הקדמה: דער דריטער ענטפער אינעם ספר
מיר הייבן אן פרק ו', וואס איז דער ענטפער פון איוב צו אליפז - דער דריטער ענטפער פונעם אנהייב פונעם ספר. ווי אונדזער שטייגער, וועלן מיר קודם געבן אלגעמיינע שטריכן צום תוכן פון איובס טענות אין דעם פרק, און ערשט דערנאך וועלן מיר אריינגיין אין די פסוקים גופא.
וַיַּעַן אִיּוֹב וַיֹּאמַר׃ - און איוב האט זיך אנגערופן און געזאגט:
דער פרינציפיעלער שטעלונג פון איוב
לאמיר דערמאנען זיין שיטה: איוב טענה'ט אז די וועלט איז איבערגעגעבן געווארן אין די הענט פון די מערכות השמים און די כוכבים. ס'איז נישטא קיין דין וחשבון אויף די מעשים פון בני אדם, צי זיי זענען גוט צי שלעכט, ווייל דער מענטש איז געצוואונגען אין זיינע מעשים - ער האט נישט קיין בחירה חופשית, און ער קען נישט ענדערן דאס וואס ס'איז נגזר געווארן אויף אים מצד די מערכות. ממילא איז נישטא קיין חילוק צווישן א צדיק און א רשע. און דער באווייז איז - ער אליין: איך בין דאך א צדיק גמור, איך האב קיינמאל נישט געטאן קיין עוול אדער שלעכטס, און קוקט וויפיל צרות ס'האבן זיך אראפגעלאזט אויף מיר. פון דעם איז א ראיה, לויט זיינע רייד, אז ס'איז נישטא קיין זין אין קיום המצוות, נישטא קיין בחירה, און נישטא קיין שכר ועונש - און דערפאר קען פאסירן אזא אומיושר צו אן ערליכן און צדיק'ישן מענטש ווי מיר.
די טענה פון אליפז: צייטווייליגע יסורים וואס רייניגן אויס
אליפז קומט דאס אפפרעגן: דו טענה'סט אז עס קומען שלעכטע זאכן אויפן מענטש כאטש ער איז א צדיק - זאלסטו וויסן אז די רעות זענען צייטווייליג. דו זאגסט "הנה צדיק אובד", אז א צדיק גייט אונטער - אבער א צדיק גייט נישט אונטער! נאר עס קען זיין אז א צדיק זאל ליידן צייטווייליג, און די יסורים קומען וועגן א קליינעם חטא וואס ער האט געטאן, כדי אים אויסצורייניגן פון יענעם חטא און אים ראטעווען אויף אייביג. קומט אויס אז ער האט א לייכטע, צייטווייליגע שטראף כדי ער זאל האבן אן אייביגע הצלה. ווען ער וואלט פארלוירן געגאנגען אויף אייביג - וואלסטו געווען גערעכט; אבער ס'איז נישט אזוי.
איובס ענטפער: פון אזא קרענק ווערט מען נישט אויסגעהיילט
אויף דעם ענטפערט איוב אין אונדזער פרק: פון די יסורים וואס זענען געקומען אויף מיר קענסטו אליין זען אז א צדיק גייט יא אונטער. מיין קרענק איז אזוי שווער, אז ס'איז גארנישט מעגליך איך זאל אויסגעהיילט ווערן דערפון. און אויב אזוי, ווי קענסטו זאגן אז די יסורים קומען אויסצורייניגן קליינע חטאים און אזוי וועל איך געראטעוועט ווערן פון אן אייביגער רעה? אין מיין מצב איז דאך מיין גאנצע תאוה אז דאס שלעכטס זאל קומען שנעלער, אז מיין טויט זאל שוין זיין נאנט. מיינסטו דען אז דאס איז א צייטווייליגע זאך און ס'וועט מיר נאך גוט זיין? פון אזא קרענק היילט מען זיך נישט אויס, און אויב אזוי בלייבט מיר גארנישט נאר שלעכטס.
"הודיעוני מה חטאי" - און אויך: א שטראף אן א מאס
און אויב וועסטו זאגן אז איך האב געזינדיגט גרויסע חטאים ביז ס'איז נגזר געווארן אויף מיר א גזר דין מות און אזוי איז פארשריבן געווארן אויף מיר - זאגט דיר איוב: "הודיעוני מה חטאי ומה פשעי", לאזט מיר וויסן וואס איז מיין חטא און וואס איז מיין פארברעך! דו האלטסט אז איך האב עבירות? זאג מיר מיט וואס האב איך געזינדיגט, וואס האב איך געטאן שלא כהוגן?
און דאס וואס דו האסט געברענגט א ראיה, אז ווי נאר דער הקדוש ברוך הוא האט אנגעהויבן דיר א ביסל צו פייניגן האסטו תיכף געעפנט דאס מויל - דאס איז דאך א חטא, דו האסט דאך גערעדט קעגן דעם אויבערשטן און נישט מקבל געווען קיין יסורים באהבה - אויף דעם ענטפערט איוב: וויסן זאלסטו, אז דאס וואס איך האב גערעדט איז א כי הוא זה קעגן די יסורים וואס איך באקום. ס'קען דאך נישט זיין אז א מענטש זאל זאגן א ווארט וואס איז נישט שיין, און דערפאר זאל מען ארויסנעמען א ביקס און אים דערהרגענען! די שטראף מוז זיין פראפארציאנעל צום עוון. אלעס וואס דו וועסט טפל'ן אויף מיר, אויב דאס איז די שולד וואס דו האסט געטראפן אין מיר - אז איך האב נישט מקבל געווען די יסורים באהבה נאר איך האב געזאגט: רבונו של עולם, ס'קומט מיר דאס נישט, דו פירסט זיך נישט מיט מיר מיט יושר - אויף אזא עבירה קומען זיך נישט אזעלכע יסורים, און ס'קען נישט זיין אז השם יתברך זאל מיך פייניגן אויף אזא שרעקליכן אופן.
יעדער באשעפעניש איז באשאפן געווארן פאר א תכלית
חוץ מזה, טענה'ט זיך איוב מיט אליפז איבער דער עצם טענה אז דער צדיק ליידט יסורים כדי ממרק צו זיין זיינע עבירות און אים ראטעווען פון טויט. דער יסוד הדברים איז: עס איז אונז באקאנט אז יעדער בעל חי איז באשאפן געווארן אויף דער וועלט פאר א געוויסער תכלית.
און ווי דער בארימטער מעשה מיט דוד המלך, וועלכער האט געפרעגט: רבונו של עולם, צו וואס פעלן דיר אויס משוגעים? זיי האבן דאך גארנישט קיין תכלית אויף דער וועלט, פאר וואספארא צוועק איז אזא מענטש באשאפן געווארן? און צום סוף, ווען ער איז אנטלאפן פון שאול און איז אנגעקומען צו אכיש מלך גת, און מען האט געזאגט פאר אכיש אז דוד איז געקומען שפיאנירן אויף אים, און עס איז דארט געווען א סכנת נפשות - ווי אזוי איז ער געראטעוועט געווארן? ער האט זיך געמאכט ווי א משוגענער. האט אכיש געזאגט: פעלן מיר דען אויס משוגעים? ער האט געהאט א משוגענע פרוי, א משוגענע טאכטער, און יעצט האט מען אים נאך געברענגט א משוגענעם קעניג - האט ער אים פאריאגט און פארטריבן. דעמאלט האט דוד געזאגט: רבונו של עולם, ווי גוט איז וואס דו האסט באשאפן משוגעים.
און אזוי אויך האט ער געפרעגט: צו וואס דארף מען דעם שפין? און ווען ער איז אנטלאפן פון שאול און זיך באהאלטן אין א מערה, און שאול האט געוואלט אריינגיין זוכן נאך אים, האט דער אויבערשטער געשיקט א שפין וואס האט געוואבן שפינוועבס אויפן עפענונג פון דער מערה. האט שאול געזאגט: עס קען נישט זיין אז דא איז אריין א מענטש, ס'איז דאך דא דא שפינוועבס - האט ער איבערגעלאזט דאס ארט און איז אוועקגעגאנגען. דעמאלט האט דוד פארשטאנען אז אויך דעם שפין האט דער אויבערשטער באשאפן פאר א געברויך.
למעשה איז נישט פאראן קיין שום בריאה אויף דער וועלט וואס איז נישט פאר א צוועק, נאר מיר ווייסן פשוט נישט אלעס. אויב מען וועט אייך פרעגן וואס איז דער ציל פונעם געוויינלעכן שוואב (קאקראוטש) אין שטוב, חוץ פון דערשרעקן די פרויען - ווייסן מיר דאך נישט. ביי רוב זאכן אויף דער וועלט איז אונזער מוח צו קליין און צו ענג צו פארשטיין זייער ציל. און אפילו אונזער אייגן גוף האבן מיר נאך נישט אינגאנצן פארשטאנען: ביז לעצטנס פלעגט מען אראפנעמען דעם בלינדן דארעם (אפענדיקס) און מען האט געהאלטן אז ער איז איבריג, און ערשט אין דער לעצטער צייט איז קלאר געווארן אז דער אפענדיקס איז ווי אן עיר מקלט - ווען עס קומט אן אן אטאקע פון באקטעריעס אדער ווירוסן וואס שעדיגן די אימונע סיסטעם, אנטלויפן די גוטע באקטעריעס אריין אינעם אפענדיקס, און דערנאך, ווען מען האט כח זיך צו שטארקן, קומען זיי ארויס און קעמפן קעגן די מזיקים. זעט מען אז אפילו דעם גוף פארשטייען מיר נישט ביזן סוף, און יעדן מאל אנטפלעקט זיך נאך א זאך וואס ווערט קלאר פאר דער וויסנשאפט פאר וואס עס איז באשאפן געווארן.
און אזוי אויך זאכן וואס מען האט אמאל געהאלטן אז זיי זענען איבריג: די ביימער - האט זיך ארויסגעשטעלט אז זיי האבן א ריזיגן נוצן דורך פאטאסינטעז, מיטן אריינברענגען זויערשטאף און איינזאפן קארבאן דיאקסייד, און מיטן אויסראטן גאנצע וועלדער פאראורזאכט מען א געוואלדיגן שאדן פארן אזאן שיכט און ענליכעס. יעדע זאך אין דער בריאה פארמאגט א ציל און א תכלית, און דער עצם קיום דערפון, אלע טעג פון יענעם באשעפעניש'ס לעבן, איז די השלמה פון זיין ציל און זיין תכלית.
וואס איז די תכלית פונעם מענטש - צוויי מיינונגען
אויך דער מענטש, אן קיין ספק, פארמאגט א ציל און א תכלית. נאר די שאלה איז וואס איז דאס: וואספארא שלימות דארף ער משיג זיין, און אויף וועלכן וועג. זאגט דער מלבי"ם אז אין דעם זענען די דעות צעטיילט. טייל זאגן אז דער מענטש דארף א געוויסע מאס פון מעשים, א באשטימטע צאל פון מצוות, און אויב ער האט דאס משלים געווען - האט ער שוין דערגרייכט זיין שלימות. און טייל זאגן אז די זאך האט בכלל נישט קיין באגרענעצונג אדער קצבה.
די שיטה פונעם אר"י ז"ל איז, אז אויב א מענטש וועט מקיים זיין תרי"ג מצוות - האט ער משיג געווען זיין שלימות און מתקן געווען אלע חלקים פון זיין נשמה. נאר דאס איז בכלל נישט פשוט, און מען דארף דערצו עטליכע גלגולים, ווייל א מענטש דארף געבוירן ווערן אמאל אלס כהן, אמאל אלס לוי און אמאל אלס ישראל, און עס זענען דא פיל מצוות וואס זענען נישט שייך ביי יעדן מענטש.
און די צווייטע שיטה: עס איז נישטא קיין קצבה וויפיל מצוות א מענטש דארף מקיים זיין, נאר די השלמה פון זיין תפקיד און שליחות איז ער זאל דינען דעם אויבערשטן זיין גאנץ לעבן. די זאך איז נישט אנגעהאנגען אין א סכום, נאר אז ביזן סוף פון דיינע טעג איז נישטא קיין צייט וואס דו ביסט פטור אדער פריי פון תורה און פון מצוות. און אפילו אויב ער האט נישט באוויזן אלעס - האט ער געטאן וואס עס ליגט אויף אים, ווייל פון דעם מאמענט וואס ער איז באשאפן געווארן ביז צום סוף פון זיינע טעג זאל ער טאן דעם רצון פון זיין באשעפער.
א מקור פאר די צוויי שיטות אין די ווערטער פון חז"ל
זאגט דער מלבי"ם אז מיר געפינען א מקור דערצו אין די ווערטער פון חז"ל. אויפן פסוק "ופערה פיה לבלי חוק" האט ריש לקיש געזאגט: ווער עס לאזט איבער אפילו איין חוק גייט אראפ אין גיהנם - און דאס שטימט מיט דער שיטה פונעם אר"י ז"ל, אז מען איז מחויב מקיים צו זיין אלע תרי"ג. און רבי יוחנן זאגט: אפילו ער האט נאר געהיט איין חוק. דאס הייסט, אפילו אויב דו האסט געטאן איין מצוה - אבער אלע טעג פון דיין לעבן, אז עס איז נישטא קיין שום צייט ווען דער מענטש איז ליידיג און קען זאגן איך האב שוין מקיים געווען מצוות און פון יעצט אן בין איך פטור. דו האסט טאקע נישט משלים געווען די כמות, אבער מצד דער עבודה האסטו געארבעט אן קיין אויפהער, און דאס איז גענוג.
און אזוי האלט אויך דער רמב"ם: אויב א מענטש טוט איין מצוה און ער טוט זי מיט זיין גאנצער כוונה בלויז לשם שמים, האט ער שוין זוכה געווען דורך דעם צו חיי העולם הבא. דאס פטר'ט אים גארנישט פון די איבעריגע מצוות - מען דארף זיי אלע מקיים זיין - נאר דאס איז דער מינימום: אפילו איין מצוה, אויב מען טוט זי בשלמות לשם שמים, איז מען שוין יוצא.
און לויט דעם האבן מיר אמאל מסביר געווען דעם מאמר פון רבי חנניא: רצה הקדוש ברוך הוא לזכות את ישראל, לפיכך הרבה להם תורה ומצוות. און די קשיא איז דאך פארשטענדליך: פון וואנעט נעמט זיך אז דאס מערן מצוות איז א זכות? ווען ס'איז דא אסאך מצוות זענען דאך אויך פאראן מער מעגליכקייטן נכשל צו ווערן אין עבירות, און ווען ס'וואלטן געווען ווייניגער מצוות וואלט געווען ווייניגער שאנסן נכשל צו ווערן. דער תירוץ, לויטן רמב"ם: וויבאלד ס'איז דא אזוי פיל מצוות, איז כמעט נישט מעגליך אז מען זאל נישט מקיים זיין איינע פון זיי לשם שמים. ווען ס'וואלט געווען בלויז איין אדער צוויי מצוות, וואלט זיי מקיים זיין לשם שמים נישט געווען אזוי פשוט; אבער ווען ס'איז דא אזוי פיל מצוות, האט מען זיכער איינע פון זיי געטאן לשם השם - און דערפאר איז דאס א זכות.
קושיית איוב: דער עונש איז ערגער פונעם חטא
זאגט דער מלבי"ם: לאמיר זאגן אז די דעה פון א טייל מפרשים איז, אז דער מענטש דארף עוסק זיין אין תורה ומצוות תמיד אלע טעג פון זיין לעבן, צי ער לעבט לאנג צי ער לעבט ווייניג, צי ער קען מקיים זיין אלע צי בלויז א חלק פון זיי - די שלמות ווענדט זיך נישט אין דער כמות נאר אין דער צייט. און סיי ווי אזוי, לויט ביידע שיטות זענען די ווערטער פון אליפז אומפארשטענדליך.
אליפז טענה'ט אז פאר א קליינעם חטא, וואס דער צדיק האט נישט משלים געווען זיין עבודה, ברענגט דער אויבערשטער אויף אים יסורים אפצומעקן זיינע עבירות. פרעגט איוב: וואס האט מען אויפגעטאן מיט די דאזיגע יסורים? די יסורים זענען דאך ערגער - יעצט קען איך דאך נישט משלים זיין מיין עבודה, איך בין מנוע דערפון.
משל למה הדבר דומה? צו א קנעכט פון א מלך וואס האט זיך געפיילט אין זיין מלאכה און נישט געטאן וואס דער מלך האט אים באפוילן. וואס האט דער מלך געטאן? ער האט אים איינגעשפארט אין תפיסה מכפר צו זיין אויף זיין עבירה. אבער אויב דער קנעכט האט געדארפט ארבעטן צוועלף שעה א טאג און ער האט זיך געפיילט און געארבעט נאר צען - מיטן אים אריינלייגן אין תפיסה האסטו דאך מבטל געווען פון אים אויך די צען וואס ער האט יא געארבעט. קומט אויס אז דער עונש איז הארבער פונעם חטא: ער האט מבטל געווען צוויי שעה, און צוליב דעם עונש איז ער יעצט מבטל צוועלף שעה.
אזוי טענה'ט איוב: זאגט דער אויבערשטער, דו האסט נישט משלים געווען דיין חוק, דו האסט נישט פארענדיגט דיין עבודה - צי מיר זאגן לויט דער ערשטער דעה אז ס'איז דא א געוויסע כמות פון מצוות וואס מען דארף מקיים זיין, צי לויט דער צווייטער דעה אז מען דארף אנפילן די צייט מיט קיום המצוות, וויפיל עס וועט קלעקן, צי פיל צי ווייניג - ברענגען דאך די יסורים צו א ביטול פון דער עבודה און צום ביטול פון קיום המצוות. לויט דער ערשטער דעה: פאר דעם וואס איך האב נישט געטאן מאכסטו אז איך זאל נאך מער נישט טאן, איך וואלט דאך געקענט מקיים זיין נאך מצוות און דורך די יסורים בין איך זיי נישט מקיים. און לויט דער צווייטער דעה: איך וואלט געקענט האבן מער צייט פאר קיום המצוות, און פאר דעם וואס איך האב נישט אנגעפילט מיין צייט טוסטו מיך אינגאנצן מבטל זיין פון די מצוות? עס לייגט זיך נישט אויפן שכל אז א זאך וואס דארף אפמעקן א קליינעם חטא זאל ברענגען פיל א גרעסערן חסרון.
צען יאר יסורים אינמיטן לעבן אדער א פריצייטיגע מיתה
נאך טענה'ט אליפז: די יסורים וואס דער הקדוש ברוך הוא ברענגט אויף דיר האלטן אים צוריק פון דיר צונעמען פאר דער צייט. מיט פשוט'ע ווערטער - עס לוינט זיך דיר, ווייל דער צווייטער אויסוועג איז דאך אז דער אויבערשטער זאל דיך חלילה ממית זיין צוליב דיין חטא; און אויב אזוי פריי זיך, דו האסט באקומען בלויז יסורים אנשטאט מיתה, און נאכדעם וועט דיר דער אויבערשטער שענקען א לאנג לעבן.
ענטפערט איוב: דאס איז נישט ריכטיג. ווייל וואס טוט מיר דער אויבערשטער יעצט ווען ער פלאגט מיך מיט יסורים? פשוט גערעדט ער הרג'עט מיך - ער טייט מיך אויף א שטיק צייט. פארוואס? ווייל ער שטעלט מיך אפ פון עבודת השם, און איך בין דאך ווי א מת. און נישט בלויז דאס, נאר איך בעט און איך וואלט ענדערש געוואלט שטארבן.
שטעלט אייך פאר א מענטש וואס לעבט זיבעציג יאר, און דער אויבערשטער האט מחליט געווען אים צו פלאגן מיט יסורים צען יאר דערפון, כדי מען זאל אים נישט דארפן צונעמען פאר דער צייט. פרעגט איוב: וואס איז בעסער פאר יענעם מענטש - צו לעבן זיבעציג יאר און זיך מוטשען אין זיי מיט יסורים, למשל פון די פערציג ביז די פופציג יאר, אדער צו לעבן זעכציג יאר און די צען יאר יסורים פשוט נישט צו זיין דא אויף דער וועלט? זיכער איז דאס בעסער. ווייל די צען יאר יסורים זענען דאך ווי מיתה: אינמיטן לעבן האט מען אים געלייגט אויף א "פאזע", א מת פאר צען יאר. און נישט סתם א מת, נאר ערגער פון א מת, ווייל ער וואלט דאך ענדערש געוואלט שטארבן. און אויב אזוי, וואס איז מיר אזוי גוט מיט די דאזיגע יסורים וואס דער אויבערשטער האט מיט זיי צוריקגעהאלטן מיין מיתה? אדרבה, גיב מיר צו לעבן זעכציג גאנצע יארן, און זאל ער מיך צונעמען צען יאר פאר דער צייט - עס איז בעסער ער זאל מיך ממית זיין צום סוף און פארקירצן אביסל מיין לעבן, איידער ער זאל מיך ממית זיין אינמיטן מיט עפעס וואס איז שווערער פון מיתה.
און וואס טוט זיך מיטן נצח?
נאר אליפז טענה'ט: דער גאנצער חשבון נעמט נישט אין חשבון אז עס איז דא אן אייביגע וועלט. וואס עס פייניגט דיך דא איז אנשטאט צו פארלירן אויף אייביג, און דאס ענדערט אינגאנצן דעם חשבון - נישט אז דו האסט אריבערגעפירט צען יאר פון דא אהין, נאר בזכות די ייסורים האסטו זוכה געווען צום נצח, ווי ער זאגט "מבלי משים לנצח יאבדו".
אבער ווי באקאנט, האט איוב געלייקנט אין השארת הנפש. איוב האט נישט געגלייבט אין השגחה און אין בחירה, און האט נישט געגלייבט אז עס איז דא שכר ועונש, א באלוינונג פאר'ן טאן זיין רצון און א שטראף פאר'ן פארלעצן זיין רצון, און דאס איז וואס חז"ל האבן געזאגט: איוב כופר בתחיית המתים היה. דעריבער, זאגט איוב, די טענה "עס לוינט זיך דיר אביסל ייסורים כדי אויף אייביג זאל דיר גוט זיין" איז מיר נישט משכנע - איך גלייב נישט אין נצחיות; לויט זיין מיינונג, נאכדעם וואס א מענטש שטארבט איז אלעס פארענדיגט.
פארוואס איז די נבואה איבערגעגעבן געווארן צו דיר און נישט צו מיר
ווייטער טענה'ט אים איוב: דו האסט געזאגט אז דו האסט באקומען דעם ענטפער אין א נבואה און אין א חזיון לילה, און דו האסט געזאגט אז דאס איז נישט קיין מעסעדזש פון דיר אליין - דו קענסט דאך גרייזן, אבער וואס עס קומט בנבואה איז מאת השם. זאגט אים איוב: אויב איז אמת לויט דיינע ווערטער אז די זאך איז דיר איבערגעגעבן געווארן מאת השם אין א נבואה, וואלט דאך געווען מער פארשטענדליך אז די נבואה זאל איבערגעגעבן ווערן צו מיר, און אז איך זאל באקומען דעם שליחות און די ענטפערס. און דו ביסט דאך נישט מער ראוי צו דבר השם ווי מיר; מילא ווען איך בין אן אומערליכער מענטש, ווען איך בין א רשע - אבער איוב איז דאך געווען א צדיק גמור, און אזוי זאגט ער איבער אן אן אויפהער. און אויב אזוי, אויב דער אויבערשטער האט אן ענטפער, פארוואס איז די נבואה נישט געקומען צו מיר, און וויאזוי איז די רוח השם אריבערגעגאנגען פון מיר צו דיר? אדרבה, עס פאסט אז דער אויבערשטער זאל רעדן מיט מיר, ווייל דער וואס מוטשעט זיך און ליידט ייסורים בין דאך איך.
די טענה אויף דער השגחה אליין - און דער משל פון דער מוראשקע
נאך א זאך: איוב האט א טענה אויף דער השגחה אליין. וויאזוי קען זיין אז הקדוש ברוך הוא, דער דערהויבענער איבער אלעם, גיט אפ א באזונדערע השגחה פרטית אויפ'ן נידעריגסטן מענטש, און קוקט וואס עס גייט אריבער אויף אים, וועלכע ייסורים ער זאל באקומען, וויפיל פון זיי, ווען זיי זאלן קומען און ווען זיי זאלן אוועקגיין - אלעס מאת השם. און וויאזוי קען זיין אז א מענטש האט געזינדיגט, און הקדוש ברוך הוא פייניגט אים און היט אים ספעציעל אפ ביים לעבן כדי ער זאל באקומען פונקטליך די מאס ייסורים וואס קומט זיך אים און ער זאל נישט שטארבן פאר דער צייט.
זאגט איוב: עס איז מיר שווער דאס אלעס אנצונעמען. האט דען הקדוש ברוך הוא א נויט אינ'ם מענטשנ'ס לעבן? מאכט דען אויס פאר אים צי דער מענטש וועט לעבן אדער שטארבן? לאמיר געבן א גראבן משל: לאמיר קוקן אויף א מוראשקע, פון די קליינע וואס דרייען זיך אסאך אין דער לעצטער צייט - גייט עס אונז דען אן וואס טוט זיך מיט איר, צי עס טוט איר וויי א פוס, ווי לאנג זי וועט לעבן, וואס זי וועט מיטמאכן און ווען זי וועט שטארבן? און מיר זענען דאך פיל נענטער צו דער מוראשקע, און עס זענען דא צווישן אונז אסאך שייכות-פונקטן, מער ווי כביכול אין פראפארציע הקדוש ברוך הוא צו אונז. און אויב איך אינטערעסיר מיך נישט מיט וואס עס פאסירט מיט דער מוראשקע און מיט אלע אירע פרטים, וויאזוי קענסטו מיר דערציילן, אליפז, אז אלעס קומט בהשגחה, און אז עס גייט אן פאר'ן באשעפער וואס דער מענטש מאכט מיט, און ער פירט מדייק צו זיין אז די ייסורים זאלן זיין אין דער מדריגה און נישט אין אן אנדערער און ווען זיי זאלן קומען? וואס אינטערעסירט דעם דערהויבענעם ג-ט וואס עס פאסירט מיט'ן שפעל'דיגן מענטש, בעת דער מרחק צווישן אונז און צו אים יתברך איז העכער פון הימל און לאזט זיך גארנישט פארגלייכן.
ווער פארקלענערט דעם בורא עולם
דער בליק פון איוב איז באמת דער פילאזאפישער בליק, אז הקדוש ברוך הוא אינטערעסירט זיך נישט מיט די נידעריגע, ווייל ער איז רם ונישא. און לויט זייער טענה, פארקלענערט כביכול דער אידישער בליק דעם בורא עולם, ווייל ער מאכט אים ווי איינער וואס גיט אכט אויף וואס עס קומט דא פאר מיט די שפלים, בעת זיי, די פילאסאפן, דערהויבן אים - ער איז רם ונישא און עס גייט אים נישט אן צי עס טוט דיר וויי דער פינגער.
און מיר האבן שוין פריער גערעדט אז דער דאזיגער געדאנק איז פארדרייט, און אדרבה: די פילאסאפן זענען די וואס פארקלענערן דעם בורא עולם, און דער אידישער בליק איז דער וואס דערהייבט אים. ווייל לויט די פילאסאפן, וואס יא אינטערעסירט דעם בורא עולם? וועלט מלחמות, די גרויסע זאכן; אבער קליינע זאכן, ווי א משכנתא וואס איז דיר צוריקגעקומען, גייען אים באמת נישט אן. און מיט דעם האסטו פארקלענערט דעם בורא עולם.
און דער הסבר איז: פון דא ביז'ן אינסוף - וואס איז דער מרחק? אינסוף. און אויב איך גיי א טריט פאראויס, פון דא ביז'ן אינסוף וואס איז דער מרחק? נאך אלץ אינסוף. צו זאגן "אינסוף ווייניגער א מעטער" איז לעכערליך; אינסוף איז אינסוף. דאס איז ווי דער יעניגער וואס איז געווען אין א מוזיי און געוויזן פאר זיינע חברים אן אלטצייטיגן געפינס און געזאגט: דער געפינס איז אלט פינף טויזנט און צוויי יאר. האבן זיי אים געפרעגט: פון וואנעט ווייסטו אזוי פונקטליך? האט ער געזאגט: ווייל פונקט צוויי יאר צוריק בין איך געווען דא מיט די עלטערן, און דעמאלט האט דער מדריך געזאגט אז דאס איז פון פינף טויזנט יאר צוריק, און זינט דעמאלט זענען דורך צוויי יאר.
אזוי אויך דא: פון דא ביז'ן אינסוף - אינסוף, און פון דארט ביז'ן אינסוף - אינסוף. צו זאגן אז הקדוש ברוך הוא אינטערעסירט זיך מיט די גרויסע זאכן און אינטערעסירט זיך נישט מיט די קליינע, איז דאך פונקט דאס זעלבע, ווייל דאס וואס דו רופסט אן "גרויס" איז לעבן דעם אינסוף גארנישט, און אזוי אויך דאס "קליינע". יעדע גרויסקייט וואס דו זאלסט נאר זאגן, איז לעבן דעם אינסוף גארנישט. און אויב אזוי, מיט'ן מאכן די דאזיגע חילוקים - אז דער אויבערשטער אינטערעסירט זיך מיט גרויסע זאכן און נישט מיט קליינע - האסטו אליין באשאפן א זאך וואס איז באגרענעצט, ווייל בלויז ביי איינעם וואס איז באגרענעצט מאכט אויס גרויס אדער קליין; פאר דעם וואס איז נישט באגרענעצט, זענען גרויס און קליין אייניג, ווייל פון נול ביז'ן אינסוף, און פון הונדערט ביז'ן אינסוף, און פון א מיליאן ביז'ן אינסוף - איז אלעס אינסוף.
אַ קלאָגע אויף די רעים
מער פֿון דעם אַלעס, צום סוף פֿונעם קאַפּיטל באַקלאָגט זיך איוב אויף זײַנע רעים: פֿאַרוואָס זענען חברים, אוהבים און גוטע פֿרײַנד פֿאַרוואַנדלט געוואָרן צו שׂונאים פֿאַר אים, און די וואָס האָבן געדאַרפֿט קומען און זוכן זײַנע זכותים און אויפֿמונטערן זײַן גײַסט, זענען פֿאַרוואַנדלט געוואָרן אין אַזעלכע וואָס זוכן אין אים חסרונות און פֿעלערן און פּרוּוון צו רעכטפֿאַרטיקן די שווערע יסורים וואָס ער האָט באַקומען.
צום סך-הכּל: אין קאַפּיטל ו' ענטפֿערט איוב פֿאַר אליפז אויף עטלעכע אופֿנים: זײַן קראַנקייט איז צו שווער עס זאָל זײַן בלויז אַ "מירוק זמני"; די שטראָף איז נישט לויט דער מאָס פֿונעם חטא וואָס מען האָט אין אים געפֿונען, און דעריבער פֿאָדערט ער מען זאָל אים זאָגן מיט וואָס ער האָט געזינדיקט; און פֿונעם גרונטלעכן קוקווינקל - אַזוי ווי יעדער באַשעפֿעניש איז באַשאַפֿן געוואָרן פֿאַר אַ תכלית, אַזוי אויך איז דער תכלית פֿונעם מענטש עבודת קונו, סײַ לויט דער כּמות פֿון מצוות (ווי די שיטה פֿונעם האר"י ז"ל און פֿון ריש לקיש) און סײַ אין אָנפֿילן אַלע זײַנע טעג מיט עבֿודה (ווי רבי יוחנן און ווי די ווערטער פֿונעם רמב"ם אַז עס איז גענוג איין גאַנצע מצוה לשם שמים) - און לויט ביידע דעות טוען די יסורים אַליין אים מבטל זײַן פֿון זײַן עבֿודה, ווי דער משל פֿונעם קנעכט וואָס מען האָט אַרײַנגעוואָרפֿן אין תּפֿיסה פֿאַר צוויי שעה פֿאַרנאַלעסיקונג און מען האָט אים מבטל געווען פֿונעם גאַנצן טאָג אַרבעט. און אויף דער טענה אַז די יסורים שפּאָרן אײַן מיתה, האָט ער געענטפֿערט אַז צען יאָר פֿון יסורים אינמיטן לעבן זענען ערגער פֿון אַ פֿריצײַטיקער מיתה; און צו דער טענה פֿון נצחיות האָט ער זיך נישט באַצויגן, ווײַל ער איז דאָך געווען אַ כופֿר אין תחיית המתים. און נאָך האָט ער זיך געוואונדערט פֿאַרוואָס די נבואה איז נישט געקומען צו אים, און ער האָט געקאָפֿערט אין השגחה פרטית מיטן משל פֿון דער מוראַשקע - כאָטש באמת איז דאָס די פֿילאָסאָפֿישע השקפֿה וואָס מאַכט קליין דעם בורא עולם, ווײַל בײַם אין סוף איז נישטאָ קיין חילוק צווישן גרויס און קליין. און צום סוף באַקלאָגט ער זיך אויף זײַנע רעים, וואָס זענען פֿאַרוואַנדלט געוואָרן פֿון מנחמים צו באַשולדיקער.