געקלערט.
יִכְבְּדוּ בָנָיו וְלֹא יֵדָע וְיִצְעֲרוּ וְלֹא יָבִין לָמוֹ׃ (כא) אַךְ בְּשָׂרוֹ עָלָיו יִכְאָב וְנַפְשׁוֹ עָלָיו תֶּאֱבָל׃ (כב) - צי זיינע קינדער וועלן האבן כבוד ווייסט ער נישט, און צי זיי וועלן פארמינערט ווערן קלערט ער נישט וועגן זיי. נאר זיין אייגן פלייש טוט אים וויי, און זיין נפש טרויערט איבער זיך אליין.
און אויך אויף דער הצלחה פון זיינע קינדער נאך זיין פטירה האט ער גארנישט וואס צו האפן. "יכבדו בניו ולא ידע" - די מתים ווייסן גארנישט, און אויב זיינע קינדער וועלן האבן כבוד און גליק, איז זיין אייגענע מעשה שוין פארענדיקט. "ויצערו ולא יבין למו" - און אויב עס וועט זיי גיין פארקערט ווי כבוד, מיט צער און שאדן, וועט ער דאס אויך נישט פארשטיין; דארט אין קבר איז ער שוין נישט אינפארמירט און ווייסט נישט וואס עס טוט זיך מיט זיי. "אך בשרו עליו יכאב" - דאס וואס זיין פלייש וועט אים וויי טאן אין קבר איז נישט צוליב זיינע קינדער נאר אויף זיך אליין, "ונפשו עליו תאבל" - איבער זיין אייגענעם מצב וועט זיין נפש טרויערן, און נישט איבער זיינע קינדער, ווייל ער ווייסט דאך נישט וואס טוט זיך מיט זיי.
מיט פשוטע ווערטער זאגט איוב: די פטירה איז דער סוף. דערצייל מיר נישט קיין מעשיות וועגן לעבן נאכן טויט. איוב לייקנט אין תחיית המתים און גלויבט נישט דערין, און ממילא ווען צופר קומט און טרייסט אים מיט נחומי הבל - זארג נישט, עס וועלן נאך קומען בעסערע טעג ווי די, דו וועסט נאך צוריקקומען צום לעבן - ענטפערט אים איוב: אינגאנצן נישט ריכטיג, און דיינע ווערטער זענען קעגן דעם שכל.
דער קאפיטל הייבט אן מיט דער שפלות פונעם מענטש - ילוד אשה, קצר ימים ושבע רוגז, כציץ יצא וימל און כצל בורח - און פון דעם טענה'ט איוב קעגן דעם שטרענגן דקדוק ההשגחה: מי יתן טהור מטמא, און אויב אלע זיינע מעשים זענען באשטימט און אפגעמאסטן פון פאראויס, איז נישטא קיין פלאץ אים צו פאדערן; קער אפ פון אים דעם בליק און לאז אים טאן זיינע מעשים ווי א שכיר, מתוך בחירה און צוליב שכר. אין זיין צווייטן חלק איז דער קאפיטל א סיסטעמאטישע אפווארפונג פון צופר'ס טרייסט: פאר א בוים איז דא א האפענונג, צי ער ווערט אפגעשניטן צי ער ווערט אלט, און פון א שמעק פון וואסער בליט ער אויף; פאר א בארג, פאר א פעלדז און פארן אויסגעשליפענעם שטיין איז דא אן איבערגאנג פון איין מצב צום צווייטן; און בלויז די האפענונג פונעם מענטש איז פארלוירן - איש שכב ולא יקום. איוב ענדיקט אז ער ווייסט אפילו נישט וואס עס טוט זיך מיט זיינע קינדער, און זיין פלייש און נפש טוען אים וויי נאר אויף זיך אליין. און דוקא פון די זעלבע פסוקים האבן מיר געלערנט די אנדערע זייט: אז דער כעס פארקירצט די טעג און דער בטחון פארלענגערט זיי, און דאס וואס דער מענטש ווערט צוגענומען דווקא ביים שפיץ פון זיין כוח און פארמעגן באווייזט פון זיך אליין אז נישט די גשמיות איז די שפיץ - נאר די רוחניות'דיגע השגה, און אז די נאענטקייט צום קבר איז אליין די נאענטקייט צום בורא עולם.