מסכת בבא בתרא פרק ה', משנה ז', האלט אין איין רעדן ארום דעם ענין פון מקח וממכר אין מטלטלין - באוועגלעכע חפצים. ווי עס איז שוין ערווענט געווארן, יעדעס געשעפט אנטהאלט צוויי טיילן: די הסכמה פונעם רצון, וואס מען רופט גמירת דעת, אין וועלכע עס ווערן באשטימט די תנאים פונעם געשעפט און דער פרייז; און נאכדעם די צווייטע פאזע - די מעשה קניין, א געוויסע אקציע וואס מאכט דעם אריבערגאנג חל זיין.
פארוואס איז געלט נישט קונה ביי מטלטלין:
מדאורייתא טוט דאס געבן געלט יא אויספירן דעם קניין: ווי נאר דער קונה האט געגעבן דאס געלט און דער מוכר האט עס אנגענומען, באדארף די בעלות אריבערצוגיין. אבער די חכמים האבן באשטימט אז געלט איז נישט קונה. זייער חשש איז געווען אז אפשר וועט דער מוכר נישט נעמען קיין אחריות אויף דעם איבערגעבן די סחורה, און אויב א פייער וועט אויסברעכן וועט ער זיך נישט אנשטרענגען צו היטן אויפן קונה'ס סחורה. דעריבער, כדי מחייב צו זיין דעם מוכר מיט אחריות ביז דער איבערגאבע, האבן חז"ל אוועקגעשטעלט אז די בעלות גייט נישט אריבער ביז מען מאכט א פיזישע איבערגאבע, און געלט אליין איז נישט גענוג.
הגבהה און משיכה:
קניין הגבהה: דער גרונטלעכער און געווענטלעכער וועג וויאזוי א מענטש איז קונה מטלטלין - דאס אויפהייבן דעם חפץ ממש. די פעולה דינט אלס קלארן באווייז אז דער קונה האט גענומען בעלות דערויף.
קניין משיכה: אסאך מאל איז הגבהה נישט מעגליך - א פאס מעל וואס וועגט הונדערט קילאגראם האט א מענטש נישט קיין כוח אויפצוהייבן. אין אזא פאל מאכט מען דעם קניין דורך משיכה: דער קונה שלעפט און רוקט די פאס פון איר פלאץ אנשטאט עס אויפצוהייבן.
א קניין משיכה קען בלויז זיין מועיל אין א פלאץ וואו דער קונה האט די רעכט צו זיין:
די פריוואטע רשות פונעם קונה.
א געמיינזאמער שטח: ווי צום ביישפיל א מוכר און א קונה וואס זענען שותפים און פארמאגן א געמיינזאמען לאגער - איז א משיכה מועיל אינעווייניג אינעם לאגער.
סמטה: אין די צייטן פון חז"ל, לויט וויאזוי די שטעט זענען געווען פלאנירט, איז אינדרויסן פון די צענטראלע רשות הרבים און די הויפט־וועגן געווען א זייט־געסל וואס האט געהייסן א סמטה. די סמטה געפינט זיך דארט ספעציעל, אלס א שטח הפקר וואס איר ציל איז צו באדינען די מענטשן דורכצופירן אזעלכע סארט געשעפטן, און דערפאר איז א משיכה אין א סמטה מועיל כדי איבערצוגעבן די בעלות.
"המוכר פירות לחבירו, משך ולא מדד - קנה":
ראובן פארקויפט ווייץ פאר שמעון, און די צוויי מאכן זיך אפ פאר א פרייז פון צען שקלים א קילאגראם. פאר ראובן געפינט זיך א גרויסע פאס אנגעפילט מיט ווייץ־מעל. שמעון מאכט א משיכה אויף די פאס אבער ער מעסט עס נישט אפ, און ער ווייסט נישט וויפיל קילאגראם עס ליגט אינעווייניג - דאס הייסט עס איז נישט דא קיין קלארקייט לגבי דעם סכום געלט וואס ער דארף באצאלן. טראץ דעם, וויבאלד די תנאים זענען שוין באשטימט געווארן, און איינמאל דער קונה האט שוין געמאכט א משיכה און האט אריבערגעפירט די פאס צו א סמטה אדער צו זיין אייגענע רשות, איז דורכגעפירט געווארן דער מעשה קניין און דער אינהאלט איז שוין אפגעקויפט צו אים. ראובן קען זיך מער נישט צוריקציען, און עס בלייבט יעצט נאר איבער מברר צו זיין דעם פונקטליכן סכום וואס ער דארף צאלן.
"מדד ולא משך - לא קנה":
די תנאים זענען שוין אפגעשמועסט געווארן - צען שקלים א קילאגראם - און די סחורה איז שוין געווארן אפגעמאסטן: דער מוכר האט אפגעמאסטן און אריינגעשאטן הונדערט קילאגראם מעל אין די כלי פונעם קונה. אבער דער קונה האט נאך נישט גענומען קיין פיזישע חזקה און האט נאך נישט משיכה געווען די כלי, און דערפאר איז ער "לא קנה". דאס באדייט אז ער קען זיך נאך צוריקציען. אויב אין דעם זעלבן מאמענט וועט ער באקומען א מעלדונג אז די פרייזן פון מעל האבן געכאפט א שארפן טראסק און מען קען עס איינהאנדלען פיל ביליגער אין ערגעץ אנדערש, האט שמעון דאס רעכט זיך צוריקצוציען פונעם מקח.
ווי מיר לערנען אין מסכת בבא מציעא, דער וואס ציט זיך צוריק נאכדעם וואס די תנאים זענען שוין באשטימט געווארן אבער נאך פאר דער קניין איז אינגאנצן געשלאסן געווארן, פאלט אריין אונטער א קללה פון חז"ל וועלכע איז באקאנט מיטן נאמען "מי שפרע": דער וואס האט זיך באצאלט פון די מענטשן פונעם דור המבול און פונעם דור הפלגה, ער וועט זיך באצאלן פון דעם מענטש וואס האט זיך צוריקגעצויגן. אבער א חוץ דער קללה, פון א טעכנישן ווינקל פירט זיך דער קונה אין די ראמען פון זיין לעגאלן רעכט און ער מעג זיך צוריקציען; מען וועט אים בלויז אנקוקן ווי א שלעכטער מענטש און ער וועט באקומען די קללה, וויבאלד ער האלט נישט איין זיין ווארט.
"אם היה פיקח - שוכר את מקומן":
לאמיר זאגן אז דער קונה האט מורא אז דער פרייז פון ווייץ וועט ארויפגיין און ער וויל ענדיגן דעם מקח ווי אמשנעלסטן, און פאר אים זענען פאראן הונדערט פעסער ווייץ וואס ער קען נישט אלעמען ציען צו זיך. "אם היה פיקח" - אויב ער איז א קלוגער מענטש - "שוכר את מקומן": דער קונה דינגט אויף א צייטווייליגן אופן, כאטש פאר איין מינוט, דעם באדן אויף וואס די פעסער וואס ער וויל קויפן ליגן, צום ביישפיל דעם לאגער פונעם מוכר אדער דעם שטח אינעם לאגער וואס געפינט זיך אונטער די פעסער. אויף דעם אופן דארף ער נישט שלעפן הונדערט פעסער פונעם לאגער צום געסל (סמטה), נאר ער קויפט דאס וואס ליגט אויף זיין געדונגענעם שטח מיט א קניין חצר: דער פארמעגן פון א מענטש, זיין חצר, קויפט פאר אים, בתנאי אז זי איז משתמרת (אפגעהיטן) און ער שטייט דערביי.
דער קניין שכירות פון דעם באדן אונטער די סחורה וואס ווערט געקויפט ווערט געמאכט מיט כסף, שטר אדער חזקה, און דעריבער איז געלט א מיטל וואס העלפט דאס דורכצופירן. דער קונה גיט א שקל פארן מוכר - נישט כדי צו קויפן מיט דעם די ווייץ, נאר כדי צו דינגען די קרקע וואס איז אונטער דעם. וויבאלד די קרקע איז געווארן פארדונגען צו אים, קויפט די חצר, וואס איז איצט זיין רשות, די סחורה פאר אים.
"הלוקח פשתן מחבירו":
פשתן איז געווענליך געבונדן אין קליינע בינטלעך ווייל עס איז איידל, און דערפאר איז עס נישט שווער, און מ'קען אויפהייבן יעדע בינטל פאר זיך אליין. דעריבער, "הרי זה לא קנה עד שיטלטלנו ממקום למקום" - דער קונה קריגט נישט קיין הלכה'דיגע בעלות ביז ער הייבט פאקטיש אויף די בינטלעך פשתן און פירט זיי אריבער פון איין ארט צום צווייטן. וואס ווערט דא געפאדערט איז א קניין הגבהה.
"אם היה מחובר לקרקע ותלש כל שהוא - קנה":
וואס איז דער דין ווען דאס פשתן איז נאך מחובר לקרקע, און שמעון וויל קויפן פון ראובן פשתן וואס שטייט אין זיין פעלד? זאגט די משנה: "אם היה מחובר לקרקע ותלש כל שהוא - קנה". ווי נאר שמעון רייסט אפ איין שטענגל פון דער ערד, קויפט ער אפ דאס גאנצע פשתן אינעם פעלד.
לכאורה שטימט עס אינגאנצן נישט מיט די פריערדיגע ערקלערטע כללים: אפצירייסן איין שטענגל פשתן איז נישט קיין מעשה קניין אויף א גאנץ פעלד. נאר אונטער די קוליסן קומען דא פאר צוויי שטאפן, און עס האנדלט זיך פון א פאל וואו סיי דער קונה און סיי דער מוכר פארשטייען ביידע פון זיי און זענען מסכים דערויף:
שכר העבודה: דער מוכר זאגט דעם קונה אז ער זאל טון פאר אים אביסל ארבעט צו משביח זיין דאס פעלד - ער זאל אנהייבן דעם שניט מיטן אפרייסן דעם ערשטן שטענגל. די דאזיגע שניט איז שווה פרוטה, קומט אויס אז דער מוכר איז יעצט שולדיג דעם קונה. און אנשטאט אים צו באצאלן א שקל תמורת זיין ארבעט, פארדינגט ער אים פאר איין רגע דאס פעלד וואו דאס פשתן געפינט זיך; דאס הייסט, די באצאלונג ווערט געגעבן אין די פארעם פון שכירות הנכס.
קניין אגב: פשתן וואס איז אינגאנצן רייף געווארן און ברויך שוין גארנישט מער אויסער אפשניידן (קצירה), ווערט שוין פאררעכנט ווי מטלטלין, כאטש עס איז נאך מחובר לקרקע, וויבאלד עס דארף שוין כביכול מער נישט די קרקע. ווי נאר דער קונה ווערט דער שוכר פונעם נכס, קויפט ער אגב די קרקע - אזוי ווי אויף איר רוקן - אויך די מטלטלין וואס זענען דערויף. און אזוי אויך קען מען זאגן אז עס איז א קניין חצר, וויבאלד די קרקע אליין געפינט זיך איצט אין זיין רשות.
לסיכום: די באצאלונג פארן אפשניידן יענעם איינציגן שטענגל ווערט געגעבן דורכן פארדינגען דאס פעלד צום קונה פאר איין רגע, און מיטן באקומען דאס פעלד, און פאראלעל דערצו, קויפט דער קונה אויך אפ דאס פשתן וואס וואקסט דערין. און אזוי ארום, מיטן אפרייסן בלויז איין שטענגל, קויפט ער דאס גאנצע פשתן וואס איז אינעם פעלד.