מעשר שני, פרק ד', משנה ב'. אין דער פֿריערדיקער משנה האָבן מיר געלערנט, אַז אַ מאָל, ווען מען פֿירט מעשר שני פֿון איין אָרט צום אַנדערן, ענדערט זיך זײַן פּרײַז. אונדזער משנה לערנט, אַז אַפֿילו אין דעם זעלבן אָרט אַליין קען זיך דער פּרײַז ענדערן, לויט ווער עס איז דער קונה און דער מוכר.
"פודין מעשר שני כשער הזול":
ווען עס זײַנען פֿאַראַן אין איין אָרט צוויי פֿאַרשיידענע פּרײַזן לויט וועלכע מען קען אויסלייזן דעם מעשר שני, ווערט די פּדיון געטאָן לויטן ביליקן פּרײַז פֿון זיי, און עס קומט אויס, אַז דער מעשר שני האָט נישט אַזוי פֿיל הנאה. צוויי כללים ברענגט די משנה אין דעם ענין:
"כמות שהחנווני לוקח ולא כמות שהוא מוכר" - די חשבון ווערט געמאַכט לויט דער כמות וואָס דער חנווני, דער קלייניקער סוחר, קויפֿט פֿונעם גראָבן סוחר, ווען ער באַקומט אַ סך פֿרוכט פֿאַר ווייניקער געלט; און נישט לויט דער כמות אין וועלכער ער פֿאַרקויפֿט, וואָס איז ווייניק פֿרוכט פֿאַר אַ סך געלט, ווײַל אין זײַן פֿאַרקויף נעמט ער זײַן ריווח. למשל: אויב ער קויפֿט פֿאַר דרײַ דאָלאַר אַ פֿונט און פֿאַרקויפֿט פֿאַר פֿיר דאָלאַר אַ פֿונט - ווערט די פּדיון געטאָן לויט דרײַ דאָלאַר אַ פֿונט, און דאָס געלט פֿונעם מעשר שני וואָס וועט דינען פֿאַר יעדן פֿונט וועט זײַן דרײַ דאָלאַר און נישט פֿיר.
"כמות שהשולחני פורט ולא כמות שהוא מצרף" - ווען מען קומט אויסלייזן פּרוטות, קופּערנע מטבעות פֿון מעשר שני, אויף אַ זילבערנער מטבע, ווערט די חשבון געמאַכט לויטן שער פֿונעם שולחני, דעם וועקסלער, בעת ער נעמט די קופּערנע מטבעות און גיט דערפֿאַר אַ זילבערנע מטבע - ווען ער פֿאָדערט אַ גרויסע כמות פּרוטות; און נישט לויטן אופֿן ווי ער אַליין גיט פּרוטות פֿאַר אַ זילבערנער מטבע, ווען ער גיט אַ ווייניקערע כמות. למשל: אויב ער פֿאָדערט הונדערט פּרוטות פֿאַר יעדן זילבערנעם דאָלאַר, אָבער ווען מען גיט אים אַ דאָלאַר קערט ער אום בלויז אַכציק פּרוטות - דאַרף מען נעמען הונדערט פּרוטות פֿון מעשר שני כדי זיי אַרויפֿצוברענגען אויף איין זילבערנעם דאָלאַר, וואָס וועט פֿון איצט אָן זײַן דאָס נײַע געלט פֿונעם מעשר שני. הייסט עס, אַז די חשבון איז געבויט אויף הונדערט פּרוטות און נישט אויף אַכציק.
"אין פודין מעשר שני אכסרא":
"אכסרא" מיינט אַן אָפּשאַצונג. מען לייזט נישט אויס מעשר שני לויט אַ בלויזער השערה: מען נעמט נישט אַ קופּע תבואה, למשל, אָן זי צו מעסטן, אָן זי צו וועגן און אָן פֿעסטשטעלן איר גענויע כמות.
פּדיון לויט איינעם און פּדיון לויט דרײַ:
פֿרוכט פֿון מעשר שני וואָס זייער ווערט איז באַקאַנט - ווערן אויסגעלייזט לויט איין עד. עס זײַנען פֿאַראַן וואָס זייער גירסא איז "על פי אחד", אָן דעם וואָרט "עד", ווײַל דאָ איז נישטאָ קיין ענין פֿון עדות נאָר פֿון מומחיות, און דעריבער איז די מיינונג פֿון די ווערטער אַ פּדיון לויט איין מומחה.
אָבער אַ זאַך וואָס איר ווערט איז נישט ווי געהעריק באַקאַנט - דאַרף מען זי אויסלייזן לויט דרײַ, וואָס זיי זײַנען למעשה אַ בית דין וואָס שטעלט פֿעסט איר ווערט. און דאָ זײַנען די דוגמאות וואָס די משנה רעכנט אויס:
ווײַן וואָס האָט אָנגעהויבן צו קאַליע ווערן.
פֿרוכט וואָס האָבן אָנגעהויבן צו פֿוילן.
מטבעות וואָס האָבן אָנגעהויבן צו באַרוסטן.
אין די דאָזיקע זאַכן איז שווער פֿעסטצושטעלן דעם גענויעם ווערט, און דעריבער דאַרפֿן זיי דרײַ וואָס זאָלן פֿעסטשטעלן זייער ווערט.
לסיכום: אין דער דאָזיקער משנה האָבן מיר געלערנט, אַז די פּדיון פֿון מעשר שני ווערט געטאָן לויטן ביליקן שער - ווי דער קויף־שער פֿונעם חנווני און נישט ווי זײַן פֿאַרקויף־שער, און ווי דער שער פֿון אָננעמען די פּרוטות בײַם שולחני און נישט ווי דער שער פֿון זיי געבן; אַז מען לייזט נישט אויס לויט אַן אָפּשאַצונג נאָר לויט אַ גענויער מעסטונג; און אַז אַ זאַך וואָס איר ווערט איז באַקאַנט ווערט אויסגעלייזט לויט איינעם, בעת אַ זאַך וואָס איר ווערט איז נישט באַקאַנט - ווי ווײַן וואָס איז קאַליע געוואָרן, פֿרוכט וואָס האָבן געפֿוילט און מטבעות וואָס האָבן באַרוסטן - דאַרף אַן אָפּשאַצונג לויט דרײַ.