נדרים, פרק ט', משנה ב'. אין דער פֿריערדיקער משנה האָבן מיר געלערנט דעם געדאַנק פֿון מתיר זײַן אַ נדר דורך אַ 'פתח': אַ זאַך װאָס װען דער מענטש װאָלט עס געװוּסט בעת דעם נדר, װאָלט ער בכלל נישט גענדרט, און אױף דעם יסוד קען דער חכם היחיד (אַ תלמיד חכם) אָדער דער בית דין מתיר זײַן דעם נדר. אונדזער משנה שטעלט פֿאָר נאָך אַ באַגריף װאָס הײסט 'נולד' - אַ פתח װאָס איז בכלל נישט געװען בעת דעם נדר, נאָר האָט זיך געשאַפֿן און איז געקומען צו דער װעלט ערשט דערנאָך. די פֿראַגע װאָס שטײט אונטער דיסקוסיע איז צי מען קען זיך נוצן מיט אַזאַ מין פתח.
די מחלוקת פֿון רבי אליעזר און חכמים:
"ועוד אמר רבי אליעזר: פותחין בנולד" - רבי אליעזר, װאָס האָט שױן אין דער פֿריערדיקער משנה געהאַנדלט מיט דער פֿראַגע צי מען קען זיך נוצן מיט כבוד הורים אַלס פתח, לײגט דאָ צו נאָך אַ קביעה: מען קען זיך נוצן מיט אַ פתח אַפֿילו װען עס רעדט זיך װעגן אַ זאַך װאָס איז נולד, דאָס הײסט װאָס האָט זיך געשאַפֿן און איז געקומען צו דער װעלט נאָך דעם מאַכן דעם נדר.
"וחכמים אומרים" - חכמים האַלטן אַנדערש און זײַנען דער מײנונג אַז מען טאָר זיך נישט נוצן מיט אַ פתח װאָס האָט זיך געשאַפֿן דערנאָך. דער גאַנצער יסוד פֿון דעם פתח איז אין דער טענה "װען איך װאָלט דאָס געװוּסט אין יענער שעה, װאָלט איך נישט גענדרט"; און װען די זאַך איז בכלל נישט געװען בעת דעם נדר, קען דער מענטש נישט זאָגן אַז ער װאָלט זיך אָפּגעהאַלטן פֿון דעם נדר צוליב װיסן דעם דאָזיקן פֿאַקט, װײַל דער פֿאַקט איז בכלל נישט געװען.
"כיצד?" - די דוגמאות פֿון דער משנה:
"אמר: קונם שאיני נהנה לאיש פלוני, ונעשה סופר" - אַ מענטש האָט גענדרט אַז ער זאָל נישט הנאה האָבן פֿון פלוני, און דערנאָך איז יענער געװאָרן אַ סופר, דאָס הײסט אַ שרײַבער װאָס דער נודר דאַרף זײַנע דינסטן, אָדער אַ תלמיד חכם װאָס ער דאַרף אים אױך. נאָך דעם װאָס ער האָט באַקומען דעם דאָזיקן נײַעם מעמד, בעט דער נודר אַז דער נדר זאָל שױן מער נישט האַלטן אין תוקף - אָבער בעת דעם מאַכן דעם נדר איז ער נאָך נישט געװען קײן סופר.
"או שהיה משיא את בנו לחופה קרוב" - דער נודר האָט גענדרט נישט הנאה צו האָבן פֿון יענעם מענטש פֿאַר אַ געװיסער צײַט, און אין דער דאָזיקער תקופה גײט יענער מאַכן חתונה זײַן זון, און דער נודר בעט זיך צו באַטײליקן אין דער שמחה. אױך די דאָזיקע אומשטענדן זײַנען נישט געװען בעת דעם נדר.
"קונם לבית זה שאיני נכנס, ונעשה בית הכנסת" - אַ מענטש האָט גענדרט אַז ער זאָל נישט אַרײַנגײן אין אַ געװיסן הױז, און דערנאָך איז יענער הױז געװאָרן אַ בית הכנסת.
אין אַלע די דאָזיקע פֿאַלן קומט דער נודר פֿאַר דעם חכם אָדער דעם בית דין און טענהט: "אילו הייתי יודע שהוא נעשה סופר, או שהוא משיא את בנו לחופה קרוב, לא הייתי נודר", און אױך "אילו הייתי יודע שהוא נעשה בית הכנסת, לא הייתי נודר". דאָס איז די דוגמא פֿון װאָס װערט גערעכנט אַלס נולד: לױט רבי אליעזר קען מען זיך נוצן מיט אַזאַ פתח און מתיר זײַן דערמיט דעם נדר, און לױט חכמים נוצט מען זיך נישט מיט אַזאַ מין פתח.
אַ נולד װאָס איז מצוי און שכיח:
אַ נקודה װאָס די גמרא ברענגט אַרױס: כאָטש חכמים האַלטן אַנדערש פֿון רבי אליעזר און זײַנען דער מײנונג אַז מען טאָר זיך נישט נוצן מיט אַ נולד אַלס פתח מתיר צו זײַן דעם נדר, הענגט די זאַך אָפּ פֿון װי שכיח יענער נולד איז. װען עס רעדט זיך װעגן אַ זאַך װאָס איז מצוי און שכיח, װאָס טרעפֿט זיך אָפֿט, מודה זײַנען אַפֿילו חכמים אַז אַזאַ מין נולד קען דינען אַלס פתח.
לסיכום: אין דער דאָזיקער משנה האָבן מיר געלערנט דעם דין פֿון דעם 'נולד' - אַ פתח װאָס האָט זיך געשאַפֿן ערשט נאָך דעם מאַכן דעם נדר. רבי אליעזר האַלט "פותחין בנולד", און חכמים האַלטן אַנדערש, װײַל דער מענטש קען נישט טענהן אַז ער װאָלט זיך אָפּגעהאַלטן פֿון דעם נדר צוליב אַ פֿאַקט װאָס איז נישט געװען אין יענער צײַט. די משנה האָט געבראַכט דרײַ דוגמאות: אײנער װאָס האָט גענדרט נישט הנאה צו האָבן פֿון פלוני און יענער איז געװאָרן אַ סופר, אײנער װאָס האָט אַזױ גענדרט און יענער גײט מאַכן חתונה זײַן זון, און אײנער װאָס האָט גענדרט נישט אַרײַנצוגײן אין אַ הױז און דאָס הױז איז געװאָרן אַ בית הכנסת. נאָך האָבן מיר געלערנט פֿון דער גמרא אַז בײַ אַ נולד װאָס איז מצוי און שכיח מודה זײַנען אַפֿילו חכמים אַז מען קען זיך דערמיט נוצן אַלס פתח.