קאפיטל ה' אין דניאל הייבט זיך אן מיט א סצענע פון שיכרון כח: בלשאצר דער מלך פון בבל פירט אדורך א ריזיקע סעודה פאר זיינע טויזנט שרים, און פון גאוה און שכרות באפעלט ער צו ברענגען די כלי בית המקדש כדי צו טרינקען פון זיי. אין יענער נאכט ממש ווערט אנגעשריבן אויפן וואנט דער געהיימניספולער שריפט וואס קיינער קען נישט לייענען און מפענח זיין. מיר וועלן גיין אויפן סדר פון די פסוקים, מפרש זיין לויטן מלבי"ם, און צולייגן די רייד פון חז"ל און די מפרשים.
בֵּלְשַׁאצַּר מַלְכָּא עֲבַד לְחֶם רַב לְרַבְרְבָנוֹהִי אֲלַף וְלׇקֳבֵל אַלְפָּא חַמְרָא שָׁתֵה׃ - בלשאצר דער מלך האט געמאכט א גרויסע סעודה פאר זיינע טויזנט שרים, און קעגנאיבער די טויזנט האט ער געטרונקען וויין.
בלשאצר המלך האט געמאכט א גרויסע סעודה פאר "רברבנוהי אלף" - פאר זיינע טויזנט שרים. "ולקבל אלפא חמרא שתה": לויט רש"י, און דאס איז בעצם דער טייטש פון חז"ל, האט ער געטרונקען וויין קעגן אלע זיינע לייט - אזוי פיל ווי די מאס וואס אלע צוזאמען האבן געטרונקען, אזוי האט ער אליין געטרונקען. קעגן טויזנט מענטשן האט ער געטרונקען וויין.
רש"י זאגט אז ער איז געווען דער זון פון נבוכדנצר, און ער האט געקעניגט נאך אויל מרודך, וואס איז אויך געווען א זון פון נבוכדנצר. אין חז"ל ווערט געברענגט אז אין דער תקופה ווען נבוכדנצר'ס הארץ איז געווארן פארוואנדלט ווי דאס הארץ פון א חיה און מען האט אים פארטריבן פון זיין מלוכה, איז אויל מרודך אויפגעשטאנען און האט געקעניגט אונטער אים. און שפעטער ווען נבוכדנצר איז צוריקגעקומען, האט ער אים אריינגעווארפן אין תפיסה - ווייל דאס איז דאך געווען ווי א מרידה קעגן אים, צו קעניגן בשעת ער לעבט נאך. און ווען סוף-כל-סוף איז נבוכדנצר געשטארבן, שטייט אז אויל מרודך איז געקומען און האט ארויסגענומען זיין קערפער פונעם קבר און געשלעפט זיינע ביינער. און אויף דעם שטייט אין נביא "ואתה הושלכת כנצר נתעב" - ער איז ארויסגעווארפן געווארן פון זיין קבר, און דאס איז א חלק פונעם עונש וואס איז אים געקומען. אויל מרודך האט דאס אויך געטאן כדי צו זיין זיכער אז דאס מאל איז זיין פאטער געשטארבן אינגאנצן און קען מער נישט צוריקקומען. ווייל אין די פריערדיקע מאל איז ער פארשוואונדן געווארן און מען האט נישט געוואוסט וואס ס'איז מיט אים, און ס'האט זיך ארויסגעשטעלט אז ער איז נאר געווען פעלנדיק, און ער איז צוריקגעקומען. דעריבער האט ער געוואלט פארזיכערן אז צוריקקומען וועט ער שוין מער נישט.
עס שטייט אין חז"ל, און אזוי שטייט אויך אינעם ספר יוסיפון, אז בלשאצר האט מלחמה געהאלטן מיט דריוש המדי און מיט כורש הפרסי און ער האט זיי באזיגט אין דער מלחמה און זיי פארטריבן, און דעריבער האט ער געמאכט א משתה זיך צו פרייען אויפן נצחון. נאר נאך אין יענעם זעלבן טאג וואס ער האט געמאכט די סעודה זענען די שונאים צוריקגעקומען, האבן קריג געהאלטן אויף דער שטאט און איר איינגענומען. מיר האלטן נאך ביים שלב פונעם משתה, פאר דער צוריקקער פון די שונאים.
נאך א סיבה וואס ווערט געברענגט אין חז"ל: בלשאצר האט געמאכט א חשבון אז כלל ישראל, וואס זענען ארויס פון זייער לאנד אין גלות, האבן געדארפט צוריקקומען נאך זיבעציג יאר, ווי עס איז צוגעזאגט געווארן אין דער נבואה פון ירמיהו - "לחורבות ירושלים שבעים שנה". לויט זיין חשבון זענען שוין די זיבעציג יאר פארביי און זיי זענען נישט אויסגעלייזט געווארן. חז"ל ערקלערן באריכות וואו עס איז געווען דער טעות פון בלשאצר און פארוואס באמת זענען נאך נישט אדורך די זיבעציג יאר און עס איז נאך נישט געקומען די צייט פון דער גאולה. אבער ער איז געווען זיכער: אט זענען שוין פארביי די זיבעציג יאר און זיי זענען נישט אויסגעלייזט געווארן - פון יעצט אן זענען זיי אין מיינע הענט. און דאס האט אים געברענגט צו די נידעריקע מעשים וואס מיר וועלן זען ווייטער.
לויטן מלבי"ם איז דער טייטש פון "לקבל אלפא חמרא שתה", אז ער האט געטרונקען וויין קעגנאיבער זיינע טויזנט שרים און גרויסע לייט. קודם שטייט אז ער האט געמאכט א גרויסע סעודה פאר אלע זיינע חשוב'ע לייט, און דערנאך לייגט דער פסוק צו אז ער האט געטרונקען וויין פאר זייערע אויגן. דער מנהג פון מלכים איז געווען נישט צו טרינקען קיין וויין פארן פאלק און פאר די שרים, נאר אין א פריוואטן פלאץ וואו ער פלעגט טרינקען. דא האט ער מסתמא געוואלט זיי ווייזן: זעט, איך בין מיט אייך אויף איין שטאפל, איך כאפ נישט קיין באזונדערן ווינקל פאר זיך צו טרינקען דארט - און דעריבער האט ער געטרונקען צוזאמען מיט זיי, צו ווייזן א נאנטקייט צו זיי.
בֵּלְשַׁאצַּר אֲמַר בִּטְעֵם חַמְרָא לְהַיְתָיָה לְמָאנֵי דַּהֲבָא וְכַסְפָּא דִּי הַנְפֵּק נְבוּכַדְנֶצַּר אֲבוּהִי מִן הֵיכְלָא דִּי בִירוּשְׁלֶם וְיִשְׁתּוֹן בְּהוֹן מַלְכָּא וְרַבְרְבָנוֹהִי שֵׁגְלָתֵהּ וּלְחֵנָתֵהּ׃ - בלשאצר האט געזאגט ביים טעם פונעם וויין, מען זאל ברענגען די גאלדענע און זילבערנע כלים וואס נבוכדנצר זיין פאטער האט ארויסגענומען פונעם היכל אין ירושלים, כדי דער מלך, זיינע שרים, זיינע קעניגינס און זיינע פילגשים זאלן טרינקען פון זיי.
"בטעם חמרא" - דורך דער עצה פונעם וויין. וויבאלד ער איז געווען שיכור; און אז ער האט געטרונקען קעגן אלע זיינע שרים, איז ער אוודאי געווען אינגאנצן פול מיט וויין. ער האט געהייסן ברענגען די כלי כסף און כלי זהב וואס נבוכדנצר זיין פאטער האט ארויסגענומען פונעם היכל אין ירושלים. מיר האבן געזאגט אז לויט רש"י איז נבוכדנצר געווען דער פאטער פון בלשאצר, און לויט דעם איז בלשאצר געווען א ברודער פון אויל מרודך. און עס איז דא נאך א דעה אין חז"ל אז בלשאצר איז געווען דער דריטער דור צו נבוכדנצר - דער זון פון אויל מרודך און אן אייניקל פון נבוכדנצר. און לויט דער דעה איז נישט קיין קשיא פון דעם וואס עס שטייט "נבוכדנצר אבוהי", ווייל צומאל רופט מען אויך א זיידן א טאטע. "שגלתה" - דאס איז די מלכה, ווי דער לשון "נצבה שגל לימינך", "והשגל יושבת אצלו". "ולחנתה" - די איבעריגע נשי המלך.
דער מלבי"ם ערקלערט: וואס האט ער געוואלט ווייזן דערמיט? אין דער נבואה איז איבערגעגעבן געווארן אז מלכות בבל וועט בטל ווערן, און נאכדעם וועלן כלל ישראל צוריקקערן צו זייער לאנד. אט זענען פאראיבער זיבעציג יאר און דאס איז נישט געשען - איז א ראיה אז מלכות בבל וועט בלייבן שטיין. דערפאר האט ער געזאגט: איך דארף שוין מער נישט מורא האבן פארן אלקי העברים, מ'דארף שוין מער נישט חושש זיין פאר אלקי ישראל. ברענגט אלע כלי ההיכל וואס זענען אין ירושלים.
און לאמיר באמערקן: אינעם נעקסטן פסוק ווערט געזאגט "היכלא די בית אלהא די בירושלם" - דער היכל וואס אינעם בית האלקים אין ירושלים, בעת דא זאגט ער סתם אזוי "היכלא די בירושלם". דער מלבי"ם ערקלערט אז עס זענען דא געווען עטליכע זינד. ערשטנס, ער האט אים גארנישט געוואלט אנרופן מיטן נאמען בית אלקים: דאס איז סתם אן היכל, א פאלאץ אין ירושלים. עס איז נישטא קיין אזא גאט, עס איז נישטא אזא כוח - אט האט מען געזאגט אז ער וועט אויסלייזן זיין פאלק, און עס זענען פאראיבער זיבעציג יאר און ער האט זיי נישט אויסגעלייזט. דאס איז געווען אויף אן אופן פון ביזיון, ווי עס איז געווען אין זיינע אויגן ווי אן היכל פון פראסטע מענטשן.
נאך א זאך: ער האט געהייסן ברענגען סיי די כלי כסף און סיי די כלי זהב. די כלי זהב זענען געווען די טייערערע כלים, כלי הבית פנימה מיט וועלכע מען האט געדינט אינעווייניג, בעת די כלי ההיכל וואס מען האט נישט באנוצט אינעווייניג זענען געווען כלי כסף. און ער זאגט כביכול: ביי מיר איז אלעס גלייך - כסף און זהב, אינעווייניגסטע און דרויסנדיגע, אלעס איז דאס זעלבע. ברענגט אלעס, עס איז נישטא קיין מקדש, נישטא קיין היכל, נישטא קיין גאט, און איך האב פון גארנישט קיין מורא.
און אויסער דעם, ביי דער סעודה זענען געווען דער מלך מיט זיינע גרויסע לייט, זיינע ווייבער און זיינע פילגשים - נאך א חטא וואס וועט אויסגעשמועסט ווערן אינעם נעקסטן פסוק.
דער מלבי"ם זאגט: ביי די אומות העולם, אפילו אין די אלטע צייטן, איז געווען איינגעפירט נישט צו פארשועלן די הייליגקייט פון קיין שום פאלק. יעדער פאלק האט אירע הייליגקייטן און איר אמונה, פרייהייט פון גלויבן - לאז יעדן איינעם גלייבן אין וואס ער וויל, און אויב דו גלייבסט נישט דערין, פארשעם עס נישט. דערפאר שארפט דער פסוק אונטער אז וואס ער האט געטאן איז געווען "בטעם חמרא": בלויז דורך דער עצה פונעם וויין האט ער געקענט טאן אזא שטות, ווייל דאס איז א זאך וואס טוט זיך נישט אפילו לויט די כללים וואס זענען דעמאלט געווען אנגענומען ביי די גוים.
בֵּאדַיִן הַיְתִיו מָאנֵי דַהֲבָא דִּי הַנְפִּקוּ מִן הֵיכְלָא דִּי בֵית אֱלָהָא דִּי בִירוּשְׁלֶם וְאִשְׁתִּיו בְּהוֹן מַלְכָּא וְרַבְרְבָנוֹהִי שֵׁגְלָתֵהּ וּלְחֵנָתֵהּ׃ - דעמאלט האט מען געברענגט די גאלדענע כלים וואס מען האט ארויסגענומען פונעם היכל פונעם בית האלקים וואס אין ירושלים, און עס האבן געטרונקען אין זיי דער מלך און זיינע שרים, זיינע מלכות און זיינע פילגשים.
דעמאלט האט מען געברענגט פאר אים די כלי זהב וואס מען האט ארויסגענומען פונעם היכל פונעם בית האלקים וואס אין ירושלים. די שרים און די עבדים זענען נישט מיטגעשלעפט געווארן נאך דעם זלזול און שפאט וואס דער מלך האט געהאט צום בית ה'. ווען זיי זענען געגאנגען ברענגען די כלים, האבן זיי עס געברענגט מיט הערכה און כבוד, וויסנדיג אז דער היכל איז דאס בית האלקים און אז דאס זענען כלים וואס מען האט ארויסגענומען פון דארט. און דערפאר גיב אכטונג וואס זיי ברענגען: בלויז "מאני דהבא" - נאר די כלי זהב מיט וועלכע מען האט געדינט פאר'ן אויבערשטן, כדי צו לויבן מיט זיי זייער עבודה זרה וואס האט כביכול באזיגט דעם גאט. דאס הייסט, זיי גלייבן יא אז עס איז דא אן אלוה, נאר לויט זייער מיינונג האט זייער עבודה זרה געקענט בייקומען קעגן אים און אים באזיגט.
דער ווייטערדיגער מעל: עס האבן געטרונקען אין זיי דער מלך, זיינע שרים, זיינע ווייבער און זיינע פילגשים. נשי המלך, וואס זייער שטייגער איז שטענדיג געווען צו זיין ביי א מער אינעווייניגסטער סעודה, אינעם בית הנשים - אזוי ווי מיר געפֿינען אין מגילת אסתר די סעודה וואס ושתי האט געמאכט פאר די פרויען באזונדער - און ער ברענגט זיי אריין אינעווייניג און גיט זיי צו טרינקען אין די כלים, די כלי בית המקדש. נישט גענוג וואס ער האט אריינגעברענגט די פרויען צום פלאץ פון די מענער און האט דערמיט דורכגעבראכן דעם מוסר וואס איז געווען אנגענומען אפילו ביי די גוים, נאר ער האט זיי נאך געגעבן צו טרינקען אין די כלי הקודש, און נישט בלויז פאר זיינע שרים - און אין דעם איז געווען א ביזיון און א גרויסער כעס.
אִשְׁתִּיו חַמְרָא וְשַׁבַּחוּ לֵאלָהֵי דַּהֲבָא וְכַסְפָּא נְחָשָׁא פַרְזְלָא אָעָא וְאַבְנָא׃ - זיי האבן געטרונקען וויין, און געלויבט די געטשקעס פון גאלד און זילבער, קופער, אייזן, האלץ און שטיין.
דער פערטער מעל איז געווען וואס זיי האבן געטרונקען אין זיי וויין. טרינקען וויין איז א פיל גרעסערע עבירה ווי טרינקען אן אנדער משקה, ווי עס שטייט "לץ היין הומה שכר". דורך וויין עפענען זיך אלע שפּערונגען, און עס הייבט זיך אן ליצנות, דברים בטלים און שחוק. דערפאר זאגט ער דיר אז ער האט זיך נישט באנוגנט מיט דערלאנגען סתם א געטראנק אין די כלים, נאר ער האט דערלאנגט אין זיי וויין, ווייל דער וויין ברענגט צו פיל מער ליצנות און צו א דרך פון שחוק און זלזול כלפי עבודת ה'. און דער פינפטער מעל: אז זיי האבן אנגעהויבן לויבן די געטשקעס פון גאלד און זילבער, כביכול די עבודה זרה האט באוויזן צו בייקומען דעם אויבערשטן.
בַּהּ שַׁעֲתָה נְפַקָה אֶצְבְּעָן דִּי יַד אֱנָשׁ וְכָתְבָן לׇקֳבֵל נֶבְרַשְׁתָּא עַל גִּירָא דִּי כְתַל הֵיכְלָא דִּי מַלְכָּא וּמַלְכָּא חָזֵה פַּס יְדָא דִּי כָתְבָה׃ - אין יענער שעה זענען ארויסגעקומען פינגער פון א מענטשנס האנט און האבן געשריבן קעגנאיבער דער מנורה, אויפן קאלך פון דער וואנט פונעם קעניגליכן פאלאץ, און דער קעניג זעט דעם פלאך פון דער האנט וואס שרייבט.
אין יענער שעה זענען ארויסגעקומען פינגער פון א מענטשנס האנט און האבן געשריבן קעגנאיבער דער נברשת - די נברשת איז די מנורה וואו עס זענען געווען די ליכט. "על גירא די כתל היכלא די מלכא" - אויפן קאלך וואס אינעם אויבערשטן טייל פונעם קעניגליכן פאלאצנס וואנט. "ומלכא חזה פס ידא די כתבה" - און דער קעניג זעט דעם טייל פון דער האנט, דער שטח פונעם עלנבויגן ביז דער האנט, און מעגליך אפילו פונעם אקסל ביז דער האנט. לכתחילה ווערט געזאגט אז מען האט געזען פינגער, און נאכדעם ווערט געזאגט אז דער קעניג האט געזען די כף היד. און פארוואס שטייט דא נאר "מלכא"?
ערקלערט דער מלבי"ם: דער נביא קומט דיר זאגן אז דו זאלסט נישט טעות'דיג מיינען אז דער מראה איז געווען א דמיון, א סארט פאטא מורגאנע, א שפּיל פון ליכט און שאטן וואס האט אים גורם געווען נישט ריכטיג צו פארשטיין וואס ער זעט. ערשטנס, יעדער איינער האט געזען ווי די פינגער קומען ארויס און שרייבן - איז דען מעגליך אז אלע האבן געהאט א טעות? דאס איז זייער שווער אנצונעמען. צווייטנס, עס איז געווען קעגנאיבער דער נברשת, קעגן דעם שטארקן ליכט. ווען עס וואלט געווען דארט א ליכטעלע אין א ווינקל און שאטנס אויף דער וואנט, וואלט מען געקענט זאגן אז עמיצער האט באוועגט די האנט און עס האט זיך אויסגעדאכט ווי א האנט וואס שרייבט - אן אילוזיע. אבער דא איז עס געווען פונקט קעגן דעם ליכט, אינעם מערסט באלויכטענעם ארט, און עס קען בשום אופן נישט זיין קיין שפּיל פון ליכט און שאטן.
דריטנס, עס איז געווען אויפן קאלך פונעם היכל: דער אונטערשטער טייל פונעם כותל איז געווען שטיינער, און דער אויבערשטער טייל איז געווען פארקאלכט, און דארט איז עס געשריבן געווארן. עס איז נישט געווען איינער וואס שטייט אונטן און קען דאס מאכן אן מען זאל באמערקן - עס איז געווען אינעם אויבערשטן טייל, ווער דערגרייכט בכלל אהין? און פערטנס, בלשאצר'ס זען איז געווען אנדערש ווי די ראיה פון די איבעריגע שרים: אלע שרים האבן בלויז געזען די פינגער, בשעת דער קעניג האט געזען דעם גאנצן פס היד. איז דען מעגליך אז איך זע אנדערש ווי ענק? איז דאך קלאר אז דאס איז געווען א ניסימ'דיגע און אומנאטירלעכע ראיה, ווייל מיר אלע קוקן אויפן זעלבן מחזה, און איך זע איין זאך און ענק א צווייטע זאך - א סימן אז עמיצער האט מיר געוואלט ווייזן מער ווי ער האט אייך געוויזן. די אלע פרטים צוזאמען זענען געקומען כדי בלשאצר זאל קיין שום ספק נישט האבן אין דעם וואס ער זעט, און עס זאל אים זיין קלאר אז דאס איז אן אמת'ער מחזה.
אֱדַיִן מַלְכָּא זִיוֺהִי שְׁנוֹהִי וְרַעְיֹנֹהִי יְבַהֲלוּנֵּהּ וְקִטְרֵי חַרְצֵהּ מִשְׁתָּרַיִן וְאַרְכֻבָּתֵהּ דָּא לְדָא נָקְשָׁן׃ - דעמאלט האט זיך דעם קעניגס געזיכט פארטוישט, און זיינע מחשבות האבן אים דערשראקן, און די גארטלען פון זיינע לענדן האבן זיך אויפגעבינדן, און זיינע קניען האבן איינע קעגן דער צווייטער געקלאפט.
און די זאכן האבן טאקע געווירקט. "זיוהי שנוהי" - זיין געשטאלט האט זיך געטוישט. "ורעיונהי יבהלונה" - זיינע מחשבות האבן אים דערשראקן. "וקטרי חרצה משתרין" - דער גארטל פון זיינע לענדן האט זיך געעפנט. "וארכבתה דא לדא נקשן" - זיינע קניען האבן אנגעהויבן קלאפן איינע אין דער אנדערער, ווי דער שטייגער פון א ציטערדיגן מענטש וואס די פיס ציטערן אים. און דאס אלעס צוליב דעם גרויסן פחד.
דער פחד לערנט אונז אז דער מראה איז געווען אמת. חז"ל זאגן דאך אז ווען א מענטש דערשרעקט זיך און עס נעמט אים ארום א בהלה - "אף על גב דאיהו לא חזי, מזליה חזי". פארוואס ווערט מען אזוי דערשראקן? א פנים די נשמה שפּירט אז עפעס קומט פאר אויבן. אזוי ווערט אויך געברענגט אינעם ספר "במשנת החלומות", אז דאס איז איינער פון די סימנים צו וויסן צי א חלום איז אמת: ווען פלוצלונג כאפּט אים אן א שרעק און א ציטערניש, דער מענטש שטייט אויף מיט א פחד און זיין נשמה איז פארטרויערט - די אלע פחדים זענען א רמז אז עס ליגט דא עפעס. ווייל אויב נישט, פארוואס זאל מען זיך אזוי דערשרעקן? א מענטש חלומ'ט פילע חלומות און שפּירט זיי גארנישט. אבער אז מען שפּירט ווי די נשמה איז צעטרייסלט - "ותפעם רוחו" ביי פרעה, "ותתפעם רוחו" ביי נבוכדנצר, און דא ביי בלשאצר וואס די זאך האט אויף אים געווירקט אזוי שטארק - איז א סימן אז די נשמה שפּירט פיל מער ווי וואס דער שכל איז ביכולת צו באגרייפן.
נאך א וואונדערליכע זאך איז דא פארגעקומען: די קנופן פון זיין גארטל האבן זיך געעפנט פון זיך אליין. אין יענע צייטן פלעגט מען מנחש זיין, און זיי האבן געהאט פילע ניחושים וואס האבן זיי געדינט ווי א ידיעה צי צו טון א געוויסע זאך צי זיך צוריקהאלטן דערפון. צום ביישפּיל, ווער עס האט נישט געפונען זיין שווערד - א סימן אז ער וועט נישט מצליח זיין אין דער מלחמה; א שווארצע קאץ איז אריבערגעלאפן - א סימן אז עס ווארט אים א שלעכטער טאג; א שטיק ברויט איז ארויסגעפאלן פון מויל - א סימן אז די פרנסה איז פארלוירן, ווייל ברויט איז פרנסה, בפרט אויב עס איז געפאלן מיט דער פאוידל אראפּציר. און אזוי נאך פארשידענע זאכן וואס די אמוריים און די אנדערע מנחשים און מעוננים פלעגן נוצן. מען דארף וויסן אז אזעלכע זאכן זענען אסור על פי הלכה, און מען טאר נישט גלייבן אין זיי - אבער אזוי איז געווען די השקפה ביי די גוים.
און אט איז דער גארטל א רמז אויף גבורה, אזוי ווי דער לשון "יאזור כגבר חלציו". ווען מען וויל זאגן אז א מענטש נעמט אן גבורה, בינדט ער זיין גארטל - אזוי ווי אליהו, איידער ער איז געלאפן פאר אחאב, האט ער געגארטלט זיינע לענדן און פארבונדן דעם גארטל. און דא האט בלשאצר געזען אז זיין גארטל האט זיך געעפנט פון זיך אליין: א סימן אויף שוואכקייט, א סימן אז ער איז אויסגעשטעלט צו שלעכטע געשעענישן. און די אלע זאכן האבן נאך צוגעלייגט צו דער בהלה און צום פחד וואס איז שוין געווען אין אים.
קָרֵא מַלְכָּא בְּחַיִל לְהֶעָלָה לְאָשְׁפַיָּא כַּשְׂדָּאֵי וְגָזְרַיָּא עָנֵה מַלְכָּא וְאָמַר לְחַכִּימֵי בָבֶל דִּי כׇל אֱנָשׁ דִּי יִקְרֵה כְּתָבָה דְנָה וּפִשְׁרֵהּ יְחַוִּנַּנִי אַרְגְּוָנָא יִלְבַּשׁ וְהַמְנִיכָא דִי דַהֲבָא עַל צַוְּארֵהּ וְתַלְתִּי בְמַלְכוּתָא יִשְׁלַט׃ - דער מלך האט אויסגערופן מיט כוח אריינצוברענגען די אשפים, די כשדיים און די גוזרים; דער מלך האט אנגעהויבן און געזאגט צו די חכמי בבל, אז יעדער מענטש וואס וועט ליינען דעם דאזיקן שריפט און וועט מיר ווייזן זיין באדייט, וועט אנטאן פורפור (ארגמן), און א גאלדענע קייט אויף זיין האלדז, און וועט הערשן אלס דריטער אין דער מלוכה.
דער מלך איז אריין אין א שרעקלעכן דרוק, און נאר דאס וועט אונז מסביר זיין פארוואס ער טיילט אויס אזעלכע חשובע באלוינונגען פאר דעם וואס וועט לעזן דעם רעטעניש. עס איז דא א שריפט אויפן וואנט און קיינער ווייסט נישט וואס דאס איז און וואס איז זיין טייטש. דעריבער האט דער מלך גערופן "בחיל", מיט א שטארקייט, אריינצופירן אלע מומחים וואס מיר האבן דערמאנט זייערע נעמען: די אשפים, די כשדיים און די גוזרים - די וואס האבן כביכול געהאט א צוטריט צו די אונטערשטע כוחות, וואס ווייסן די גזירות וואס ווערן נגזר.
דער מלך האט געענטפערט און געזאגט צו די חכמי בבל, אז יעדער מענטש וואס וועט ליינען דעם כתב און אים לאזן וויסן זיין פתרון - הנה עס זענען דא דא צוויי אומבאקאנטע זאכן: ערשטנס דאס ליינען דעם שריפט, און צווייטנס דער פתרון פון דער קריאה. קודם לייען וואס שטייט געשריבן, און דערנאך ערקלער וואס דאס מיינט. ווער עס וועט מצליח זיין אין ביידע, "ארגונא ילבש" - ער וועט אנטאן קליידער פון ארגמן, און די גאלדענע קייט וועט ארויפגעלייגט ווערן אויף זיין האלדז, א זאך וואס איז געווען דערלויבט בלויז פאר די חשוב'סטע שרים וואס זענען געווען נאנט צום מלך. "ותלתי במלכותא ישלט" - ער זאל געוועלטיקן איבער א דריטל פון דער מלוכה; און טייל ערקלערן: איך וועל אים מאכן פאר א שלישי צום מלך - עס איז פאראן א מלך, עס איז פאראן א משנה למלך, און עס איז פאראן א שלישי למלך.
פון דעם אלעם פארשטייען מיר אז ער האט געכאפט אז דער פתרון איז גארנישט פשוט. ווייל ווען ער זאל האלטן אז דער פתרון איז פשוט, וואלט ער זיי געזאגט: ווער עס לעזט עס נישט - הרג'ע איך אים, אזוי ווי זיין זיידע האט געטאן. נאר אויך ער האט פארשטאנען אז דא איז דער פתרון גאר שווער, און דערפאר האט ער נישט געוואלט פארלירן און אומברענגען אלע חכמים. ווייל ווער קען דען ליינען א כתב וואס מלאכים האבן געשריבן? דאס איז דאך נישט עפעס וואס דארף צו זיין פארשטענדלעך.
אֱדַיִן עָלִּין כֹּל חַכִּימֵי מַלְכָּא וְלָא כָהֲלִין כְּתָבָא לְמִקְרֵא וּפִשְׁרֵהּ לְהוֹדָעָה לְמַלְכָּא׃ - דעמאלט זענען אריינגעקומען אלע חכמי המלך, און זיי האבן נישט געקענט ליינען דעם שריפט און אויך נישט מודיע זיין זיין באדייט פארן מלך.
דעמאלט זענען אריינגעקומען אלע חכמי המלך וואס ער האט צונויפגערופן, און זיי האבן נישט געקענט ליינען דעם שריפט און נישט מודיע זיין זיין באדייט פארן מלך. עס זענען דא דא צוויי זאכן. אמאל קען זיין אז א מענטש זאל יא קענען ליינען דעם שריפט אבער נישט וויסן זיין פתרון - גיב מיר א ווארט אויף ענגליש, קען זיין איך וועל עס קענען ליינען אבער נישט וויסן דעם באדייט. און עס קען אויך זיין פארקערט, אז זיי זאלן וויסן דעם באדייט אבער נישט דעם כתב, ווייל די כשדיים האבן געקענט וויסן דורך כישוף, קסמים און אצטגנינות וואס דער מעסעדזש איז, אפילו זיי האבן נישט געוואוסט וואו עס שטייט געשריבן. קומט דער פסוק און זאגט דיר אז די דאזיקע חכמולוגים האבן נישט געקענט ליינען דעם כתב און אויך נישט געוואוסט דעם מסר - זאלסט נישט מיינען אז כאטש אין איינעם פון זיי האבן זיי מצליח געווען.
אֱדַיִן מַלְכָּא בֵלְשַׁאצַּר שַׂגִּיא מִתְבָּהַל וְזִיוֺהִי שָׁנַיִן עֲלוֹהִי וְרַבְרְבָנוֹהִי מִשְׁתַּבְּשִׁין׃ - דעמאלט איז דער מלך בלשאצר זייער דערשראקן געווארן, און זיין גלאנץ האט זיך געטוישט אויף אים, און זיינע שרים זענען געווארן אינגאנצן פארטומלט.
און דאס דרייט אים אן נאך מער אין שרעק. נישט גענוג וואס די זאך אליין איז שרעקלעך, נאר עס איז אויך נישטא קיינער וואס זאל אים געבן א פתרון. "וזיוהי שנין עלוהי" - זיין פנים-קאליר האט זיך געטוישט; און עס איז דאך שוין געזאגט געווארן אויבן "זיוהי שנוהי", און דער טייטש דערפון איז א שינוי על שינוי: אויב פריער האט ער אויסגעזען שלעכט, זעט ער יעצט אויס נאך פיל ערגער. "ורברבנוהי משתבשין" - אויך זיינע שרים און זיינע וויכטיקע לייט זענען געווארן אינגאנצן צומישט און האבן נישט געוואוסט וואס צו טאן.
ערשטנס, ביז יעצט האט ער נאך געהאט א האפענונג אז עמיצער וועט לעזן דעם רעטעניש. אויב זיי ווייסן נישט - איז א סימן אז דער רעטעניש האט נישט קיין לעזונג. כל זמן עס איז דא א האפענונג אז ערגעץ איז פאראן איינער וואס ווייסט, איז דער מענטש נאך אביסל בארואיקט; אבער ווען אויך די דאזיקע האפענונג צעגייט, ווערט דער דרוק פיל שטארקער.
צווייטנס, ער קומט צום אויספיר אז וויבאלד זיי קענען עס נישט פארטייטשן, איז דאס מסתמא נישט קיין קליינער, ערדישער מסר פון די שרים און מלאכים וואס הערשן איבערן אונטערשטן חלק פון דער וועלט, נאר א מסר וואס קומט פונעם גרויסן באשעפער וואס באשעפטיקט זיך מיט די גרויסע ענינים פון דער וועלט - אזוי איז געווען זייער באגריף. די כשדיים, די גוזרים און די מכשפים ווייסן וואס טוט זיך מיט די אונטערשטע כוחות, מיט די שדים און מיט די אונטערשטע מדרגות, אבער צום אויבערשטן גאט האבן זיי נישט קיין צוטריט. אויב אזוי, רעדט מען דא פון עפעס גרויס, נישט פון קיין קליינע פריוואטע צרה, נאר פון א גרויסער צרה וואס קומט אונטער - און דאס שרעקט נאך פיל מער.
דריטנס, ווען עס איז פאראן א גזירה און מען לאזט וויסן דעם מענטש וואס זי איז - איז דאס א סימן אז עס איז נאך פאראן א האפענונג אויף א תיקון, און דערפאר לאזט מען אים וויסן: די גזירה איז אזוי און אזוי, און דעמאלט הייבט ער אן צו טראכטן און פארשטיין על מה ולמה, און ער פאררעכט עס. אבער ווען עס איז פאראן א שרעקליכע גזירה און מען ווייסט נישט וואס זי איז, איז דאס וואס מען רופט ווארטן אויפ'ן ערגסטן פון אלעם. קודם כל, דער עצם נישט-וויסן ווארפט א פחד וואס איז פיל שרעקליכער פונעם וויסן. און נאך מער: דער עצם פאקט אז מען האט מיר נישט מודיע געווען ווייזט אז עס איז נישטא קיין מעגליכקייט פון א תיקון, און גארנישט וואס איך וועל טון וועט נישט העלפן - די גזירה וועט זיכער קומען. און דאס איז נאך א סיבה צו זיין בהלה.
בלשאצר, צוליב א פאלשן חשבון פון די שבעים שנה און צוליב שכרות פון וויין, האט איבערגעטראטן אלע גרענעצן: ער האט מבזה געווען דעם בית המקדש מיט זיין לשון, אויסגעמישט די כלי כסף וזהב, אריינגעברענגט זיינע פרויען און פילגשים צום משתה, געטרונקען וויין אין די כלי הקודש און געלויבט די געטשקעס פון גאלד און זילבער. תיכף אין יענער שעה איז ארויסגעקומען א האנט און געשריבן אויפ'ן כותל פונעם היכל, און אין אלע פרטים פונעם מראה - אז יעדער האט עס געזען, אז עס איז געווען קעגנאיבער דאס ליכט, אז עס איז געווען הויך אויפ'ן כותל, און אז דער קעניג האט געזען מער פון יעדן - איז אויסגעשלאסן געווארן יעדע מעגליכקייט דאס אנצוהענגען אין אן אילוזיע. די בהלה וואס האט אים באנומען, און די פתיחת אזור חלציו, האבן עדות געזאגט אז זיין נפש שפירט וואס זיין שכל כאפט נאך נישט. און ווען אלע חכמי בבל האבן נישט געוואוסט נישט צו לייענען און נישט צו פותר זיין, האט בלשאצר פארשטאנען אז עס האנדלט זיך פון אן אָנזאָג פונעם אויבערשטן, א גרויסע גזירה וואס האט נישט קיין תיקון - און דערפאר איז זיין בהלה געשטיגן זיבנפאכיג.