מיר גייען װײַטער אין פּרק ד' פֿון מסכת גיטין, אין משנה ו'. די משנה הײבט זיך אָן מיטן דין פֿון דעם װאָס פֿאַרקויפֿט זײַן קנעכט, און גײט װײַטער מיט אַ ריי תקנות װאָס מען האָט אײַנגעפֿירט "מפני תיקון העולם".
"הַמּוֹכֵר עַבְדּוֹ לְגוֹי אוֹ לְחוּצָה לָאָרֶץ - יָצָא בֶּן חוֹרִין":
אַ מענטש װאָס פֿאַרקויפֿט זײַן קנעכט צו אַ נכרי, אָדער פֿאַרקויפֿט אים צו אַ מענטש װאָס װױנט אויסער ארץ ישראל - אַפֿילו צו אַ ייִד - גײט דער קנעכט אַרויס אויף דער פֿרײַהײט. דאָס איז אַ קנס װאָס מען האָט געקנסט דעם ערשטן בעל הבית, און מען פֿאַרפֿליכט אים אַפֿילו אויסצולײזן דעם קנעכט ביז צען מאָל זײַן װערט. דער טעם: דער בעל הבית האָט אַרויסגענומען דעם קנעכט פֿון דער מעגלעכקײט מקיים צו זײַן מצות. דאָס איז קלאָר װען ער האָט אים פֿאַרקויפֿט צו אַ נכרי, אָבער אַפֿילו װען ער האָט אים פֿאַרקויפֿט צו אַ ייִד אין חוץ לארץ, קען דער קנעכט נישט האַלטן דעם זעלביקן מדרגה פֿון קיום המצות.
די גמרא לײגט צו אַז פֿונדעסטװעגן דאַרף מען אַ שטר שחרור - אַ גט חירות פֿון זײַן ערשטן רבו - כּדי ער זאָל זײַן אַן אמתער בן חורין, און נישט בלויז מכּוח דעם קנס.
"אֵין פּוֹדִין אֶת הַשְּׁבוּיִין יוֹתֵר עַל כְּדֵי דְמֵיהֶן מִפְּנֵי תִּקּוּן הָעוֹלָם":
אַרויס פֿונעם עסק מיטן פּדיון פֿון מענטשן װאָס זײַנען פֿאַרקויפֿט געװאָרן צו גויים, זאָגט די משנה אַז מען לײזט נישט אויס שבויים פֿאַר מער װי זײער געװײנטלעכן װערט, װײַל עס איז דאָ אַ באַװוּסטער מאַרקפּרײַז. דער טעם איז "מפני תיקון העולם" - דער אַלגעמײנער געזעלשאַפֿטלעכער נוצן: אויב מען װעט נאָכגעבן צו אַ באַזונדער הויכן פּרײַז, װעלן זײ מער כאַפּן ייִדן, װײַל זײ ברענגען אַ פֿיל העכערן פּרײַז װי דער מאַרקװערט. דאָס איז, צום באַדויערן, אַ זײער אַקטועלע סוגיא אין ארץ ישראל אין אונדזערע צײַטן, בעת דעם קריזיס פֿון די חטופֿים, און די דאָזיקע משנה װערט ציטירט אין דעם קאָנטעקסט װי אַ סוגיא מיט װעלכער די רעגירונג דאַרף זיך אַרומגײן.
"וְאֵין מַבְרִיחִין אֶת הַשְּׁבוּיִין מִפְּנֵי תִּקּוּן הָעוֹלָם":
אַזוי אויך טאָר מען נישט טאָן כּדי די שבויים זאָלן אַנטלויפֿן אויף זײער אײגענעם כּוח, און אויך דאָס איז מפני תיקון העולם. דער געװײנטלעכער מנהג אין יענע צײַטן איז געװען אויסצולײזן די שבויים, און אויב אַנשטאָט דעם װעט מען זײ העלפֿן אַנטלויפֿן, װעט מען זיך פֿירן מיט די צוקונפֿטיקע שבויים מיט גרויסער אכזריות: מען װעט זײ האַלטן אין קײטן און אין שלעסער, בעת ביז אַהער האָבן זײ געהאַט אַ געװיסע מדרגה פֿון פֿרײַהײט. די װעכטער װעלן פֿאַרהאַרטעװען זײער באַציונג אויב עס װעט װערן אַ שטענדיקער מנהג אַז די שבויים פּרוּװן אַנטלויפֿן. דעריבער איז דער װעג פֿון דער ייִדישער קהילה געװען זײ אויסצולײזן, און דאָס אַלץ מפני תיקון העולם - כּדי אַנדערע שבויים זאָלן נישט לײַדן אין דער צוקונפֿט.
די מײנונג פֿון רבן שמעון בן גמליאל:
רבן שמעון בן גמליאל זאָגט אַז דער טעם פֿאַר װאָס מען העלפֿט נישט די שבויים אַנטלויפֿן איז "מפני תקנת השבויין" - דער טובֿה פֿון די שבויים װאָס געפֿינען זיך איצט אין שבֿי, און נישט מפני תיקון העולם װאָס האָט צו טאָן מיט צוקונפֿטיקע שבויים. לויט זײַן שיטה נעמט מען בכלל נישט אין באַטראַכט קײן צוקונפֿטיקן שבֿי, נאָר דעם ענין אַז אויב דער נסיון צו אַנטלויפֿן װעט דורכפֿאַלן, װעלן די דאָזיקע אַרײַנגעלײגט װערן אין קײטן און אין שלעסער און װעלן אַלײן לײַדן.
די נפֿקא מינה צװישן די צװײ מײנונגען איז אין דעם פֿאַל װוּ עס איז דאָ אַ יחיד־שבֿוי:
לויט רבן שמעון בן גמליאל: דער חשש איז נאָר פֿאַרן שבֿוי אין דער הוה, און דעריבער װען עס גײט װעגן אײן שבֿוי און מען קען אים מיט הצלחה אַנטלויפֿן מאַכן - מאַכט מען אים אַנטלויפֿן.
לויט תנא קמא: דער חשש איז פֿאַר די צוקונפֿטיקע שבויים, און דעריבער אַפֿילו װען עס גײט װעגן אַ יחיד־שבֿוי, מוטיקט מען אים נישט אָן צו אַנטלויפֿן, נאָר מען לײזט אים אויס.
"וְאֵין לוֹקְחִין סְפָרִים תְּפִלִּין וּמְזוּזוֹת מִן הַגּוֹיִם יוֹתֵר עַל כְּדֵי דְמֵיהֶן":
צום סוף פֿון דער משנה װערט געזאָגט אַז מען קויפֿט נישט פֿון די גויים ספֿרי תורה, תפֿילין און מזוזות פֿאַר מער װי זײער װערט. די הנחה איז אַז די דאָזיקע זאַכן זײַנען געגנבֿעט געװאָרן, און פּונקט װי בײַ פּדיון שבויים, טאָר מען נישט געבן פֿאַר זײ מער װי דעם געװײנטלעכן מאַרקװערט - מפני תיקון העולם, װײַל אַניט װעלן זײ אָנהײבן זײ גנבֿענען און פֿאָדערן איבערגעטריבענע פּרײַזן.
לסיכום: אין דער דאָזיקער משנה האָבן מיר געלערנט דעם דין פֿונעם װאָס פֿאַרקויפֿט זײַן קנעכט צו אַ גוי אָדער צו חוצה לארץ, אַז דער קנעכט גײט אַרויס אויף דער פֿרײַהײט און דאַרף אַ גט שחרור; די תקנה אַז מען לײזט נישט אויס שבויים מער װי זײער װערט; דעם איסור אָפּצומאַכן שבויים אַנטלויפֿן - לויט תנא קמא מפני תיקון העולם און לויט רבן שמעון בן גמליאל מפני תקנת השבויים, און די נפֿקא מינה צװישן זײ בײַ אַ יחיד־שבֿוי; און צום סוף די תקנה אַז מען קויפֿט נישט ספֿרים, תפֿילין און מזוזות פֿון די גויים מער װי זײער װערט.