יבמות, פרק ט"ז, משנה ד'. די דאזיקע משנה האנדלט וועגן איינעם וואס מ'האט אַ חשש אז ער איז דערטרונקען געוואָרן, און וועגן דער שאלה ווען זיין ווייב מעג חתונה האבן. דער יסוד פונעם דיון ליגט אין דעם אונטערשייד צווישן צוויי סאָרטן מקווי מים און אין דער מחלוקת וואס בּאַציט זיך צו זיי.
צוויי סאָרטן מקווי מים:
מים שיש להם סוף - אַ מקווה מים וואס מ'קען זען אַלע אירע ראַנדן און איר גאַנצן ברעג, אַזוי אז ווען דער מענטש וואָלט אַרויסגעקומען פֿון די וואַסערן, וואָלט מען אים געזען.
מים שאין להם סוף - אַ מקווה מים וואס מיר קענען נישט זען איר גאַנצן ברעג. אַ סוף האָבן זיי אַוודאי, נאָר מיר קענען עס נישט זען, און עס קען זיין אז דער מענטש איז אַרויסגעקומען פֿון די וואַסערן און מיר האָבן דאָס נישט געוואוסט.
אין מים שאין להם סוף איז דאָ אַ הסכמה בּײַ אַלעמען אז די פֿרוי בלײַבט אסור, וואָרעם מ'קען נישט אָננעמען אז ער איז דערטרונקען געוואָרן, טאָמער איז ער אַרויסגעקומען און מיר האָבן אים נישט געזען. די מחלוקת אין אונדזער משנה דרייט זיך אַרום מים שיש להם סוף, וואו מ'קען זען אַלע ראַנדן: עס זיינען דאָ וואס האַלטן אז אויך דאָרט איז די פֿרוי אסור, און עס זיינען דאָ וואס האַלטן אז זי איז מותר, און מיר מעגן אָננעמען אז ער איז דערטרונקען געוואָרן.
די דעה פֿון תנא קמא:
"נפל למים, בין שיש להן סוף בין שאין להן סוף - אשתו אסורה" - סײַ אין וואַסערן וואס מ'קען זען זייערע ראַנדן, סײַ אין וואַסערן וואס מ'קען זיי נישט זען, סײַ מ'האָט אים געקענט זען אַרויסקומען, סײַ נישט, איז זיין ווייב אסור. דער טעם: עס קען זיין אז דער מענטש איז געבליבן אין די וואַסערן פֿיל לענגער ווי מ'קען זיך פֿאָרשטעלן, אפֿשר אַפֿילו עטלעכע טעג. עס איז דעריבער נישטאָ קיין ראיה אז ער איז דערטרונקען געוואָרן, נאָר ווײַל ער איז געבליבן אין די וואַסערן גענוג צײַט צו דערטרינקען זיך.
די ראיה פֿון רבי מאיר:
"אמר רבי מאיר: מעשה באחד שנפל לבור הגדול, ועלה לאחר שלושה ימים" - אַ מענטש איז אַרײַנגעפֿאַלן אין אַ גרויסן וואַסער-גרוב, און ערשט נאָך דרײַ טעג איז ער אַרויפֿגעקומען און אַרויס. דער דאזיקער גרוב איז אַוודאי אַ מקווה מים שיש לו סוף, וואס מ'קען זען זיינע ראַנדן, און פֿונדעסטוועגן איז ער נישט תיכף אַרויסגעקומען. הרי אז אַ מענטש קען איבערלעבן אין די וואַסערן אַ לאַנגע צײַט, אפֿשר אַפֿילו מער ווי דרײַ טעג, און די דברים העלפֿן צו דער דעה פֿון תנא קמא אז די פֿרוי איז אסור אין יעדן פֿאַל, טאָמער לעבט ער נאָך.
די דעה פֿון רבי יוסי:
"אמר רבי יוסי: מעשה בסומא שירד לטבול במערה, וירד מושכו אחריו" - אַ בלינדער איז אַראָפּגעגאַנגען זיך טובלען אין אַ מקווה מים וואס איז געווען אין אַ הייל, און דער מענטש וואס האָט אים געפֿירט איז אַראָפּ מיט אים. "ושהו שם כדי טומאת מת" - די וואס זיינען דאָרט געשטאַנען האָבן געוואַרט ביז עס איז אַריבער גענוג צײַט אין וועלכער זיי וואָלטן נישט געקענט איבערלעבן. "והשיאו את נשותיהם" - מ'האָט זייערע ווײַבער מתיר געווען חתונה צו האָבן, וואָרעם אין אַזאַ אָרט, ווען זיי וואָלטן אַרויסגעקומען, וואָלט מען זיי געזען; און אַז זיי זיינען נישט אַרויסגעקומען, נעמט מען אָן אז זיי זיינען דערטרונקען געוואָרן און האָבן נישט געקענט איבערלעבן אין די וואַסערן.
די מעשה אין עסיא:
"ושוב מעשה בעסיא באחד ששלשלוהו לים, ולא עלה בידם אלא רגלו" - אין דעם געגנט וואס הייסט עסיא האָט מען אַראָפּגעלאָזט אַ מענטש אין די וואַסערן אויף דעם אופֿן פֿון אַ טוקער, מיט עפּעס צוגעבונדן צו זיין פֿוס. ווען מ'האָט אים געוואָלט אַרויפֿציען פֿון די וואַסערן, איז נישט אַרויף אין זייערע הענט אַנדערש ווי בלויז זיין פֿוס.
"אמרו חכמים" - און אַזוי האָבן זיי געפּסקנט:
"מן הארכובה ולמעלה - תינשא" - אויב דער פֿוס וואס מ'האָט געפֿונען איז אָפּגעשניטן געוואָרן פֿון די קני און אַרויף, מעג זיין ווייב חתונה האָבן. וואָרעם פֿון די הלכות טריפות אין מסכת חולין האָבן מיר געלערנט אז אַ מענטש וואס האָט פֿאַרלוירן זיין פֿוס איבער די קני איז אַ טריפה, און לכל הפחות אין דער צײַט פֿון דער גמרא האָט ער נישט געקענט איבערלעבן אַזאַ אָנווער.
"מן הארכובה ולמטה - לא תינשא" - אויב דער פֿוס איז אָפּגעשניטן געוואָרן אונטער די קני, מעג זיין ווייב נישט חתונה האָבן, וואָרעם עס קען זיין אז ער איז אַרויסגעקומען פֿון די וואַסערן און האָט איבערגעלעבט.
עס איז כדאי מדייק צו זיין: אַפֿילו אין דעם פֿאַל וואו מ'האָט מתיר געווען, איז דער היתר נישט אַנדערש ווי נאָכדעם וואס עס זיינען אַריבער צוועלף חדשים. אַ טריפה קען נישט בּלײַבן לעבן מער ווי צוועלף חדשים, אָבער דאָס איז נישט קיין ערובֿ אז ער איז געשטאָרבן פֿריער. עס קומט אויס אז דאָס וואָרט "תינשא" וואס שטייט דאָ מיינט נאָר נאָך צוועלף חדשים.
די דאזיקע מעשה האָט געהאַנדלט וועגן מים שאין להם סוף, און פֿונדעסטוועגן האָבן זיי געקענט זען אַלע זייטן, און דעריבער אויך לויט דער דעה פֿון רבי יוסי מעג די פֿרוי חתונה האָבן ווען מ'האָט געפֿונען דעם פֿוס מן הארכובה ולמעלה.
לסיכום: אין דער דאזיקער משנה האָבן מיר געלערנט דעם אונטערשייד צווישן מים שיש להם סוף און מים שאין להם סוף; די דעה פֿון תנא קמא אז אין ביידע פֿאַלן איז זיין ווייב אסור מחמת דעם חשש אז ער האָט איבערגעלעבט אין די וואַסערן אַ לאַנגע צײַט, און די ראיה פֿון רבי מאיר פֿון דעם מענטש וואס איז אַרויפֿגעקומען פֿון גרוב נאָך דרײַ טעג; און די דעה פֿון רבי יוסי, וואס איז מתיר אין אַן אָרט וואו מ'קען זען אַלע זייטן, ווי די מעשה פֿונעם בלינדן און זיין פֿירער און ווי די מעשה אין עסיא, וואו מ'האָט געפּסקנט לויט די הלכות טריפות צווישן אַן אָפּשניטן מן הארכובה ולמעלה און אַן אָפּשניטן מן הארכובה ולמטה.