בבא בתרא, פרק א', משנה ה'. די משנה גייט ווייטער אן צו רעדן וועגן די אנדערע זאכן וואס א מענטש בויט ארום זיין חצר צוזאמען מיט די אנדערע בני החצר, זאכן וואס געבן פריוואטקייט און אויך זיכערקייט.
א בית שער און א טיר פאר די חצר:
די משנה זאגט: "כופין אותו לבנות בית שער ודלת לחצר" - די בני החצר מעגן צווינגען יעדן איינעם פון זיי זיך צו באטייליקן אין די באצאלונג. א בית שער איז א געביידע וואס רינגלט ארום דעם אריינגאנג צום חצר און שטערט פאר די וואס שטייען אינדרויסן, אין די מבוי אדער אין רשות הרבים, אריינצוקוקן און צו זען וואס ס'טוט זיך אין חצר; אזוי ווי אן עקסטערע פראנט. אזוי אויך בויט מען א טיר וואס מ'קען פארשליסן, וואס פארמיידט אז מענטשן זאלן אריינקומען ביינאכט. אויף די ביידע דארפן אלע בני החצר באצאלן, און ווער ס'פרובירט זיך ארויסצודרייען - צווינגט מען אים.
"רבן שמעון בן גמליאל אומר: לא כל החצרות ראויות לבית שער" - לויט זיין מיינונג, ברויך נישט יעדער חצר קיין בית שער. אסאך חצרות זענען אריינגעצויגן טיף אינעווייניק, ביים עק פונעם מבוי, און די וואס גייען פארביי אין רשות הרבים קענען נישט זען אריין אין זיי: די ווייטקייט איז צו גרויס און דער ווינקל לאזט עס נישט צו. און כאטש אז ווער ס'וועט צוגיין ביזן עק פונעם מבוי וועט יא קענען אריינקוקן אינעווייניק, ווער מאכט זיך די טירחה צו גיין ביזן עק מבוי כדי צו קוקן אין יענעמס חצר? דעריבער, אין די חצרות וואס זענען ווייט פון רשות הרבים, קענען די בני החצר נישט מחייב זיין די איינוואוינער צו באצאלן פאר א בית שער.
אבער די הלכה איז ווי דער תנא קמא: אין יעדן חצר קען מען צווינגען אלע איינוואוינער צו באצאלן סיי אויפן בית שער און סיי אויף די טירן.
חומה, דלתיים און א בריח פאר די שטאט:
די משנה זאגט ווייטער: "כופין אותו לבנות לעיר חומה ודלתים ובריח" - מ'קען צווינגען אלע תושבי העיר זיך צו באטייליקן אין בויען זיי:
"חומה" - א מויער וואס רינגלט ארום די שטאט.
"ודלתים" - טויערן וואס שיצן אויף די שטאט.
"ובריח" - א ריגל וואס פארשליסט דעם טויער פון אינעווייניק, מ'זאל נישט קענען איינברעכן אינעווייניק.
די אלע זענען געמאכט געווארן צו געבן שוץ פאר די תושבי העיר, און יעדער איז מחויב צו באצאלן אויף זיי.
"רבן שמעון בן גמליאל אומר: לא כל העיירות ראויות לחומה" - לויט זיין מיינונג, שטעט וואס זיצן אויפן גרענעץ דארפן טאקע האבן א חומה, אבער שטעט וואס זענען אינמיטן לאנד - ווער וועט קומען איינברעכן אין זיי? זיי ברויכן נישט קיין חומות, און דעריבער קען מען נישט צווינגען זייערע איינוואוינער צו באצאלן.
די הלכה איז ווי דער תנא קמא: יעדע שטאט ברויך חומות, ווייל איבערן גאנצן לאנד געפינען זיך פראבלעמאטישע מענטשן און גנבים, און דערפאר איז גאנץ פארשטענדליך אז יעדע שטאט זאל זיך נויטיקן אין א חומה, און יעדער וואס איז א תושב דארט מוז באצאלן.
ווער איז א תושב העיר?
קומט אויס אז די פראגע איז ווער עס הייסט א תושב. פרעגט די משנה: "כמה יהא בעיר ויהא כאנשי העיר?" - ווי לאנג דארף א מענטש וואוינען אין שטאט כדי צו ווערן גערעכנט פון די שטאטס-לייט? די תשובה פון דער משנה: שנים עשר חודש. אבער ווער עס האט געקויפט א שטוב כדי צו וואוינען אין שטאט, ווערט גלייך א תושב, ווייל ער ווייזט דאך ארויס אז ער האט בדעה צו בלייבן דארט, און דערפאר דארף ער זיך באטייליגן לויט זיין חלק אינעם באצאלן פאר דער חומה און דאס גלייכן, גלייך ביים קויפן די שטוב, כאטש ער געפינט זיך דארט בלויז געציילטע טעג און נישט קיין שנים עשר חודש.
די משנה רעדט דעריבער בעיקר וועגן מענטשן וואס זענען אין שטאט נאר אויפן זומער, אדער וואס גייען דארט אדורך דרך ארעי, און זיי זענען נישט מחויב צו באצאלן אויף די חומות. און וואס אנגעבלאנגט צו איינעם וואס דינגט א פלאץ פאר שנים עשר חודש - איז דא א מחלוקת דערין, און די מחלוקת ציט זיך ביזן שולחן ערוך, צי א שוכר פאר שנים עשר חודש ווערט גערעכנט ווי א תושב וואס איז חייב צו באצאלן פאר די חומות.
ס'איז כדאי אנצומערקן די ווערטער פון דער גמרא: כאטש יעדער איינער איז חייב צו באצאלן פאר די חומות, זענען תלמידי חכמים - וואס זענען יא מחויב אין געוויסע סארטן שטייערן, ווי למשל באצאלן פאר'ן פאריכטן די וועגן, וויבאלד זיי האבן הנאה פון זיי - פטור פון באצאלן פאר די חומות. דער דין האט זייער ווייט-גרייכנדע השלכות, אבער לעצם הענין איז גענוג צו דערמאנען נאר דעם פסק הלכה: די תלמידי חכמים אין שטאט זענען פטור פון באצאלן פאר דער חומה.
לסיכום: מיר האבן געלערנט אין דער משנה אז מען איז כופה די בני החצר צו בויען א בית שער און א דלת, און די בני העיר צו בויען א חומה, דלתיים און א בריח, און די הלכה בלייבט ווי דער תנא קמא ביי ביידע, נישט ווי רבן שמעון בן גמליאל וואס מאכט א חילוק צווישן חצר און חצר און צווישן עיר און עיר. אזוי אויך האבן מיר זיך אפגעשטעלט אויפן הגדרה פון א תושב וואס איז חייב אינעם תשלום - נאך שנים עשר חודש, און ווער ס'קויפט א שטוב, מיד - און איבער דעם פטור פון תלמידי חכמים פונעם באצאלן פאר דער חומה.