פתיחה: א נייע טענה אין איוב'ס מויל
אין קאפיטל י' הייבט איוב אן מיט א גאנץ נייער טענה. ביז איצט האט ער זיך געמוטשעט מיט שאלות פון השגחה און יסורים, און דא רירט ער אן די גאר יסודות'דיגע שאלה: אויב דער קדוש ברוך הוא ווייסט פאראויס אלץ וואס גייט זיין - וואו איז דעם מענטשנ'ס בחירה חפשית? און אויב די בחירה איז פון אים צוגענומען געווארן דורך דעם עצם ידיעה פונעם בורא, וואס קען מען האבן פאדערונגען צו אים און אויף וואס ווערט ער באשטראפט. ארום דער דאזיגער טענה איז אויסגעשטעלט דער גאנצער קאפיטל, און דאס איז איוב'ס באקאנטע און בארימטע קשיא. מיר גייען דא נישט אריין אין די תירוצים - מיר וועלן נאך רעדן שפעטער איבער דעם וואס עס איז דא צו ענטפערן קעגן דער קשיא - נאר אין מברר זיין די רייד פון איוב אליין.
אעזבה עלי שיחי - רעדן פון גרויס ביטערניש
נָקְטָה נַפְשִׁי בְּחַיָּי אֶעֶזְבָה עָלַי שִׂיחִי אֲדַבְּרָה בְּמַר נַפְשִׁי׃ - מיין נפש עקלט זיך מיט מיין לעבן, איך וועל לאזן פריי מיין קלאג אויף מיר, איך וועל רעדן אין דער ביטערקייט פון מיין נפש.
איוב זאגט: מיין נפש שלאגט זיך מיט מיין לעבן. דאס לעבן וויל כביכול לעבן, און די נפש עקלט זיך שוין דערמיט, ביז דאס לעבן איז געווארן ווי א שונא פאר מיין נפש. צוליב דעם - "אעזבה עלי שיחי": איך האב געטראכט נישט צו רעדן, איך האב געטראכט צו לייגן א צוים אויף מיין מויל, אבער איך לאז אפ די דאזיגע מחשבה, און איך וועל רעדן מיט מיין ביטערן נפש און זאגן אלעס וואס איך האב צו זאגן.
אל תרשיעני - די ידיעה פונעם בורא און די בחירה
אֹמַר אֶל־אֱלוֹהַּ אַל־תַּרְשִׁיעֵנִי הוֹדִיעֵנִי עַל מַה־תְּרִיבֵנִי׃ - איך וועל זאגן צום אויבערשטן: פארמשפט מיך נישט אלס רשע, לאז מיך וויסן איבער וואס דו קריגסט זיך מיט מיר.
דא הייבט איוב אן זיין נייע טענה. דער קדוש ברוך הוא איז דאך די גרעסטע שלמות, און צוליב דער דאזיגער שלמות קען דאך נישט זיין אז ער זאל נישט וויסן אלץ וואס קומט פאר אויף דער וועלט און אלץ וואס גייט פארקומען אין איר. מען קען אים חלילה נישט צושריבן קיין נארישקייט אדער א מאנגל אין חכמה, און מען קען אים נישט צושריבן קיין שינוי אין דער ידיעה - אז פלוצלונג זאל זיך באנייען ביי אים א זאך און ער זאל זאגן כביכול "דאס האב איך נישט געוואוסט". ווייל אויב ער ווייסט עפעס נישט, איז דאס דאך א חסרון אין דער שלמות, און זיין שלמות איז דאך פאלקאם. און אויב אזוי, האט ער אלעס געוואוסט פון פאראויס, און אין דעם בכלל האט ער געוואוסט צי איך וועל זיין א צדיק אדער א רשע, צי דער מענטש וועט זינדיגן צי נישט זינדיגן.
פון דא טענה'ט איוב: אויב אזוי, וואו איז די בחירה חפשית? דער עצם פאקט אז דער קדוש ברוך הוא ווייסט וואס איך גיי טאן, צווינגט מיך צו טאן דאס וואס ער ווייסט. לאמיר געבן א פשוט'ן משל: אויב דער אויבערשטער ווייסט אז א געוויסער מענטש וועט מחלל זיין דעם קומענדיגן שבת - איז דען מעגליך אז ער זאל נישט מחלל זיין? און אויב עס איז נישט מעגליך אז ער זאל נישט מחלל זיין, וואס קען מען פון אים פאדערן אויפן חילול שבת? מען האט דאך צוגענומען פון אים די בחירה, און וואס האט זי צוגענומען - די פריערדיגע ידיעה פונעם בורא.
דערפאר זאגט איוב: "אל תרשיעני" - מאך דו נישט אז איך זאל זיין א רשע. דיין ידיעה איז די וואס האט מיך מרשיע געווען, דו כביכול צווינגסט מיך צו זיין א רשע. און אפילו אויב די יסורים קומען ווייל איך בין א רשע, איז מיין טענה צו דיר בורא עולם: פארוואס האסטו געוואוסט אז איך וועל זינדיגן? ווייל אויב איך האב יא די בחירה נישט צו זינדיגן, קומט דאך אויס אז דו האסט געוואוסט א זאך וואס איז צום סוף נישט מקוים געווארן - דו האסט געוואוסט אז איך וועל זיין א רשע און צום סוף בין איך געווארן א צדיק - און דאס קען דאך נישט זיין. און אויב אזוי האסטו מיך געמאכט פאר א רשע, דו האסט מיך געצוואונגען צו זינדיגן. און דערפאר לייג איך צו און בעט: "הודיעני על מה תריבני" - איבער וואס קומסטו זיך קריגן מיט מיר, פאר וואס באשטראפסטו מיך, פארוואס איז דא א חרון אף אויף מיר, מען קען דאך צו מיר נישט קומען מיט קיין טענות, ווייל דיין פריערדיגע ידיעה האט מיך געצוואונגען צו זינדיגן.
הטוב לך כי תעשוק - דריי מעגלעכקייטן פאר די ליידן פון צדיקים
הֲטוֹב לְךָ כִּי־תַעֲשֹׁק כִּי־תִמְאַס יְגִיעַ כַּפֶּיךָ וְעַל־עֲצַת רְשָׁעִים הוֹפָעְתָּ׃ - איז עס דען גוט פאר דיר אז דו זאלסט דריקן, אז דו זאלסט פאראכטן די מי פון דיינע הענט, און אויף דעם ראט פון רשעים האסטו געלאזט שיינען?
איוב זאָגט: אויף דעם וואָס מיר זעען אַז צדיקים ליידן, קען מען פֿאָרשלאָגן איינע פֿון דרײַ מעגלעכקייטן. די ערשטע מעגלעכקייט - אַז ס'איז נישט ביכולת ביים קדוש ברוך הוא משגיח צו זײַן, ס'איז נישטאָ אין זײַן כּוח צו זען וואָס ס'טוט זיך מיט יעדן איינציקן מענטש, און דעריבער קען ער נישט זאָרגן אַז דער צדיק זאָל נישט פֿאַרפּײַניקט ווערן. דאָס וואַרפֿט איוב פֿון פֿאָראויס אָפּ, ווײַל ס'איז דאָך אוממעגלעך צו זאָגן אַז דער אייבערשטער איז באַגרענעצט. ווער ס'האָט באַשאַפֿן די וועלט קען זיכער משגיח זײַן אויף איר - השגחה איז אַ קלייניקייט קעגן דער בריאת העולם. ווער ס'האָט באַשאַפֿן דעם מענטש מיט זײַן גאַנצער קאָמפּליצירטקייט, וואָס איז פֿאַר אים משגיח צו זײַן אויפֿן מענטש. און אויב אַזוי, איז דאָ נישט קיין מאַנגל אין כּוח, נאָר אַז ער וויל נישט משגיח זײַן.
און פֿאַרוואָס זאָל ער נישט וועלן משגיח זײַן? איין מעגלעכקייט: פֿון וועגן דעם וואָס מיר וואָלטן אָנגערופֿן עושק און קנאה. ווי אַ מענטש וואָס זעט אַן עוולה און מישט זיך נישט אַרײַן צוליב זײַן שלעכט האַרץ - ער זעט אַז מ'עוֹשק'עט זײַן חבֿר, מ'גנבֿעט פֿון אים, און ער רירט זיך נישט. אָבער אַזאַ זאַך איז שווער אויפֿן שׂכל צו פֿאַרקראַכן, אַז ביים קדוש ברוך הוא זאָל חלילה זײַן אַ שלעכטע מידה, אַ צד פֿון קנאה אָדער אַ רצון צו טאָן שלעכטס. און דאָס איז וואָס ער זאָגט: "הֲטוֹב לְךָ כִּי תַעֲשֹׁק" - קען דאָס דען אויפֿגיין אויפֿן געדאַנק?!
די צווייטע מעגלעכקייט: נישט ווײַל ס'איז אים גלײַכגילטיק דאָס שלעכטס פֿון די בני אדם, נאָר ווײַל די בני אדם זענען שפֿלים אין זײַנע אויגן און ער גיט זיך גאָרנישט אָפּ מיט זיי. ווי אַ מענטש וואָס ס'אַרט אים נישט וואָס ס'גייט איבער אויף אַ מוראַשקע אונטערן טיש, וויפֿל זי ליידט און וואָס ס'פּאַסירט מיט איר - זי איז נידעריק אין אונדזערע אויגן און מיר באַציִען זיך נישט צו איר. און אויף דעם זאָגט איוב: "כִּי תִמְאַס יְגִיעַ כַּפֶּיךָ" - דעם מענטש האָסטו דאָך באַשאַפֿן, ער איז דאָך יגיע כפיך, וואָס דו האָסט געשאַפֿן און געמאַכט, ווי קענסטו אים פֿאַראַכטן און זאָגן כביכול ס'אינטערעסירט מיך נישט וואָס ס'טוט זיך מיט אים. קומט דאָך אויס איין שוועריקייט: ווי איז מעגלעך אַז דער אייבערשטער זאָל טאָן שלעכטס פֿון רשעות וועגן - עס איז דאָך נישטאָ אין אים קיין שלעכטס, און דעריבער "הֲטוֹב לְךָ כִּי תַעֲשֹׁק". און אַפֿילו אויב מיר זאָלן זאָגן אַז ס'איז נישט פֿון שלעכטקייט נאָר פֿון אַ חסרון פֿון אינטערעס אין בני אדם צוליב זייער נידעריקייט - ווי איז מעגלעך ער זאָל פֿאַראַכטן יגיע כפיו?
איז געבליבן די דריטע מעגלעכקייט: אַז דער קדוש ברוך הוא איז טאַקע יאָ משגיח אויף די צדיקים, און דאָס וואָס ער ברענגט אויף זיי יסורים איז ווײַל דער צדיק האָט געזינדיקט און דער אייבערשטער מאָנט אָפּ פֿון אים און פֿירט מיט אים אַ דין. און אויף דעם קומט איוב און טענה'ט - ווי קען מען באַשטראָפֿן דעם צדיק אויף דעם, דו באַשטראָפֿסט אים דאָך אויף אַ זאַך וואָס ער איז נישט שולדיק דערין! און פֿאַרוואָס איז ער נישט שולדיק? ווײַל איוב האָט דאָך שוין פֿריִער מסביר געווען אַז די עבֿירות זענען איבערגעגעבן אין גאָטס האַנט: די פֿאָראויסדיקע ידיעה פֿונעם בורא צווינגט זײַנע מעשׂים, און אויב דער אייבערשטער האָט געוווּסט אַז איך וועל טאָן - מוז איך דאָך טאָן. און דאָס איז וואָס ער זאָגט: "וְעַל עֲצַת רְשָׁעִים הוֹפָעְתָּ" - דו האָסט באַוויזן דײַן שײַן, דו האָסט באַשטימט אַז ער זאָל זינדיקן, דײַן פֿאָראויסדיקע ידיעה האָט אים געמאַכט פֿאַר אַ רשע, און אויב אַזוי, אויף וואָס ווערט ער באַשטראָפֿט?
מדרש: דרײַ שותפֿים אינעם מענטש
עס איז פֿאַראַן אַ מדרש אויפֿן פּסוק "הֲטוֹב לְךָ כִּי תַעֲשֹׁק כִּי תִמְאַס יְגִיעַ כַּפֶּיךָ". דרײַ שותפֿים זענען פֿאַראַן אינעם מענטש: זײַן פֿאָטער, זײַן מוטער, און דער קדוש ברוך הוא. דער גוף - פֿון טאַטן און מאַמען, און די נפֿש - פֿונעם קדוש ברוך הוא. זיכער איז אַלץ פֿון אים יתברך, נאָר אויפֿן גשמיות'דיקן אופֿן קומט דער גוף פֿונעם פֿאָטער און דער מוטער, און ווען דער קדוש ברוך הוא קומט צענעמען דאָס פּעקל, נעמט ער זײַנס און זאָגט צום טאַטן און צו דער מאַמען: אָט איז אײַערס פֿאַר אײַך. זאָגט איוב: דו האָסט געזאָגט צום שׂטן "הִנּוֹ בְיָדֶךָ אַךְ אֶת נַפְשׁוֹ שְׁמֹר" - קומט דאָך אויס אַז דעם חלק פֿון מײַן פֿאָטער און מוטער האָסטו איבערגעגעבן אין דער האַנט פֿונעם שׂטן, און דײַן חלק האָסטו געהיט. דאָס איז דאָך ממש עושק! הערט אַ טענה מיט וואָס איוב קומט פֿאַרן קדוש ברוך הוא: דײַן חלק - די נשמה - האָסטו פֿאָרזיכטיק געהיט, און אויף איר האָסטו געזאָגט צום שׂטן "אַךְ אֶת נַפְשׁוֹ שְׁמֹר"; אָבער דעם חלק פֿון טאַטן און מאַמען - דעם גוף - האָסטו צעקלאַפּט. הֲטוֹב לְךָ כִּי תַעֲשֹׁק!
העיני בשר לך - ס'איז נישטאָ קיין התחדשות אין אַ ידיעה וואָס איז נישט פֿון די חושים
הַעֵינֵי בָשָׂר לָךְ אִם־כִּרְאוֹת אֱנוֹשׁ תִּרְאֶה׃ - צי האָסטו אויגן פֿון פֿלייש, צי זעסטו אַזוי ווי אַ מענטש זעט?
איצט קומט איוב אויפֿצוווײַזן מיט ראיות אַז מען קען נישט זאָגן אַז אַפֿילו ווען דער אייבערשטער ווייסט דעם גאַנצן עתיד, בלײַבט נאָך אַלץ ביים מענטש אַ בחירה חופֿשית און ס'איז נישטאָ קיין סתירה אין דער זאַך. מע קען נישט זאָגן אַז דער אייבערשטער ווייסט פֿון פֿאָראויס אַז ראובֿן וועט זינדיקן, און פֿונדעסטוועגן האָט ראובֿן אַ בחירה חופֿשית און מיר זאָלן זאָגן אַז ער האָט געזינדיקט פֿון זיך אַליין און נישט פֿון כּוח פֿון דער פֿאָראויסדיקער ידיעה פֿונעם בורא. און פֿאַרוואָס קען מען דאָס נישט זאָגן? ווײַל עס איז פֿאַראַן אַ געוואַלדיקער אונטערשייד צווישן זײַן ידיעה און אונדזער ידיעה.
די ערשטע ראיה: זאַכן וואָס ווערן נײַ און ענדערן זיך, זענען זאַכן וואָס ווערן באַגריפֿן דורך די חושים. און די השׂגה פֿונעם קדוש ברוך הוא איז נישט דורך חושים נאָר אַ רוחניות'דיקע השׂגה, און דעריבער איז נישט מעגלעך ס'זאָל זיך באַנײַען אַ זאַך און ער זאָל כביכול זאָגן "איצט איז מיר באַקאַנט געוואָרן". די ענדערונג קומט פֿון די חושים: אויב איך ווייס נישט ווער ס'געפֿינט זיך אין דער שכנות'דיקער שטוב, איז דאָס ווײַל איך זע נישט און איך הער נישט, און מײַנע חושים זענען באַגרענעצט; און אַז איך בין אַרײַנגעגאַנגען אין דער שכנות'דיקער שטוב איז בײַ מיר נתחדש געוואָרן אַ ידיעה וואָס איך האָב פֿריִער נישט געהאַט. אָבער אַ רוחניות'דיקע ידיעה דאַרף נישט קיין גיין אַהין כּדי צו וויסן. בלויז בײַ עמעצן וואָס זײַן ידיעה איז חושיות'דיק קענסטו זאָגן אַז אַ זאַך וואָס איז אָנהייב נישט דערגרייכט געוואָרן צום חוש, איז אים דערגרייכט געוואָרן צום סוף. אַ רוחניות'דיקע ידיעה - וואָס ס'איז באַקאַנט אין איר פֿון אָנהייב איז באַקאַנט אויך ביזן סוף, ווײַל רוחניות איז נישט באַגרענעצט.
מען דערציילט אויפֿן בריסקער רבֿ אַז אַמאָל האָט ער געשיקט זײַן זון זען צי ס'איז פֿאַראַן אין קיך אַ געוויסע זאַך. איז דאָרט געווען אַ חסיד, און געזאָגט: בײַ מײַן רבי'ן דאַרף מען נישט שיקן קיינעם זען וואָס ס'איז דאָ אין קיך, ער ווייסט מיט רוח הקודש וואָס ס'איז דאָ אין קיך. האָט דער בריסקער רבֿ אים געזאָגט: בײַ אונדז אין בריסק ניצט מען רוח הקודש צו וויסן וואָס די תּוספֿות האָבן געמיינט, נישט צו וויסן וואָס ס'איז פֿאַראַן אין קיך. אַ שאַרפֿע תּשובֿה!
ווי ס'זאָל נישט זײַן, ווער ס'האָט אַ ידיעה דורך די חושים - זײַן ידיעה איז באַגרענעצט, און פֿון דעם ווערט בײַ אים פּלוצעם נתחדש אַ זאַך: איצט האָב איך געזען, איצט האָב איך געהערט. אָבער דער קדוש ברוך הוא, זײַן ידיעה איז רוחניות'דיק, און ממילא ווייסט ער אַלץ פֿון פֿאָראויס. און דאָס איז וואָס ער זאָגט: "הַעֵינֵי בָשָׂר לָךְ".
א צווייטע ראיה: די השגה פון זאכן וואס ווערן נתחדש ברענגט א שינוי אינעם יודע אליין. אויב נעכטן האב איך נישט געקענט א מסכתא און היינט האב איך זי געלערנט און איך קען זי - האט זיך עפעס געביטן אין מיר, עס איז געשען אין מיר א שינוי; עס איז געווען א זאך וואס איך האב נישט געוואוסט און יעצט ווייס איך עס. אבער א זאך וואס איז גאנץ און פאלקאם האט דערין קיין שום שינוי נישט. ביים הקדוש ברוך הוא פעלט דאך גארנישט, און אויב עס פעלט אים נישט איז ער דאך מושלם, און אז ער איז מושלם - איז אין אים נישטא קיין שינוי, און אז עס איז נישטא אין אים קיין שינוי - איז נישט מעגלעך אז עס זאל זיך ביי אים באנייען א ידיעה, ווייל א חידוש אין ידיעה מיינט אז עס איז מיר באקאנט געווארן וואס איך האב פריער נישט געוואוסט און עס איז פארגעקומען אין מיר א שינוי. וואס ער האט געוואוסט נעכטן איז דאס וואס ער ווייסט היינט און דאס וואס ער וועט וויסן אויף ווייטער, און די זאך ענדערט זיך קיינמאל נישט. ווארום אויב עס וואלט זיך געביטן - קומט דאך אויס אז נעכטן איז ער געווען בחסרון, אז ער האט נישט געהאט די דאזיגע ידיעה, און היינט כביכול איז ער געווארן מושלם און האט זיך געלערנט און צוגעלייגט א ידיעה. צי פאסט דען אזוי צו זאגן אויפן בורא עולם? און דערפאר זאגט איוב: "אם כראות אנוש תראה" - צי באגרייפסטו די זאכן ווי א מענטש וואס באגרייפט זיי דורך זיינע חושים און זיין שכל? אוודאי נישט, נאר אלעס איז אים באקאנט פון פריער, ווייל עס איז נישט שייך אז עס זאל צוקומען צו זיין ידיעה סיי וואס.
הכימי אנוש ימיך - דער בורא איז העכער דעם זמן
הֲכִימֵי אֱנוֹשׁ יָמֶיךָ אִם־שְׁנוֹתֶיךָ כִּימֵי גָבֶר׃ - זענען דען דיינע טעג ווי די טעג פון א שטערבליכן מענטש, צי דיינע יארן זענען ווי די טעג פון א גבר?
א דריטע ראיה זאגט איוב: מען קען נישט זאגן ביים הקדוש ברוך הוא אז זיין ידיעה איז באגרענעצט און אז עפעס זאל זיך באנייען ביי אים, ווייל די התחדשות קומט דאך מכח דעם זמן. ווען נישט דער זמן וואלטן זיך קיין זאכן נישט נתחדש געווען אויף דער וועלט. אויב די צייט בלייבט שטיין - איז נישטא קיין התחדשות, נישטא קיין באוועגונג, גארנישט; אזוי ווי א פילם וואס מען האט אפגעשטעלט דאס בילד, אלעס פרירט איין אויפן ארט און אין גארנישט געשעט נישט קיין שינוי. און אין דעם רגע וואס עס פאלט פאר א שינוי, וואס עפעס פאסירט און עס הייבט זיך אן א באוועגונג - דאס איז דאך די באדייטונג פונעם זמן.
און דער הקדוש ברוך הוא איז דאך נישט אונטער דער ממשלה פונעם זמן נאר העכער אים, און ממילא איז נישט מעגלעך אז עס זאל געשען אין אים א שינוי. און דאס איז וואס ער זאגט: "הכימי אנוש ימיך אם שנותיך כימי גבר" - ביסטו דען אויך, רבונו של עולם, אונטער דער צייט ווי א מענטש? "העיני בשר לך", "הכימי אנוש ימיך" - קען דען אזא זאך אפילו עולה על הדעת זיין? ווארום די שינויים קומען דאך פונעם זמן: צען אזייגער האב איך געוואוסט אזוי, און צוויי מינוט נאך צען איז מיר באקאנט געווארן אן אנדערע זאך. אבער דער וואס איז תמיד אין יענעם צען אזייגער, וואס דער זמן טוישט זיך נישט ביי אים - איז ביי אים נישטא קיין נייע ידיעות און נישטא קיין השתנות, און ווי קען מען אויף אים זאגן אז עס איז אים באקאנט געווארן א נייע זאך.
א משל צו פארשטיין: צו זען די גאנצע סקאלע
כדי מסביר צו זיין די זאך - און דאס איז בלויז א זייער גראבער משל, נאר כדי מקרב צו זיין דעם ענין צום שכל - לאמיר זיך פארשטעלן א מענטש וואס שטייט פון אויבן און זעט א גאנצע סקאלע, פון אברהם אבינו ביז צו אונזער דור, און אלע דורות זענען אויסגעשפרייט פאר אים. אזא מענטש, איז ער אינעווייניג אינעם זמן אדער העכער אים? ער איז העכער אים, ווייל ער זעט דאך אלעס. און ווען ער קוקט אויף אברהם אבינו, זעט ער אים נעכטן אדער היינט? ביי אים איז נישטא קיין היינט און נעכטן, עס איז בכלל נישטא קיין זמן. קומט אויס אז ער זעט אברהם אבינו און אין יענעם רגע גופא זעט ער אויך דעם מענטש וואס לעבט אין אונזערע טעג, ווייל ער איז דאך העכער דעם זמן, און עס איז ביי אים נישטא קיין "דאס איז געשען דעמאלט און דאס איז געשען היינט" - אלעס איז כביכול אין דער זעלבער צייט.
און אויב אזוי, איז דען שייך צו זאגן אז עס האט זיך באנייט ביי אים א זאך? ער קען דאך נישט זאגן: יעצט קוק איך אויף אברהם אבינו און עס האט זיך מיר באנייט א חידוש בנוגע דער תקופה פון דוד המלך - ווייל פונקט ווי ער זעט יעצט אברהם'ען, אזוי זעט ער דוד המלך, ער זעט וואס עס פאסירט מיט אים, זעט וואס זיין סוף וועט זיין, ער זעט אלעס, ווייל ער שטייט פון אויבן און די גאנצע סקאלע ליגט פאר זיינע אויגן. און דאס איז נישט קיין ענין פון נבואה: נבואה איז אונטער דער ממשלה פונעם זמן - איך בין דא און איך ווייס וואס עס וועט זיין אין דער צוקונפט, ווי למשל אברהם אבינו האט געוואוסט וואס עס וועט זיין אין צוויי טויזנט יאר ארום. אבער דער וואס איז העכער דעם זמן זעט אויף איינמאל סיי אברהם און סיי דוד המלך, און מען קען אויף אים נישט זאגן "עס האט זיך מיר נתחדש געווען" - וואס הייסט נתחדש געווארן, אלעס איז דאך גלוי וידוע און שטייט פאר זיינע אויגן. און דאס איז וואס ער זאגט: "הכימי אנוש ימיך אם שנותיך כימי גבר" - דער מענטש איז אונטער דער ממשלה פונעם זמן, און דער הקדוש ברוך הוא איז העכער דער ממשלה פונעם זמן, און ממילא איז נישט שייך אז עס זאל זיך באנייען ביי אים א ידיעה.
צום סך הכל:
איוב עפנט דעם קאפיטל מיט א מרירות הנפש און באשליסט ארויסצוזאגן אלעס וואס ליגט אים אויפן הארצן. זיין נייע טענה איז די טענה פון ידיעה ובחירה: היות השי"ת איז דאך מושלם און ווייסט פון פריער די גאנצע צוקונפט, קומט דאך אויס לויט זיין מיינונג אז זיין ידיעה צווינגט די מעשים פונעם מענטש, און אויב אזוי "אל תרשיעני" און "הודיעני על מה תריבני". פון דארט גייט ער אריבער צו די דריי מעגלעכקייטן בנוגע די ליידן פון צדיקים - א מאנגל אין מעגלעכקייט, א נישט-וועלן צוליב שלעכטקייט, אדער א נישט-וועלן צוליב דער נידעריקייט פון די באשעפענישן, און ענדליך שטראף פאר א חטא - און ער ווארפט זיי אלע אפ: "הטוב לך כי תעשוק כי תמאס יגיע כפיך ועל עצת רשעים הופעת", און לויטן לשון המדרש: דעם חלק פון מיין טאטן און מאמען האסטו איבערגעגעבן אין די הענט פונעם שטן און דיין חלק האסטו געהיט. און אין די פסוקים "העיני בשר לך" און "הכימי אנוש ימיך" דערווייזט ער מיט דריי ראיות אז מען קען נישט פארגלייכן זיין ידיעה צו אונזער ידיעה: זיין ידיעה איז רוחניות'דיג און נישט חושיות'דיג, עס איז אין אים נישטא קיין שינוי ווייל ער איז שלם, און ער איז נישט אונטער דער ממשלה פונעם זמן - און דערפאר איז אלעס באקאנט פאר אים פון פריער און עס איז ביי אים גארנישט קיין התחדשות.