פֿאַר אונדז ליגט משנה ט' אינעם דריטן פּרק פֿון מסכת יבמות. כּדי צו פֿאַרשטײן איר חידוש, לאָמיר פֿריִער אָנװײַזן אױפֿן געװײנטלעכן פֿאַל: עס זײַנען געװען עטלעכע בּרידער און אײנער פֿון זײ איז געשטאָרבּן, און אַן אַנדער בּרודער האָט מיבּם געװען זײַן אַלמנה, און דערנאָך איז אױך געשטאָרבּן דער מיבּם. דאָ איז ניטאָ קײן שום פּראָבּלעם. דער בּרודער װאָס האָט מיבּם געװען האָט מקיים געװען די חובֿה פֿון ייבּום, און די חובֿה פֿון ייבּום איז אָפּגעפֿאַלן. יעצט פֿאַלט די פֿרױ צום ייבּום בּלױז מכּוח די צװײטע נישׂואין, און דאָס איז אַ פּשוטער פֿאַל פֿון ייבּום לכל דבֿר.
אונדזער משנה רעדט װעגן אַ נאָך אַ סצענאַר, װוּ עס בּלײַבּט אױף דער פֿרױ אַ חיובֿ ייבּום פֿונעם ערשטן בּרודער און פֿונעם צװײטן בּרודער אין אײנעם.
לשון המשנה:
"שלושה אחין נשואין לשלוש נכריות" - דרײַ בּרידער װאָס זײַנען חתונה געהאַט מיט דרײַ פֿרױען װאָס זײַנען ניט קרובֿות אײנע צו דער אַנדערער.
"ומת אחד מהם" - אײנער פֿון די בּרידער איז געשטאָרבּן, און זײַן אַלמנה פֿאַלט צום ייבּום.
"ועשה בה שני מאמר, ומת" - אַנשטאָט דעם געבּליבּענעם בּרודער זאָל זי מיבּם זײַן בּפֿועל, האָט דער צװײטער בּרודער געטאָן אין איר אַ מאמר, װאָס איז קידושין מדרבּנן, און דערנאָך איז ער אױך געשטאָרבּן.
"הרי אלו חולצות ולא מתייבמות" - בּײדע פֿרױען, די אַלמנה פֿונעם ערשטן מאַן װאָס האָט מקבּל געװען אַ מאמר פֿונעם צװײטן, און די אָריגינעלע פֿרױ פֿונעם צװײטן, טוען חליצה און װערן ניט מיבּם.
לױט דעם סצענאַר געפֿינט זיך די פֿרױ אין אַ דעמערונג־געגנט, צװישן די צװײ בּרידער: אױפֿן מדרגה פֿון תּורה װײַזט אױס אַז אױף איר ליגט אַ חיובֿ ייבּום פֿונעם ערשטן מאַן, און מדרבּנן אַפֿילו פֿונעם צװײטן מאַן מכּוח דעם מאמר.
טעם הדין:
עס שטײט אין פּסוק "יבמה יבוא עליה", און פֿון דאָ האָבּן זײ געדרשנט אַז נאָר די אױף װעלכער עס ליגט די זיקה פֿון אײן יבֿם װערט מיבּם, "ולא שעליה זיקת שני יבמין" - אַ פֿרױ װאָס האָט אַ פּאָטענציאַל פֿון ייבּום פֿון צװײ יבֿמים, פֿון צװײ פֿאַרשײדענע בּרידער. אין אונדזער פֿאַל איז געשטאָרבּן דער ערשטער בּרודער און דערנאָך דער צװײטער בּרודער, און בּײדע האָבּן אַ יסוד פֿון אַ פֿאַרבּינדונג מיט איר: דער ערשטער איז געװען חתונה געהאַט מיט איר, און דער צװײטער האָט געטאָן אין איר אַ מאמר. דערפֿאַר ליגן אױף איר צװײ זיקות, און זי װערט ניט מחוייבֿ אין ייבּום.
און דאָך דאַרף מען חליצה, װאָרעם װי די גמרא זאָגט, איז די דרשה נאָר אַן אסמכתּא און ניט קײן פֿולע דרשה, און דער דין איז מדרבּנן. װײַל דער מאמר שאַפֿט אַ פֿאַרבּינדונג נאָר אױפֿן מדרגה פֿון דרבּנן, איז מן התּורה מחוייבֿ די פֿרױ אין אַ פּשוטן ייבּום פֿונעם ערשטן מאַן, און נאָר פֿון אים ליגט אױף איר אַ זיקה. נאָר װײַל עס װײַזט אױס װי עס ליגן אױף איר בּײדע זיקות, לאָזט מען זי ניט מיבּם זײַן. אױפֿן זעלבּן אופֿן טוט מען אױך מיט איר צרה, װאָרעם אױך זי איז ניט קײן פֿולע צרה מן התּורה און װערט ניט גערעכנט פֿאַר איר צרה נאָר מחמת דעם מאמר. אַזױ אָדער אַזױ, בּײַ בּײדע לאָזט מען נאָר חליצה און ניט ייבּום.
שיטת רבּי שמעון:
רבּי שמעון האָט אַן אַנדער בּליק אױפֿן מאמר. לױט זײַן מײנונג איז דער מאמר ניט קײן פֿאַרבּינדונג פֿון אַ מין קנין, נאָר אַ ספֿק: אַ ספֿק אױבּ ער חל'ט אָדער ניט. אָדער ער חל'ט אין גאַנצן, אָדער ער חל'ט בּכלל ניט. דעריבּער דאַרף מען אָנקוקן דעם פֿאַל אױף צװײ אופֿנים: אָדער די יבמה איז געװאָרן די פֿולע פֿרױ פֿונעם צװײטן בּרודער מכּוח דעם מאמר, און דעמאָלט ליגט אױף איר בּכלל ניט קײן זיקה פֿונעם ערשטן מאַן; אָדער דער מאמר חל'ט בּכלל ניט, און זי פֿאַלט צום ייבּום בּלױז פֿונעם ערשטן מאַן, און דער מאמר איז גאָרניט.
אױף דעם יסוד זאָגט רבּי שמעון: "וייבם לאיזו שירצה, וחליצה לשנייה" - מען איז מיבּם אײנע פֿון די צװײ פֿרױען, און דער צװײטער טוט מען חליצה. װאָרעם די פֿרױ װאָס איז געפֿאַלן פֿונעם ערשטן מאַן, אָדער זי פֿאַלט פֿון אים אַלײן (אױבּ דער מאמר איז ניט מועיל), אָדער זי פֿאַלט פֿונעם צװײטן מאַן. אָבּער מען קען ניט מיבּם זײַן בּײדע: אױבּ דער מאמר איז מועיל, זײַנען דאָך בּײדע פֿרױען חתונה געהאַט מיטן צװײטן מאַן און פֿאַלן פֿון אים אַלײן, און מען איז ניט מיבּם צװײ פֿרױען װאָס פֿאַלן פֿון אײן מענטש.
נאָך אַ פֿאַל - צװײ בּרידער חתונה געהאַט מיט צװײ שװעסטער:
די משנה בּרענגט נאָך אַ פֿאַל: "שני אחים נשואין לשתי אחיות, ומת אחד" - צװײ בּרידער חתונה געהאַט מיט צװײ שװעסטער, און אײנער פֿון די בּרידער איז געשטאָרבּן און זײַן פֿרױ איז געפֿאַלן צום ייבּום. אין דער שעה פֿון איר פֿאַלן קען דער געבּליבּענער בּרודער זי ניט מיבּם זײַן, װײַל זי איז די שװעסטער פֿון זײַן פֿרױ. "ואחר כך מתה אשתו של שני" - דערנאָך איז געשטאָרבּן די פֿרױ פֿונעם בּרודער װאָס איז געבּליבּן בּײַם לעבּן. װי נאָר די שװעסטער איז געשטאָרבּן, איז שױן די אַלמנה ניט די שװעסטער פֿון זײַן פֿרױ, און לכאורה איז אָפּגעפֿאַלן דער איסור.
און פֿונדעסטװעגן זאָגט די משנה: "הרי זו אסורה עליו לעולם", און דער טעם - "הואיל ונאסרה עליו שעה אחת". אין דער שעה װאָס זי איז געפֿאַלן פֿאַר אים דאָס ערשטע מאָל איז זי געװען די שװעסטער פֿון זײַן פֿרױ, װאָס איז אַ ערװה, און עס איז אין איר בּכלל ניט געװען קײן מצות ייבּום; געפֿינט זיך אַז זי איז געװען אַן אשת אח װאָס האָט ניט קײן מצות ייבּום, און זי איז אױף אים אסור. און װײַל זי איז אױף אים געװאָרן אסור אין יענער שעה, בּלײַבּט דער איסור אױף זײַן אָרט אַפֿילו נאָך דעם װי דער מעמד פֿון ערװה איז אָפּגעפֿאַלן מיטן טױט פֿון זײַן פֿרױ.
לסיכום: אין דער משנה האָבּן מיר געלערנט צװײ דינים. דער ערשטער: אַ פֿרױ װאָס איז געפֿאַלן צום ייבּום און דער צװײטער בּרודער האָט אין איר געטאָן אַ מאמר און איז געשטאָרבּן, ליגט אױף איר כּבֿיכול די זיקה פֿון צװײ יבֿמים, און דעריבּער טוען זי און איר צרה חליצה און װערן ניט מיבּם, כאָטש מן התּורה איז איר זיקה בּלױז פֿונעם ערשטן און די דרשה איז נאָר אַן אסמכתּא. רבּי שמעון חולק, װאָרעם לױט זײַן שיטה איז דער מאמר אַ ספֿק - אָדער ער חל'ט אין גאַנצן אָדער ער חל'ט בּכלל ניט, און דערפֿאַר איז מען מיבּם װעלכע מען װיל און מען טוט חליצה דער צװײטער. דער צװײטער דין: צװײ בּרידער חתונה געהאַט מיט צװײ שװעסטער, און עס איז געשטאָרבּן די פֿרױ פֿונעם געבּליבּענעם נאָך דעם װי עס איז געפֿאַלן פֿאַר אים די שװעסטער פֿון זײַן פֿרױ - בּלײַבּט די יבמה אױף אים אסור לעולם, הואיל און זי איז אױף אים געװאָרן אסור אױף אײן שעה.