הקדמה: צוויי תאריכים ביים סוף פֿון חזון דניאל
ביים סיום פֿון ספר דניאל, נאָך אַלע מראות און רמזים, ווערן איבערגעגעבן פֿאַר דניאל צוויי קלאָרע תאריכים - אַ חשבון וואָס איז שוין פֿיל מער מבואר פֿון אַלץ וואָס איז געווען פֿריִער. ערשטנס "ימים אלף מאתים ותשעים" (טויזנט צוויי הונדערט און ניינציק טעג), און דערנאָך "ימים אלף שלוש מאות שלושים וחמישה" (טויזנט דריי הונדערט דרייסיק און פֿינף טעג). זאָגט דער מלבי"ם: דאָס זענען צוויי צייטן. די ערשטע צייט איז די צייט פֿון וועלכער אָן עס הייבט זיך אָן די מעגלעכקייט פֿון דער גאולה - אויב זיי וועלן זוכה זיין, בבחינת "אחישנה"; און די צווייטע צייט איז די לעצטע צייט, די צייט פֿון דער גאולה בבחינת "בעתה". פֿאַר דער ערשטער צייט איז נישטאָ וואָס צו וואַרטן און נישטאָ וואָס צו האָפֿן בכלל, און פֿון דער ערשטער צייט און ווייטער - איז שוין דאָ אַן אָרט צו האָפֿן.
"ומעת הוסר התמיד" - פֿון וועלכן חורבן רעכנט מען?
וּמֵעֵת הוּסַר הַתָּמִיד וְלָתֵת שִׁקּוּץ שֹׁמֵם יָמִים אֶלֶף מָאתַיִם וְתִשְׁעִים׃ (יב, יא) - און פֿון דער צייט וואָס דער תמיד איז אָפּגעטאָן געוואָרן און מען האָט אַוועקגעשטעלט אַ פֿאַרוויסטנדיקן שקץ, זענען טויזנט צוויי הונדערט און ניינציק טעג.
קודם כל דאַרף מען מברר זיין פֿון וועלכער פּונקט מען הייבט אָן צו ציילן. אויב מען וועט טייטשן די זאַכן אויפֿן חורבן בית שני, זאָגט דער מלבי"ם, איז די זאַך מאָדנע: ווייַל אויב מיר לייגן צו צום מניין פֿונעם חורבן די 1290 און דערנאָך נאָך 1335, גייען מיר שוין אַריין אינעם זיבעטן יאָרטויזנט. און דאָס איז אוממעגלעך, וואָרום "שית אלפי שני קאים עלמא וחד חרוב" - דער זיבעטער יאָרטויזנט איז שוין די צייט פֿון סוף העולם, און אַלע זאַכן מוזן געשען ביז צום סוף פֿונעם זעקסטן יאָרטויזנט אין וועלכן מיר געפֿינען זיך (מיר האַלטן אינעם יאָר ה' אלפים שבע מאות שישים ותשע, דאָס הייסט אינמיטן פֿונעם זעקסטן יאָרטויזנט). אויב אַזוי קען מען דאָס נישט טייטשן אויפֿן חורבן בית שני.
נאָר מען מוז עס טייטשן אויף בית ראשון. אָבער אויך דאָ איז דאָ אַ קשיא: אין בית שני האָט מען געשטעלט אַ צלם בהיכל, אָבער אין בית ראשון האָט מען נישט אַוועקגעשטעלט קיין שיקוץ שומם - נבוכדנצר איז געקומען און האָט באַלד חרובֿ געמאַכט דעם בית המקדש. אויב אַזוי, דרינגט פֿון דאַנען דער מלבי"ם, רעדט דער פּסוק נישט וועגן דער שעה פֿונעם חורבן אַליין, נאָר וועגן דער צייט ווען מען האָט אָפּגעטאָן דעם תמיד און געשטעלט אַ שיקוץ אין היכל אין בית ראשון - פֿאַרן חורבן. וואָרום אינעם פּסוק שטייט בפירוש וואָס דער מניין איז: "ומעת הוסר התמיד ולתת שיקוץ שומם" - פֿון ווען ס'איז אָפּגעשטעלט געוואָרן די הקרבה פֿונעם תמיד און מען האָט אַוועקגעשטעלט אַ שיקוץ.
דריי מאָל איז אָפּגעטאָן געוואָרן דער תמיד
פֿון אַ גענויער בדיקה אין דער היסטאָריע, זאָגט דער מלבי"ם, געפֿינען מיר דריי מאָל וואָס דער תמיד איז אָפּגעטאָן געוואָרן און מען האָט אַוועקגעשטעלט אַ שיקוץ שומם. איין מאָל אין די טעג פֿון מנשה, וואָס האָט מבטל געווען די עבודה אין בית המקדש און געשטעלט אַ צלם בהיכל. פֿריִער פֿאַר דעם אין די טעג פֿון אחז, וואָס האָט פֿאַרשלאָסן די טירן פֿון בית ה' - און דערפֿאַר הייסט זיין נאָמען אחז, ווייַל ער האָט פֿאַרהאַלטן די טירן פֿון בית המדרש - און האָט מקטיר געווען צו אנדערע געטער. און פֿאַר דעם אַלעמען, אין דער צייט פֿון עתליה המרשעת, אויף וועלכער עס שטייט אַז אירע זין האָבן צובראָכן דאָס הויז פֿון גאָט און אויך אַלע קדשי בית ה' האָבן זיי געמאַכט פֿאַר די בעלים, און אין יענער צייט איז דער תמיד בטל געוואָרן. און דער באַווייַז: נאָכדעם איז געקומען יהוידע און האָט געשטעלט פֿקודות אין בית ה' צו ברענגען עולות, און עס שטייט אין דברי הימים "ויהיו מעלים עולות בבית ה' תמיד כל ימי יהוידע" - פֿון דאַנען זעט מען אַז פֿאַר די טעג פֿון יהוידע, אין דער צייט פֿון עתליה, זענען נישט געווען קיין עולות. און אַפֿילו אויב מען האָט נישט אַוועקגעשטעלט ממש אַ שיקוץ אין בית המקדש, האָט מען דאָך די קדשים פֿון בית המקדש גענומען פֿאַרן בעל, און עס איז דעמאָלט געשטאַנען דער בית הבעל - קומט אויס אַז אַ שיקוץ שומם איז געשטאַנען אנשטאָט דעם בית המקדש.
און היות עס שטייט בסתם "הוסר התמיד", זאָגט דער שׂכל אַז מען דאַרף רעכענען פֿון דער ערשטער צייט ווען מען האָט מבטל געווען דעם תמיד, און דאָס איז געווען די צייט פֿון עתליה. עתליה האָט געקעניגט זעקס יאָר, און ביים סוף פֿון אירע טעג איז דער תמיד אָפּגעטאָן געוואָרן. זי איז געשטאָרבן אינעם יאָר 3061, און קומט אויס אַז דער תמיד איז אָפּגעטאָן געוואָרן איין יאָר פֿאַר איר טויט - אינעם יאָר 3060 לבריאת העולם. פֿון דעם יאָר הייבט זיך אָן דער חשבון.
1290: שנת 4350 - 590 צום מניין פֿון די קריסטן
מיר לייגן צו 1290 צו 3060, און מיר באַקומען דאָס יאָר 4350 לבריאת העולם, וואָס דאָס איז דאָס יאָר 590 צום מניין פֿון די קריסטן. (מען דערמאָנט אויך די תאריכים לויטן מניין פֿון די קריסטן, צו אונדזער צער און חרפּה, ווייַל ס'זענען פֿאַראַן אַ סך וואָס קענען נישט די תאריכים לבריאת העולם.) פֿון יענעם יאָר און ווייטער איז פֿאַראַן די מעגלעכקייט אַז די גאולה זאָל קומען. דאָס איז דער ערשטער תאריך: פֿון דאַנען גייט מען אַריין אין דער צייט פֿון וועלכער די גאולה קען אָנקומען, און פֿאַר דעם איז נישטאָ וואָס צו האָפֿן. און אויף דעם שטייט "אשרי המחכה" - אַז פֿון דעמאָלט אָן הייבט מען אָן צו וואַרטן.
און וואָס איז געווען אין יענער תּקופֿה? ווער ס'וועט אַריינקוקן אין ספר סדר הדורות, אינעם פֿערטן יאָרטויזנט, וועט זען אַן אינטערעסאַנטן היסטאָרישן פֿאַקט וואָס פֿיל ווייסן עס נישט. דער רוימישער קיסר, יוליאנוס, האָט געגעבן רשות אויפֿצובויען דעם בית המקדש אין ירושלים, און ייִדן זענען טאַקע געגאַנגען און געבויט דאָרטן לויטן באַפֿעל פֿונעם קיסר מיט גאָר אַ גרויסער השקעה. און אינעם יאָר ד' אלפים ש"מט (589) איז געווען אַ גרויסער רעש איבער דער גאַנצער וועלט און ס'איז געפֿאַלן דער מקדש וואָס זיי האָבן געבויט - אַ גוואַלדיק שטאַרקער ערדציטערניש האָט אַראָפּגעוואָרפֿן דעם גרויסן בנין וואָס זיי האָבן געבויט. און דעם טאָג דערנאָך איז געקומען אַ גרויס פֿייַער פֿונעם הימל, אַלע אייזנס פֿונעם בנין זענען צעלאָזן געוואָרן און פֿיל ייִדן זענען פֿאַרברענט געוואָרן; עס שטייט דאָרט געשריבן אַז עס זענען דעמאָלט אומגעקומען מיליאָנען פֿונעם ייִדישן פֿאָלק אין יענעם רעש. און אינעם יאָר נאָכדעם, שנת ש"נ, איז געווען "עיפוש גדול בכל העולם" - ווי דער לשון פֿון סדר הדורות: פֿאַרדאָרבענע לופֿט, און אין אונדזערע באַגריפֿן אַ מגפֿה און באַקטעריעס, אַזוי ווי די קדחות וואָס מיר קענען אין אונדזערע צייטן; מענטשן האָבן געניסט, און יעדער וואָס האָט געניסט איז געפֿאַלן און געשטאָרבן.
וואס לערנט מען פון דעם? אז יענע צייט איז געווען א צייט וואס איז ראוי לגאולה, און דאס איז פונקט דער חשבון וואס מיר האבן געזאגט: פונעם יאר ג' אלפים ס' (3060), פון דער צייט ווען עתליה האט אויפגעשטעלט דעם שיקוץ, און נאך 1290 - קומען מיר אן צום יאר ד' אלפים ש"נ (4350), וואס דאס איז באמת געווען א זמן מסוגל צום אנהייב פון דער גאולה. און אט איז געווען אן התעוררות, נאר ווי עס שיינט איז עס נישט געווען קיין גענוגנדיגע התעוררות; און ווען די התעוררות איז נישט גענוג, קומען אנשטאט דעם צרות און אסונות.
1335: דאס יאר תרפ"ה
אַשְׁרֵי הַמְחַכֶּה וְיַגִּיעַ לְיָמִים אֶלֶף שְׁלֹשׁ מֵאוֹת שְׁלֹשִׁים וַחֲמִשָּׁה׃ (יב, יב) - וואויל איז דעם וואס ווארט און וועט דערגרייכן צו טויזנט דריי הונדערט פינף און דרייסיג טעג.
פון יענער צייט אן, דאס יאר ד' אלפים ש"נ (4350 - 590 למספרם), האט מען שוין אן ארט אנצוהייבן ווארטן און ארויסקוקן אויף דער גאולה - "אשרי המחכה". ביז ווען דארף מען ווארטן? ביז מען וועט דערגרייכן צו 1335 טעג. לייגן מיר צו 1335 צו 4350, באקומען מיר דאס יאר ה' אלפים תרפ"ה (5685), וואס דאס איז דאס יאר 1925 למספרם. דעמאלט, זאגט דער מלבי"ם, וועט זיין דער באשטימטער קץ הפלאות. וואס עס איז געשען אין 1940 געדענקען מיר דאך אלע; און נאך פריער, אין יאר 1930, איז געווען דער גרויסער עקאנאמישער צוזאמענברוך איבער דער גארער וועלט. און עס מוז נישט זיין אז די זאך זאל קומען אין יענעם יאר ממש - ביז עס איז פול געווארן די מאס פון זייערע זינד, און אין 1940 איז געווען די שרעקליכע שואה, השם ירחם.
די דריי זמנים פאראייניגן זיך
עס זענען אונז שוין נתבאר געווארן נאך צוויי זמנים. "למועד מועדים וחצי" - "עידן ועידנין ופלג עידן" - אז אויב מען רעכנט עס אויס אזוי ווי עס איז פריער ערקלערט געווארן אין קאפיטל ז' פסוק כ"ה, קומען מיר אן צום יאר ה' אלפים תרע"ג (5673), וואס דאס איז דאס יאר 1913. און דער צווייטער זמן, "עד ערב בוקר אלפים ושלוש מאות ונצדק קודש" וואס מען האט אים געוויזן אין דער צווייטער מראה, ענדיגט זיך אין יאר ה' אלפים תרפ"ח (5688), וואס דאס איז 1928. געפינען זיך פאר אונז תרפ"ה און תרפ"ח, 1925 און 1928.
און יעצט זעט, זאגט דער מלבי"ם, ווי אזוי די דריי זמנים פאראייניגן זיך: דאס יאר תרע"ג (1913) איז דער אנהייב, און די תקופה וועט אנהאלטן צוויי שמיטות, פערצן יאר - דאס זענען "שני שבועים", צוויי זיבעטלעך פון יארן, און דאס איז וואס חז"ל האבן געזאגט: א שבוע וואס בן דוד קומט און א שבוע פון מלחמת גוג ומגוג. קומט אויס פון יאר תרע"ג ביז יאר תרפ"ח. און אין יאר תרפ"ה, דריי יאר פאר'ן סוף, וועט מען אנהייבן דעם בנין בית המקדש, און די בויאונג וועט אנהאלטן דריי יאר, און אין יאר תרפ"ח וועט זיך אלעס ענדיגן.
פארוואס איז עס נישט מקוים געווארן
און דאס אלעס, ווייסן מיר דאך אלע, איז ליידער נישט געשען. און וואס מיינט דאס? אז מיר האבן געהאט א צייט וואס איז געווען זייער מסוגל, און די צייט איז נישט פארווירקליכט געווארן. דער מלבי"ם שרייבט בפרוש אז ער שרייבט זיינע ווערטער אין יאר תרכ"ח - דאס הייסט ער רעדט וועגן וואס עס וועט פאסירן אין זעכציג יאר ארום. און ליידער איז דאס אויך נישט מקוים געווארן, און אזוי אויך וואס רש"י האט געשריבן און וואס דער רס"ג האט געשריבן - אלע זמנים וואס זיי האבן אויסגערעכנט זענען שוין פארביי און זענען נאך נישט מקוים געווארן.
און דער מלבי"ם לייגט צו: "ובאשר איננו קלות לראות צמיחת קרן ישראל בימינו לעינינו ונחכה לו בכל יום" - ווארום עס קומט דאך אויף די קשיא, פארוואס שטיפסטו מיך אפ אויף נאך זעכציג יאר? מיר ווילן דאך זען די גאולה יעצט. און באמת שטייט אין די ספרים אז יעדער האט געשריבן די גאולה נאנט צו זיין צייט, "איש כחלומו פתר"; מען וועט נישט געפינען אז רש"י זאל שרייבן אז די גאולה וועט זיין אין זיבן הונדערט יאר ארום, נאר ער שרייבט עס פאר דער תקופה וואס איז נאנט צו אים, און אזוי יעדער איינער - ווייל עס ליגט אין דעם אויך אן ענין אויפצומונטערן און מחזק צו זיין, אז אט איז די גאולה נאנט און אט קומט שוין משיח.
און נאך א טעם: עס שטייט אין זוהר אז אין די לעצטע זעכציג יאר פאר ביאת המשיח וועט זיין אן התעוררות צו דער גאולה. האט דער מלבי"ם געזאגט: אויב אזוי, איז פאסיג אז די זאכן וואס איך שרייב יעצט - וואס זענען פונקט זעכציג יאר פריער - זאלן מעורר זיין דעם עולם צו יענער התעוררות פון גאולה, און דעמאלט וועלן די זאכן פארווירקליכט ווערן און די גאולה וועט קומען נאך זעכציג יאר.
אבער, ליידער, אין יענער תקופה האט די השכלה געשלאגן מיט א פולן מויל, און נישט נאר וואס מען האט זיך נישט דערנענטערט צו דער גאולה, נאר מען איז נאך אלץ ווייטער און ווייטער אוועקגעפאלן, אז אין יעדער תקופה איז מען געפאלן נאך נידעריגער און נידעריגער. און ווער עס ווייסט - דער גאנצער חיבור פונעם מלבי"ם אויפ'ן תנ"ך איז געשריבן געווארן אלס א תשובה קעגן די משכילים. די משכילים פון היינטיגע צייטן זייער גאנצער ענין איז "אכול ושתו כי מחר נמות", פארוויילונגען און תאוות; אבער די משכילים פון יענעם דור זענען געווען יודעי ספר, זייער קלוגע לייט אין תורה און אין תנ"ך. ווער עס ליינט זייערע שריפטן שטוינט: זייערע אלע כתבים זענען פול מיט ציטאטן פון פסוקים, און אפילו די הבלים וואס זיי האבן געשריבן האבן זיי געשריבן מיט לשונות פון פסוקים - מען דארף זיין א תלמיד חכם צו פארשטיין די שטותים וואס זיי האבן אנגעשריבן. און ווען זיי האבן געהאט קשיות און השגות אויפ'ן תנ"ך, האט אויסגעפעלט איינער וואס זאל קומען און זיי ענטפערן; און דעריבער האט דער מלבי"ם מחבר געווען זיין פירוש, אויפצוווייזן ווי יעדער אויסדרוק און יעדעס ווארט אין תנ"ך איז מדויק, אז עס זענען נישטא קיין סתירות, און ווי שטארק די זאכן זענען מדוקדק און ריכטיג.
און יענע תקופה איז נישט געווען קיין לייכטע תקופה: די השכלה האט געגעסן מיט פול מויל, מענטשן האבן פארלאזט די תורה און זענען געגאנגען אין די אוניווערסיטעטן. און נישט נאר וואס עס איז נישט פאראורזאכט געווארן קיין התעוררות צו דער דערנענטערונג פון דער גאולה, נאר דער מצב איז געווארן ערגער, און ס'איז פאראורזאכט געווארן א פארשלאפנקייט וואס האט דערנענטערט די שואה רחמנא ליצלן. און דערפאר געפינען מיר זיך נאך אלץ אין א מצב וואס מיר זענען נאכנישט אויסגעלייזט געווארן.
דער צווייטער חשבון: עידן ועידנין ופלג עידן
אבער דער מלבי"ם גיט אונז א וועג ארויס, און זאגט אז עס איז דא א פלאץ אויסצורעכענען די צייט פון "עידן ועידנין ופלג עידן" אויף אן אנדערן אופן - נאך א וועג וואס עס קען זיין אז דאס איז דער חשבון וואס וועט מקוים ווערן. וויפיל איז א "עידן"? פיר הונדערט יאר, כנגד גלות מצרים - "ועבדום ועינו אותם ארבע מאות שנה". "עידנין" זענען אכט הונדערט, און צוזאמען מיטן "עידן" - 1200. "ופלג עידן" - צעטייל אויף דער העלפט די 1200 און דו באקומסט 600, און צוזאמען איז עס 1800. און דאס שטימט, זאגט דער מלבי"ם, מיט דעם יאר אין וועלכן מיר געפינען זיך אין אונזער גלות: פונקט 1800 יאר פונעם חורבן. (מיר האלטן שוין היינט נאנט צו צוויי טויזנט יאר פונעם חורבן.)
און דער מלבי"ם זאגט, אז הגם די טעג וועלן זיך ציען ביז דער קץ וועט קומען, פונדעסטוועגן פון דער צייט אן איז שוין די צייט פון דער ממשות'דיגער גאולה, זייער נאנט צו דער צייט פון דער גאולה. און דאס איז וואס עס שטייט "כי למועד מועדים וחצי": יענע שרי השרים וואס ער האט געזען אויפן יאור, וואס גיבן כח פאר די מלוכות פון די אומות - זיי וועלן פארלענדט ווערן, "וככלות נפץ יד עם קודש", אז מען וועט זיי מער נישט דרוקן ווי פריער. דאס הייסט, ווען עס וועט אנקומען מועד מועדים וחצי, וואס דאס איז דאס יאר תרכ"ח, וועלן די יסורים פון כלל ישראל ווערן ווייניגער. און אויך דאס האט זיך ליידער נישט מקוים געווען, ווייל נאכדעם איז דאך פארגעקומען די שרעקליכע און ביטערע שואה - נישט נאר וואס די יסורים זענען נישט אראפ פון אונז, נאר זיי זענען נאך געווארן מער און שווערער.
די דריי מועדים אינעם צווייטן חשבון
דער ערשטער מועד, איז אלזא, 1800 יאר נאכן חורבן - דאס יאר תרכ"ח. דער צווייטער מועד איז וואס ער האט געזען "ערב בוקר אלפים ושלוש מאות", און דער חשבון הויבט זיך אן פונעם חורבן בית ראשון אינעם יאר ג' אלפים של"ח (3338) און ענדיגט זיך אינעם יאר ה' אלפים תרל"ח. קומט אויס אז אין תרכ"ח הויבט עס זיך אן, און צען יאר שפעטער, אין תרל"ח, "ונצדק קודש" - אז פון דעמאלט אן וועלן די פעלקער אנערקענען אין דער גערעכטיגקייט פון כלל ישראל און וועלן זיי מער נישט פייניגן.
דער דריטער מועד איז "מעת הוסר התמיד", פון דער צייט וואס דער תמיד איז אראפגענומען געווארן ביים חורבן בית ראשון. און כאטש מיר האבן געפרעגט אז ביים חורבן בית ראשון איז נישט געלייגט געווארן קיין שיקוץ שומם, ערקלערט דא דער מלבי"ם אז "ולתת שיקוץ שומם" מיינט אז דורכן חורבן איז געגעבן געווארן כח און גבורה פאר עבודה זרה, וואס די גוים האבן געזאגט אט האט אונזער עבודה זרה געזיגט - נישט אז זיי האבן ממש ארויפגעשטעלט א צלם אין היכל, נאר אז ס'איז געגעבן געווארן כח און כביכול כבוד פאר זייער עבודה זרה דורך דער דערנידערונג פונעם בית המקדש, אז אט האבן זיי חרוב געמאכט אונזער הויז און דורך דעם באקומט זייער עבודה זרה א חשיבות. דער חורבן בית ראשון איז געווען אינעם יאר ג' אלפים של"ח (3338), און אויב מיר ציילן פון דארט 1290 וועלן מיר אנקומען צום יאר ד' אלפים תרכ"ח - דער זעלבער דאטום וואס מיר זענען אנגעקומען צו אים אינעם חשבון פון "מועד מועדים וחצי". קומט אויס אז די דאזיגע זמנים זענען פונקטליך און שטימען איינס מיטן צווייטן.
און וואס איז דאס "אשרי המחכה ויגיע לימים אלף שלוש מאות שלושים וחמישה" לויט דעם חשבון? מען צעטיילט דעם נומער אויף צוויי: טויזנט, און נאך דריי הונדערט פינף און דרייסיג. נאכדעם וואס עס וועלן פארלאפן די טויזנט יאר פון דער ערשטער צייט - פון ד' אלפים תרכ"ח און נאך טויזנט יאר - זענען מיר אנגעקומען צו ה' אלפים תרכ"ח, וואס דאס איז דאס יאר 1868 למספרם, און דעמאלט וועט דער קרן ישראל אנהויבן שפראצן, און דאס איז די צייט פון "מועד מועדים וחצי". און פון דארט נעם נאך 335 יאר ביז דער צייט וואס עס וועט זיין תחיית המתים, און דאס איז דאס יאר ה' אלפים תתקס"ג, וואס דאס איז דאס יאר 2203 למספרם - דא הויבט מען שוין אן הערן עפעס. דאס הייסט: די גאולה דארף זיך אנהויבן אין תרכ"ח (1868), ותחיית המתים וועט זיין אינעם יאר 2203, וואס דאס איז זיבן און דרייסיג יאר פארן סוף פונעם זעקסטן אלף און דעם אנהויב פונעם זיבעטן אלף.
"ואתה לך לקץ ותנוח"
וְאַתָּה לֵךְ לַקֵּץ וְתָנוּחַ וְתַעֲמֹד לְגֹרָלְךָ לְקֵץ הַיָּמִין׃ (יב, יג) - און דו גיי צום קץ און רוה, און דו וועסט אויפשטיין צו דיין גורל צום ענדע פון די טעג.
"לך לקץ ותנוח" - דער קץ וועט זיך אנהויבן אינעם יאר תרכ"ח ווי מיר האבן געזאגט און וועט זיך ציען, און דו וועסט נאך אלץ רוען, ווייל תחיית המתים וועט ערשט זיין ביים סוף, אינעם יאר תתקס"ג (2203). און ערשט דעמאלט "ותעמוד לגורלך לקץ הימין" - דעמאלט וועסטו אויפשטיין און זען. און דער מלבי"ם זאגט אז די זאך שטימט אויך אין גימטריא: "לקץ הימין" שטימט אין גימטריא מיטן חשבון וואס איז מכוון צו דער צייט פונעם התחלת הקץ הראשון אינעם יאר תרכ"ח, און דאס ווארט "הימין" איז בגימטריא 335 - ווי די צאל יארן פון תרכ"ח ביז תתקס"ג, פונקט דער חשבון וואס מיר האבן געמאכט פון אנפאנג פונעם קץ ביז תחיית המתים אינעם יאר 2203.
און דערפאר שטייט "קץ הימין" און נישט "קץ הימים". וואס איז דער חילוק? "יום" איז איינס, "ימים" זענען פילע, און "ימין" איז א לשון רבים פון רבים: אסאך טעג און נאך אסאך טעג - איז דאס דאך "ימין", מיט א נו"ן סופית. און אזוי ערקלערט דער מלבי"ם: עס ווערט אנגערופן "קץ הימין" ווייל ס'איז דא דא צוויי קיצים, תרכ"ח און תתקס"ג, און היות אזוי ווערט עס אנגערופן מיט א לשון פון צוויי זמנים.
און דער מלבי"ם ענדיגט צו: אין דער דאזיגער צייט - סיי לויטן ערשטן פשט, פון יאר תרע"ג ביז יאר תרפ"ח, און סיי לויטן צווייטן פשט, פון יאר תרכ"ח ביז תתקס"ג - "ונבנתה עיר על תילה וארמון על משפטו ישב", און עס וועלן מקוים ווערן אלע ייעודי הנביאים, והיתה לה' המלוכה והיה ה' למלך על כל הארץ. ביזן יאר תתקס"ג, וואס דאס איז 2203 למניינם, דארף דאס אלעס פאסירן; און דאס איז א מינימום פון זיבעציג יאר פארן סוף העולם. דער אויבערשטער זאל אונז מזכה זיין בעזרת השם צו זען ביאת המשיח במהרה בימינו אמן.
"תיפח רוחם של מחשבי קיצים" - און פארוואס האט מען יא אויסגערעכנט
און כאטש א טייל פון די חשבונות זענען אפגעווארפן געווארן און א טייל זענען שוין פארביי, פונדעסטוועגן אחכה לו בכל יום שיבוא. און כאטש מיר האבן קשיות און אומפארשטענדענישן אין פארשידענע חשבונות, שטייט דאך אז פונדעסטוועגן "תיפח רוחם של מחשבי קיצים" - מען טאר נישט אויסרעכענען דעם קץ, נאר מען דארף ווארטן און גלייבן בתמימות. און אויב וועסטו פרעגן: אויב אזוי, ווי אזוי האבן זיי אליין אויסגערעכנט דעם קץ?
דער דובנער מגיד האט געזאגט א משל: א פאטער איז ארויסגעגאנגען מיט זיין זון פון זיין שטאט צו א צווייטער שטאט, א מהלך פון דריי חדשים. נאך צוויי שעה גיין האט דער זון געפרעגט: "טאטע, ווען קומען מיר שוין אן?" גלייך האט דער פאטער אים פארשוויגן און אנגעשריגן אויף אים: וואס פרעגסטו יעצט קשיות? גיי ווייטער, מיר האבן נאך גענוג וועג פאר זיך. שפעטער אויפן וועג זענען זיי געפארן מיט א וואגן, און ווען ס'איז געווען א וואך פארן אנקומען צום ציל, האט דער פאטער געפרעגט דעם בעל עגלה: זאג מיר, ווען קומען מיר אן? האט ער אים געזאגט: נאך זעקס אדער זיבן טעג. האט דער זון זיך באליידיגט און געזאגט: טאטע, ווען איך האב געפרעגט ווען מען קומט אן האסטו אויף מיר געשריגן, און יעצט פרעגסטו אליין דעם בעל עגלה? האט דער פאטער אים געענטפערט: ס'איז דא א חילוק. דו האסט געפרעגט מיט דריי חדשים צוריק, און אויב איך וואלט דיר געזאגט אז מיר וועלן אנקומען הערשט אין דריי חדשים ארום - וואלט דאס דיך נאר מייאש געווען. אבער יעצט, נאכדעם וואס מיר זענען שוין געגאנגען כמעט דריי חדשים און ס'איז געבליבן בלויז נאך איין וואך, גיט די שאלה "ווען קומט מען אן" אדרבה - א חיזוק, אט-אט קומט מען שוין אן. יעצט מעג מען שוין פרעגן.
דאס זעלבע איז אויך דא: ווען מען האט געזאגט "תיפח רוחם של מחשבי קיצים", האט מען גערעדט מיט צוויי טויזנט יאר צוריק, מיט דרייצן הונדערט און פופצן הונדערט יאר צוריק, אין דער צייט פונעם תלמוד; און אויב מען וואלט זיי געזאגט אז דאס וועט זיין הערשט איבער צוויי טויזנט יאר, וואלט דאס צובראכן זייער מוט. אבער יעצט, ווען די זאך דארף זיין ממש אין אונזערע טעג, און עס ווערן מקוים אין אונז אלע סימנים און אלע אותות ומופתים וואס חז"ל האבן פאראויסגעזאגט - יעצט איז יא ערלויבט צו מאכן חשבונות.
צום סך הכל:
אין סוף פונעם ספר זענען איבערגעגעבן געווארן פאר דניאל צוויי דאטומען: 1290, די צייט פון ווען עס עפנט זיך די מעגלעכקייט פון דער גאולה, און 1335, די צייט פון דער גאולה אליין. לויטן ערשטן חשבון ציילט מען פון ווען מען האט אפגעטאן דעם קרבן תמיד אין די טעג פון עתליה אינעם יאר 3060, און מען קומט אן צום יאר 4350 (590 למניינם) - דאס יאר פון בויען דעם בית המקדש אין די צייטן פונעם קייסער יוליאנוס, דער ערדציטערניש, דאס פייער און די מגפה, א מסוגל'דיגע צייט וואס מיר האבן נישט זוכה געווען דערצו; און פון דארט 1335 יאר ביז תרפ"ה, וואס האט זיך צוגעשטעלט צו די חשבונות פון "מועד מועדים וחצי" (תרע"ג) און "ערב בוקר אלפים ושלוש מאות" (תרפ"ח). און לויטן צווייטן חשבון ציילט מען "עידן ועידנין ופלג עידן" - 1800 יאר פונעם חורבן, דאס יאר תרכ"ח, און פון דארט טויזנט יאר מיט נאך 335 ביז תתקס"ג (2203), די צייט פון תחיית המתים, וואס דאס איז דער סוד פון "קץ הימין" - צוויי קיצין. די צייטן זענען געווען מסוגל, אבער די התעוררות איז נישט געקומען, די השכלה האט געטאן אירס, און די יסורים האבן זיך נישט אפגעשטעלט. און פונדעסטוועגן, כאטש די חשבונות זענען פארביי און נישט מקוים געווארן, אחכה לו בכל יום שיבוא - און דער אויבערשטער זאל אונז מזכה זיין צו זען ביאת משיח צדקנו במהרה בימינו אמן.