פרק י"ד אין הושע הייבט זיך אן אלס א דירעקטע המשכה צום סוף פונעם פריערדיגן פרק, און פון דארט און ווייטער ווערט דאס דער באקאנטער פרק פאר אונז אלע פון "שבת שובה" - די הפטורה פון "שובה ישראל". אינעם פריערדיגן פרק האבן מיר געהערט פונעם הקדוש ברוך הוא: "מיד שאול אפדם ממות אגאלם, אהי דבריך מות אהי קטבך שאול, נוחם יסתר מעיני" - דאס הייסט, עס איז נישטא קיין חרטה, נישטא קיין צוריקציען פון דער גזירה, דאס שלעכטס וועט זיכער קומען. די גזירה איז פעסט באשלאסן אן קיין ענדערונג. און פון דא און ווייטער, זאגט דער מלבי"ם, ווענדט זיך דער נביא צום עם און פרובירט צו ראטעווען וואס מ'קען נאר ראטעווען.
תֶּאְשַׁם שֹׁמְרוֹן כִּי מָרְתָה בֵּאלֹהֶיהָ, בַּחֶרֶב יִפֹּלוּ עֹלְלֵיהֶם יְרֻטָּשׁוּ וְהָרִיּוֹתָיו יְבֻקָּעוּ - שומרון זאל טראגן די שולד ווייל זי האט מורד געווען אין איר גאט, ביים שווערד וועלן זיי פאלן, זייערע עופעלעך וועלן צעשמעטערט ווערן, און אירע שוואנגערע פרויען וועלן צעשפאלטן ווערן
דער מלבי"ם ערקלערט: ווען דער נביא הערט בפירוש פונעם אויבערשטן "נוחם יסתר מעיני", אז דער אויבערשטער טוט זיך נישט חרטה האבן איבער דעם ברוגז - ווענדט ער זיינע רייד צום עם מיט א גאר אנדערער טענה. דער עיקר חטא, דער עיקר מרד און דער עיקר מעל איז געווען פון שומרון. שומרון איז די קעניגליכע שטאט פון די עשרת השבטים, דער חלק פון אחאב, און דארט איז נישט געווען אפילו איין איינציגער מלך א צדיק. דאס האט זיך שוין אנגעהויבן פון ירבעם בן נבט וואס האט געמאכט די עגלים, און האט אנגעהאלטן ביזן גלות. זיי זענען די וואס האבן אנגעהאלטן די עבודה פון די עגלים און זיי זענען די וואס האבן מכשיל געווען כלל ישראל, ווייל די מלכים האבן נאכגעשלעפט דאס פאלק נאך זיך צום שלעכטן.
אויב אזוי, טענה'ט דער נביא, האט כלל ישראל א לימוד זכות: "נישט פון מיר איז דאס געקומען, די מלכים האבן מיר פארפירט, די מלכים האבן מיר גורם געווען". און אויב אזוי - פארוואס זאל ישראל אונטערגיין צוזאמען מיט שומרון? עס פאסט זיך אז נאר "תאשם שומרון" - זי איז די וואס זאל טראגן די שולד, ווייל זי איז דאך די וואס "מרתה באלהיה" מיט א מרד, מרי און מעילה. אויף איר זאל פאלן דער עונש: "בחרב יפלו, עולליהם ירוטשו והריותיו יבוקעו" - "הריותיו" מיינט די טראגעדיגע פרויען. פאר זיי קומט זיך דאס מצד הדין. שומרון זאל ווערן א שממה, אבער דאס איבעריגע פאלק, וואס איז בלויז נכשל געווארן דורך זיי, פארדינט נישט דעם עונש. די גאנצע בקשה ווערט געזאגט ערשט נאכדעם וואס דער נביא האט געהערט אז די גזירה קערט זיך נישט צוריק: אויב ס'מוז שוין קומען דאס שלעכטס - זאל עס קומען בלויז אויפן רשע אליין, און נישט אויף דעם וואס איז פארפירט געווארן דורך זיינע הענט.
שׁוּבָה יִשְׂרָאֵל עַד ה' אֱלֹהֶיךָ כִּי כָשַׁלְתָּ בַּעֲוֺנֶךָ - קער זיך צוריק, ישראל, ביז צום ה' דיין גאט, ווייל דו ביסט געשטרויכלט געווארן אין דיין זינד
פון דא און ביז צום סוף פונעם פרק געפינען מיר זיך אין דער הפטורה פון "שובה ישראל". לויטן מלבי"ם איז דאס ווענדן זיך דא צו ישראל - די גאנצקייט פונעם פאלק, אויסער שומרון. צו שומרון זאגט דער נביא: איר וועט באצאלן דעם טייערן פרייז, ווייל דער אויבערשטער האט דאך נישט קיין חרטה. אבער צו דיר, כלל ישראל, זאגט ער: דו קענסט נאך תשובה טאן, "כי כשלת בעוונך". און דאס איז פונקט דער לימוד זכות: דו האסט נישט געזינדיגט מיט מרד און מרי להכעיס, נאר "כשלת" - דו ביסט געשטרויכלט געווארן. די מלכים פון שומרון האבן דיך מכשיל געווען, און מען דארף דיך דן זיין ווי א שוגג און ווי אן אנוס, און דעריבער איז פאר דיר דא א תקנה.
און וואס מיינט "שובה עד ה'"? דאס ווארט "עד" לערנט אונז אז כביכול דער אויבערשטער איז ווייט, און דו דארפסט גיין ביז צום ארט וואו ער געפינט זיך: אפלאזן די עבירות, חרטה האבן אויף וואס מ'האט געגרייזט בשוגג און באונס, און זוכן דעם וועג וויאזוי תשובה צו טאן ממש ביז צום אויבערשטן.
רש"י טייטשט אנדערש: לויט זיינע ווערטער זענען די רייד געוואנדן צו יהודה. "שומרון" דא מיינט די גאנצע עשרת השבטים, און נאכדעם וואס זייער פסק איז נגזר געווארן, ווענדט זיך דער נביא צו יהודה: שובה ישראל, עס זאל אייך נישט פאסירן אזוי ווי עס איז געשען מיט שומרון. און דערפאר זענען די ענינים צוגעשטעלט איינס צום צווייטן. און רש"י ברענגט א משל: צו א מלך וואס א לאנד האט מורד געווען קעגן אים. האט דער מלך געשיקט א פולימרכוס (א שר צבא) און אים באפוילן עס צו פארניכטן. איז דער דאזיגער פולימרכוס געווען קלוג און מיושב בדעתו, נישט קיין הייסבלוטיגער, און האט צו זיי געזאגט: נעמט אייך עטליכע טעג און מאכט א חשבון הנפש, און אויב נישט - וועל איך אייך טאן אזוי ווי איך האב געטאן צו יענער מדינה און אירע חבר'טעס, און צו יענער איפרכיא און אירע חבר'טעס. דאס הייסט: אין מיין רעזומע זענען דא גאנצע לענדער וואס איך האב חרוב געמאכט, לוינט זיך אייך גוט איבערצוטראכטן, ווייל איר זענט די נעקסטע אדרעס. אזוי אויך דא: "תאשם שומרון" - מיט זיי האב איך שוין אפגערעכנט און זיי זענען באשטראפט געווארן ווי עס קומט זיך זיי, און דערפאר "שובה ישראל" - קוק וואס עס איז געווארן פון זיי און ווי זייערע עבירות האבן זיי פארפירט, און גיי נישט ווייטער אויך דו מיט דיינע זינד.
פֿאַרוואָס שטייט "עד ה' אלהיך" און נישט בלויז "עד ה'" אָדער "עד אלהיך"? שם הוי"ה איז מידת הרחמים, און שם אלוקים איז מידת הדין. תני בשם רבי מאיר: שובה ישראל עד ה' - נאָך איידער עס וועט ווערן "אלהיך". טו תשובה כל זמן דער אויבערשטער איז אין מידת הרחמים און עפֿנט דיר נאָך אַ פֿתח, און וואַרט נישט ביז עס וועט זיך אַנטפּלעקן מידת הדין, וואָס דעמאָלט וועסטו שוין נישט קענען תשובה טאָן און די גזירה איז שוין פֿאַרחתמעט. און דאָס איז אויך דער לשון פֿונעם תרגום: "עד דלא יתעביד סניגוריא קטיגוריא" - נאָך איידער דער סניגור ווערט אַ קטיגור.
אַ וואונדערלעכער ביאור ווערט געבראַכט אין ילקוט שמעוני בשם "אפיריון". חז"ל פֿרעגן: "עוון" מיינט דאָך מזיד, און ווי קען מען עס אָנרופֿן "כשלת"? אַ מכשול מיינט אַז איך בין געגאַנגען און זיך אָנגעשטויסן - דאָס איז אַ שגגה. עוון ווידער איז אַן עיוות השכל, אַ מענטש וואָס גייט און באַגייט אַן עבירה במזיד. אויב אַזוי וואָלט געדאַרפֿט שטיין "הזדת בעוונך", נישט "כשלת".
און ער דערקלערט לויט די ווערטער פֿונעם אלשיך: אָפֿט מאָל פֿאַלט אַ מענטש דורך בשגגה און זאָגט זיך גלײַך: "עס איז גאָרנישט געשען, איך האָב נישט געהאַט קיין שלעכטע כוונה, איך האָב נישט געוואָלט, איך בין נכשול געוואָרן". און פֿון דעם פֿילט ער אַז ער דאַרף גאָרנישט קיין תיקון און כפרה - "משגיאות מי יבין", אַ מענטש קען פֿעלן. אָבער דאָס איז אַ טעות און אַ פֿאַרקרומקייט. וואָרום אַלע קרבנות קומען דאָך אויף שגגה, און אויף מזיד העלפֿט קיין קרבן בכלל נישט. אַ מענטש וואָס האָט אָנגעצונדן אַ ליכט אום שבת בשוגג - זאָגט מען אים: זונטיק לאָז איבער דײַן טאָג אַרבעט, גיי קויף אַ בהמה, גיי אַרויף מיט איר קיין בית המקדש (און אין יענע צײַטן האָט דער וועג אַליין געקענט נעמען טעג), שטיי דאָרט, סמוך די הענט אויפֿן קאָפּ פֿון דער בהמה און טו זיך מתוודה זײַן. אַ גאַנצער מהלך פֿון חרטה און ווידוי - און דאָס אַלץ אויף איין שגגה אָן קיין כוונה. און אויב אַזוי איז אויף שוגג, וואָס וועסטו זאָגן אויף מזיד? אַ מזיד דאַרף אַ גאָר אַנדערע כפרה, וואָס אַ קרבן העלפֿט אים נישט, נאָר תשובה און חרטה און נאָך. קומט אויס אַז די גאַנצע טענה "אַנטשולדיקט, אַ טעות, וואָס איז שוין געשען" - עס איז געשען זייער פֿיל. עס זענען דאָ מענטשן וואָס אומבאַמערקט האָבן זיי געדריקט אויף אַ קנעפּל און אָפּגעמעקט אַ גאַנצן ראַיאָן. אין אַמעריקע האָט מען אַמאָל געדריקט אויף אַ קנעפּל בטעות און אומגעבראַכט צוויי הונדערט אַפֿגאַנער אָדער איראַקער. עס זענען דאָ טעויות וואָס קאָסטן זייער טײַער.
און דער אלשיך פֿירט אויס: זאָל אַ מענטש נישט זאָגן "וואָס זאָל איך טאָן, איך בין געווען אַ שוגג". צו וועמען קומען שגגות? צו אַ מענטש וועמענס נפש איז פֿופּגמט פֿון פֿריִערדיקע זדונות.
צוויי מענטשן זענען געווען אויף אַ שיף און זייער שיף האָט זיך צעבראָכן. יעדער פֿון זיי האָט זיך אָנגעכאַפּט אין אַ שטיק האָלץ און צום סוף זענען זיי אַרויסגעוואָרפֿן געוואָרן צום ברעג. זייערע וועגן האָבן זיך צעשיידט, זיי האָבן זיך נישט געזען, און ביידע זענען געראַטעוועט געוואָרן. איינער פֿון זיי איז אָנגעקומען קיין שפּאַניע, און עמיצער האָט אים אויפֿגענומען און אים דערקוויקט דאָס לעבן בײַ פיקוח נפש גמור. פֿאַרן עסן האָט אים דער בעל הבית געזען מאַכן נטילת ידים. האָט ער אים געפֿרעגט: פֿאַרוואָס וואַשטו די הענט? האָט ער אים געזאָגט: איך בין אַ ייִד. האָט ער אים געזאָגט: איך בין אויך אַ ייִד, פֿון די אנוסי ספרד, און זאָלסט וויסן אַז אַלץ וואָס איז דאָ איז כשר - און ער האָט אים געוויזן אַז אונטן האָבן זיי אַ בית שחיטה און אַלץ איז כדין. דער צווייטער איז אויך פֿאַנאַנדערגעפֿאַלן אין אַן אָרט אין שפּאַניע און אויך אים האָט אַ מענטש אַרײַנגענומען, נאָר בײַ אים האָט ער געגעסן נבלות וטרפות בײַ אַ גוי.
מיט דער צײַט זענען ביידע צוריקגעקומען אין זייער שטאָט, זיי האָבן זיך באַגעגנט, און יעדער האָט דערציילט זײַנע איבערלעבענישן. און דעם וואָס איז געווען בײַם גוי האָט געבאָמערט דאָס האַרץ: פֿאַרוואָס האָט מען אויף מײַן חבֿר געהיט פֿון הימל און אויף מיר נישט? זענען ביידע געגאַנגען צום רבֿ און געפֿרעגט. האָט זיך דער רבֿ געווענדט צו דעם וואָס איז נכשול געוואָרן אין מאכלות אסורות און געפֿרעגט: זאָג מיר, צי האָסטו אַמאָל אין דײַנע טעג געגעסן לויט דײַן רצון אַ מאכל אסור? האָט ער אים געזאָגט: יאָ. אַמאָל, ווען איך בין געווען אַ בחור'ל, האָב איך געזען אַ גויישן שכן מיט אַ סענדוויטש מיט נקניק פֿון דבר אחר. עס האָט מיר זייער גלוסטיק געווען, און ער האָט געפֿרעגט ווער עס וויל, און איך האָב געזאָגט איך - און איך האָב געגעסן. שפּעטער האָב איך חרטה געהאַט, אָבער איין מאָל האָב איך אַזוי געטאָן. האָט דער רבֿ אים געזאָגט: אויב אַזוי איז דאָס דער ענטפֿער. אַ מענטש וואָס האָט אַמאָל עובר געווען אַן עבירה במזיד - איז אויסגעשטעלט צו שגגות און ער וועט נכשול ווערן אין זיי. און אַ מענטש וואָס איז קיינמאָל נישט עובר געווען במזיד - ראַטעוועט מען אים אויך פֿון שגגות.
און פֿון דאַנען, ווען אַ מענטש זעט אַז ער איז נכשול געוואָרן בשגגה, זאָל ער אָנהייבן טראַכטן: וואָס האָב איך אַמאָל געטאָן במזיד? וואָרום אַפֿילו אויף בהמתן של צדיקים ברענגט דער הקדוש ברוך הוא נישט קיין תקלה, און ווי קען זײַן אַז עס זאָל געשען אַ תקלה דורך מיר? כּנראה בין איך נישט אַזאַ צדיק, און כּנראה האָב איך געהאַט דורכפֿאַלן אין דער פֿאַרגאַנגענהייט. און דאָס איז וואָס דער כּתוב זאָגט: "שובה ישראל עד ה' אלהיך כי כשלת" - אויך וואָס דו ביסט נכשול געוואָרן, אַ מכשול וואָס איז אַ שגגה, צום סוף איז דאָס "בעוונך": עס איז דאָ געווען אַ מזיד וואָס דו האָסט געטאָן פֿריִער, און ווען נישט דאָס וואָלט דער אויבערשטער נישט געבראַכט לידך אַ מכשול אין אַ זאַך וואָס דו האָסט קיינמאָל נישט מזיד געווען דערין.
מיט דעם ווערן אויך פֿאַרענטפֿערט די ווערטער פֿונעם נביא אין ישעיה פּרק א' פּסוק ד': "הוי גוי חוטא, עם כבד עוון". "חטא" מיינט אַ שגגה - און ווי אַזוי ביסטו געוואָרן אַ פֿאָלק פֿול מיט שגגות? מחמת דו ביסט געווען אַן "עם כבד עוון". דו האָסט געהאַט שווערע עוונות, און דאָס שלעפּט נאָך זיך שגגות.
און מיט דעם ווערט אויך פֿאַרטײַטשט וואָס מיר זאָגן אינעם ווידוי יום כּיפּור: "על חטא שחטאנו לפניך ביודעים ובלא יודעים". פֿרעגן די מפרשים: אין דער גמרא אין יומא ל"ו ווערט דאָך מבואר אַז מען טוט זיך מתוודה זײַן קודם אויפֿן קל און דערנאָך אויפֿן חמור. קיינמאָל זאָגט נישט אַ מענטש "איך האָב סײַ באַרויבט אַ באַנק און סײַ געפּאַרקירט אויף רויט-ווײַס", ווײַל דעמאָלט ווערט דאָס גרינגע פֿאַרמינערט. נאָר מען זאָגט: איך האָב סײַ געטאָן אַזוי, און סײַ עובר געווען מער פֿון דעם, און אַפֿילו באַגאַנגען אַ זייער שווערע עבירה. אויב אַזוי, ווי אַזוי שטעלן מיר פֿריִער "ביודעים" - וואָס איז זייער האַרב - פֿאַר "בלא יודעים" וואָס איז גרינגער? נאָר לויט ווי מיר האָבן מסביר געווען איז די כוונה: על חטא שחטאנו לפניך ביודעים, און צוליב דעם וואָס מיר האָבן אַמאָל געזינדיקט ביודעים, זענען מיר שפּעטער אָנגעקומען אויך צו בלא יודעים. דער מזיד פֿון איין מאָל האָט גורם געווען עס זאָלן זיך נאָכשלעפּן נאָך אים שגגות.
און מיר האָבן שוין אמאל מאריך געווען אין דעם פונקט: עס מאַכן זיך נישט ביי א מענטש קיין שגגות אין א זאך וואס ער ציטערט און האט דערפון א גרויסע מורא. א מענטש וואס שלאָפט אין בעט געפינט זיך נישט פלוצים אויף דער ערד - פארוואס? ווייל אפילו אינמיטן שלאָף שפירט ער און ווייסט ער וואס מיינט אראפפאלן, און דערפאר היט ער זיך. אן עלעקטריקער ווערט געווענליך נישט געטראפן פון עלעקטריציטעט; די וואס ווערן געטראפן זענען מענטשן פונעם ישוב. דער עלעקטריקער ווייסט וואס עלעקטריק מיינט און היט זיך ווי געהעריג, בעת וואס א פשוט'ער מענטש ווייסט נישט, און מיינט אז ער קען זיך באשעפטיגן מיט עלעקטריק ווען ער איז נאס און מיט נאסע פיס - און דעמאלט פאסירן אסונות. ווען א זאך ברענט אינעווייניג אינעם מענטש - קומט ער דערין נישט צו קיין מכשול.
קְחוּ עִמָּכֶם דְּבָרִים וְשׁוּבוּ אֶל ה', אִמְרוּ אֵלָיו כָּל תִּשָּׂא עָוֺן וְקַח טוֹב וּנְשַׁלְּמָה פָרִים שְׂפָתֵינוּ - נעמט מיט זיך ווערטער און קערט זיך צוריק צום ה', זאָגט צו אים: פארגעב אינגאנצן יעדן עון און נעם אָן דאס גוטע, און מיר וועלן באצאָלן מיט אונזערע ליפן אנשטאט די קרבנות פון אָקסן
איידער מיר גייען ווייטער אינעם פירוש הפסוקים ווי אונזער שטייגער, איז דא א שיינער ביאור וואס ווערט געברענגט בשם דעם "צוארי שלל" און בשם דעם ספר "שחת הלקט": אין ויקרא רבה פרק י' איז פאראן א מחלוקת - צי תשובה טוט א האלב און תפילה טוט אלעס, צי תפילה טוט א האלב און תשובה טוט אלעס. (איינמאל איז געקומען א מענטש צום רב און געזאָגט: דער רב זאָל מיר בענטשן און מתפלל זיין פאר מיר. האט אים דער רב געפרעגט: האסטו מתפלל געווען? האט ער געזאָגט: ניין. האט דער מענטש געזאָגט: וואס קען איך טאָן, תפילה טוט דאָך בלויז א האלב. האט אים דער רב געזאָגט: ריכטיג, דאווען נאכאמאל און דו וועסט האָבן א גאנצקייט.)
קומט אויס, אז אויב א מענטש האט געטאָן בלויז תשובה אדער בלויז תפילה - וועט ער שטענדיג בלייבן מיט א ספק: אפשר האב איך בלויז אויסגעפירט א האלב. ווען קען ער זיין בארואיגט? ווען ער טוט ביידע. לויטן צד אז תפילה טוט א האלב - האב איך דאָך אויך געטאָן תשובה; און לויטן צד אז תשובה טוט א האלב - האב איך דאָך אויך מתפלל געווען, און סיי ווי סיי האב איך דערגרייכט אלעס. און דאס איז וואס דער פסוק זאָגט: "קחו עמכם דברים" - דברים מיינט רייד, תפילה; "ושובו אל ה'" - דאס איז תשובה. און וויבאלד מען האט דא סיי תשובה און סיי תפילה, ממילא פירט דער פסוק אויס: "אמרו אליו כל תשא עוון" - רבונו של עולם, נעם יעצט אוועק אלע עבירות, ווייל מיר האָבן דאָך געטאָן ביידע, און דא איז דא א פאלקאמער תיקון.
דערקלערט דער מלבי"ם: נאכדעם וואס ער האט געזאָגט "שובה ישראל עד ה' אלהיך" - ביז דו וועסט צוקומען ממש צו אים - לייגט ער צו און זאָגט: נאכדעם וואס איר וועט אנקומען צום אויבערשטן און שוין זיין נאנט צו אים, לייגט צו נאך א פארבעסערונג אין אייערע מעשים און טוט תשובה מאהבה. ביז יעצט איז דאס געווען א תשובה מיראה; יעצט שטייגט נאך א מדריגה, און דעמאלט וועלן די זעלבע מעשים אליין מליץ יושר זיין אויף אייך. און דאס מיינט "קחו עמכם דברים" - די דאזיגע זאכן, די מצוות און מעשים טובים וואס ווערן געטאָן מתוך תשובה מאהבה, זיי וועלן רעדן פאר אייך. און דאס איז אויך דער כפל פון "ושובו אל ה'" - מען האט דאָך שוין פריער געזאָגט "שובה ישראל"? נאר דאס ערשטע איז מיראה און דאס צווייטע איז מאהבה.
און וואס איז דער פראקטישער חילוק? ווען א מענטש טוט תשובה מיראה - ווערן די זדונות פארוואנדלט אין שגגות: ווער עס איז געמשפט געווארן אלס מזיד ווערט געמשפט אלס שוגג. אבער ווען א מענטש טוט תשובה מאהבה - ווערן די זדונות פארוואנדלט אין זכויות, און יעדע עבירה ווערט גערעכנט ווי א מצוה. און דעמאלט איז דאס נישט קיין סליחה נאר מצד דעם וואס דער אויבערשטער רעכנט מיר דעם מעשה פאר א שגגה און אן אונס, נאר א סליחה מצד דעם וואס דער אויבערשטער רעכנט עס מיר פאר א זכות: וואס איז ביז יעצט געווען אן עבירה - ווערט יעצט גערעכנט פאר א זכות.
און לויט דעם פארשטייט מען די ווערטער "כל תשא עוון": ביי תשובה מיראה נעמט דער אויבערשטער נישט אוועק דעם גאנצן עון נאר א טייל דערפון. דו האסט געהאט א מזיד און דער אויבערשטער האט עס פארקלענערט צו א שוגג - קומט אויס אז ער האט אראפגענומען פונעם משא, אבער נישט דאס גאנצע. דו האסט געהאט א משא פון הונדערט קילאָ, האט ער אוועקגענומען אכציג, און דו ביסט געבליבן מיט צוואנציג; עס איז נאך אלץ דא דא א שגגה. אבער ביי תשובה מאהבה בעטן מיר "כל תשא עוון" - ער זאָל אינגאנצן אוועקנעמען דעם גאנצן עון, ווייל אלעס ווערט דאָך פארוואנדלט אין זכויות.
און ממילא פארשטייט מען אויך "ונשלמה פרים שפתינו": אויף א שגגה פארלאנגט דער דין צו ברענגען א קרבן, און אויב אזוי בלייבט נאך תשובה מיראה נאך אלץ איבער א תיקון צו פארענדיגן. אבער ווען מען קומט אָן צו תשובה מאהבה, טוט דער קדוש ברוך הוא אפילו די שגגה אינגאנצן פארמעקן און רעכנט עס פאר א זכות, און דעמאלט איז נישטא קיין שום באדארף צו מקריב זיין קיין פר - די רייד וואס מיר זאָגן מיט אונזערע ליפן זענען אליין דער תיקון. עס ווערט אינגאנצן אויסגעמעקט, "כל תשא עוון", און עס איז גענוג אפילו בלויז מיט א ווידוי אָן קיין קרבן.
אַשּׁוּר לֹא יוֹשִׁיעֵנוּ עַל סוּס לֹא נִרְכָּב, וְלֹא נֹאמַר עוֹד אֱלֹהֵינוּ לְמַעֲשֵׂה יָדֵינוּ, אֲשֶׁר בְּךָ יְרֻחַם יָתוֹם - אשור וועט אונז נישט ראטעווען, אויף קיין פערד וועלן מיר נישט רייטן, און מיר וועלן מער נישט זאָגן "אונזער גאט" צום ווערק פון אונזערע הענט, ווייל נאר אין דיר געפינט דער יתום רחמים
זאגט דער מלבי"ם: דאס איז דער נוסח פונעם ווידוי וואס מיר זאלן זאגן מיט אונזערע ליפן - אז מיר פארלאזן זיך מער נישט אויף אשור און נישט אויף קיין שום אנדערע אומה אויסער דעם אויבערשטן. מלכי ישראל, ווען זיי האבן געהאט צרות, פלעגן זיי שיקן צו אשור ער זאל זיי ראטעווען; פון יעצט אן "אשור לא יושיענו". "על סוס לא נרכב" - זיי פלעגן זיך פארלאזן אויף מצרים, פון וואו עס קומען די פערד און רייט-וועגענער, אבער פון יעצט אן מער נישט. "ולא נאמר עוד אלהינו למעשה ידינו" - ביז יעצט האבן מיר געמאכט פאר זיך געצן מיט אונזערע אייגענע הענט און מיר האבן זיי גערופן אונזערע געטער און דיך דערצערנט, אבער פון יעצט אן וועלן מיר בטחון האבן נאר אין דיר.
און פארוואס? "אשר בך ירוחם יתום" - ווער עס האט נישט קיין שום העלפער, שטיצער און מושיע, אויף אים האסטו רחמנות מצד דיינע רחמים וואס האבן נישט קיין גרעניץ. און היות מיר זענען ווי יתומים - נישט אשור, נישט מצרים, און נישט אונזערע געטער פון אונזערע אייגענע הענט - ווער וועט אונז דען ראטעווען? נאר דו. און ווען א מענטש זאגט צום אויבערשטן "נאר דו וועסט מיך ראטעווען און קיינער אנדערש נישט", איז כביכול דער אויבערשטער "געצוואונגען" אים צו ראטעווען, וויבאלד ער באהאלט זיך בלויז אין זיין שאטן יתברך. אבער ווען א מענטש זוכט שוץ ביי אן אנדער כוח, זאגט דער ספר חובת הלבבות, זאגט אים דער אויבערשטער: "יקומו ויעזרוכם, יהי עליכם סתרה" - גיי צו יענעם, זאל ער דיר העלפן און דיך ראטעווען.
דער רד"ק טייטשט "קחו עמכם דברים" אזוי: דער הייליגער באשעפער זאגט זיי - איך פארלאנג נישט פון אייך נישט קיין זילבער, נישט קיין גאלד, און נישט קיין עולות, נאר דברים, רייד. זאגט ווידוי אויף די שלעכטע מעשים וואס איר האט געטאן. אבער באנוגנט זיך נישט דערמיט - "ושובו אל ה'", עס זאל זיין אן אמת'ע תשובה און נישט סתם א פוסטע רעדע פון די ליפן. מיר זאגן דאך אינעם ווידוי "על חטא שחטאנו לפניך בוידוי פה" - מיר זאגן ווידוי אפילו אויף אונזער ווידוי אליין, וואס אויך ער, ה' ירחם, איז בלויז אויסערווייניג. דערפאר: זאגט ווידוי, אבער עס זאל דערנאך זיין א תשובה שלימה.
"כל תשא עוון" - לויט איין פירוש אזוי ווי מיר האבן פריער געזאגט, אז דו זאלסט מוחל זיין דעם גאנצן עון. און דער רד"ק ברענגט נאך א הסבר: "כל תשא עוון" מיינט "לכל תשא עוון" - די בקשה איז אויפן כלל, רבונו של עולם, זיי מוחל די עבירות פון כלל ישראל. "וקח טוב" - נעם א גוטע זאך, אדער א גוט הארץ: אונזערע גוטע מעשים אדער אונזער גוט הארץ. "ונשלמה פרים שפתינו" - אנשטאט אקסן פאר קרבנות, וועלן מיר באצאלן מיטן ווידוי פון אונזערע ליפן.
און דער רד"ק לייגט צו: באמת וויל דער אויבערשטער דעם ווידוי פיל מער ווי די פרים. וואס איז דען ווערט א מענטש וואס ברענגט א קרבן אן אקס, אבער ער זאגט נישט קיין ווידוי, ער האט נישט קיין חרטה און גייט ווייטער אויף זיינע שלעכטע וועגן? אזוי זאגט דאך דער אויבערשטער צו שאול: "הלא שמוע מזבח טוב, להקשיב מחלב אילים", און אזוי אויך "למה לי רוב זבחיכם יאמר ה'". מיר זעען דאך אז די קרבנות זענען נישט קיין ציל פאר זיך, נאר א כלי צום תכלית, און דער תכלית איז דער ווידוי, די חרטה, עזיבת החטא און די קבלה על העתיד. און א ראיה דערצו: ביים שעיר המשתלח איז דאך בלויז געווען א ווידוי דברים און מען האט גארנישט מקריב געווען אויפן מזבח, און פונדעסטוועגן האט ער מכפר געווען אויף אלע עבירות פון כלל ישראל. זעסטו דאך דערפון אז דער עיקר נקודה איז נישט דאס ארויפברענגען אויפן מזבח, נאר דער ווידוי. דעריבער זאגט זיי דער נביא: דער עיקר איז אז איר זאלט זיך מתוודה זיין ווי עס פאסט און ווי עס דארף צו זיין, מתוך אן אמת'ע חרטה.
דער קאפיטל הייבט זיך אן מיט דעם וואס דער נביא, נאכדעם וואס ער האט געהערט אז די גזירה גייט זיך נישט צוריקדרייען, בעט אז דער עונש זאל פאלן בלויז אויף שומרון - אויף די וואס האבן במזיד מורד געווען און מכשיל געווען דאס פאלק - און נישט אויף גאנץ כלל ישראל וואס זענען בלויז פארפירט געווארן דורך זייערע מלכים. פון דארט רופט ער אויס: "שובה ישראל עד ה' אלהיך": קער זיך צוריק בעת די מדת הרחמים איז נאך אפן, איידער דער סניגור ווערט א קטיגור. און "כי כשלת בעוונך" לערנט אונז א גרויסן יסוד: שגגות קומען נישט סתם אזוי פון זיך אליין, נאר זיי זענען די פרוכט פון פריערדיגע זדונות - און ווער עס זעט אז ער איז געשרויכלט געווארן, זאל נאכקוקן און זוכן וואו ער האט געזינדיגט במזיד. און דאן קומט דער סדר פונעם תיקון: "קחו עמכם דברים ושובו אל ה'" - סיי תפלה און סיי תשובה, און נישט בלויז א תשובה מיראה נאר א תשובה מאהבה, וואס דעמאלט ווערן די זדונות פארוואנדלט אין זכויות און דער אויבערשטער איז נושא דעם גאנצן עון אינגאנצן. און אנשטאט פרים - "ונשלמה פרים שפתינו": דער אמת'ער ווידוי, מתוך חרטה און עזיבת החטא, דאס איז וואס דער הייליגער באשעפער באגערט מער פון אלע קרבנות.